Friday, October 16, 2020

ඉස්කෝලෙ කතා 04 - දුම්රියෙන් ගිහින් දා ගැනීම

මේ අපි උසස් පෙළ කරන කාලෙ වූ සිදුවීමක්. 1991 අප්‍රේල් නිවාඩු කාලෙ එක් දවසක් අපට ඉස්කෝලෙ අතිරේක පංතියක් තිබුණා. ඒකට බයෝ පංති කීපයක ළමයි සහභාගි වුනා. අපට උගැන්වූ ගුරුවරියකගෙ පියාගේ මළගෙදර ගැන ආරංචි වූ පසු, එදා එක පංතියක් අවසන් වී එහි යන්න ළමයි පිරිසක් තීරණය කළා. එතැන ළමයි 20ක් විතර ඉන්න ඇති.

අපි කට්ටිය මරදානට ගිහින් දුම්රියකට නැග්ගා. අපිට යන්න ඕන වුනේ පල්ලෙවෙලට උනත්, එදා උදේ වරුවෙ නිසා දුම්රිය අඩුයි. අපි ඒ නිසා වේයන්ගොඩ දක්වා දිවෙන දුම්රියකට නැග්ගා. වේයන්ගොඩ දුම්රියපොළෙන් බැහැලා ඉතිරි ටික යන හැටි වේදිකාවෙ සිට අපි කට්ටියක් කතා වෙන අතරෙ මෙන්න තුන් හතරදෙනෙක් දුම්රිය වේදිකාව දිගේ දුම්රිය එන්ජිම පැත්තට යනවා. අපි ඇහුවාම කියනවා එන්ජින් ඩ්‍රයිවර්ගෙන් අහන්න යනවලු ඒ ස්ටේෂන් තුන හතර අපව ගිහින් දාගන්න පුළුවන්ද කියලා...

එතැන උන් සමහරු කෝච්චියක ගියෙත් පළවෙනි වතාවටම වෙන්න පුළුවන්. අපේ ඉස්කෝලෙ අයනෙ! ඒ නිසා අර බබාලට ආපහු එන්න කියලා, ස්ටේෂන් එකෙන් එළියට ඇවිත් එල්ෆ් වෑන් එකක් හයර් එකට අරන් මළගෙදර ගියා. වැඩිය කෝච්චිවල නොගියට ඒව එහෙම හිතූ හිතූ ලෙස දුවන්න බැරිබව මමත් තව අයත් දැනගෙන හිටියා.

මේ දවසෙ ආපසු එද්දි සිදු වූ සිදුවීමක් නිසා එක් ගීතයක් අමතක නොවන ලෙස අදත් මතකයේ රැදිලා. ඒක පසුවට.

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම
2020.10.16

Friday, September 25, 2020

‘ග්‍රේටා තුන්බර්ග් සාධකය’

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


විදුසර, 2020.09.02, පි. 5 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2020/09/02/feature1.html





පසුගිය දෙවසරක පමණ කාලයේ දී ලෝකයේ පරිසර හා සම්බන්ධව ග්‍රේටා තුන්බර්ග් ගැන කතා නොකළ ප්‍රධාන පෙළේ ජනමාධ්‍යයක් නොමැති තරම්ය. ස්වීඩනයේ ජීවත් වූ පහළොස් හැවිරිදි පාසල් දැරියක වූ ඈ උපතින් වර්ධනය හා සම්බන්ධ ගැටලුවකින් ද යුක්ත වූ තරුණියක විය. දේශගුණ වෙනස් වීම සම්බන්ධව එරට ගෙන තිබූ පියවර ප්‍රමාණවත් නොවන බව හඳුනාගත් ඈ ඒ සම්බන්ධව ක්‍රියාකාරී වීම සඳහා අලුත් මගක් ගත්තාය. ඇය මුලින්ම ප්‍රකට වූයේ සිකුරාදා දිනවල දී පාසල වර්ජනය කරමින් එරට පාර්ලිමේන්තුව අසළ තනිවම සිදු කළ උද්ඝෝෂණයත් සමගිනි. ඒ 2018 වර්ෂයේ අගෝස්තු මාසයේදීය. මේ පාසල් වර්ජනය හා ඒ සමඟාමීව ආරම්භ වූ උද්ඝෝෂණ මාලාව කෙටි කාලයක් ඇතුළත ලෝකයේ බොහෝ රටවල්වලට ව්‍යාප්ත විය. 2019 මාර්තු 15 දින පැවැති පාසල් වර්ජනයට රටවල් 120කට අයත් මිලියන 1.6ක පමණ සිසු පිරිසක් සම්බන්ධ වූ බවට ගණනය කර තිබෙයි. කලක් තිස්සේ අඩාල වෙමින් තිබූ පරිසර ක්‍රියාකාරිත්වයට නව පණක් ලබාදීමට මෙයින් හැකි විය.

2015 වර්ෂයේදී දේශගුණ වෙනස් වීම පාලනය කිරීම අරමුණු කරගෙන පැරිස් ගිවිසුම ඇතිකරගත් නමුත් ඒ සම්බන්ධව ලෝකයේ රටවල් ගෙන තිබූ පියවර ප්‍රමාණවත් බව කලක සිට පැහැදිලිව තිබිණි. විශේෂයෙන් ඒ ගිවිසුම යටතේ ලෝකයේ එක් එක් රටවල් ස්වේච්ඡාවෙන් සිදුකරන්නට පොරොන්දු වී තිබූ හරිතාගාර වායු සීමා කිරීම් ප්‍රමාණවත් නොවන බව පැහැදිලිව තිබිණි. එහෙත් ලෝක දේශපාලන නායකත්වය කල් මරමින් සිටියා මිස එතරම් සාධනීය පියවරක් ගැනීමට යොමු වූ බවක් ද දැකිය නොහැකි විය.

එවැනි තත්ත්වයකදී ලෝකයේ අවධානය යළිත් මේ බරපතළ ගැටලුව වෙත යොමුකරවීමට එම උද්ඝෝෂණ මාලාව මෙන්ම මේ කාලයේම ආරම්භ වූ තවත් උද්ඝෝෂණ හා සංවිධානගත කටයුතු ද මීට බලපා තිබිණි. ග්‍රේටා තුන්බර්ග් විසින් කළ පෙලඹවීම ඒ අතරින් කැපී පෙනෙන්නකි. මීට ට්විටර් හා වෙනත් සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ පුළුල් ප්‍රචාරයක් ලැබිණි. මේ සමඟම ග්‍රේටා තුන්බර්ග් ජගත් පරිසරවේදිත්වයේ සංකේතයක් බවට පත් විය. ඇය අනාගත පරපුරේ පරිසර ක්‍රියාකාරිත්වයේ හඬ වූවාය. මේ සමඟ ඇයට ජගත් මට්ටමේ සමුළු ආදියට සම්බන්ධ වීමට මෙන්ම ඇතැම් සමුළු ආමන්ත්‍රණය කිරීමට ද හැකි විය. ඈ සිදු කළ කතා මෙන්ම පළ කළ විවිධ අදහස්වල කැපී පෙනෙන පාරිසරික පණිවුඩයක් අන්තර්ගත විය. ඒ මූලික වශයෙන් දේශගුණ වෙනස් වීම සම්බන්ධයෙනි.

ඇගේ ක්‍රියාකාරිත්වය අනුව ඇය ලෝකයට කිසියම් බලපෑමක් කළ බව පෙනෙයි. එය අද වන විට හඳුන්වනු ලබන්නේ ‘ග්‍රේටා තුන්බර්ග් සාධකය’ (Greta Thunberg Effect) හෝ ‘ග්‍රේටා සාධකය' (Greta Effect) යනුවෙනි. මුලින්ම පුවත්පත් මගින් හඳුන්වා දෙන ලද බවක් පෙනෙන මේ යෙදුම ගැන බොහෝ දේ ලියැවී ඇති අතර, ඒ සම්බන්ධව යම් යම් පර්යේෂණවල විෂය බවට ද පත්ව ඇත. මේ අනුව ඇගේ බලපෑම අංශ දෙකක් ඔස්සේ දැක්වීමට හැකි බව අපට පෙනෙයි. ඒ ව්‍යාපාර හා තනි පුද්ගලයන් පරිසරය සම්බන්ධව ගත් පියවර හා පරිසර ක්‍රියාකාරිත්වය කෙරේ ඇති කර තිබෙන බලපෑම ලෙසය.

පරිසරය සම්බන්ධව ගත් පියවර


විවිධ ව්‍යාපාර හා පුද්ගලයින් විසින් සිය කාබන් විමෝචන අවම කරගැනීම සඳහා කාබන් හිලව් කිරීමේ (carbon offsetting) ව්‍යාපෘවල සිදුකරන ආයෝජන පසුගිය කාලයේදී ඉහළ ගොස් ඇත. ඒ ආයෝජන වැඩි වශයෙන් සිදුවන්නේ දියුණු වන රටවලය. මේ ගැන කටයුතු කරන සංවිධාන පෙන්වා දෙන පරිදි, මෑත වසර එකහමාරක පමණ කාලයේදී එවැනි ආයෝජන සිව් ගුණයකින් පමණ ඉහළ ගොස්ය. ක්ලයිමේට් කෙයාර් (ClimateCare) හා ක්ලියිමේට් ස්ටුවර්ට්ස් (Climate Stewards) වැනි සමාගම් හා සංවිධාන මේ බව වාර්තා කර තිබෙයි. මේ අතර තනි තනි පුද්ගල සහභාගිත්වය වඩාත් පැහැදිලිව ඉහළ ගොස්ය.

කාබන් හිලව් කිරීමේදී සිදුවන්නේ කිසියම් ආයතනයක හෝ පුද්ගලයකුගේ කටයුතු නිසා සිදුවන කාබන් විමෝචන ප්‍රමාණයට සමාන විමෝචන ප්‍රමාණයක් පරිසරයෙන් ඉවත් කිරීමට හෝ පරිසරයට එක්වීම වැළැක්විය හැකි ව්‍යාපෘතියකට ගෙවීමක් කර කාබන් අයක් (carbon credit) මිල දී ගැනීමයි. මෙය තරමක් විවාදාත්මක වන්නේ එමගින් මුලින් පවසන තැනැත්තා තම කාබන් විමෝචනවල අඩු කිරීමක් සිදුනොකරන නිසාය. වෙනත් තැනක කාබන් විමෝචන ඉවත් කිරීමට හෝ නිකුත්වීම වැළැක්වීමට පියවරක් ගැනීම මෙහිදී සිදුවේ. මේ කාබන් වෙළෙඳාම මුළුමනින්ම පාහේ ස්චේඡාවෙන් සිදුවන මෙන්ම ස්ථිර මිලක් නියම වී නොමැති එකකි.

කාබන් හිලව් කිරීමට යොමු වීමේ දැකිය හැකි මෙම ඉහළ යෑම සඳහා හේතුවක් ලෙස ලෝකයේ දැකිය හැකි විවිධ උද්ඝෝෂණ නිසා සිදු වූ දැනුවත්භාවය හේතු වූ බව මේ සංවිධානවල අදහසයි. ඉන් එකක් වන්නේ ග්‍රේටා බලපෑමයි. එසේම මෑත දී ඇති වූ වඳවීමේ කැරැල්ල (Extinction Rebellion), පාසල් වර්ජන ආදිය ද මීට බලපා ඇති බව ඔවුන්ගේ අදහසයි. කොවිඩ් 19 මගින් ලෝකයේ කටයුතු අක්‍රිය කිරීමට පෙර පැවැති සමීක්ෂණයක දී හෙළිව තිබුණේ 2020 වර්ෂයේදී සිය පරිසර ක්‍රියාකාරකම් ඉහළ නැංවීමට විවිධ ආයතන අපේක්ෂා කරන බවයි. විශේෂයෙන් පාරිසරික ඉලක්ක අත්පත් කරගැනීම ඒ අතර වෙයි. මේ සමාගම් ප්‍රධානීන් තුළ පරිසරය හා දේශගුණ වෙනස් වීම ගැන කටයුතු කිරීමට උනන්දුවක් ඇති වීමට බලපෑමක් කළ පුද්ගල චරිතය ලෙස බොහෝ අය දක්වා ඇත්තේ ග්‍රේටා තුන්බර්ග්ගේ ක්‍රියාකාරිත්වයයි. ඒ නිසා ඔවුන් තුළ ඇති වූ පෙළඹවීමය

පරිසර ක්‍රියාකාරිත්වයට බලපෑම


මේ අතර ග්‍රේටාගේ ක්‍රියාකාරිත්වය නිසා පරිසරය සම්බන්ධය ක්‍රියාකාරී වීම ලෝකය පුරා දැකිය හැකිය. ඒ සඳහා උත්ප්‍රේරකය වී ඇත්තේ ඇයගේ ක්‍රියාකාරිත්වයයි. එවැනි නිදසුන් රැසක් පසුගිය කාලයේ පුවත්පත් හා වෙබ් මාධ්‍ය ඔස්සේ වාර්තා විය.

තරුණ ගැහැණු ළමුන් සංවිධානාත්මකව පරිසරය සම්බන්ධව ක්‍රියාකාරී වීම මෑත කාලයේ ඉහළ ගොස් ඇති බව ෆෝබ්ස් සඟරාව වාර්තා කරයි. පරිසර සටන්කාමීන් (eco-warriors) ලෙස ඔවුන් ඉදිරිපත් වීම ඉහළ යෑමට හේතුව වන්නේ ග්‍රේටාගේ බලපෑම විය හැකි බව ඒ ගැන අදහස් දක්වන අය පෙන්වා දී තිබෙයි.

එමෙන්ම මාර්ගගත () හෙවත් අන්තර්ජාලය හරහා සිදුකරන සමාජමය සක්‍රිය වීමේ ක්‍රියාකාරකම් ද ඉහළ ගොස් ඇත. තරුණ පරපුරට තොරතුරු තාක්ෂණය යොදාගන්නා ආකාරය ගැන බ්‍රිතාන්‍යයේ සිට ක්‍රියාත්මක ෆියුචර් මේකර්ස් (FutureMakers) නම් වැඩසටහනකින් පෙනීගොස් ඇත්තේ ඊට සහභාගිවන පිරිස් අතර, දේශගුණ වෙනස් වීම ගැන කටයුතු කිරීම කැපී පෙනෙන ලෙස ඉහළ ගොස් ඇති බවයි. මේ අතර බ්‍රිතාන්‍යයේ මාධ්‍ය නියාමන ආයතනයක් වන ඔෆ්කොම් (Ofcom) ආයතනයේ සමීක්ෂණයකින් හෙළි වී ඇති පරිදි 2019 වර්ෂයේදී ළමුන් වැඩි පිරිසක් සිය සමාජමය ක්‍රියාකාරිත්වය සඳහා සමාජ මාධ්‍ය පුළුල් ලෙස යොදාගෙන ඇත. මෙය හුදෙක් පරිසරය පමණක් නොව වෙනත් කරුණු සම්බන්ධව ද දැකිය හැක්කකි.

සම්මාන හා විවේචන‌


ග්‍රේටා තුන්බර්ග් සිදු කළ කාර්යය නිසා ඇයට බොහෝ සම්මාන පවා හිමි විය. නිදසුනක් ලෙස ගතහොත්, රාජකීය ස්කොට් භූගෝලවිද්‍යා සංගමයේ (Royal Scottish Geographical Society) ගෞරවනීය අධිසාමාජිකත්වයක් (honorary fellowship) ඇයට හිමි විය. එසේම ටයිම් සඟරාවෙන් තෝරාගන්නා ලෝකයේ වඩාත් බලපෑමක් කළ හැකිපුද්ගලයින් 100 දෙනා (100 most influential people) අතරට මෙන්ම වසරේ පුද්ගලයා බවට පත් වූ ලාබාලතම පුද්ගලයා (Time Person of the Year) බවට ද පත්වීමට ඇයට හැකි විය. එසේම ෆෝබ්ස් සඟරාව විසින් නම් කළ ලෝකයේ වඩාත්ම බලවත් කාන්තාවන් 100දෙනා අතර (Forbes list of The World's 100 Most Powerful Women) ඇය සිටියි. එසේම 2019 හා 2020 නොබෙල් සාම ත්‍යාගය (Nobel Peace Prize) සඳහා යෝජනා වූ නම් අතර ඇගේ නම ද වෙයි. තවත් බොහෝ සම්මාන ද ඇය සතු විය.

කෙසේ වෙතත් ඇයට ඇතැම්විට චෝදනා ද එල්ල විය. ඒ අතර පාසල්වර්ජනය කිරීම, ඇගේ ලාබාල වයස වැනි කරුණු දැකිය හැකි විය. එසේම දේශගුණ සංශයවාදී අදහස් ඇති අයද ඇයට විවේචන එල්ල කර තිබිණි. ග්‍රේටාව විවේචනය කළ එක් ප්‍රකට චරිතයක් වූයේ ඇමරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ය.

මෙසේ ග්‍රේටා සම්බන්ධ ඍණාත්මක අදහසක් ඇති පිරිස් සම්බන්ධව අවධානය යොමු කළ එක් අධ්‍යයනයකට අනුව ඒ විවේචන සඳහා හේතු වී ඇත්තේ දේශගුණ වෙනස් වීම සම්බන්ධව විවේචකයන් තුළ ඇති සංශයවාදී අදහස් පමණක් නොවේ. ඔවුන් සමාජ කරුණු ගැන දක්වන සෙසු ආකල්ප ද හේතු වී ඇත. නිදසුනක් ලෙස ගතහොත් ඇය කාන්තාවක වීම හා ඇගේ ලාබාල වයස ද මේ විවේචන එල්ල කළ අයගේ අකමැත්ත සඳහා හේතු වී ඇත! මේ අධ්‍යයනය ඇය හා ඇයගේ කටයුතු සම්බන්ධව සිදුකරන ලද මාස 14ක ඇමරිකානු හා ස්වීඩන ට්විටර් පණිවුඩ හා ඒවායේ හිමිකරුවන්ගේ පැතිකඩ (profile) තොරතුරු ‌යොදාගනිමින් සිදුකරන ලද්දකි. එහිදී සලකා බලා ඇති එක් අංශයක් වී ඇත්තේ ඔවුන්ගේ පසුබිම හා වෙනත් සමාජ කරුණු ගැන දක්වන අදහස්ය. එසේම මෙම අධ්‍යයනයේදී පෙනී ගොස් ඇති තවත් කරුණක් නම් ඇය විසින් කළ බලපෑම ඉහළ නැංවීමට විවිධ නළු නිලියන් හා වෙනත් ජනප්‍රිය පුද්ගලයන් විසින් කළ බලපෑම ද විශාල බවයි. (මූලාශ්‍රය - DOI: Sustainability, DOI:10.3390/su12072707)

ග්‍රේටා තුන්බර්ග් පසුගියදා යළි පාසල් ගියාය. ඒ සිය පාසල් ගමන වසරකට අධික කාලයක් නවතා තැබීමෙන් පසුවය. ඈත දහහත් හැවිරිදි වයසේ පසුවන්නියකි. මීට පෙරද තරුණ පරිසර ක්‍රියාකාරිකයන් මෙසේ සක්‍රියව දායක වී ඇත. ඇතැමුන් එක්සත් ජාතීන්ගේ සමුළුද අමතා ඇත. එහෙත් ග්‍රේටා තරම් ඉදිරියට ගිය අය අල්පය. එසේම ඇයගේ කියාදෙන තවත් දෙයක් වන්නේ තමන් ලෝක ප්‍රකට තරුවක් වුවද අධ්‍යාපනය අත් නොහල යුතු බවයි. කෙසේ වෙතත් දේශගුණ වෙනස් වීම හා පරිසරය ගැන ග්‍රේටාය කළ හැකි තවත් දේ ඇති බව සිතේ.

ඡායාරූපය - European Union 2020 – Source: EP

Thursday, September 24, 2020

වවුනියාවේ මුහුද (ගමන් කතා 2)

මේක එක්තරා ආකාරයක වෘත්තීය ගමනක් අතර සිද්ධ වෙච්ච දෙයක්. එක්තරා රාජ්‍ය නොවන ආයතනයකින් දියත් කළ තරුණ පුහුණු වැඩසටහන් මාලාවක අවසානයේ ඒ පුහුණුලාභීන් කීප දෙනෙකු හමුවී සාකච්ඡා කර ඔවුන්ගේ පුහුණුව ගැන හා ඒ නිසා ජීවිතය වෙනස් වූ ආකාරය ඒවායේ සාර්ථක කතා එකතුවක් සකස් කිරීමටයි මට තිබුණේ. මේ 2010 හෝ 2011 පමණ.

අපි ගියේ වවුනියාවටයි. අපි ගිය ගමනට ඒ ආයතනයේ ප්‍රධාන කාර්යාලයේ සේවය කරන තරුණියන් දෙදෙනකු ද සම්බන්ධ වුණා. ඉතින් අපි කාර්යාලයට ගිහින් මමත් ඒ ආයතනයේ නිලධාරියෙකුත් පුහුණු වූ තරුණ තරුණියන් හමුවන්න අදාළ ගම් කීපයකට යන්න කියලා සූදානම් වුණා. ඒ අතරෙ අර ප්‍රධාන කාර්යාලෙන් ආ තරුණියන් දෙදෙනාට කරන්න දෙයක් තිබ්බෙ නෑ. ඔවුන් වවුනියා කාර්යාලයේ ඔවුන් දන්නා අඳුනන අය සමඟ ඇවිදින්න යන තැන් කීපයක් ගැන කතා කළා.

එහිදී එක් තරුණියක් මෙහෙම ඇහුවා... "මෙහෙ බීච් එක තියෙන්නෙ කොහෙද?"

ඒකට කට්ටියම හිනා උනා. ඒ වන විට වයස විසි ගණනක සිටි ඇය ලංකා සිතියමේ වව්නියාව ඇති තැන ඇය දැන සිටියෙ නැති බවයි පෙනුණේ... මට මතක හැටියට මහනුවර කිට්ටුව පදිංචිව සිටි ඈ කළේ ගිණුම් තැබීමයි. ඒත් කොහොමහරි අපි ගම් කීපයක ඇවිදලා හවස ආපහු එන අතරෙදි, වව්නියා කාර්යාලය අය අර තරුණියන් දෙදෙනාට මුහුද පෙන්නන්න අල්ලපු දිස්ත්‍රික්කෙ වන මන්නාරමේ කෙලවරට එක්කගෙන ගිහින් තිබ්බා!

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

2020.09.24

Wednesday, September 23, 2020

වනාන්තර රැකීම සඳහා ඉඩම් මිල දී ගැනීම හෝ හුවමාරු කිරීම ඵලදායක ද?

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 2020.09.23, පි. 5 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2020/09/23/feature1.html


ගාල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ, නෙළුව ප්‍රාදේශීය ලේකම් කොට්ඨාසයේ පිහිටා ඇති ලංකාගම ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ මාර්ග සංවර්ධනය කිරීමක් පිළිබඳ සිදුවීම මෑත දී සාකච්ඡාවට ලක්වූවකි. සති කිහිපයක් රටේ පැවැති ආන්දෝලනයකට හේතු වූ එහිදී අවසානයේ ජනාධිපතිවරයාගේ මැදිහත් වීමෙන් පරිසරයට හානි නොවන සේ පාරක් ඉදිකරන්නට තීරණය වූ බව වාර්තා විය.

මේ මාර්ගය පිළිබඳව වූ සාකච්ඡාව වැඩි වශයෙන් පැවතියේ සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේය. විවිධ පාර්ශ්ව ඒ ගැන අදහස් දැක්වීම හා වාද විවාද ඇති කරගත් ආකාරය අපි දුටුවෙමු. ඒ වාද විවාද සඳහා මූලිකව බලපා තිබුණේ ඒ ඒ අයගේ දේශපාලන අදහස් බව ද බොහෝවිට දැකිය හැකි විය. අප මේ ලිපියෙන් සාකච්ඡා කිරීමට අදහස් කරන්නේ ඒ දේශපාලන අදහස් ගැන නොව, ඒ සාකච්ඡාව අතර දී මතු වූ සංරක්ෂණ උපායමාර්ගයක් ලෙස අනාගතයේදී වැදගත් විය හැකි කරුණක් පිළිබඳවය.

පෙර කී සමාජ මාධ්‍ය සාකච්ඡා අතර දී පරිසරය ගැන කතා කරන පරිසරවේදීන් හා පරිසරප්‍රේමීන්ගෙන් ෆේස්බුක් අඩවිය ඔස්සේ ඇතැම් අය විමසූ එක් පැනයක් විය. ඒ "ලංකාගම වැසියන්ට තමන්ගේ නිවාස හා ඉඩම් ලබාදීමට නගරයේ වෙසෙන පෙර කී පරිසරවේදීන් හා පරිසරප්‍රේමීන් කැමැතිද" යන්නය.

ඊට දින කීපයකට පසුව වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තු නිලධාරිනියක් එවැනි යෝජනාවක් සිය ෆේස්බුක් පැතිකඩ හරහා කළාය. ඒ, ඇයට අයත් කෑගල්ලේ පිහිටි ඉඩමක් ලංකාගම අයෙකුගේ ඉඩමකට මාරු කිරීමට කැමති බවයි. ඇය කියා තිබුණේ එසේ ලබාගන්නා ඉඩම සිංහරාජ වනාන්තරයට ලබා දීම ඇගේ අරමුණ බවය. ඒ සමඟ පරිසරයට ආදරය කරන තවත් අය ගණනාවක්ම ඒ හා සමාන හුවමාරු කිරීම් ගැන ෆේස්බුක් අඩවියේ සටහන් පළ කර තිබිණි. කෙසේ වෙතත් මේ සටහන් ලියූ පසුව, ඒ ඉල්ලීම් හුදෙක් ප්‍රායෝගික නොවන බව සමහරු පවසා තිබිණි. එහෙත් ලෝකයේ මෙවැනි දේ සිදු වේ. එනම් විනාශ විය හැකි ඉඩම් මිල දී ගෙන සංරක්ෂණය සඳහා වෙන් කිරීමයි.


සංරක්ෂණය සඳහා ඉඩම් මිලදී ගැනීම


සංරක්ෂණ වටිනාකමක් ඇති හා එළි පෙහෙළි වීමේ අවදානමක් සහිත පුද්ගලික අයිතියේ ඇති ඉඩම් මිලදී ගෙන ඒවා විනාශ වී යා නොදී සංරක්ෂණය සඳහා යෙදවීම මේ වන විට ජගත් මට්ටමින් ක්‍රියාත්මක වන පරිසර සංරක්ෂණ උපායමාර්ගයකි. එය මේ වන විට ලෝකයේ රටවල් ගණනක විශාල බිම් ප්‍රමාණයක් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා සාර්ථකව ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන ක්‍රමවේදයකි.

එහිදී සාමාන්‍යයෙන් සිදුවන්නේ තර්ජනයට ලක්ව ඇති ප්‍රදේශයේ ඉඩම් අදාළ රටේම ක්‍රියාත්මක වන සංවිධානයක් හෝ ආයතනයක් මගින් මිල දී ගැනීමය. ඒ සඳහා අවශ්‍ය අරමුදල් සපයනු ලබන්නේ ජගත් මට්ටමින් ක්‍රියාත්මක විශාල හා ධනවත් සංවිධාන මගිනි. ඒවාට අරමුදල් ලැබෙන්නේ විවිධ පුද්ගලයන්ගෙන් හා සමාගම් ආදියෙනි. බ්‍රිතාන්‍යයේ සිට ක්‍රියාත්මක වන ලෝක ඉඩම් භාරය (World Land Trust - www.worldlandtrust.org) මෙවැනි එක් අරමුදල් සපයන ආයතනයකි. ඇමරිකාවේ ක්‍රියාත්මක වැසි වනාන්තර භාරය (Rainforest Trust - www.rainforesttrust.org) 1988 වර්ෂයේ දී ආරම්භ කරන ලද මෙවැනි සංවිධානයකි. මේ සංවිධාන මගින් ඇමරිකාවේ (උතුරේ හා ලතින් ඇමරිකාවේ), අප්‍රිකාවේ හා ආසියාවේ විශාල ඉඩම් ප්‍රමාණයක් මිලදී ගැනීමට හා ආරක්ෂා කිරීමට ඔවුන් අරමුදල් සපයා තිබේ. ඇමරිකාව ඇතුළු තවත් රටවල ද මෙවැනි තවත් වෙනත් සංවිධාන ද පවතී. ඔවුන් මේ දක්වා සැලකිය යුතු ඉඩම් ප්‍රමාණයක් විනාශයෙන් මුදාගෙන සංරක්ෂණය සඳහා යොදාගෙන ඇත.

කෙසේ වෙතත් එසේ මිල දී ගන්නා ඉඩම් මිලදී ගැනීම, ආරක්ෂා කිරීම හා කළමනාකරණය කරනු ලබන්නේ අදාළ රටේ සංවිධානය හා ප්‍රජාව විසින් හෝ ඒ දෙකම එක්වය. (එම දේශීය සංවිධාන බොහෝ විට ජෛව විවිධත්ව සංරක්ෂණය අරමුණු කරගත් ඒවා වෙයි). එසේ නැතහොත් ඒ ඉඩම් එසේම තිබෙන්නට හරිනු ලැබෙයි. ඇතැම් අවස්ථාවලදී සංරක්ෂණය සඳහා ඒ රටවල රාජ්‍ය ආයතනවලට පැවරූ අවස්ථා ද ඇත. මේ සෑම අවස්ථාවකදීම එම රටේ තත්ත්ව අනුව යෝග්‍ය වූ සංරක්ෂණ උපායමාර්ගයක් අනුගමනය කිරීමට අවස්ථාවක් ලැබෙන බව පැහැදිලිය.

අපට යාබද ඉන්දියාවේ ප්‍රදේශ කිහිපයක මෙවැනි ඉඩම් මිලදීගැනීම් සිදුව ඇත. දකුණු ඉන්දියාවේ ඝාට්ස් කඳු ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති මුදාහලී නම් වන තීරුව සතුන් සංක්‍රමණය වන ප්‍රදේශයකි. එහි අලි-මිනිස් ගැටුම අවම කිරීම සඳහා කෘෂිකාර්මික බිම් අයිතිකරුවන්ගෙන් මිලදී ගැනීම වෙනත් ගැටලු අවම ප්‍රදේශයකින් ඉඩම් ලබාදීම (හුවමාරු කිරීම) ඉන්දියානු සංවිධානයක් මගින් සිදු කර තිබෙයි.

සංරක්ෂණ අරමුණු අතින් වඩාත් වැදගත් වන්නේ සංවිධානයක් හා ප්‍රජාව මගින් සිදුකරනු ලබන මෙවැනි මැදිහත් වීම්ය. එසේම කුඩා ඉඩම් කැබලි මිලදී ගැනීමට වඩා එහිදී වැඩි වශයෙන් සිදුව ඇත්තේ විශාල ඉඩම් ප්‍රමාණයක් මිලදී ගැනීම ද වැදගත්ව. (කෙසේ වෙතත් ඇතැම් ස්ථානවලදී තනි තනි පුද්ගලයින් විසින් ද ඉඩම් මිලදී ගැනීමක් සිදුවී ඇති අවස්ථාද ඇති බව අප අමතක නොකළ යුතුය. ඒ සුප්‍රකට ධනවතුන්, කලාකරුවන් ආදි පුද්ගලයින් විසිනි. එවැනි මිලදී ගැනීම්වලදී එම ඉඩම් පුද්ගලික අයිතිය යටතේ ආරක්ෂා වන නමුත් ඊට වඩා වැඩි දිගු කාලීන සංරක්ෂණයක් ප්‍රජාව හෝ සංවිධාන මගින් සිදුකරන මෙවැනි ක්‍රියාවකින් අපට අපේක්ෂා කළ හැකිය.
මේ ආකාරයට විවිධ සංවිධාන විසින් ක්‍රියාත්මක කරනු ලදුව සංරක්ෂණය සදහා මිලට ගෙන ඇති ඉඩම්වල ප්‍රමාණය ඉතා විශාලය. මේ බලපෑම කෙතරම් ද යන් ඇතැම් රටවල පාලකයින් මෙම මැදිහත්වීම්වලට එතරම් කැමැත්තක් නොදක්වන බව ද ඇතැම් අවස්ථාවල දී වාර්තා වෙයි.


සංරක්ෂණ පරවශතාව

සංරක්ෂණ පරවශතාව (conservation easement) යනුවෙන් හඳුන්වන්නේ තවත් මේ හා සමාන වූ සංරක්ෂණ උපායමාර්ගයකි. එය ඉහත විස්තර කරන ලද ඉඩම් මිලදී ගැනීමට වඩා වෙනස් වන්නේ ඉඩම් හිමියන්ගෙන් අදාළ ඉඩම්වල අයිතිය මිලදී ගැනීමක් එහිදී සිදු‌ නොවන නිසාය. ඒ වෙනුවට ඉඩම් හිමියන් විසින් අදාළ ඉඩම්වල සංවර්ධන අයිතිය කිසියම් සංරක්ෂණ සංවිධානයකට හෝ රජයට හෝ පවරනු ලැබේ. එම පැවරීම පරිත්‍යාගයක් වශයෙන් හෝ අලෙවි කිරීමක් ලෙස කළ හැකිය.
 
එහිදී කිසියම් කාල සීමාවක් සඳහා දෙපාර්ශ්වය විසින් ස්වේච්ඡාවෙන් ඇති කරගත්තා නෛතික වලංගුතාවයක් ඇති ගිවිසුමක් ඇති කරගනු ලැබේ. ඒ අනුව ඉඩම් හිමියන්ට අදාළ ගිවිසුමෙන් අවසර නොමැති සංවර්ධන කාර්යයක් සඳහා ඒ ඉඩම් යොදාගැනීම කළ නොහැකිය. සංරක්ෂණ පරවශතාවයක දී ද මූලික අරමුණ වන්නේ එම භූමියේ ඇති සංරක්ෂණ වටිනාකම්ය. එය වනාන්තරයක් ආරක්ෂා කිරීම, ජල මූලාශ්‍රයක් ආරක්ෂා කිරීම, කිසියම් ජීවියෙකුගේ සංරක්ෂණ අවශ්‍යතා සපුරාලීම වැනි සංරක්ෂණ අරමුණු විය හැකිය.

මේ ක්‍රමය වැඩි වශයෙන් භාවිත වන්නේ ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේය.


ශ්‍රී ලංකාවේ මේ උපාය මාර්ග අනුගමනය කළ හැකි ද?


ඉහත සඳහන් කළ ආකරයේ උපාය මාර්ග ශ්‍රී ලංකාවේද සිදුකිරීමට නීතිමය බාධාවක් ඇති බවක් නොපෙනේ. එහෙත් එය සිදුවිය යුත්තේ පෙර සඳහන් ලෙස තනි තනි පුද්ගලයන් විසින් තර්ජනයකට ලක් වූ ප්‍රදේශයක පුද්ගලික ඉඩම් මිලට ගැනීමෙන් නොවේ. කිසියම් තනි දේශීය භාරයක් වැනි ආයතනයක් මගින් ඉඩම් මිලට ගැනීමෙන් හෝ හුවමාරු කිරීමෙනි. එවිට මිල දී ගත් ඉඩම් අදාළ භාරය මගින් පාලනය කිරීමට මෙන්ම, අවශ්ය නම් රජයට පැවරීම ද හැකිය. එවිට ඉඩමක් තනි පුද්ගලයෙකුගේ අයිතියට පත්ව පසු පරම්පරාවක් එම ඉඩම් වෙනත් භාවිතයකට ගැනීම ද වළකී. (අවිධිමත් ලෙස සංචාරක පහසුකම් ඇති කිරීම ද පාරිසරික ගැටලුවකි. සංචාරක ආකර්ෂණය ඇති ස්ථාන අවට ඉඩම් මිලට ගැනීම, රජයේ ඉඩම් අල්ලාගැනීම හා අනවසරයෙන් එළි කිරීම වැනි කටයුතු සඳහා එක් හේතුවක් වන්නේ සංචාරක නිකේතන ඉදිකිරීම සඳහා නාගරික පදනමක් ඇති ව්‍යාපාරිකයන් කරන කටයුතුය).

මේ ආකාරයෙන් පුද්ගලික ඉඩමක් වනාන්තරක් ලෙස සංරක්ෂණය කළ අවස්ථාවකට එක් නිදසුනක් වන්නේ දඹුල්ලට නුදුරුව පිහිටා ඇති, සෑප් පොපම් නම් බ්‍රිතාන්‍ය ජාතිකයා විසින් ස්ථාපනය කළ, පසුව රජයේ ආයතනයකට පවරා ඇති සෑම් පොපම් වනඋයනයි (Sam Popham Arboretum). අත්හැර දමන ලද හේන් ඉඩමක් මිල දී ගෙන වසර ගණනක උත්සාහයෙන් පසු අගනා වන උයනක් බවට පත් කිරීමට ඔහු සමත් විය. අනෙක් අතට පෞද්ගලික අයිතියේ ඇති, සංවර්ධන කටයුත්තක් නොකරන හා සංරක්ෂණය සඳහා වෙන්කර ඇති තවත් ඉඩම් අපේ රටේ ඇති බව අප අමතක නොකළ යුතුය. ගිවිසුමක් ඇතිව හෝ නැතිව හෝ ක්‍රියාත්මක ඒවා සංරක්ෂණ පරවශතාව උපායමාර්ගය හා සමාන වූ ඒවාය.

කෙසේ වෙතත් මෙවැනි කුමන උපායමාර්ගයක් වේ නම් එය ස්වේච්ඡාවෙන්ම පමණක් සිදුවිය යුතු කරුණකි. එනම්, අදාළ ඉඩම් විකිණීමට කැමැත්ත දක්වන පිරිස් වේ නම් ඔවුන් සියලු දෙනා ස්වේච්ඡාවෙන් ඊට කැමැති වීම වැදගත්ය. එවැන්නක් සිදුවන්නේ නම්, ඉඩම් හුවමාරුවක් හරහා අදාළ සමස්ත ප්‍රජාව හෝ වැඩි පිරිසක් වෙනත් ස්ථානයක ස්වේච්ඡාවෙන්ම ස්ථානගත කිරීමට කටයුතු කළ යුතු වීම පහසු කරුණකි (සමාන ඉඩම්, සමාජ ජීවනෝපාය ඇති ප්‍රදේශ නැත්තේ නොවේ). එමගින් ඔවුන්ගේ දැනට පවත්නා සමාජ සම්බන්ධතා බිඳ වැටීම ද වළක්වා ගත හැකිය (එවැනි නැවත පදිංචිකිරීම් සමහර සංවර්ධන ව්‍යාපෘතිවලදී ලංකාවේ සිදුකර ඇත). එමෙන්ම ඒ වැසියන්ගේ නිත්‍යානුකූල ජීවනෝපාය ක්‍රියාත්මක කළ හැකි ප්‍රදේශයක් වීම ද වැදගත්ය. එවැන්නක් සිදුකිරීමට අවශ්ය තාක්ෂණික දැනුම මෙරට පවතී. අවශ්‍ය වන්නේ ස්වාධීන අරමුදලක් මගින් මෙවැනි ව්‍යාපෘතියක් දියත් කිරීමය.

Thursday, September 10, 2020

ස්ථාවර වූ ජංගමය! (ගමන් කතා 1)

(ගමන් කතා කීවෙ අපි ඔය ට්‍රිප් යනකොට වූ සිද්ධිවල එකතුවක්)


ඔන්න මේක උනේ අපි මාසෙකට ට්‍රිප් දෙකක් විතර යන කාලෙ. එදා අපි කීප දෙනෙක් ගියා වාරණ පන්සලට. ගිහින් එහි තිබූ පැරණි දේවල් විස්තර බලලා ඒ කිට්ටුව කඩේකින් බනිස් කාල තේ බීලා ආපසු ආවා තිහාරිය හන්දියට. එතැනින් ඊළඟට යන්න තිබ්බ තැනට යන එක ගැන කතා කර කර ඉදිරියට යද්දි අපේ නඩේ හිටපු වැඩිහිටියා පේන්න නෑ. (වැඩිහිටියා කීවට මට වඩා අවුරුදු හතරයි නැත්තං පහයි වැඩිමල්.)

හැරිලා බලද්දි එයා පාර අයිනට වෙලා නැවතිලා. බැලින්නං එයාගෙ ජංගම දුරකථනයට කෝල් එකක් ඇවිල්ලා. ඉතිං එයා ගමන නතර කරලා, පාරෙන් ඉවතට හැරිලා කෝල් එකට ආන්සර් කරනවා. අනිත් එවුන් ගමන යනවා.

මේක දැකපු අපේ එකෙක් කිව්වා "ඕක මොබයිල් එකක් ද එහෙම නැත්තං ලෑන්ඩ් ෆෝන් එකක්ද බං" කියලා.

අපේ යාලුවාටත් එතකොට තමයි මතක් උනේ යන ගමන් කතා කරන්න පුළුවන් කියලා. ඒ මිත්‍රයා දැන් නං යන ගමං ආන්සර් කරනවා. ඒ මදිවට බයික් එකේ යන ගමනුත් ආන්සර් කරනවා. 
 

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම
2020.09.10

Monday, August 31, 2020

පශ්චාත් කොවිඩ් ලෝකය හා හරිත ප්‍රකෘතිමත් වීම

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


විදුසර, 2020.08.19, පි. 5 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2020/08/19/feature1.html


“මේ වසංගතයෙන් පස්සේ ලෝකය කලින් තිබ්බ ලෝකයම වෙන්නේ නෑ” යන්න අප මිත්‍රයෙකු පැවසූයේ පසුගිය අප්‍රේල් මස මුලදී පමණය. ඔහුගේ අදහස වූයේ ලෝකයේ ඒ වන විට පැවති ලෝක තත්ත්වයට වඩා සැලකිය යුතු වෙනස්කම් රැසක් අනාගතයේදී ඇති විය හැකි බවයි. ඇත්තෙන්ම එවැන්නක් සිදුවෙමින් තිබේද යන්න යම් ප්‍රමාණයකට හෝ සලකා බැලීමට දැන් අපට හැකියාව ඇත.

කොවිඩ් 19 හෙවත් නව්‍ය කොරෝවා වයිරසය ලෙස ප්‍රකට වර්තමාන වසංගතය නිසා ලෝකයේ විවිධ මට්ටම්වල සීමා කිරීම් ඇති වී ලොක්ඩවුන් තත්ත්වයකට පත් වූ මාර්තු හා අප්‍රේල් මාසවලදීය. අද වන විට ලෝකයේ රටවල් 190කට අධික ප්‍රමාණයකටම රෝගය ව්‍යාප්ත වී ඇත. යළි යළිත් රෝගීන් ගණන හා මරණ ගණන ඉහළ යමින් තිබෙයි.

ඒ තත්ත්වය හමුවේ ලෝකයේ සියලු රටවල විවිධ සීමා පැනවිණි. අන්තර්ජාතික ගමනාගමනය මෙන්ම ප්‍රවාහන කටයුතුද අඩාල විය. රටවල් තුළ සියලු අංශවල දෛනික කටයුතු රැසක් සැලකිය යුතු අන්දමින් බිඳවැටුණි. කර්මාන්ත තාවකාලිකව වසා දමන්නට සිදු විය. සංචාරක ව්‍යාපාරය මුළුමනින්ම පාහේ නැවතිනි. විරැකියාව මෙතෙක් නොවූ විරූ අන්දමින් ඉහළ ගියේය. බොහෝ රටවල විවිධ අංශවලට ඔවුන්ට හැකි පමින් සහන ලබා දෙමින් තිබෙයි. එහෙත් එවැනි ආර්ථික ශක්තියන් නොමැති රටවල එය ගැටලු සහගතය. 

ලෝක ආර්ථිකයේ ඇති වූ පිරිහීම කෙතරම් ද යත් අන්තර්ජාතික මූල්‍ය අරමුදල (IMF) පෙන්වා දී ඇති ආකාරයට ලෝක ආර්ථිකය මේ වර්ෂයේදී 3%කින් පමණ අඩු විය හැකිය. එය විස්තර කරනු ලබන්නේ 1930 ගණන්වල ලෝකයේ ඇති වූ ආර්ථික අවපාතයෙන් පසුව ඇති වන බරපතළම ආර්ථික අවපාතය ලෙසය. ලෝකයේ බොහෝ කොටස් වෙළෙඳපොළවල අගය 25%ක් හා 30%ක් දක්වා පහළ බැස්සේ මාර්තු අප්‍රේල් මාසවලදීය.


අර්බුදයෙන් පසු ලෝකය 


අද වන විට ලෝකයේ කටයුතු ක්‍රමයෙන් යළි ආරම්භ වෙමින් තිබේ. සීමා සහිතව වුවද අන්තර්ජාතික ප්‍රවාහන කටයුතු යළිත් ආරම්භ වී ඇත. බොහෝ රටවල දෛනික කටයුතු දැන් ආරම්භ කර තිබෙයි. නිෂ්පාදන හා සේවා කටයුතු යම් ප්‍රමාණයකින් යළිත් ආරම්භ වී ඇත. මේ අනුව 2020 වෙන භාගයේදී කොරෝනා වයිරසය අඩු වී ගියහොත් ලබන වර්ෂයේදී ලෝකයේ ආර්ථිකය 5.8%කින් වර්ධනය විය හැකි බව පෙන්වා දී තිබෙයි. එසේම පහළ ගිය කොටස් වෙළෙඳපොළ ද ක්‍රමයෙන් යථා තත්ත්වයට පත්වෙමින් තිබෙයි.

මෙය වැදගත්ය. මක් නිසා ද යත් මේ වර්ධනය සිදු වනු ඇත්තේ කෙබඳු ආකාරයකින් ද යන්න නිසාය. එය පරිසර හිතකාමී වර්ධනයක් වීම වැදගත්ය. 

මේ වන විට වැඩි වෙමින් පවත්නා ඛනිජ තෙල් භාවිතය තෙල් භාවිතය ඉහළ යන බවට සාධකයකි. පසුගිය පෙබරවාරි-මාර්තු පමණ තෙල් භාවිතය සඳහා ඇති ඉල්ලුම පහළ යෑමත් සමඟ තෙල් මිල පහළ ගියේය. ඇමරිකානු තෙල් වෙළෙඳපොළේ තෙල් බැරලයක මිල පසුගිය අප්‍රේල් මාසයේ දී ඩොලර් 20 කටත් වඩා අඩු අගයක් දක්වා පහළ ගියේය. අන්තර්ජාතික තෙල් මිල ලෙස සැලකෙන බ්‍රෙන්ට් තෙල් මිල ද ඩොලර් විසි ගණනක් දක්වා පහළ ගියේය. එහිදී තෙල් නිෂ්පාදනය පහළ දැමීමෙන් තෙල් මිල තරමක් ස්ථාවර කරගැනී තෙල් නිපදවන රටවල් ක්‍රියාකළේය. 

කොවිඩ් වසංගතය උග්‍රව තිබිය දී වේගයෙන් පහළ ගිය තෙල් පරිභෝජනය දැන් නැවතත් ක්‍රමයෙන් ඉහළ යමින් තිබේ. ඒ සමඟ තෙල් නිෂ්පාදනය ඉහළ යමින් තිබේ. එහෙත් එය මේ අර්බුදයට පෙර පැවති තත්ත්වයට ළඟා වනු ඇත්තේ ලබන වසරේ දෙවන කාර්තුවේදී පමණය. (1 රූපය බලන්න). එසේම පහළ ගිය තෙල් බැරලයක මිල ද ඩොලර් ඩොලර් 40 අගය ද ඉක්මවා තිබේ.


1 රූපය - ලෝකයේ දියර තෙල් නිෂ්පාදනය හා පරිභෝජනය වෙනස් වී ඇති ආකාරය
(මූලාශ්‍රය - එක්සත් ජනපද බලශක්ති තොරතුරු පරිපාලනය, 2020 අගෝස්තු)



කෙසේ වෙතත් මෙයින් පැවසෙන්නේ ලෝකය නැවතත් ප්‍රකෘතිමත් තත්ත්වයට පත්වන්නේ හැමදාමත් පැවති සාම්ප්‍රදායික ක්‍රමවේදය යටතේ බවද? සමහර අංශවල එසේ නැති බවක් පෙනෙන අතර, තවත් අංශවල එසේ වීමට ද හැකිය.


හරිතවත් මාවතක අවශ්‍යතාවය


කොවිඩ් අර්බුදයෙන් පසුව ලෝකයේ ආර්ථිකය යළිත් ප්‍රකෘතියට ළඟා වීම සඳහා කටයුතු කිරීමේදී දළ ජාතික නිෂ්පාදනය ඉලක්ක කරගැනීම ගැටලුවක් විය හැකි බව දක්වා තිබේ. එයින් පැවසෙන්නේ හුදෙක් මෙතෙක් අප කටයුතු කරගෙන ආ පරිදිම කටයුතු කරගෙන යන බවයි.

අඩාල වූ ආර්ථිකය හා සංවර්ධනය යළිත් යථා තත්ත්වයට පත් වීමේදී හෙවත් ප්‍රකෘතියට පත් වීමේ ක්‍රියාවලියේදී හරිතවත් වීම වැදගත් බව පෙන්වා දී තිබෙයි. හරිත ප්‍රකෘතිමත් වීමක් (Green Recovery) ගැන ලෝකයේ සාකච්ඡාවක් ඇති වන්නේ එතැනදීය. එහි දී හුදෙක් හරිත රැකියා අවස්ථා පමණක් හරිතවත් කිරීම නොව සමස්තයක් ලෙස ප්‍රකෘතිමත්වීමේ ක්‍රියාවලියම හරිතවත් කිරීම වැදලත් බව පෙන්වා දී තිබෙයි. මෙය සැබැවින්ම අභියෝගයකි.

ලෝකයේ එවැනි තත්ත්වයක් ඇතිවෙමින් පවත්නා බවක් පෙනෙන යහපත් ප්‍රවණතා ගණනාවක් දැකිය හැකිය. නිදසුනක් ලෙස භෞතික රැස්වීම් වෙනුවට ඩිජිටල් මාධ්‍යයෙන් සිදුකරන කටයුතු ඉහළ යෑම දැකිවිය හැකිය. දුරස්ථ අධ්‍යාපනය, ටෙලි-වෛද්‍යසේවා (Telemedicine), මාර්ගගත වෙළෙඳ කටයුතු (Online trade) ඉහළ යෑම, ඩිජිටල් ක්‍රමයට පැවැත්වෙන රැස්වීම් හා සම්මන්ත්‍රණ ආදිය මේ අතර වෙයි. මේ සියල්ල අනුව යම් හරිතවත් හා පරිසර හිතවාදී තත්ත්වයක් දැකිය හැකි බව පැහැදිලිය. මේ නිසා සමස්ත ලෝකය පුරාම ඩිජිටල් තාක්ෂණික යටිතල පහසුකම්වල සැලකිය යුතු දියුණුවක් ලබා ඇති බව පෙනෙයි. බොහෝ රටවල මේ පහසුකම් නොතිබූ ප්‍රදේශවලට මෙන්ම ඒවාට ප්‍රවේශයක් නොමැති වූ පිරිස් අතරටද ඩිජිටල් තාක්ෂණය ගමන් කළේය. දැන් බොහෝ රැස්වීම් ආදිය පැවැත්වීම සඳහා අදාළ ස්ථානවලට ගමන් කිරීම අත්‍යාවශ්‍ය නොවන බව පැහැදිලි වී ඇත. විශේෂයෙන් අන්තර්ජාතික රැස්වීම් පවා මාර්ගගතව පැවැත්වීමට හැකි බව හෙළි වී තිබෙයි. එබැවින් අනාගතයේදී පරිසර පියසටහන අඩු කරගැනීමට මෙය යොදාගත හැකි කමයකි. ගුවන් ගමනාගමය යනු හරිතාගාර වායු විමෝචන ඉහළ මට්ටමකින් නිකුත්වීමට හේතුවන්නකි. 

අනෙක් අතට ඒ ඒ රටවල ආර්ථිකයේ අත්‍යවශ්‍ය කටයුතු දේශීය සම්පත් හා නිෂ්පාදන මත පදනම් කරගැනීම සඳහා පියවර ගැනීම ලෝකයේ බොහෝ රටවල වර්ධනය වූ තවත් එක් හරිතවත් ප්‍රවණතාවයකි. මක් නිසා ද යත් එවැනි ද්‍රව්‍යවල මෙන්ම පාරිභෝගිකයාගේ ද ‘කාබන් පියසටහන’ එමගින් අඩු වන නිසාය. දේශියව නිෂ්පාදනය කළ හැකි දේ ප්‍රවර්ධනය කිරීම නිසා එතෙක් අපතේ ගිය සම්පත් භාවිතය සඳහා ද අවස්ථාවක් ලැබී ඇත. එහෙත් මෙය කල්පනාකාරීව කළ යුතු දෙයක් වන්නේ, රටක ඇති ඉඩම්, ජලය හා ශ්‍රමය වැනි සම්පත් සීමාකාරී විය හැකි නිසාය. කිසිදු රටකට ආනයන හා අපනයන නොමැතිව පැවතිය නොහැකි වන නිසා මෙය වැඩිදුරටත් සාකච්ඡා කළ යුතු කරුණක් සේ අපි සිතමු.


ජනතාවගේ වගකීම


කෙසේ වෙතත් මෙවැනි පරිසර හිතකාමී ලක්ෂණ සහිත වූ ලෝකයක් ඇති කරගැනීමේ හැකියාව තිබෙන්නේ ද අපටමය. අනාගතය අද පවතින්නක් නොවේ. එසේම අනාගතය යනු ඉබේ ඇති වන්නක් නොවේ. අනාගතය යනු අපේ වර්තමාන ක්‍රියාකාරිත්වය මත ඇතිවන්නකි. පසුගිය දශක පහක පමණ කාලයේදී පරිසරය සම්බන්ධව ඇති වූ සංකල්පීය වෙනස්කම් හා ප්‍රවේශයේ ඇති වූ වෙනස්කම් මේ සඳහා නිදසුනකි. පරිසර දූෂණය පාලනයේ සිට තිරසර සංවර්ධනය දක්වාත්, එතැනින් හරිත ආර්ථිකය දක්වාත් ඇති වී තිබෙන වෙනස්කම් ඇති වූයේ ගත වූ වසර පනහක කාලය ඇතුළත දීය.

හරිතවත් හෙවත් පරිසර හිතකාමී අනාගතයක් වෙත ගමන් කළ හැකි ස්වර්ණමය අවස්ථාවක් අද ලෝකයට උදාවී ඇත. එහෙත් එය එසේ සිදුකිරීම ගැන තීරණය කළ යුත්තේ ලෝකයේ ඒ ඒ රටවල තීරණ ගන්නා පිරිස් විසිනි. එහෙත් ඒ සඳහා බලධාරීන් පෙළඹවීමට විවිධ අංශවල විද්වතුන්ට මෙන්ම මහජනතාවට හැකියාවක් ඇති අතර, එය කළ යුතුය. අප අද ජීවත්වන ලෝකය හා එහි සම්පත් අනාගත පරපුරටද අයිති සම්පත් වෙයි.

ගොඩනැගිලිවල කාලය තීරණය සඳහා ඓතිහාසික වාර්තා යොදාගැනීම

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


විදුසර, 2020.08.05, පි. 5 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2020/08/05/feature2.html


පැරණි ගොඩනැගිලි ඉදිකරන ලද දින වකවානුව තීරණය කිරීමේදී පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක යොදාගැනීම ඉතා සාමාන්‍ය දෙයකි. විශේෂයෙන් පැරණි ගොඩනැගිලි සම්බන්ධව ප්‍රාමාණික ඓතිහාසික වාර්තා නොමැති තත්ත්වයක දී මේ ආකාරයට කටයුතු කිරීම සාර්ථක ක්‍රමවේදයකි. ඒ සඳහා අදාළ ගොඩනැගිල්ලේ වාස්තුවිද්‍යාත්මක ලක්ෂණ, එතැනින් හමුවන සෙල්ලිපි මෙන්ම වෙනත් පුරාවස්තු ආදිය ද යොදා ගත හැකිය. ගඩොල්වල ප්‍රමාණය, අලංකරණ මෝස්තර, ගල් කණු ආදියේ ඇති සලකුණු ආදිය ද මේ සඳහා යොදාගත හැකිය. මෙවැනි උපක්‍රම යොදාගෙන ලංකාවේ බොහෝ පැරණි ගොඩනැගිලි සඳහා සාර්ථක ලෙස දින නියම කර ඇත.
 
කෙසේ වෙතත් මෙහිදී ගැටලු ඇති වන කරුණු කීපයක් හඳුනාගැනීමට හැකියාව තිබේ. ඉන් එකක් වන්නේ කලින් කලට ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇති ගොඩනැගිලි හා වෙනත් ඉදිකිරීම්වල එවැනි අවස්ථා ගැන කාලය තීරණය කිරීමේදීය. මෙරට හමු වී ඇති බොහෝ ස්තූප සජීවී ආගමික ස්ථාන බැවින් ඒවා වරින්වර ප්‍රතිසංස්කරණය කර ඇත. එහෙත් ඓතිහාසික වාර්තාවල සඳහන් වන්නේ ප්‍රධාන පෙළේ ස්තූප හා ගොඩනැගිලිවල ප්‍රතිසංස්කරණ සම්බන්ධව පමණි. නිදසුනක් ලෙස මහියංගනය ස්තූපය හා ලෝවාමහාපාය වැනි ස්ථාන දැක්විය හැකිය. එහෙත් රටේ බොහෝ ප්‍රදේශවල දැකිය හැකි වෙනත් ස්තූප රැසක ද මෙවැනි ප්‍රතිසංස්කරණ සිදුව ඇති අතර ඒ ගැන පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ද දැකිය හැකිය. මේ සමඟ ඇති ඡායාරූපයක දැක්වෙන අනුරාධපුරයේ, කටියාවේ පිහිටා ඇති නාවාගල ස්තූපය එවැන්නකි. එහි අවසන් ඉදිකිරීමේ පේසා වලලුවලට ඇතුළතින් පැරණි ඉදිකිරීමක පේසා වලලු පෙනේ. ස්තූප ප්‍රතිසංස්කරණය කිරීමේදී මේ ආකාරයෙන් කොටසක් නිරාවරණය කර තැබීම අධ්‍යාපනික වශයෙන් ඉතා වැදගත්ය.



නාවාගල ස්තූපයේ පැරණි ඉදිකිරීම් පෙනෙන ආකාරය


මෑතකාලීන ස්මාරක සඳහා වාර්තා වැදගත්ය


සමහර ස්මාරක ආදියේ අතීතය සම්බන්ධව නොදැනීම නිසා විවිධ ආකාරයේ පසුබිම් කතා ඇති වේ. ඒවා සමහරක් පදනමක් නොමැති ඒවාය. එවැනි කතා ඇති වන ස්ථානවල සැබෑ ඉතිහාසය ගොඩනැගීමට මෙවැනි සමකාලීන වාර්තා වැදගත් වෙයි. 

ඈත අතීතයේ කෙසේ වුවද පසුගිය සියවස් කිහිපයක කාලය තුළ ඉදිකරන ලද ගොඩනැගිලිවල කාලය තීරණය කිරීම සඳහා යොදාගත හැකි ප්‍රමාණවත් ලිඛිත සාධක පවතී. විශේෂයෙන් සමකාලීන වාර්තා, සිතියම්, චාරිකා සටහන් ආදි ප්‍රාථමික මෙන්ම සමකාලීන ද්විතීයික මූලාශ්‍රයද තිබෙයි. එබැවින් ඒවා ඉදිකරන ලද කාලය තීරණය කිරීමේ දී එවැනි සාධක යොදාගැනීමට හැකිය.

මේවා වැදගත් වන අවස්ථා දෙකක් සම්බන්ධව අපට මෙහිදී සඳහන් කළ හැකිය. ඉන් එකක් වන්නේ පැරණි වාස්තුවිද්‍යාත්මක මෝස්තරයකට පසුකාලීනව ගොඩනැගිලි තැනූ අවස්ථාවලදීය. අනෙක් අවස්ථාව වන්නේ එකම මෝස්තරයට එකම ස්ථානයේ ගොඩනැගිලි කීපයක් විවිධ කාලවලදී තනා ඇති අවස්ථාවලදීය.


පැරණි මෝස්තර අනුව කළ පසුකාලීන ඉදිකිරීම්


පැරණි යුගයක වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ සහිතව පසුකාලයක දී කරන නිර්මාණවලට දින නියම කිරීමේ දී ඒ පිළිබඳ වාර්තා නොමැති වීමෙන් නොමග යෑමට හැකිය. මෙවැනි අවස්ථාවල දී වාස්තුවිද්‍යාත්මක දත්ත මත තීරණ ගැනීමට නොහැකි වන්නේ ඒ ගොඩනැගිල්ලේ වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ පෙර කාලයකට අයත් වුවත්, නිර්මාණය පසු කාලයකට අයත් වන නිසාය. ඒ සඳහා ඓතිහාසික වාර්තා ප්‍රයෝජනවත් වේ. මෙවැනි ඉදිකිරීම් ගණනාවක්ම අපේ රටේ පවතී. 

මෙවැනි ඉදිකිරීමක් සඳහා වන හොඳම නිදසුනක් වන්නේ රුවන්වැල්ල පැරණි බලකොටුව අසල මාර්ගය අසලම ඇති අම්බලමයි. එහි දැකිය හැකි කණු හා වහල උඩරට (මහනුවර) සම්ප්‍රදායට අයත්ය. ඒවා බෙහෙවින් උසස් මට්ටමේ නිර්මාණ ලෙස හැඳින්විය හැකිය. එහෙත් මෙය ඉදිකිරීම සම්බන්ධව ප්‍රමාණවත් වාර්තා ඇති බැවින් ද, ඒ ගැන සඳහන් ශිලාලේඛනයක් ඇති බැවින් ද එය ඉදිකර ඇත්තේ 1900 දශකයේ දී බව අපි දනිමු. (පසුකාලීනව මේ ගොඩනැගිල්ලේ බිත්ති බැඳ තිබූ අතර වාර්තා වන පරිදි මෑත දී ඒවා ඉවත් කර මුල් පෙනුම ලබා දී ඇති බව වාර්තා වෙයි.) උඩරට සම්ප්‍රදායකට අයත් වූ වාස්තු විද්‍යාත්මක ලක්ෂණ සහිතව බ්‍රිතාන්‍ය යුගයේදී ඉදිකරන ලද මෙවැනි අම්බලම් කීපයක් රටේ විවිධ ස්ථානවල පවතී.



රුවන්වැල්ලේ අම්බලම බිත්ති සහිතව (2016)


පසුගියදා කොටසක් කඩා දමන ලද කුරුණෑගල ගොඩනැගිල්ල පිළිබඳ සිදුවීම ද මෙවැනි සිදුවීමක් බව සාධක අනුව පෙනේ. එම ගොඩනැගිල්ල පිහිටා ඇති ස්ථානය ද ඇතුළත් භූමිභාගයේ 1878 වර්ෂය වන විට සරඹ පිටියක් පැවති බව සිතියම් අනුව පෙනෙයි. එය 1878 වර්ෂයට පෙර එම ගොඩනැගිල්ල පිහිටි ස්ථානයේ ස්ථිර ඉදිකිරීමක් නොතිබූ බවට සාධකයකි. 1887 වර්ෂයේදී ඒ ස්ථානයේ වික්ටෝරියා රැජිනගේ ජුබිලි මංගල්‍යයක් වෙනුවෙන් ‘ජුබිලි අම්බලමක්’ ඉදි කළ අතර, භාවිතයට නොගත් බැවින් පසුව එම අම්බලම කඩා දමා 1893-94 කාලයේ දී එතැන නගරශාලාවක් ඉදි කරන ලද බවට ලිඛිත සාධක පවතී. එම අම්බලමේ තිබූ මහනුවර සම්ප්‍රදායේ දැව කුළුණු ද භාවිත කර නගර ශාලාව තනා ඇත. ඒ අනුව මෑතකදී කොටසක් කඩා දමන ලද ගොඩනැගිල්ල එම නගරශාලාවේ යම් යම් වෙනස්කම් කිරීමෙන් පසුව නවීකරණය කළ ගොඩනැගිල්ලක් බව නිගමනය කිරීම සාධාරණය. මහනුවර සම්ප්‍රදායේ ලක්ෂණ සහිත ‘මුලාදෑනි නවාතැනක්’ හෙවත් ‘ස්වදේශික අම්බලමක්’ 1903-04 අතර කාලයේදී කුරුණෑගල නගරයේ තනනු ලබන්නේ නගරයට පැමිණෙන දේශීය නිලධාරින්ගේ භාවිතයටය.


එකම මෝස්තරයට විවිධ කාලවල කළ ඉදිකිරීම්


මෙවැනි තවත් අපූරු අවස්ථාවක් වන්නේ එකම ගොඩනැගිලි සංකීර්ණයක, එකම වාස්තුවිද්‍යාත්මක මෝසතරයට තනා ඇති ගොඩනැගිලි විවිධ කාලවකවානුවලදී ගොඩනගා තිබීමය. මෙය අදාළ ගොඩනැගිලි සංකීර්ණයේ අලංකාරිත්වයට හේතුවක් වෙයි. කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාර ගොඩනැගිලි සංකීර්ණය මේ සඳහා හොඳම නිදසුනක් ලෙස දැක්විය හැකිය.



කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ මුල් ගොඩනැගිල්ල (1896 පමණ) (අන්තර්ජාලයෙනි)

කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රධාන ගොඩනැගිලි ත්‍රිත්වය හා ශ්‍රවනාගාරය සහිත ගොඩනැගිල්ල වාස්තු විද්‍යාත්මකව ගත් විය එකම මෝස්තරයකට අයත් වෙයි. එහෙත් මේවා කාලවකවානු හතරකදී ඉදිකරන ලද්දේ වෙයි. කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රධාන ගොඩනැගිල්ලේ වැඩ අවසන් කරන ලද්දේ 1876 වර්ෂයේදී ය. ඉතාලියානු ගෘහනිර්මාණ මෝස්තරයට සැලසුම් කරන ලද එහි සැලසුම ජේම්ස් ජී. ස්මිදර්‌ගේය. එම කොටස විවෘත කරන ලද්දේ 1877 වසරේදීය. එයට අයත් වන්නේ ඉදිරියෙන් ඇති මහා මාර්ගයට සමාන්තරව ඇති ගොඩනැගිල්ල පමණි. (මෙහි සඳහන් ඡායාරූපය 1908ට පෙර ගන්නා ලද්දකි). එයට වාස්තු විද්‍යාත්මකව සමාන වුවත් ඊට දෙපසින් ඇති ගොඩනැගිලි ඉදිකර ඇත්තේ පසුකාලයකදීය. වර්තමානයේ ජාතික කෞතුකාගාර පුස්තකාලය පිහිටා ඇති කොටස ඉදිකරන ලද්දේ 1907-1910 අතර කාලයේදීය. ඒ සඳහා ඇස්තමේන්තු ගත කර ඇති මුදල රු. 120,500ක් වූ අතර ඊට අඩුවෙන් මේ කාර්යය අවසන් කර ඇත. මේ කොටසේ පළමු මහජන රැස්වීම පවත්වා ඇත්තේ 1909 වර්ෂයේ මැයි මස 13 වන දාය. එසේම ජාතික කෞතුකාගාරයේ බටහිර අංශය ලෙස හඳුන්වනු ලබන කොටස 1927-1930 අතර කාලයේදී ඉදිකරන ලදි. තවත් කොටස් දෙකක් 1962 දී හා 1973 වර්ෂයේදී අවසන් කර ඇත. එසේම කෞතුකාගාර ශ්‍රවණාගාරය පිහිටා ඇති ගොඩනැගිල්ල ඉදිකරන ලද්දේ 1990 දශකයේදී පමණය. මේ අනුව වාස්තුවිද්‍යාත්මක මෝස්තරය එකම වුවත් ඇතැම් ගොඩනැගිලි ඉදි කළ කාලවකවානු වෙනස් වීමට ඉඩ ඇති බව පැහැදිලිය. එවැනි අවස්ථාවල වාර්තාවල වැදගත්කම ඉහළය.

මේ කරුණු අනුව පෙනී යන්නේ සමහර ගොඩනැගිලිවල කාලය තීරණය කිරීමේදී සැලකිය යුතු කරුණු ගණනාවක් ඇති බවයි. වාස්තුවිද්‍යාත්මක ලක්ෂණ මගින් එය සිදු කළ හැකි වුවත්, එය අපහසු වන අවස්ථා පවතී. එවැනි අවස්ථාවලදී ඓතිහාසික වාර්තාවල ඇති වටිනාගම ඉහත දැක්වූ නිදසුන් අනුව පෙනෙයි. මෙමගින් පෙනන්නේ බහුවිධ මූලාශ්‍රය භාවිත කිරීමේ ඇති වැදගත්කමයි.


ඡායාරූප - බන්දුල සිසිර කුමාර හා දිනිත් ඉන්දික හෑගොඩ

Saturday, August 1, 2020

කුරුණෑගල නගරයේ කඩා දමන ලද ගොඩනැගිල්ල හඳුනාගැනීම

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම



සාරාංශය

වයඹ පළාතේ, කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ, කුරුණෑගල නගරයේ පිහිටා ඇති හා 2020 ජුලි මස දී කොටසක් කඩා දමන ලද ගොඩනැගිල්ල කුමක්ද යන්න හා එහි ඉතිහාසය පිළිබඳව සමකාලීන ඓතිහාසික සාධක මගින් හඳුනාගැනීම සඳහා මෙම ලිපියෙන් උත්සාහ කර තිබේ. ඒ අනුව බ්‍රිතාන්‍ය යුගයේ මෙරට සේවය කළ නිලධාරින්ගේ රාජකාරි ලිපි, දිනපොත් සටහන්, සිතියම් හා සැලසුම් රජයේ ආයතනවලින් සම්පාදනය කර ඇති ඒ ආයතනවල වාර්ෂික පාලන වාර්තා හා සඟරා ලිපි වැනි ලේඛන මේ සඳහා යොදාගෙන ඇත.

ඒ අනුව, මෑත දී කොටසක් කඩා දමන ලද ගොඩනැගිල්ල පිහිටා ඇති ස්ථානය ද ඇතුළත් භූමිභාගයේ 1878 වර්ෂය වන විට සරඹ පිටියක් පැවති බව හා 1878 වර්ෂයට පෙර එම ගොඩනැගිල්ල පිහිටි ස්ථානයේ ස්ථිර ඉදිකිරීමක් නොතිබූ බව මූලිකව නිගමනය කළ හැකිය. 1887 වර්ෂයේදී ඒ ස්ථානයේ මුලින්ම ජුබිලි අම්බලමක් ඉදි කළ අතර, පසුව එම අම්බලම කඩා දමා, එහි තිබූ මහනුවර සම්ප්‍රදායේ දැව කුළුණු ද භාවිත කර 1893-94 කාලයේ දී එතැන නගරශාලාවක් ඉදි කරන ලද බවට පැහැදිලි සාධක තිබේ. අප මාතෘකා කරගත් මෑත දී කඩා දැමුණු ගොඩනැගිල්ල එම නගර ශාලාවට යම් යම් වෙනස්කම් කිරීමෙන් පසුව නවීකරණය කළ ගොඩනැගිල්ලක් බව නිගමනය කිරීම සාධාරණ වේ.

වඩා පැරණි යුගයකට අයත් වාස්තු විද්‍යාත්මක මෝස්තරයකට අනුව හෝ එවැනි අංග යොදාගනිමින් හෝ පසු කාලයක ගොඩනැගිලි නිර්මාණය කළ අවස්ථාවකට සුවිශේෂී නිදසුනක් වන මෙම ගොඩනැගිල්ල ස්වදේශික ගෘහනිර්මාණශිල්පය බ්‍රිතාන්‍ය නිලධාරීන්ගේ අවධානයට ලක්ව ඇති ආකාරයටද නිදසුනකි. එබැවින් මෙම ගොඩනැගිල්ල සංරක්ෂණය කිරීම මෙන්ම පුරාවිද්‍යා පනත යට‌තේ ස්මාරකයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කිරීම අත්‍යාවශ්‍යය.
 

අරමුණ


මෙම ලිපියේ අරමුණ වන්නේ ශ්‍රී ලංකාවේ වයඹ පළාතේ, කුරුණෑගල දිස්ත්‍රික්කයේ, කුරුණෑගල නගරයේ පිහිටා ඇති හා 2020 ජුලි මස දී කොටසක් කඩා දමන ලද ගොඩනැගිල්ල කුමක්ද යන්න හා එහි ඉතිහාසය පිළිබඳව ඓතිහාසික ලිඛිත සාධක මගින් හඳුනාගැනීම සඳහා උත්සාහ කිරීමයි.


පිහිටීම


කොටසක් කඩා දමන ලද ‌ගොඩනැගිල්ල මීට වසර කීපයකට පෙර දිස්වූ ස්වභාවය Google Street View ඡායාරූපයක් වන 1 රූපයෙන් දැක්වේ. එය පිහිටා ඇත්තේ දඹුළු පාර (A 6) හා දොස්තර ද සිල්වා මාවත යන මාර්ග දෙකට මැදිව දළ වශයෙන් ත්‍රිකෝණාකාර වූ භුමියකය. මේ භූමියට පිටුපසින් තාප්පයකින් වෙන්ව පිහිටා ඇත්තේ ඉඩම් සහ දිස්ත්‍රික් රෙජිස්ට්‍රාර් කාර්යාලයයි. ඊටත් පසුපසින් පිහිටා ඇති අද වන විට හිස් භූමියක් ලෙස පිහිටා ඇති භූමි කොටස ද ඇතුළත් විශාල ත්‍රිකෝණාකාර භූමිය දඹුළු පාර (A 6), දොස්තර සිල්වා මාවත (ලේන්) හා මහ වීදිය (Main Street) යන මාර්ගවලින් වට වී ඇති භූමියකි (2 රූපය). මෙම ස්ථානයේ 2006 හා 2020 ගන්නා ලද Google Earth ඡායාරූප දෙකක් 3 රූපයෙන් දැක්වේ. 



මේ කොටසක් කඩා දමා ඇති ගොඩනැගිල්ල කුමක්ද යන්න සම්බන්ධව විවිධ පාර්ශ්ව ප්‍රකාශ කර ඇති මත කීපයක් හඳුනා ගත හැකිය. ඒ අතර (අ). බුවනෙකබාහු රජුගේ රාජසභාව, (ආ). කච්චේරි ගොඩනැගිල්ල, (ඇ). පැරණි උසාවි සංකීර්ණය හා (ඈ). මහනුවර යුගයේ ගොඩනගන ලද ගොඩනැගිල්ලක්ය යන අදහස් මූලික වේ. මේ අදහස් පිළිබඳ විමසුමක් මෙම ලිපියේ සාකච්ඡාව යටතේ දක්වා ඇත. 


ක්‍රමවේදය


මේ පිළිබඳව සිදු කළ අධ්‍යයනයේදී දී අදාළ ස්ථානය කුමක්ද යන්න නිරීක්ෂණය කරන ලදි. ඉන් පසුව මේ පිළිබඳව ඇති ඓතිහාසික වාර්තා යොදාගනිමින් මෙම ගොඩනැගිල්ල කුමක්ද යන්න හඳුනා ගැනීමට උත්සාහ කිරීමට යෙදුණි. එහි දී යොදාගෙන ඇති සමකාලීන ලේඛන අතර, බ්‍රිතාන්‍ය යුගයේ මෙරට සේවය කළ නිලධාරින්ගේ රාජකාරි ලිපි, දිනපොත් සටහන්, සිතියම් හා සැලසුම් වැනි ප්‍රාථමික මූලාශ්‍රය ඇතුළත් වේ. එමෙන්ම එම නිලධාරින් විසින් සම්පාදනය කර ඇති, විවිධ ආයතනවල වාර්ෂික වාර්තා හා සඟරා ලිපි වැනි ලේඛන ද යොදාගෙන ඇත. ඒවා වැඩි ප්‍රමාණයක් ද සමකාලීන ලේඛන වෙයි. 


ප්‍රතිඵල 


(i) මේ භූමියේ අතීත භාවිතය හඳුනාගැනීම 

අතීතයේ මේ ස්ථානයේ පිහිටා තිබූයේ කුමක්ද යන්න හඳුනාගැනීමට මුලින්ම උත්සාහ කරන ලදි. එහිදී පෙනී ගොස් ඇති ආකාරයට 1878 වර්ෂය වන විට හෝ ඊට පෙර මේ භූමිය සරඹ භූමියක් ලෙස භාවිත වී ඇති බව පෙනෙයි. ඒ 1878 වර්ෂයේදී සකස් කර ඇති සිතියමක මෙම භූමිය Parade Ground ලෙස සඳහන් කර ඇති බැවිනි (4 රූපය) (1). එම සිතියමට අනුව මේ භූමියේ ඇති එකම ඉදිකිරීම බටහිර දිශාවේ කෙලවරට වන්නට පිහිටා ඇති ඉදිකිරීමකි. 


1883 වර්ෂයේ මැයි මස 16 වැනි දින දිසාපති මෙන්ම ලෝකල් බෝඩ් සභාපතිවරයා විසින් මේ භූමිය ලෝකල් බෝඩ් වෙත ලිඛිතව පවරාදී ඇත. (Local Board යනු 19-20 සියවස්වල මෙරට ප්‍රධාන නගරවල කටයුතු සඳහා පිහිටුවා තිබූ සභා වර්ගයකි. ඒ නගරසභා ඇතිකිරීමට පෙරය. මෙහි ප්‍රධානියා දිසාපති හෝ උපදිසාපතිය) එම ලේඛනයේ දී ද මේ භූමිය හඳුන්වා දී ඇත්තේ Parade Ground ලෙසය. මේ බව 1903.09.19 දින යටත්විජිත ලේකම් නැත වෙත යවන ලද ලිපියක සඳහන් වේ (2). එම ලිපියට අමුණා ඇති සැලසුමක (5 රූපය) දැක්වෙන පරිදි, වර්තමානයේ දොස්තර ද සිල්වා මාවත එකල හඳුන්වා ඇත්තේ පැරේඩ් ස්ට්‍රීට් (Parade Street) යනුවෙනි. එම පිටිය හමුදා හෝ පාසල් ළමුන් අතර භාවිත වූ බව සිතිය හැකිය. එවැනි පිටියක් ලෙස භාවිත වූ භූමියක පොළොව මතුපිට පැරණි ඉදිකිරීම් නොතිබීමට වැඩි අවස්ථාවක් පවතී. 


ඒ අනුව මේ භූමි භාගයේ යම් යම් ඉදිකිරීම සිදුකිරීම ආරම්භ වී ඇත්තේ මේ කාලයන් පසුව විය යුතුය. මේ මාතෘකාවේදී වැදගත්වන ඉදිකිරීම පිළිබඳ සාධක ලැබෙන්නේ 1880 දශකයේ මැද භාගයේ සිටය. 

(ii) කඩා දැමූ ගොඩනැගිල්ල හඳුනාගැනීම 

මේ වාර්තා අනුව පෙනෙන්නේ මෑත දී කොටසක් කඩා දැමූ ගොඩනැගිල්ල 1887 දී පමණ ඉදි කළ ජුබිලි අම්බලමෙහි කොටස් භාවිත කරමින් 1894 දී පමණ තනන ලද නගර ශාලාව වීමට වැඩි අවස්ථාවක් ඇති බවයි. නගර ශාලාව පසුකලක වෙනස්කම් සිදුකර වෙනත් කාර්යයන් සඳහා යොදාගත් බව ද පැහැදිලිය. 

දොස්තර ද සිල්වා මාවත (එකල පැරේඩ් වීදිය) හා දඹුළු පාර අතර භූමියේ ජුබිලි අම්බලමක් තනන ලද්දේ 1887 වර්ෂයේදී බ්‍රිතාන්‍යයේ වික්ටෝරියා රැජිනගේ රාජපදප්‍රාප්තියේ ස්වර්ණ ජයන්තිය නිමිත්තෙනි. එවැනි ජුබිලි සිහිවටන ගණනාවක් ලංකාවේ විවිධ ප්‍රදේශවල ඉදිකරන ලදි. එම අම්බලම තැනීමේ අරමුණ වූයේ නගරයට පැමිණෙන පිරිස්වල භාවිතය සඳහාය. (3) 

එසේ ඉදිකරන ලද අම්බලම විවෘත එකක් වූ බව 1901.05.30 දින එවකට කුරුණෑගල දිසාපති වූ කොලින් ඇලෙක්සැන්ඩර් මරේගේ දිනපොතේ ඇති සඳහනක් අනුව පෙනේ. වසර හතරක් වැනි කාලයත් තුළ එම අම්බලමෙන් ප්‍රයෝජනයක් නොමැති බව හෙළි වූ බව ඔහු කියයි. ඔහු ඊට වසර එකොලහකට පමණ පෙර කුරුනෑගල වැඩබලන දිසාපති ලෙස සිටිය දී එම අම්බලම නගරශාලාවක් බවට පත් කළ යුතු බව ලෝකල් බෝඩ් රැස්වීමකදී සඳහන් කළ බවද හෙතෙම සඳහන් කරයි. තමන් කුරුණෑගලින් මාරු වී ගිය පසු එම නිර්දේශය ඉටු කර ඇති බව සඳහන් කරන ඔහු පවසන්නේ “සෑම විටම දැකුම්කලු වූ උඩරට වාස්තු විද්‍යාත්මක මෝස්තරය” නව ගොඩනැගිල්ලේදී දී ආරක්ෂා වී ඇති බවයි. ඒ අනුව, ඉදිකරන ලද නගරශාලාව නිතර මහජන රැස්වීම්, ප්‍රසංග, නැටුම් හා නාට්‍ය ආදියට භාවිත වූ බව හෙතෙම වැඩිදුරටත් සඳහන් කරයි. පහත දක්වා ඇත්තේ එම දිනපොත් සටහනේ උදෘතයයි.‍ 

“The first Jubilee Kandyan Ambalam built on style at a cost of Rs. 7000 was after standing 4 years noted as useless. It was a handsome structure but being open on all sides was never used. ... I used to see 3 or 4 coolies shivering on the lee side of the pillars on a wet day. When I was here eleven years ago, I suggested at a local board meeting that it should be converted into a town hall. This was carried into effect after I left. The Kandyan style of architecture which always looks so picturesque was preserved inclosing [?] in & adding to the building & now the town has a most useful building which is always used on public occasions, for public meetings, concerts, dances & plays. It [pays] its [w]ay which so satisfactory.” (4)

මේ ආකාරයට අම්බලම, නගරශාලාවක් බවට පත් කරන ලද්දේ 1893 හා 1894 වර්ෂවල දීය. ඒ ගැන ලෝකල් බෝඩ් වාර්තාවල සඳහන් වේ. ජුබිලි සිහිවටනයක් ලෙස තැනූ අම්බලම පළාත් මාර්ග කමිටුවෙන් (Provincial Road Committee) ලෝකල් බෝඩ් මණ්ඩලය වෙත පවරන ලද බව හා එය කඩා ඉවත් කර නගරශාලා ගොඩනැගිල්ල තැනූ බව 1893 වර්ෂය සඳහා වන කුරුණෑගල ලෝකල් බෝඩ් වාර්ෂික වාර්තාවේ සඳහන්ය. එසේම අම්බලම් ගොඩනැගිල්ලේ තිබූ ද්‍රව්‍ය හැකිතාක් යොදාගත් බව ද එහි සඳහන් කර ඇත. එසේ තැනූ ගොඩනැගිල්ලේ ප්‍රමාණය දිගින් අඩි 72ක් හා පළලින් අඩි 22ක් වූ බව ද සඳහන් වෙයි. ලෝකල් බෝඩ් සභාපති මෙන්ම දිසාපති ද වූ ඊලියන් ආම්ස්ට්‍රෝන් කිංග් මෙසේ වාර්තා කරයි. 

“The ambalam, which was built as a jubilee memorial, never having proved of use, was handed over to the Local Board by the Provincial Road Committee. The Board has pulled down this structure, and is building upon its site a Town Hall, utilizing as much as possible old materials. Before the end of the year the greater part of the shell of the new structure was built. Further funds have since been voted in order to extend the building. It will contain a Hall 72 feet long and 22 feet wide.” (5)

මෙම නගරශාලාව 1894 අවසන් භාගයේදී විවෘත කරන ලද බව එම වර්ෂය සඳහා වන ලෝකල් බෝඩ් වාර්ෂික වාර්තාවේ සඳහන් වෙයි. එහි ස්ථිර වේදිකාවක් හා නේපත්‍යාගාරයක් ද සකස්කර ඇත. මූලික වශයෙන් මෙම ගොඩනැගිල්ලට අලංකරණයක් එක් කළ උඩරට මෝස්තරයේ ලී කුළුණු ගැන සඳහන් කරන මේ වාර්තාව ඒවා එතැන කලින් තිබූ ගොඩනැගිල්ලේ උරුමයක් බව පවසයි. එසේම මේ නගරශාලාව තැනීමට රු. 5785.57ක මුදලක් වැය කළ බව ද එහි සඳහන් වෙයි. එම වාර්තාවේ අදාළ උදෘතය මෙසේය. 

“The Town Hall, commenced in the previous year, was completed and opened in the end of 1894. It is provided with a permanent stage and green room, and the entire cost of the work was only Rs. 5785.57. The wooden pillars in the Kandyan style, which chiefly contribute to its ornamentation, were, however, a legacy from the building which it displaced.” (6)


එසේම මේ ගොඩනැගල්ලට නව එකතු කිරීමක් 1899 වර්ෂයේදී සිදුකර ඇත. 1899.06.22 දින එවකට සිටි දිසාපති වූ හාඩිංග්ස් හේ කැමරන්ගේ දිනපොත් සටහනක් අනුව එදින පැවති ලෝකල් බෝඩ් රැස්වීමේදී එම යෝජිත නව කොටස ගැන එකඟතාවයක් ඇති වී තිබෙන අතර, ඒ සඳහා අවශ්‍ය මුදල් ජුබිලි අරමුද‌ලේ ඉතිරි මුදලින් ගෙවීමට ද එකඟ වී ඇත (7). මෙසේ ජුබිලි අරමුදලෙන් මුදල් වැයකර ඇත්තේ එම ගොඩනැගිල්ලේ මුලාරම්භය ජුබිලි අම්බලම නිසා බව පැහැදිලිය. 

ලිපි කිහිපයක්, සැලසුම් හා සිතියම් මගින් මේ නගරශාලාව (කලින් අම්බලම) තිබූ ස්ථානය හඳුනාගැනීමට හැකියාව ලැබේ 

1900 වර්ෂයේ පෙබරවාරි මාසයේ ආණ්ඩුකාරවරයා කුරුණෑගලට පැමිණි අවස්ථාවේදී ඉඩම් රෙජිස්ට්‍රාර් කාර්යාලය නගරශාලාව පසුපස ඇති ඉඩමේ ඉදිකළ යුතු බව තීරණය කළ බව ෆ්රැන්සිස් කොන්රඩ් ෆිෂර් දිසාපති තැන 1900.03.12 දින යවන ලද ලිපියක සඳහන් වේ.(8) එම ඉඩම තෝරාගැනීම ගැන සිය දිනපොතේ සටහනක් තබා ඇති දිසාපතිවරයා නගර ශාලාවට පසුපසින් තිබූ පාසල් ශාලාව (school room) ඉවත් කර රෙජිස්ටාර් කාර්යාලය තැනීමට එම ඉඩම යොදාගන්නා ලෙස ආණ්ඩුකාරයා විසින් කළ නගර නිරීක්ෂණ‌යෙන් පසුව එකඟ වූ බව සටහන් කරයි. එදින ආණ්ඩුකාරයා නගර ශාලාවේදී ලෝකල් බෝඩ් සාමාජිකයන් හමු වී රුස්වීමක් ද පවත්වා ඇත.(9) 

මේ ඉඩම සඳහන් සැලසුම් දෙකක් උක්ත ලිපි ගොනුවේ ඇතුළත්ය. ඉන් එකක් වන 1903.09.19 දින දරන ලිපියකට අමුණා ඇති සැලසුමේ දඹුළු පාර, පැරේඩ් වීදිය හා කඩ වීදිය (බසාර් වීදිය - අද මහ වීදිය) යන මාර්ග තුනෙන් සීමා වූ ත්‍රිකෝණාකාර භූමියේ නගරශාලාව (Town Hall), ඉඩම් රෙජිස්ට්‍රාර් කාර්යාල ගොඩනැගිල්ල (Land Registry) හා කුඩා ජලාශයක් (Reservoir) සලකුණු කර ඇත. (5 රූපය). එම ලිපියේ සඳහන් වන්නේ මෙම ත්‍රිකෝණාකාර භූමියේ ඉඩම් රෙජිස්ට්‍රාර් කාර්යාලය හැර සෙසු ඉඩම් කොටස් දෙක (A හා C යන කොටස් දෙක) ලෝකල් බෝඩ් යටතට පවරා ගැනීමට අවසර ඉල්ලීමකි. මේ ගැන කලින් එකඟ වී ඇති පරිදි කටයුතු කළ යුතු බව යටත් විජිත ලේකම් සඳහන් කර ඇත)(10). 

මේ මාර්ග මෙන්ම මේ ගොඩනැගිලි පිහිටා ඇති ස්ථාන ද 1907 හා 1909 වර්ෂවල ජල සම්පාදනය සම්බන්ධව සකස් කළ සිතියම්වල පැහැදිලිව සඳහන් වේ. මෙයින් 1907 වර්ෂයට අදාළ සිතියම පහත දැක්වේ (6 රූපය).(11) 


නිගමනය


මේ කරුණු අනුව මෑත දී කොටසක් කඩා දමන ලද ගොඩනැගිල්ල පිහිටා ඇති ස්ථානය ඇතුළත් භූමියේ සරඹ පිටිය පැවති බවත් හා 1878 වර්ෂයට පෙර එතැන ස්ථිර ඉදිකිරීමක් නොතිබූ බව නිගමනය කළ හැකිය. 1887 වර්ෂයේදී ඉදි කළ ජුබිලි අම්බලම ඒ ස්ථානයේ මුලින් පැවති බවත්, පසුව එම අම්බලම කඩා දමා, එහි තිබූ මහනුවර සම්ප්‍රදායේ දැව කුළුණු හා වෙනත් ද්‍රව්‍ය ද භාවිත කර එතැන නගරශාලාවක් ඉදි කරන ලද බවත් පැහැදිලිය. අප මාතෘකා කරගත් මෑත දී කොටසක් කඩා දමන ලද ගොඩනැගිල්ල එම නගර ශාලාවට යම් යම් වෙනස්කම් කිරීමෙන් නවීකරණය කළ ගොඩනැගිල්ලක් බව නිගමනය කිරීම සාධාරණ වන්නේ කරුණු දෙකක් නිසාය. 

(i). පළමුවැන්න වන්නේ මේ නගර ශාලාව තැනීමේදී ඊට පෙර තිබූ අම්බලමේ තිබූ උඩරට සම්ප්‍රදායේ දැව කණු භාවිත කළ බවට සාධක තිබීමය. අද කොටසක් කඩා දමා ඇති ගොඩනැගිල්ලේ ඇති උඩරට සම්ප්‍රදායේ නිර්මාණ වන දැව කණු, එසේ නගරශාලාව ඉදිකිරීමේ දී ද යොදාගත් බව සඳහන් වන ජුබිලි අම්බලමෙන් ඉතිරි වූ කණු වීමට බොහෝ දුරට ඉඩ ඇත. 

(ii). දෙවන්න වන්නේ නගර ශාලාවට දකුණින් ත්‍රිකෝණයක එක් කෝණයක් වැනි ස්ථානය දෙසට වන්නට තවත් ගොඩනැගිල්ලක් තැනීමට තරම් භූමියක් නොමැති වීමය. මේ බව දැක්වෙන 7 රූපය සකසා ඇත්තේ පරිමාණයට අඳින ලද 3 රූපය හා Google Earth ඡායාරූපය යොදාගනිමිනි. එහි‌ ඉඩම් රෙජිස්‍ට්‍රාර් කාර්යාලයට (1900 පමණ ඉදි කළ) සාපේක්ෂව නගර ශාලාවේ (1893-94 ඉදි කළ) පිහිටීම හා එය වර්තමාන Google Earth ඡායාරූපයක් මත අතිපිහිත කළ විට දළ වශයෙන් පෙනෙන ආකාරය (රෝස පාටින්) දක්වා ඇත. එහි නගරශාලා පිවිසුම හා මාර්ගය ද ලකුණු කර ඇත. එසේම දඹුළු පාර පුළුල් වී ඇති ආකාරය බැලූවිට, එදා නගරශාලා ගොඩනැගිල්ලත් දඹුළු පාරත් අතර ඇති ඉඩ ප්‍රමාණය ද අද වන විට අඩු වී ඇති බව පෙනෙයි. ඒ අනුව නගරශාලා ගොඩනැගිල්ලට ඉදිරියෙන් වෙනත් ගොඩනැගිල්ලක් තිබීමට ඇති අවස්ථාව අඩුය. නගරශාලාව දැකුම්කලු එකක් බව සඳහන් කර ඇති නිසා එය ආවරණය වන ලෙස තවත් ගොඩනැගිල්ලක් තැනීමට බලධාරීන් අවසර දේ ද යන්නද සැකසහිතය. (අප මේ ගැන අවධානය යොමු කළේ මහනුවර සම්ප්‍රදායේ ලක්ෂණ ඇතිව ඉදි කළ තවත් ගොඩනැගිල්ලක් කුරුණෑගල නගරයේ 1903-04 කාලයේ ඉදි කළ නිසාය. ඒ ගැන විස්තර පහත සඳහන් වේ).
 
ජුබිලි අම්බලම කඩා බිඳ දමා, පසුව වෙනත් සැලැස්මකට අනුව නගර ශාලාව තනන ලද නිසා පාදම පවා වෙනස් විය යුතුය. පසුව සිදු කළ එක් කිරීම්වලදී එම පාදම තවදුරටත් වෙනස්වන්නට ඇත. කුරුණෑගල නගරයේ අද පවත්නා (නව) නගර ශාලාව 1948 වර්ෂයේදී විවෘත කරන ලද්දකි. එම කාලයට පසු හෝ ඊට පෙර සිට මෙම පැරණි නගරශාලාව තිබූ ගොඩනැගිල්ල වෙනස්කම් සිදුකර වෙනත් භාවිතයකට යොදාගෙන ඇති බව සිතිය හැකිය. නිදසුනක් ලෙස ගතහොත් දැනට ජීවත්ව සිටින සමහරුන්ට අනුව මීට දශක කීපයකට පෙර කාලයේදී මෙම ගොඩනැගිල්ල උප දිසාපති කාර්යාලය ලෙස භාවිත වී ඇත. 

විශේෂයෙන් පැරණි යුගයකට අයත් වාස්තු විද්‍යාත්මක මෝස්තරයට අනුව හෝ එවැනි අංග යොදාගනිමින් හෝ පසු කාලයක ගොඩනැගිලි නිර්මාණය කළ සුවිශේෂී අවස්ථාවකට මෙම ගොඩනැගිල්ල ද නිදසුනකි. නිදසුනක් ලෙස මෙම ගොඩනැගිල්ල මෙන්ම පහත විස්තර කරන කුරුණෑගල නගරයේම ඉදිකරන ලද මුලාදෑනි නවාතැන, 20 වන සියවසේ මුල දී ඉදි කළ රුවන්වැල්ල අම්බලම දැක්විය හැකිය. එසේම ස්වදේශික ගෘහනිර්මාණශිල්පය පිළිබඳව බ්‍රිතාන්‍ය නිලධාරීන්ගේ අවධානයට ලක්ව ඇති ආකාරය ද ඉහත දක්වා ඇති ඓතිහාසික වාර්තා අනුව පැහැදිලිය. එබැවින් මෙම හඳුනාගැනීම මෙම ගොඩනැගිල්ල සංරක්ෂණය කිරීමට මෙන්ම පුරාවිද්‍යා පනත යට‌තේ ස්මාරකයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කිරීමට උපකාර කරගත යුතුය. 


සාකච්ඡාව


කොටසක් කඩා දැමූ ගොඩනැගිල්ල පිළිබඳව ඉදිරිපත් වී ඇති සෙසු මත පිළිබඳව සිදු කළ නිරීක්ෂණ කීපයක් සාකච්ඡාව යටතේ සඳහන් කළ යුතුය. ඉහත සඳහන් කරන ලද පරිදි මේ ගොඩනැගිල්ල පිළිබඳව මත කීපයත් ඉදිරිපත්ව ඇත. මේ අතර (අ). බුවනෙකබාහු රජුගේ රාජසභාව, (ආ). කච්චේරි ගොඩනැගිල්ල, (ඇ). පැරණි උසාවි සංකීර්ණය හා (ඈ) මහනුවර යුගයේ ගොඩනගන ලද ගොඩනැගිල්ලක් යන අදහස් මූලික වේ. 


(අ). බුවනෙකබාහු රජුගේ රාජසභාව - මේ ගොඩනැගිල්ල 13-14 සියවස්වලට අයත් කුරුණෑගල යුගයේ එකක් වීමට ඓතිහාසික සාධක නොමැති බවත් එය ජනප්‍රවාදයක් බවත් මේ වන විට ප්‍රකාශ වී ඇත. කුරුණෑගල මාලිගා භූමියෙන් හමු වී ඇති ශිලාමය අවශේෂ එකල තිබූ ගොඩනැගිලි කෙබඳු වුයේද යන්න පෙන්වා දෙයි. එසේම ගොඩනැගිල්ලක් නොතිබූ ස්ථානයක දැවමය නිර්මාණ පමණක් සියවස් හතක් පමණ කාලයක් ඉතිරි වී තිබීම ද අපහසුය. එසේම කඩා දැමුණු ගොඩනැගිල්ලේ ඇති දැව නිර්මාණ මහනුවර සම්ප්‍රදායේ මෝස්තර බව පැහැදිලිය. 

(ආ). කච්චේරි ගොඩනැගිල්ල - මේ ගොඩනැගිල්ල කච්චේරි ගොඩනැගිල්ල බවට ද අදහසක් ඉදිරිපත් විය. ඒ සඳහා හේතු වී ඇත්තේ 1893 වර්ෂයේ දී රාජකීය ආසියාතික සමිතියේ ලංකා ශාඛාවට එෆ්. මොඩර් විසින් රචනා කරන ලිපියක (12) එන තොරතුරු වරදවා වටහා ගැනීම බව පෙනේ. මොඩර් එහි ඇති ගොඩනැගිලි දෙකක් ගැන සඳහන් කරයි. ඒ ‘කච්චේරිය’ හා ‘මාලිගාව’ යනුවෙනි. දිසාපති තැනගේ කාර්යාලය වන කච්චේරියට කුරුණෑගල තිබූ යුද කඳවර තරම් ඉතිහාසයක් තිබිය හැකි බව ඔහු කියයි. එසේම 1848 වර්ෂයේදී කැරලිකරුවන් කච්චේරියේ පැවති සුරක්ෂිතාගාරය (Vault) කැඩීමට උත්සාහකරද්දී එල්ල වූ පොරෝ පහරක සලකුණු ගැන ද සඳහන් කරයි. 

එහෙත් මේ සඳහන් කච්චේරිය පිහිටා ඇති ස්ථානය ඇත්තේ දඹුළු පාරෙන් බොහෝ ඈතට වන්නටය. එය වර්තමාන වත්හිමි පාරේ (අතීතයේ සර්කියුලර් පාර) තරමක් දුරින් පිහිටා ඇත. එම කච්චේරිය Kachcheri ලෙස 1878 හා 1907 දින දරණ සිතියම් දෙකක (5 හා 6 රූප) සඳහන් වන ගොඩනැගිල්ලය. 1903 වර්ෂයේ අඳින ලද එම කච්චේරියේ ඉදිරි පෙනුම දැක්වෙන චිත්‍රයක් 8 වන රූපයේ ද, එහි බිම් සැලසුම 9 වන රූපයේ ද දැක්වේ (13). එහි පෙර සඳහන් සුරක්ෂිතාගාරය Vault ලෙස සඳහන් වී ඇති ආකාරය උපුටා දක්වා ඇත. එසේම ගොඩනැගිල්ලේ කාමර සැලසුම අනුව කෙතරම් නිලධාරීන් පිරිසක් එහි සේවය කර තිබේද යන්න පෙනෙයි. 



මෙම පැරණි කච්චේරිය පසුව දෙමහල් ගොඩනැගිල්ලක් බවට පත් කර ඇති අතර, එම රතු පාටින් දක්වා ඇති යෝජිත නවීකරණයෙන් පසු ඉදිරි පෙනුම දැක්වෙන සැලසුමක් 10 රූපයේ දැක්වේ. ඒ අනුව වර්තමානයේ පළාත් සභා ගොඩනැගිල්ල අසල ඇති පැරණි ගොඩනැගිල්ල මේ කච්චේරියේ ඉතිරිව ඇති කොටස විය යුතුය. 


එසේම මොඩර් මාලිගාව ලෙස සඳහන් කර ඇත්තේ දිසාපතිවරයාගේ නිල නිවසය. ඉංග්‍රීසි බසින් Residency හෝ Residence ලෙස සඳහන් වන දිසාපති නිල නිවසක් කුරුණෑගල දී මුලින්ම ඉදිකරන ලද්දේ 1819-22 අතර පමණ කාලයේ දී ය. (14), එහෙත් එය වෙනුවට පසුකලක වෙනත් ගොඩනැගිල්ලක් තනා ඇති බව අද පවත්නා ගොඩනැගිල්ලේ නිර්මාණ ලක්ෂණ අනුව පෙනෙයි. 

(3). පැරණි උසාවි සංකීර්ණය - පැරණි උසාවි සංකීර්ණය පිහිටා තිබුණේ වර්තමාන සූරතිස්ස මාවත, කොළඹ පාර හා නුවර පාරෙන් සීමා වන පෙදෙසේ බව 1878 සිතියම අනුව ද පෙනෙයි. මෙහි පිහිටා ඇති එක් ගොඩනැගිල්ලක් 2009.07.10 දින පුරාවිද්‍යා ආරක්ෂිත ස්මාරකයක් ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. 

(4) මහනුවර යුගයේ ගොඩනගන ලද ගොඩනැගිල්ලක් - මේ අදහස ජනනය වන්නේ මේ කඩා දමන ලද ගොඩනැගිල්ලේ දැකිය හැකි උඩරට සම්ප්‍රදායට අනුව නිර්මාණය කරනු ලැබ ඇති කණු නිසාය. එහෙත් බ්‍රිතාන්‍ය යුගයේ 1880 දශකයේදී ඉදි කළ ජුබිලි අම්බලමේ තිබූ උඩරට සම්ප්‍රදායේ කණු පසුව ඉදිකරන ලද නගරශාලාවේ භාවිත කළ බවට පැහැදිලි සාධක ඉහත දක්වා තිබේ. එසේම පසුව 1903 පමණ කාලයේදී කුරුණෑගල නගරයේ තනන ලද ‘මුලාදෑනි නවාතැන’ (Headmen’s Lodge) හෙවත් ස්වදේශික අම්බලම (Native Ambalam) නම් ගොඩනැගිල්ල ද උඩරට සම්ප්‍රදායේ ගෘහනිර්මාණ ශිල්පය ඇතුළත් ගොඩනැගිල්ලක් විය. නගරයට පැමිණෙන රජයේ ස්වදේශික නිලධාරින්ගේ භාවිතය සඳහා ආටිගල මුහන්දිරම්ගේ ධන පරිත්‍යාගයෙන් (15), 1903-1904 කාලයේදී ඉදිකරන ලද (16) මේ අම්බලම කාමර දෙකකින්, ශාලාවකින් හා මුළුතැන්ගෙයකින් ද සමන්විත විය. (17) ඒ අනුව උඩරට සම්ප්‍රදායේ ගෘහ නිර්මාණ අංග තිබූ පමණින් යමක් උඩරට සම්ප්‍රදායට අයත් කිරීම කළ නොහැකිය. මේ සඳහා දැක්විය හැකි තවත් නිදසුනක් වන්නේ රුවන්වැල්ල බලකොටුව අසල පිහිටා ඇති 20වන සියවසේ මුල් භාගයේ ඉදිකරන ලද අම්බලමයි. බ්‍රිතාන්‍ය යුගයේදී ඉදි කළ එහි ද උඩරට සම්ප්‍රදායේ අංග දැකිය හැකිය. මෙවැනි තවත් ඉදිකිරීම් රටේ විවිධ පෙදෙස්වල ඇත. 

ස්තුතිය - දිනිත් ඉන්දික හෑගොඩ, භූෂණ කල්හාර, එෂාන් ඉමල්ක විජයරත්න, ප්‍රසාද් ෆොන්සේකා, බන්දුල සිසිරකුමාර, මුදිත කරුණාමුනි, ලලිත් ගමගේ, ජයසිංහ බණ්ඩාර යන මහත්වරු හා ජාතික ලේඛනාගාරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුවේ කාර්ය මණ්ඩලය 


රූප පිළිබඳ විස්තර


1. කඩා දමන ලද ගොඩනැගිල්ල වසර කීපයකට පෙර පැවති ස්වභාවය (Google Street View ආශ්‍රයෙනි) 

2. කඩා දමන ලද ගොඩනැගිල්ල හා වෙනත් ස්ථාන දැක්වෙන සිතියම (Google Map ආශ්‍රයෙනි) 

3. අදාළ ස්ථානයේ 2006 හා 2020 වර්ෂවල Google Earth ඡායාරූප සංසන්දනයක් 

4. 1878 වර්ෂයේ කුරුණෑගල නගරයේ කොටසක් දැක්වෙන සිතියමක් (මූලාශ්‍රය 1) 

5. මෑතදී කඩා දමන ලද ගොඩනැගිල්ල පිහිටි ස්ථානය හා ඒ අවට පිහිටා තිබූ ගොඩනැගිලි දැක්වෙන 1903 වර්ෂයේ සිතියමක් (මූලාශ්‍රය 2) 

6. කුරුණෑගල නගරයේ ජල සැපයුම සඳහා වූ සැලසුම් දැක්වෙන 1907 වර්ෂයේ සිතියමක් (මූලාශ්‍රය 11) 

7. ඉඩම් රෙජිස්‍ට්‍රාර් කාර්යාලයට සාපේක්ෂව පැරණි නගර ශාලාවේ සාපේක්ෂ පිහිටීම හා එය වර්තමාන Google Earth ඡායාරූපයක් මත අතිපිහිත කළ විට දැක්වෙන ආකාරය 

8. පැරණි කච්චේරියේ ඉදිරි පෙනුම දැක්වෙන 1903 වර්ෂයේ චිත්‍රයක් (මූලාශ්‍රය 14) 

9. පැරණි කච්චේරියේ බිම් සැලසුම දැක්වෙන 1903 වර්ෂයේ චිත්‍රයක් (මූලාශ්‍රය 14) 

10. පැරණි කච්චේරිය සඳහා යෝජනා කළ නවීකරණයෙන් පසු ඉදිරි පෙනුම දැක්වෙන 1904 වර්ෂයේ චිත්‍රයක් (මූලාශ්‍රය 14) 


මූලාශ්‍රය


(1). සැසි වාර්තා අංක 12/1878 – Report of the Commission appointed to inquire into the Causes of the Bursting of the Bund of the Kurunegala Tank 

(2). PF 1106 ගොනුව (ශ්‍රී ලංකා ජාතික ලේඛනාගාරය) 

(3). Administration Report of Kurunegala Local Board, 1893, පි. 10 

(4). වයඹ පළාතේ දිසාපතිගේ දිනපොත් සටහන, 1901.05.30 (ශ්‍රී ලංකා ජාතික ලේඛනාගාරය) 

(5). Administration Report of Kurunegala Local Board, 1893, පි. 10 

(6). Administration Report of Kurunegala Local Board, 1894, පි. 9 

(7). වයඹ පළාතේ දිසාපතිගේ දිනපොත් සටහන, 1899.06.22 (ශ්‍රී ලංකා ජාතික ලේඛනාගාරය) 

(8). PF 1106 ගොනුව (ශ්‍රී ලංකා ජාතික ලේඛනාගාරය) 

(9). වයඹ පළාතේ දිසාපතිගේ දිනපොත් සටහන, 1900.02.01 (ශ්‍රී ලංකා ජාතික ලේඛනාගාරය) 

(10). PF 1106 ගොනුව (ශ්‍රී ලංකා ජාතික ලේඛනාගාරය) 

(11). PF 2007 ගොනුව (ශ්‍රී ලංකා ජාතික ලේඛනාගාරය) 

(12). Modder, F. (1893), Kurunegala Vistaraya with notes on Kurunegala, ancient and moders, Journal of the Royal Asiatic Society o (Ceylon Branch), වෙළුම 13 (අංක 44), පිටු. 35-57 

(13). PF 1238 ගොනුව (ශ්‍රී ලංකා ජාතික ලේඛනාගාරය) 

(14). Binham, P.M. (1921) History of the Public Works Department, Ceylon, 1796 to 1913, වෙළුම 1, පි. 36 

(15). Administration Report of Kurunegala Local Board, 1899, පි. 14 

(16). Administration Report of Government Agent, North-Western Province, 1904, පි. 8 

(17). වයඹ පළාතේ දිසාපතිගේ දිනපොත් සටහන, 1901.05.30 (ශ්‍රී ලංකා ජාතික ලේඛනාගාරය) 


පළමුව ප්‍රසිද්ධියට පත් කරන ලද්දේ - 2020.08.01 

Saturday, July 25, 2020

ගිනි නොගත් මතකය

ඒ සඳුදා දවසෙ පාසල් ගමින් සිටි අප එදා උදේ බොරැල්ල නගරයට එන විට උදේ හතට විතර ඇති. වෙනදාට වඩා වෙනසක් ඈත තියාම අම්මත් මමත් දැක්කා. ඒ බොරැල්ල හන්දියේ නාරාහෙන්පිට පාරේ කඩ පෙළ ගිනි ගෙන විනාශ වෙලා තිබුණු හැටි. ඒ වර්තමාන සුපර්මාකට් එක ඉදිරියේ අනිත් පැත්තේ තිබූ ඒ කඩපෙළයි. පහේ පංතියේ සිටි කුඩා දරුවකු වූ මම එය දුටු පසු 176 බසයේ ජනේලෙන් මදක් ඉස්සී  ඒ දෙස බැලූ පසු දුටු ඒ දර්ශනය තවමත් මතකයි.

ඒක මහා විනාසයක් බව පෙනුණා. ඒ එක්කම කොළඹ පාරත්, වෝඩ් පෙදෙසත් අතර මුල්ලේ තිබූ කඩ කීපයකුත් ගිනි ගෙන විනාසවෙලා තිබ්බා. ඒ කඩවලට උඩින් ඊට යාබදව තිබූ තට්ටු ගොඩනැගිල්ලේ බිත්තියේ තිබූ BCC දැන්වීම මට තාමත් මතකයි.

ඒ දවස වෙලා තිබෙන්නෙ මොකද්ද කියලා නොදැන උනත් අපි පාසලට, දෙමටගොඩ වේළුවන විද්‍යාලයට, ගියා. එතැනදි බලනවිට තරමක කලබලගතියක් තිබ්බා. ළමයි ඇවිත් තිබ්බෙත් සෑහෙන අඩුවෙන්. අම්මා පාසලේ නැවතුනෙත් ඒ නිසා. ඊට පස්සේ විවේක කාලෙදි විතර ඇවිත් හිටි ළමයින්ට ආපහු යන්න කීවා. එන්න විදියක් නැති නිසා පාසලේ කැන්ටිම කරන අයගේ වාහනේ නැගලා ළමයි හා වැඩිහිටි කීපදෙනෙක් ආවා. අපි රාජගිරියට ආවෙ, වනාතමුල්ල ඕවල් (පී. සරවනමුත්තු) ක්‍රීඩංගනය තියන පාරෙන් ඇවිත්, කොටාපාරේ ගෝතමී පාර කිට්ටුවට වැටෙන පාරෙන් ඇවිත්. (අද මේක ප්‍රසිද්ධ ෂෙෘ්ට්කට් එකක්)

මේ වන විට රටේ මොකක් හරි කලබලයක් කියලා දැනගෙන හිටියා. ඒ දවස්වල තාත්ත වැඩ කළෙත් බන්ධනාගාර මූලස්ථානෙ. මේ කියන්නෙ ජංගම දුරකථන හා නිවෙස්වල ස්ථාවර දුරකථන නැති කාලෙ. එයා ආවෙ අපටත් පස්සෙ.

ටික ටික සිදුවීම ආරංචි උනා. පෙරදා රාත්‍රියේ ඒ ආරම්භ වෙලා තිබේබෙ "ජූලි කලබලය". මා කියූ ඒ දිනය තමයි 1983 ජුලි 25... අදට වසර තිස් හතකට පෙර අද වැනිම වූ දවසක්.

අපේ ගෙවල් පැත්තෙත් ටිකක් කලබල තිබ්බා. අපි පදිංචි නාවලට නුදුරු විජයබා මාවත පැත්තෙ එතරම් කලබලයක් නොවූවත්, ආසන්න ප්‍රදේශවල දෙමළ ජනතාව පදිංචි නිවාස කීපයකින් ඔවුන් එලවා දමා ගිනිතබා තිබුණා. පසුව වැලිපාක් කියපු, දැන් තෙත්බිම් උද්‍යානය කියලා නම් කර ඇති ස්ථානය ඉදිරිපිට කන්දවත්ත පාරට යාබදව තිබූ තරමක් විශාල නිවස ඉන් එකක්. එය අයත් වුනේ මානික්කම් කියා මතතෙකුට බවයි දැනගන්න ලැබුණෙ. ගිනි තැබීමෙන් පසු ඒ නිවෙසේ බිත්ති වසර ගණනාවක් තිස්සේ ඉතිරිව තිබුණේ හරියට භයානක සිහිවටනයක් වගේ.

මේ කලබල දින කීපයක් තිබ්බා. විවිධ සිදුවීම් ගැන අපට කටකතා ලෙස ආරංචි උනා. කඩවල් කොල්ල කාපු හැටි. ගිනිතියපු හැටි වැනි බොහෝ දේ ආරංචි වුණා. අපේ පැත්තෙත් ජාති-ආල කාරයො කීප දෙනෙක් එවැනි දේ නියැලුණා. ඒ අතර, එජාප මෙන්ම ශ්‍රිලනිප පාක්ෂිකයොත් හිටියා. සමහරු පසුව වසර ගණනකට සිරගතවුණා. 

ඒ කලබල නිසාම අගෝස්තු මාසෙ මමත් පෙනී සිටින්න තිබුණු ශිෂ්‍යත්ව විභාගයක් සති කීපයකින් කල්ගියා. ඒකෙත් හොඳක් උනාද දන්නෙ නැති උනත්, විභාගය හොඳින්ම ගොඩ ගියා. ඒකට නම් ස්තුතිවන්ත වෙන්න ඕන මගේ ගුරුවරයාට - ඒ ගැන වෙනම ලියන්න ඕන. 

(ජුලි කලබලවලට හේතු වූ යාපනයේ සිදු වූ සිදුවීම ඇතුළු බොහෝ දේ ගැන සවිස්තරව කියවන්නට මට ලැබුණෙ ඊට සෑහෙන කාලයකට පසුවයි. මේ අපි කියන්නෙ රජයේ ගුවන්විදුලි හා රූපවාහිනී චැනල් පමණක් තිබුණු, පත්තර කීපයක් පමණත් තිබුණු, පුද්ගල පරිගණක, ජංගම දුරකථන හා අන්තර්ජාලය නොතිබූ යුගයක් ගැනයි.)

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

2020.07.25

Thursday, July 23, 2020

රැකගත යුතු අවශේෂ කැලෑ

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


විදුසර, 2020.07.22, පි. 4 (Vidusara)



පසුගියදා අමාත්‍ය මණ්ඩලය ගත් තීරණයකට අනුව කටයුතු සිදුවුවහොත් රටේ වනාන්තර අතරින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක අනාගත පැවැත්ම සඳහා යම් තර්ජනයක් ඇති වී තිබෙන බවට වන සාකච්ඡාවක් මේ වන විට දැකිය හැකිය. මේ සඳහා පරිසරවේදීන්, පරිසර සංවිධාන, විද්වතුන් මෙන්ම රජයේ ආයතන වෘත්තීය සමිති ද සම්බන්ධ වී ඇත.

2020 ජුලි මස 01 වන දා පැවති කැබිනට් රැස්වීමේදී “රජයේ අවශේෂ කැලෑ වශයෙන් සලකනු ලබන ඉඩම් දිස්ත්‍රික් ලේකම්/ ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරුන් වෙත පැවරීමේ අවශ්‍යතාව” යන මැයෙන් සඳහන් වන අමාත්‍ය මණ්ඩල තීරණයේ සාරාංශය මෙසේය. වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව යටතේ පාලනයට නියම කර ඇති රජයේ අවශේෂ කැලෑ වශයෙන් හඳුන්වනු ලබන ඉඩම්, පරිසර හා වනජීවී කටයුතුවලට බාධාවක් නොවන පරිදි හා ඉඩම්වල අයිතිය තවදුරටත් රජය සතුව පවත්වා ගනිමින් තාවකාලිකව වෙනත් කාර්යයන් සඳහා යොදා ගැනීමට හැකි වන පරිදි ඒ සඳහා වන බලතල දිස්ත්‍රික් ලේකම්/ ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරුන් වෙත පවරා දීම සඳහා සුදුසු ක්‍රමවේදයක් අමාත්‍ය මණ්ඩලය වෙත ඉදිරිපත් කරන ලෙස පරිසර සහ වනජීවී සම්පත් ඇමතිතුමාගෙන් ඉල්ලා සිටීම එදා ගත් තීරණයයි. මෙවැනි ක්‍රමවේදයක් ඉදිරිපත් කිරීමේ අවශ්‍යතාවය ලෙස දක්වා ඇත්තේ චක්‍රලේඛයේ විධිවිධාන පරිදි එම ඉඩම් කිසියම් වෙනත් පරිහරණ කටයුත්තක් සඳහා යොදා ගත යුතු වන්නේ නම් ඒ සඳහා දීර්ඝ ක්‍රමවේදයක් අනුගමනය කළ යුතු බැවින් එකී අවශේෂ කැලෑවල හේන් ගොවිතැන් වැනි කටයුතුවල යෙදෙන ගොවීන් දැඩි අපහසුතාවන්ට පත් වී ඇති අතර එකී ඉඩම් ආර්ථික වශයෙන් ඵලදායී කාර්යයන් සඳහා යොදා ගැනීමට බාධාවක් වී තිබීමය.

කෙසේ වෙතත් ඉන්පසුව පැවැති කැබිනට් රැස්වීම්වලදී මේ ගැන යළි සාකච්ඡාවක් ඇති වූ බවක් වාර්තා මෙතෙක් ප්‍රකාශයට පත් වී නැත. කෙසේ වෙතත් ආරක්ෂිත ප්‍රදේශ හා මුඩු ඉඩම් පිළිබඳ සොයා බැලීම සඳහා කිසියම් කමිටුවක් පත් කර ඇති බවක් පසුගිය සතියේ ඉරිදා පුවත්පතක වාර්තා වී තිබිණි.


රජයේ අවශේෂ කැලෑ යනු


මේ කියන අවශේෂ කැලෑ හෙවත් වෙනත් රජයේ වනාන්තර (other state forests) යනු වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව සහ වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් සිය ආඥා පනත් යටතේ පාලනය නොකරන ලද කැලෑය. වන සම්පත් හා පරිසර අමාත්‍යාංශයේ ලේකම් විසින් 2001.08.10 දින නිකුත් කරන ලද අංක 05/2001 චක්‍රලේඛයේ විධිවිධාන පරිදි මේ අවශේෂ කැලෑ වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව යටතට පත් කරන ලදි. 

අපේ රටේ වනාන්තරවල පාලනය කලින් කල වෙනස් වූ ආකාරය වන සම්පත් සංරක්ෂකයින්ගේ වෘත්තීය සංවිධානය විසින් පැහැදිලි කර ඇත. නූතන වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව පිහිටුවන ලද්දේ 1887 වර්ෂයේදී බ්‍රිතාන්‍යයන් යටතේ ලංකාව පාලනය වූ කාලයේදීය. ව්‍යවස්ථාදායක සභාවේ අනුමැතියෙන් 1904 වර්ෂයේ දී මෙරට සියලුම වනාන්තරවල භාරකාරිත්වය වන සංරක්ෂකට යටතට පත් කරන ලදි. එහෙත් 1934 දී එය වෙනස් කරන ලද අතර, දිසාපති හා වන සංරක්ෂක යන දෙපාර්ශ්වයම කැලෑ පාලනය පවරන ලද අතර ඒවායේ ආරක්ෂාව තහවුරු කිරීම සඳහා නීති ක්‍රියාත්මක කිරීම ඒ පාර්ශ්ව දෙකම සිදු කළේය. ඉන්පසු 1952 වර්ෂයේ දී වියළි කලාපයේ අක්කර 500කට (හෙක්ටයාර 200) හා අනිකුත් ප්‍රදේශවල අක්කර 50කට (හෙක්ටයාර 20) වඩා ප්‍රමාණයෙන් අඩු අවශේෂ කැලෑ පාලනය කිරීම දිසාපතිවරුන් යටතේ රදවා ඉතිරි සියලු කැලෑ වන සංරක්ෂකගේ පාලනයට යටත් කරන ලදි. එහෙත් 1998 පමණ වන විට වනාන්තර පාලනයේ දී ඇති වූ තිබූ ගැටලු නිසා ජනාධිපතිනියගේ උපදෙස් පරිදි ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරුන්ගේ පාලනය යටතේ ඇති කැලෑ බිම් ප්‍රමාණය සීමා කරන ලදි. ඒ අනුව වියළි කලාපයේ අක්කර 200කට (‌හෙක්ටයාර් 80) හා තෙත් කලාපයේ අක්කර 20 (හෙක්ටයාර් 8) කට වඩා ප්‍රමාණයෙන් අඩු වනාන්තර පමණක් ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරුන්ගේ පාලනයට පත් කරමින් අංක 05/98 දරණ චක්‍රලේඛය, 1998.07.01 දින වන සම්පත් හා පරිසර අමාත්‍යාංශය නිකුත් කළේය. මේ තීරණය වෙනත් රාජ්‍ය ආයතනවල දැනුවත්ව සිදුකරන ලද්දකි.

වනාන්තරවල ආරක්ෂාව උදෙසා 5/2001 චක්‍රලේඛය නිකුත් කරන ලද්දේ ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරුන්ගේ පාලනය යටතේ පැවති සියලු අවශේෂ වනාන්තරවල කළමනාකරණය වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව වෙත පවරමිනි. ඒ අනුව එම අවශේෂ කැලෑ ජාතික වන ප්‍රතිපත්තියට අදාළව කළමනාකරණය කිරීම, වැඩිදියුණු කිරීම හා ආරක්ෂා කිරීම වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට පවරන ලදි. ඒ වනාන්තරවල විද්‍යාත්මක කළමනාකරණය වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට පවරන ලද නමුත්, ඒවායේ ආරක්ෂාව සඳහා දිස්ත්‍රික් ලේකම් හා ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරුන්ට වන ආඥා පනත යටතේ පැවරී ඇති බලතල ක්‍රියාත්මක කළ හැකි විය. එසේම යම් සංවර්ධන ක්‍රියාකාරකමක් සදහා ඒවාට අයත් යම් ඉඩමක් නිදහස් කරගැනීමට අවශ්‍ය වේ නම් ඒ සඳහා ගත යුතු ක්‍රියාපිළිවෙතක් ද හදුන්වා‌දෙන ලැබ තිබිණි.

ඉන් අනතුරුව 2006 වර්ෂයේදී නිකුත් කරන ලද 02/2006 චක්‍රලේඛය මගින්, සංවර්ධන කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය ඉඩම් නිදහස් කිරීමේ ක්‍රමවේදයක් හඳුන්වා දී ඇත. එසේ වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ පාලනය යටතේ ඇති, එහෙත් වනාන්තර ලක්ෂණ නොදරන ඉඩම් ප්‍රාදේශීය ලේකම්වරුන්ට භාර දීමේ නව ක්‍රමවේදයක්ද පවතී. එබැවින් 5/2001 චක්‍රලේඛය අහෝසි කිරීමේ හෝ සංශෝධනය කිරීමේ අවශ්‍යතාවයක් පවතී ද යන්න ගැටලුවකි.


මේවා රැකගත යුත්තේ ඇයි?


ශ්‍රී ලංකාවේ මුළු බිම් ප්‍රමාණයෙන් වනාන්තරවලින් ආවරණය වී ඇත්තේ 29.7%ක් පමණ ප්‍රදේශයක් පමණකි. එය හෙක්ටයාර ලෙස ගතහොත් මිලියන දෙකක් පමණ වේ. වන සංරක්ෂණ ආඥා පනත හා වනසත්ව හා වෘක්ෂලතා ආඥා පනත යටතේ ආරක්ෂිත ප්‍රදේශ ලෙස පවත්නා වනාන්තර හැර තවත් වනාන්තර හෙක්ටයාර 694,000ක් පමණ මීට අයත් වෙයි. අප මාතෘකා කරගත් අවශේෂ හෙවත් වෙනත් වනාන්තර අයත් වන්නේ මේ ප්‍රමාණයටය. එම ප්‍රමාණය ලංකාවේ මුළු වනාන්තර බිම් ප්‍රමාණය අතරින් තුනෙන් පංගුවක් පමණ වෙයි.
මේ අවශේෂ වනාන්තර අතර බෙහෙවින් වැදගත් පරිසර පද්ධති පවතී. විද්‍යාත්මක පර්යේසණවලින් හඳුනාගෙන ඇති පරිදි ඇතැම් ස්ථානීය ආවේණික විශේෂ පවා මේ අවශේෂ කැලෑවල දැකිය හැකිය. එබැවින් මේ කැලෑවල වැදගත්කම ගැන ජනමාධ්‍ය මෙන්ම සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ ද බොහෝ පිරිස් දැනුම්වත් වී ඇත. 

මේ චක්‍රලේඛයේ නෛතික භාවය තහවුරු වූ හා ඒ නිසාම ආරක්ෂා කරගත හැකි වූ වෙනත් රජයේ වනාන්තර පිළිබඳව මෑත කාලීනව ලැබුණු අධිකරණ තීන්දු කීපයක්ද තිබෙයි. නිදසුනක් ලෙස ගතහොත් මින්නේරියට නුදුරුව පිහිටා ඇති පටපිලිකන්ද ප්‍රදේශයේ අවශේෂ වනාන්තරයක දේශපාලන මැදිහත්වීමක් සහිතව ඉදිකරන ලද ඉදිකිරීමක් නීත්‍යනුකූල නොවන බවට තීරණය කරන ලද්දේ මේ චක්‍රලේඛයේ සඳහන් ක්‍රමවේදය අනුගමනය කර නොතිබූ නිසාය. (එම ඉදිකිරීම අද වන විට වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට පවරා දී තිබෙයි.) එමෙන්ම කෝකිලායි ප්‍රදේශයේ රජයේ වනාන්තරයක මහවැලි බලධාරින්ගේ අනුමැතිය ඇතිව සිදුකරමින් තිබූ දැව හෙලීමක් සඳහා ද උක්ත චක්‍රලේඛය අනුව නිසි අවසර ලබා ගෙන නොතිබූ බව අධීකරණය හමුවේ හෙළි වීමෙන් පසුව ඒ කටයුත්තද නවතා දැමීමට සිදුවිය. ඇතැම් වාණිජ සමාගම්වලට ඉඩම් ලබාදීමට එරෙහිව අධිකරණයට ගිය පසුව ඒවා නිත්‍යානුකූල නොවූ බවත් ඒ ඉඩම් නැවත වන සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ පාලනය යටතට පත් කිරීමටත් තීරණය වූයේ ද මේ චක්‍රලේඛය නිසාය. 

මේ කරුණු අනුව පෙනෙන්නේ මේ අවශේෂ කැලෑවල ආරක්ෂාව සඳහා 5/2001 චක්‍රලේඛය වැදගත් වන බවයි. ඒ දේශපාලන හා නිලධාරි මැදිහත්වීම් ඇතිව සිදුකරන ඉඩම් පැවරීම්වලට මේ චක්‍රලේඛය බාධා වන නිසාය.
අනෙක් අතට මේ චක්‍රලේඛය ඉවත් කිරීමෙන් අපේක්ෂා කරන්නේ කුමක්ද යන්න ගැන සාධාරණ බියක් ඇති වීම වැළැක්විය නොහැකිය. එය හුදෙක් හේන් වගාවට හෝ ඉඩම් නැති ජනතාවට පදිංචිවීමට හා වගා කිරීමට ඉඩම් ලබාදීම පමණක් විය හැකිද? අපේ රටේ කටයුතු සිදුවන ආකාරයට ඒ ගැන සැක ඇතිවීම පුදුමයක් නොවේ. මේවායේ අවසාන අපේක්ෂාව රටේ ඉඩම් මහා පරිමාණ සමාගම්වලට ලබාදීම විය නොහැකිද? මේවා අපැහැදිලි තැන්ය. එබැවින් වඩාත් හොඳම දේ වන්නේ මේ චක්‍රලේඛය අහෝසි කිරීම වළක්වා ලීමය. ලබන මාසයට යෙදෙන මහමැතිවරණයෙන් පසුව රජය මේ ගැන කුමන පියවරක් ගනු ඇතිදැයි අවදියෙන් සිටීම පරිසර හිතැති සැමගේ වගකීම වෙයි. පරිසරයට හානිකර විය හැකියැයි විරෝධයට ලක් වූ ඇතැම් ව්‍යාපෘති නතර කරන බවට පොරොන්දු දී බලයට පැමිණි පාර්ශ්ව පවා මද කලකින් ඒවාට අනුමැතිය ලබාදුන් හැටි අපි දුටුවෙමු. එමෙන්ම ඒවා තමන්ගේ නමට ලියාගන්නට උත්සාහ කළ හැටි ද අපි දුටුවෙමු. කොළඹ වරාය නගරය පිළිබඳ සිදුවීම මීට හොදම නිදසුන වෙයි.


රජයේ පරිසර ප්‍රතිපත්තියට මෙය එකඟ ද?


වර්තමාන ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂ මහතා ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත් කළ “රට හදන සෞභාග්‍යයේ දැක්ම” ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශනයේ දස වැදෑරුම් ප්‍රතිපත්තිවල නව වැන්න වන්නේ “තිරසාර පරිසර කළමනාකරණය” යන්නයි. ඒ යටතේ මෙසේ සඳහන් වෙයි. 

“ගහකොළ, ඇළදොළ සහ සතා සීපාවා මුල් කරගත් පරිසරය බැඳී ඇත්තේ අපගේ සුසුමත් සමඟ ය. එබැවින් අනාගත පරම්පරාව වෙනුවෙන් අප පරිසරය තිරසාර ලෙස ආරක්ෂා කරගත යුතු ය. අලුත් වන වගා සංග‍්‍රාමයක් මෙන් ම සියලූ වනාන්තර ආරක්ෂා කිරීමට අප කටයුතු කළ යුතු ය. යල්පිනූ නීති රාමුව වෙනස් කර සියලූ පරිසර අවභාවිතයන් නිමා කිරීම සඳහා අවශ්‍ය නීති රාමුවක් ස්ථාපනය කළ යුතු ය.” (පිටුව 3)

“භූමි පරිභෝජන ප‍්‍රතිපත්ති හා ජල කළමණාකරන ප‍්‍රතිපත්ති වල තිරසාර බව තහවුරු කරන අතරතුරම ජාතික වන වැස්ම (forest cover) 30% දකවා ඉහළ දැමීමට ක‍්‍රියාමාර්ග ගනු ලැබේ. ඒ සඳහා යලි වන වගාවන් සිදුකිරීමට සුදුසු පරිසර නිසියාකාරව හඳුනා ගැනීමට නිශ්චිත ක‍්‍රියාමාර්ග ගනු ලැබේ.” (පිටුව 64 හා 66)

අවාසනාවකට මෙන් ඉහත කී ආකාරයට 5/2001 චක්‍රලේඛය අහෝසි කළහොත් සිදුවනු ඇත්තේ මේ වන විට යම් තරමකින් හෝ ආරක්ෂිතව ඇති වනාන්තර භූමි එළි කිරීමට අවස්ථාවක් ලැබීමය. වන වගා යනු ස්වාභාවික වනාන්තරවලට විකල්පයක් නම් නොවේ. ජෛව විවිධත්වය ආරක්ෂා කිරීම සඳහා ස්වාභාවික වනාන්තරයකින් ලැබෙන ප්‍රයෝජනය වන වගාවකින් නොලැබෙයි. එමෙන්ම, පරිසර පද්ධති සේවා සම්බන්ධයෙන්ද වන වගාවකට වඩා විශාල සේවයක් ස්වාභාවික වනාන්තරවලින් ලැබෙයි. 

මේ කරුණු අනුව පෙර සඳහන් චක්‍රලේඛය සංශෝධනය කිරීමට රජය කටයුතු කළහොත් එය වර්තමාන ජනාධිපතිවරයාගේ ප්‍රතිපත්ති ප්‍රකාශයේ එන ප්‍රතිපත්තිවලට ද එකඟ නොවන බව ද පැහැදිලිය. එබැවින් මේ යෝජනාව අත්හැර දැමීම වර්තමාන රජයේ පරිසර සලකුණ යහපත්ව තබාගැනීමට වැදගත් වනු ඇත.