Monday, July 17, 2017

බළල් ගෘහාශ්‍රිතකරණය මුලින් ම සිදු ව ඇත්තේ මෑතපෙරදිග දී

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


විදුසර, 12.07.2017, පි. 6 (Vidusara)




බළලුන් යනු අතීතයේ සිට ම මිනිසුන්ට බොහෝ සමීප වූ සත්ත්ව විශේෂයකි. මී උවදුරට පිළියමක්‌ ලෙස මෙන්ම සුරතල් සතකු ලෙස ද ඇති කරන බළලුන් හා මිනිසුන් අතර සම්බන්ධයට සැලකිය යුතු ඉතිහාසයක්‌ ඇත. අතීතයේ යම් දිනයක බළලුන් ගෘහාශ්‍රිතකරණයට ලක්‌ වූ අතර ඒ කොතැනක කවර දා ද යන්න පැහැදිලි කිරීම මේ පිළිබඳ අවධානය යොමු කළ විද්‍යාඥයන් ගේ පර්යේෂණවලට පාදක ව තිබූ පැනයකි.

එහෙත් පසුගිය දා පළ වූ පර්යේෂණයකින් පෙන්වා දෙන ආකාරයට බළලුන් ගෘහාශ්‍රිතකරණය මුලින් ම සිදු වී ඇත්තේ මෑත පෙරදිග ප්‍රදේශයේ වන අතර පසුව පැරැණි ඊජිප්තුවේ ද එවැනි ගෘහාශ්‍රිතකරණයක්‌ සිදු ව ඇත. මේ සඳහා දායක වී ඇත්තේ එක ම වල් බළල් උප විශේෂයකි.

ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ අධ්‍යයනයක්‌


වනගත ව වෙසෙන වල් බළලා (Wild cat) හෙවත් Felis silvestris විශේෂයේ උප විශේෂ පහක්‌ ලෝකයේ දැකිය හැකි ය. එහෙත් ඒ අතරින් ගෘහාශ්‍රිතකරණය වූ බළලා පැවතෙන්නේ කුමන විශේෂයකින් ද යන්න පැහැදිලි නො වී ය. මේ සියලු උප විශේෂ පෙනුමින් එක හා සමාන වන බැවින් ගෘහාශ්‍රිත බළලා ඇති වීමට හේතු වූ බළල් උප විශේෂය බාහිර රූපාකාරයෙන් වෙන් කර හඳුනාගැනීම කළ නොහැකි දෙයක්‌ විය. මේ නිසා මේ අධ්‍යයනය සිදු කළ විද්‍යාඥයන් ගේ අවධානය යොමු වූයේ බළලුන් ගේ ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍ය මගින් ඔවුන් ගේ සම්භවය පිළිබඳ ගැටලුවට විසඳුමක්‌ ලබාගැනීමට ය.

මේ සඳහා ඔවුන් විවිධ පුරාවිද්‍යාත්මක ස්‌ථානවලින් ලබාගත් බළලුන් 209ක ගේ පමණ DNA දත්ත හදාරා ඇත. මේ සඳහා මෑත පෙරදිග, අප්‍රිකාව හා යුරෝපයෙන් ලබාගත් බළල් නිදර්ශකවලින් ලබාගත් මවු පාර්ශ්වයෙන් උරුම වන DNA හෙවත් mtDNA යොදාගෙන තිබේ. මේ පැරැණි DNA ලබාගැනීම සඳහා ලෝකයේ විවිධ ප්‍රදේශවලින් හමු වූ බළලුන් ගේ අස්‌ථි වැනි ශරීර කොටස්‌ යොදාගෙන ඇත. ඒවා අදින් වසර 100ක සිට 9,000ක්‌ පමණ දක්‌වා වූ කාල වකවානුවලට අයත් විය. එසේ ම මේ වන විට ලෝකයේ ජීවත් වන වල් බළලුන් ගේ ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍ය ද මේ අධ්‍යයනය සඳහා යොදාගෙන ඇත. ඒ වල් බළල් විශේෂ අතරින් ගෘහාශ්‍රිත බළලුන්ට සම්බන්ධ වන්නේ කුමන විශේෂය ද යන්න අනාවරණය කරගැනීම සඳහා ය.

එක ම වල් බළල් විශේෂයකින් පැවත එයි


අධ්‍යයනයේ දී අනාවරණය වූ කරුණු අනුව අද ලෝකයේ දැකිය හැකි ගෘහාශ්‍රිත බළලුන් පැවත එන්නේ පෙර කී වල් බළල් උප විශේෂ අතරින් අප්‍රිකානු වල් බළලා ලෙස හඳුන්වන උප විශේෂය වන Felis silvestris lybica නම් උප විශේෂයෙනි. මේ වල් බළල් උප විශේෂය දැකිය හැක්‌කේ උතුරු අප්‍රිකාවේ හා මෑත පෙරදිග ප්‍රදේශයේ ය.

මෙහි දී හෙළි වී ඇති තොරතුරු අනුව බළලුන් ගෘහාශ්‍රිතකරණය වීම මුලින් ම සිදු ව ඇත්තේ මෑත පෙරදිග හෙවත් නිරිතදිග ආසියානු ප්‍රදේශවල බව මේ පර්යේෂකයන් ගේ අදහස වේ. මේ සඳහා හේතු වූයේ ඒ ප්‍රදේශවල විසූ මුල් ම ගොවීන් ගේ ධාන්‍යවලට මීයන් වැනි කෘන්තකයන් ගෙන් ඇති වූ හානිය විය හැකි ය. මේ සතුන් ගොදුරු කරගන්නා වල් බළලුන් ද එම කෘන්තකයන් දඩයම් කිරීමට මිනිස්‌ වාස ආශ්‍රිත ව වාසය කළ බව හා තමන්ට සිදු වූ සේවය නිසා ගොවීන් අතර වල් බළලුන්ට කැමැත්තක්‌ තිබෙන්නට ඇති බව සිතිය හැකි ය. එසේ කලක්‌ ගත වීමෙන් පසුව මිනිසුන් හා සමීප වී ගෘහාශ්‍රිතකරණය වන්නට ඇති බවත් මේ අනුව පෙනේ. ඒ අනුව මිනිසුන් විසින් බළලුන් අල්ලා ඇති කරන ලද බවට ඇති අදහස බැහැර වන බව පෙනේ. මේ ප්‍රදේශයෙන් ගෘහාශ්‍රිත බළලුන් මිනිසුන් සමග යුරෝපයට හා අප්‍රිකාවට ව්‍යාප්ත වී ඇත. මේ ව්‍යාප්තිය අදින් වසර 6,400කට පමණ පෙර ආරම්භ වූ බව පෙන්වා දී තිබේ.

කෙසේ වෙතත් ඉන් පසුව සිදු වූ තවත් ගෘහාශ්‍රිතකරණයක්‌ සම්බන්ධව ද මෙහි දී සාධක ලැබී තිබේ. ඊජිප්තුවේ අද වාසය කරන ගෘහාශ්‍රිත බළලා පැවත එන්නේ මුලින් ගෘහාශ්‍රිතකරණය වූ මෑත පෙරදිග ප්‍රදේශවලින් ගෙන ආ බළලුන් වෙතින් ද, එසේ නැත හොත් ඔවුන් පැවත එන්නේ ඊජිප්තුවේ ම සිදු වූ තවත් දෙවැනි ගෘහාශ්‍රිතකරණය ප්‍රතිඵලයක්‌ ලෙස ද යන්න මේ අධ්‍යයනයෙන් මතු වූ තවත් ගැටලුවකි. මේ දෙවැනි ගෘහාශ්‍රිතකරණය අදින් වසර 3,500කට පමණ පෙර සිදු ව ඇති අතර, ඉන් පසු එම බළලුන් මධ්‍යධරණි ප්‍රදේශවලට හා පැරැණි ලෝකයේ සෙසු රටවලට ව්‍යාප්ත වී තිබේ. එය සාර්ථක ව්‍යාප්ත වීමක්‌ සේ සැලකේ.

මේ ගෘහාශ්‍රිතකරණ සිදුවීම් දෙකට ම සම්බන්ධ වී ඇත්තේ අප්‍රිකානු වල් බළල් උප විශේෂය හෙවත් Felis silvestris lybica උප විශේෂයයි. බළලුන් ගේ ගෘහාශ්‍රිතකරණය සංකීර්ණ හා දිගුකාලීන ක්‍රියාවලියක්‌ වී ඇති බව පැහැදිලි ය.

බළලුන් ගේ ඇති වූ වෙනස්‌කම්


මේ ආකාරයෙන් මිනිසුන් සමග සමීප ලෙස වාසය කිරීමෙන් ගෘහාශ්‍රිතකරණය වූ බළලා තැනින් තැනට සංක්‍රමණය වූ මිනිසුන් සමග වෙනත් ප්‍රදේශවලට ව්‍යාප්ත වූයේ ය. එය ගොඩබිමින් මෙන්ම නැව් මාර්ගයෙන් ද සිදු ව තිබේ. රට රටවල් අතර පැවැති වෙළෙඳාම ද මීට හේතු වූ මූලික සාධකයකි. වෙළෙඳ නැව්වල මීයන් දඩයම් කිරීම සඳහා යොදාගත් බළලුන් නිසා ගෘහාශ්‍රිත බළලුන් වෙනත් ප්‍රදේශවලට පැතිර ගියේ ය. බෝල්ටික්‌ මුහුද ආශ්‍රිත ව පිහිටා තිබූ වයිකිං ජනාවාසයකින් ඊජිප්තුවට සමීපතා දක්‌වන බළලුන් ගේ අස්‌ථි ආදිය හමු වීම මේ ව්‍යාප්තිය පෙන්වන සිදුවීමකි.

මේ අධ්‍යයනයේ දී බළලුන් ගේ ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍ය ආශ්‍රියෙන් බළලුන් ගේ සමේ දැකිය හැකි රටා ගැන අපූරු කරුණු හෙළි වී තිබේ. පළමුව ගෘහාශ්‍රිතකරණය කරන ලද බළලුන් වැඩි වශයෙන් ම ඉරි සහිත සතුන් වූ අතර මුල් කාලයේ වඩාත් දැකිය හැකි වූයේ මේ සතුන් ය. එය වල් බළලුන් ගේ සමේ දැකිය හැකි වූ රටාව හා සමාන විය. මේ සඳහා වෙනත් පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක ද දැකිය හැකි ය. නිදසුනක්‌ ලෙස පැරැණි ඊජිප්තු චිත්‍ර ආදියේ දැක්‌වෙන්නේ ඉරි සහිත වූ බළලුන් ය. ශරීරයේ පැල්ලම් සහිත ස්‌වභාවයෙන් යුත් බළලුන් දැකිය හැකි වන්නේ මධ්‍යතන යුගයෙන් පසු ව ය. විශේෂයෙන් 18 වැනි සියවසේ දී පමණ සිට මේ තත්ත්වය වැඩි වශයෙන් දැකිය හැකි විය. වර්තමානය වන විට ගෘහාශ්‍රිත බළලුන් අතරින් 80%ක්‌ පමණ මේ පැල්ලම් සහිත (blotchiness) ස්‌වභාවයේ බළලුන් ය. එය වල් බළලුන් අතර දැකිය හැක්‌කේ ඉතා අඩුවෙනි.

මෙසේ බළලුන් ගේ සමේ රටාව වෙනස්‌ වීමට හේතුව ජානයක්‌ වන අතර එය සිදු ව ඇත්තේ බළලුන් අභිජනනයේ දී මිනිසුන් සිදු කළ තෝරාගැනීම නිසා බව මේ පර්යේෂකයන් ගේ අදහසයි. අතීතයේ දී මිනිසුන්ට බළලුන් ගේ පෙනුමට වඩා ඔවුන් ගේ හැසිරීම වැදගත් වී ඇත. වෙනත් ආකාරයකින් පවසන්නේ නම් බළලුන් අභිජනනයේ දී අතීතයේ දී වඩා වැදගත් වූයේ ඒ සතුන්ට මීයන් ඇල්ලීමට පැවැති හැකියාවයි. එහෙත් පසු කලක බළලුන් ඇති කිරීමේ දී සමේ රටාව වැනි කරුණුවලට ද වැදගත්කමක්‌ හිමි වූ බව පෙනේ.

(මූලාශ්‍රය: Nature Ecology, DOI: 10.1038/s41559-017-0139)

http://www.vidusara.com/2017/07/12/feature2.html

Friday, July 14, 2017

පොලිතීන් තහනමට ජයවේවා, ඒත්........

(මේ ලිපිය ලියන ලද්දේ 2006 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ පොලිතින් භාවිතය සඳහා පළමුවරට සීමා පනවමින් ගැසට් නිවේදනයක් නිකුත් කළ අවස්ථාවේදීය. එම තහනම ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක නොවූ බව අප දන්නා කරුණකි. - ධනේෂ් විසුම්පෙරුම 14.07.2017)

ධනේෂ් විසූම්පෙරුම

විදුසර, 2006.12.27 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2006/12/27/feature1.html (in kaputa font)


තුනී පොලිතින් භාවිතය හා නිෂ්පාදනය තහනම් වූව ද මයික්‍රෝන 20ට වැඩි ඝනකමකින් යූක්ත පොලිතින් භාවිතය හෝ නිෂ්පාදනය තහනම් නො වේ. මේ නිසා වැඩි ඝනකමින් යූක්ත පොලිතින්වලින් නිෂ්පාදිත ලන්ච් ෂීටි හා ෂොපින් බෑග් වර්ග වෙළෙඳපොළට පැමිණිය හැකි ය. මේ වන විටත් ඇතැම් පොලිතින් නිෂ්පාදකයන් මේ සඳහා උනන්දු වී ඇත. මේවා වර්තමාන ලන්ච්ෂීටි හා ෂොපින් බෑග්වලට වඩා මිලෙන් අධික වනූ ඇත.

දිගු කලක් තිස්සේ අප අපේක්ෂා කළ පොලිතින් තහනම අවසානයේ දී ක්‍රියාත්මක වීමට යයි. ලබන ජනවාරි මස 1 වැනි දින පටන් ක්‍රියාත්මක වීමට නියමිත මෙම නව නීති අනූව ඝනකමින් මයික්‍රෝන විස්සට අඩූ පොලිතින් නිෂ්පාදනය, අලෙවිය සහ භාවිතය තහනම් වේ. පරිසර නීතියේ ප්‍රතිපාදන අනූව පරිසර අමාත්‍යවරයා විසින් 2006 ඔක්තෝබර් 10 වන දින ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අංක 1466/5 දරන ගැසටි නිවේදනය අනූව මේ තත්ත්වය උදා වී ඇත. පරිසර නීතිය අනූව මෙම නියෝග කඩ කරන අයකු ඒ සඳහා වරදකරු වූව හොත් රුපියල් 10,000ක දඩයක් හෝ වසර දෙකක සිර දඬූවමක් හෝ ඒ දඬූවම් දෙකට ම යටත් වීමට සිදු වනූ ඇත.

මෙම නව නියෝගවලට අනූව පොලිතින් යනූවෙන් පොලිඑතිලින්, පොලිප්‍රොපිලින්, පොලිස්ටයිරින්, පොලිවයිනයිල් ක්ලෝරයිඩ්, පොලිඑතිලින් ටෙරිප්තලේටි හෝ වෙනත් සමාන අමූද්‍රව්‍යවලින් කරනූ ලබන නිෂ්පාදන අචහස් කෙරෙයි. මේ නිෂ්පාදන සඳහා

රැගෙන යාම, ඇසිරීම, එතීම හෝ ඇසූරුම් කිරීම සඳහා නිපදවන නිෂ්පාදන ඇතුළත් වේ. මේ නීති විශේෂයෙන් ම පාරිසරික වශයෙන් මේ වන විටත් හිසරදයක් වී ඇති ලන්ච් ෂීටි, ග්‍රොසරි බෑග් හා ෂොපින් බෑග් වර්ගවලට බලපායි.

කිසිදු සැකයක් නොමැති ව මෙම නියෝග අපේ රටෙි පාරිසරික අර්බූද පිළිබඳ කථාවේ, එසේත් නැත හොත් පරිසරය රැකගන්නට ක්‍රියාත්මක අරගලයේ වැදගත් සන්ධිස්ථානයකි.

පොලිතීන් හා පරිසරය

රටෙි පරිසරය සම්බන්ධයෙන් ඉතා බරපතල ගැටලූවක් බවට පත් ව ඇති පොලිතින් නිසා ඇති වන ගැටලූ අපි දිගු කලක පටන් අත්විඳිමින් සිටිමූ. මේවා පරිසරයට එක් වීම නිසා සිදු වන හානිය ඉතා විශාල ය. නිදසූනක් ලෙස පහසූවෙන් දිරාපත් නො වන පොලිතින් නිෂ්පාදන නිසා පරිසරය දූෂණය වීම, හා ජල මාර්ග අවහිර වීම වැනි තත්ත්ව අපි අත්දුටූවෙමූ. ඒ විනාශයේ තරම ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගත්තෙමූ. මේ සඳහා තුනී පොලිතින් එනම් මයික්‍රෝන 20ට අඩූ ඝනකමක් ඇති පොලිතින්වලින් ඇති දායකත්වය අධික ය. මෙම නිෂ්පාදන වැඩි වාර ගණනක් භාවිතය ඉතා අසීරු ය. මේ නිසා බොහෝ විට එක් වරක් පමණක් භාවිතයෙන් පසූ ඉවත දෑමීමට සිදු වේ. (මෑත කාලයේ දී මෙවැනි පොලිතීන් නිෂ්පාදන ඇතැම් විට එක්වරක් වත් භාවිත කළ හැක්කේ අසීරුවෙනි. මේ සඳහා හේතු වී ඇත්තේ අමූද්‍රව්‍ය මිල ඉහළ යාම බව ද පැවසෙයි). පොලිතින් හා ප්ලාස්ටික්වලින් කෙරෙන කල් පවතින නිෂ්පාදන මෙන් නො ව මේවා නිසා පරිසරයට එකතු වන පොලිතින් ප්‍රමාණය අධික ය. එසේ ම මෙම තුනී පොලිතින් නිෂ්පාදන ප්‍රතිචක්‍රිකරණය ද අපහසූ වී ඇති බව පෙනේ. (අපේ රටෙි ප්‍රතිචක්‍රිකරණය කරනූ ලබන්නේ පරිභෝජනය කෙරෙන ප්ලාස්ටික් ප්‍රමාණයෙන් ඉතා සූළු ප්‍රමාණයකි. ඒ සඳහා ක්‍රමවත් හා පූළුල් උත්සාහයක් තවමත් දෑකගත නොහැකි ය.)

අපේ රටෙි ඒක පූද්ගල ප්ලාස්ටික් පරිභෝජනය කිලෝ ග්‍රෑම් 4.5ක් බව කලකට පෙර වාර්තා වී තිබිණිි. මෙය මේ වන විට තවත් වැඩි වී ඇතිවාට සැක නැත. මේ අතරට පොලිතින් නිෂ්පාදකයන් පවසන ආකාරයට එක් දිනක දී රටෙි භාවිත වන ලන්ච්ෂීටි මිලියන 5ක් ද ඇතුළත් ය. භාවිතයෙන් පසූව අනිවාර්යයෙන් ම ඉවත දැමෙන ලන්ච්ෂීටි භාවිතයේ තරම කෙබඳු දෑයි මෙම සංඛ්‍යාලේඛනවලින් සිතා ගත හැකි ය.

මේ තත්ත්වය හා ඒ සඳහා වන විසඳුම් පිළිබඳව ද එතරම් කලක පටන් සාකච්ඡා කර ඇත්තෙමූ. මෙි සඳහා යම් ආකාරයක සීමාකිරීම්, තහනමක් හෝ බදු හෝ දඩ වැනි ක්‍රමයක් හෝ ක්‍රම එකතුවක අවශ්‍යතාව පිළිබඳව යෝජනා වී තිබිණිි. අපි ද මේ පිළිබඳව විදුසර පූවත්පත මගින් ම කිහිප වරක් ම කතා කර ඇත්තෙමූ.

ලෝකයේ වෙනත් රටවල් ද මේ තත්ත්වයට මූහූණ දුන් අතර ඒ සඳහා පියවර ද ගෙන ඇත. බංග්ලාදේශය, ඉන්දියාවේ ඇතැම් ප්‍රාන්ත හා දකුණූ අප්‍රිකාව මේ අතර වෙයි. බංග්ලාදේශය වැනි රටවල මේ තත්ත්වය වඩාත් සාර්ථක ය.

අපේ රටෙි පොලිතින් නිෂ්පාදන සීමා කිරීම හා තහනම් කිරීම පිළිබඳව මැතිවරණ පොරොන්දුවලින් ද සහතික දී තිබේ. එසේ ම කලින් කලට පත් වූ පරිසර අමාත්‍යවරුන් කිහිප දෙනකු දුන් පොරොන්දු ද අප ගේ මතකයේ තිබේ. කෙසේ වෙතත් මේ දක්වා මෙම තහනම ප්‍රායෝගික යථාර්ථයක් බවට පත් නො වී ය. අවසානයේ දී එය යථාර්ථයක් බවට පත් වීමට ආසන්න අවස්ථාවේ දී මේ පිළිබඳව මඳක් විමසා බැලීම සූදුසූ ය. විශේෂයෙන් මෙම තහනම මගින් පමණක් පොලිතීන් නිසා ඇති වී තිබෙන පරිසර දූෂණය ඇතුළු ගැටලූ වළක්වා ලිය හැකි ද යන්න විමසා බැලීම සූදුසූ ය.

තහනමේ බලපෑම

රජය ගෙන ආ නව තහනම නිසා ඇති විය හැක්කේ කෙබඳු බලපෑමක් ද යන්න මඳක් විමසා බැලීම වැදගත් ය. නිදසූනක් ලෙස රජය මෙමගින් බලාපොරොත්තු වනූයේ ඇතැම් වර්ගවල පොලිතින් නිෂ්පාදන නිෂ්පාදනය, අලෙවිය හා භාවිතය වැළැක්වීම ය. එමගින් මෙම ද්‍රව්‍ය පරිසරයට එකතු වීම වළක්වා පරිසර දූෂණය නවත්වා ලීම ය. නීති සම්පාදනය පමණක් නො ව මේ සඳහා නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ ක්‍රමවේදයක් ද අවශ්‍ය ය. එවැන්නක් ද සැකසෙනූ ඇතැ යි අපේක්ෂා කරමූ. අදාළ නීති උල්ලංඝනය කරන්නවූන් අල්ලාගැනීම සඳහා අවශ්‍ය පියවර ගැනීම මෙන්ම දඬූවම් ලබා දීමට පියවර ගැනීම ද වැදගත් ය.

මෙම තහනම නිසි ආකාරයට ක්‍රියාත්මක වූව ද ඇති විය හැකි ගැටලු අතර වැදගත් කරුණක් වන්නේ ෂොපින් බෑග් සහ ලන්ච් ෂීටි සඳහා මේ වන විට පූළුල් විකල්පයක් නොමැති වීම ය. මේ වන විට පොලිතීන් සඳහා විවිධ විකල්ප භාවිතයට පැමිණ ඇතත් ඒ සූළු ප්‍රමාණවලිනි. සිලි සිලි බෑග් වෙනූවට අතීතයේ දී භාවිත කළ විවිධ පරිසර හිතකාමී බෑග් වර්ග දෑන් වෙළදපොළේ පවතී. මේ අතර රෙදි, හණ, පන් ආදියෙන් කළ බෑග් වර්ග තිබේ. මේවා අනාගතයේ ඇති විය හැකි ඉල්ලූම සමඟ ව්‍යාප්ත වනූ ඇත. එසේ ම ජෛව හායනයට ලක් වන පොලිතින් බෑග් නිෂ්පාදනය ද දෑන් දෑන් ප්‍රචලිත වෙමින් පවතී. මෙවැනි නිෂ්පාදන හා කර්මාත්න සඳහා යම් යම් සහන ආදිය ලබා දීම ඵලදායක විය හැකි ය. ලන්ච් ෂීටි වෙනූවට ආදේශයක් ලෙස මැතක දී කරළියට පැමිණි පදම් කළ කෙසෙල් කොළය තවත් හොඳ විකල්පයකි. අනෙක් අතට ප්ලාස්ටික්වලින් නිෂ්පාදිත වූව ද කෑම පෙටිටිය මේ සඳහා හොඳ විකල්පයකි.

මෙම විකල්ප නිෂ්පාදන ද පූළුල් ව ව්‍යාප්ත වූව හොත් නියෝග යම් පමණකින් හෝ සාර්ථක වනූ ඇතැයි යන්න අප ගේ හැඟීමයි. එසේ ම එය අපේ ප්‍රාර්ථනාවයි. කෙසේ වෙතත් එහි දී වෙළෙඳ උපක්‍රම හා ජනතාව ගේ ආකල්පවලින් සැලකිය යූතු අභියෝගයක් එල්ල වනූ ඇත.

තුනී පොලිතින් භාවිතය හා නිෂ්පාදනය තහනම් වූව ද මයික්‍රෝන 20ට වැඩි ඝනකමකින් යූක්ත පොලිතින් භාවිතය හෝ නිෂ්පාදනය තහනම් නො වේ. මේ නිසා වැඩි ඝනකමින් යූක්ත පොලිතින්වලින් නිෂ්පාදිත ලන්ච් ෂීටි හා ෂොපින් බෑග් වර්ග වෙළෙඳපොළට පැමිණිය හැකි ය. මේ වන විටත් ඇතැම් පොලිතින් නිෂ්පාදකයන් මේ සඳහා උනන්දු වී ඇත. මේවා වර්තමාන ලන්ච්ෂීටි හා ෂොපින් බෑග්වලට වඩා මිලෙන් අධික වනූ ඇත.

එවැනි නිෂ්පාදන වෙළෙඳපොළට පැමිණීම තුළ නව නීති සඳහා ජනතාව කුමන ආකාරයක ප්‍රතිචාරයක් දක්වන්නේ ද යන්න අනූව මෙම වැඩි ඝනකමක් ඇති ද්‍රව්‍යවල අලෙවිය තීරණය වනූ ඇත. ඇතැම් විට වැඩි මිලක් ගෙවා පූරුදු ආකාරයට ම ලන්ච්ෂීටි හා සිලි සිලි බෑග් වර්ග භාවිතයට ද ජනතාව යොමූ විය හැකි ය. ඒවා නැවත නැවතත් භාවිත කළ හැකි වූව ද පහසූව පමණක් ම සොයන පිරිස් ඒ සඳහා යොමූ වේ ද යන්න ද ගැටලූවකි. අප රටෙි ද පැතිර යන වරක් භාවිතයෙන් පසූ ඉවත දෑමීම ආඩම්බරයක් සේ සලකන ඩිස්පෝසබල් සංස්කෘතියට (මේ සඳහා යෝග්‍ය යෙදුමක් සොයාගත යූතු ය) අනූගත පිරිස් ලන්ච් ෂීටි හා ෂොපින් බෑග් නැවන නැවත භාවිතයට හූරු වේ ද යන්න සැක සහිත ය. එසේ වන්නේ ඒවායේ මිල මූදල් පසූම්බියට දෑනෙන ආකාරයේ ප්‍රමාණයකින් ඉහළ ගිය හොත් පමණකි. මේ නිසා අවසානයේ තුනී පොලිතින්වලින් සිදු වන පරිසර දූෂණය වෙනූවට වඩා ඝනකම පොලිතීන්වලින් සිදු වන පරිසර දූෂණයක් අපට අත්විඳින්නට සිදු විය හැකි ය. ඒ වැඩි ඝනකමක් සහිත ද්‍රව්‍ය නිෂ්පාදනයට වැය වන වැඩි සම්පත් භාවිතයක් සමගිනි. මේවා නිෂ්පාදනයට වැඩි පොලිතින් ප්‍රමාණයක්, වැඩි බලශක්තියක් අවශ්‍ය වේ. අප සිතන අකාරයට කටයූතු මේ ආකාරට ද සිදු වීමට ඉඩ තිබේ. මෙය තත්ත්වය දෙස අසූබවාදී ලෙස බැලීමක් නො ව ඇති විය හැකි තත්ත්වයක් දෙස විමසූම් ඇසින් බැලීමක් පමණකි.

මේ අනූව පෙනෙන්නේ තවදුරටත් පොලිතින් ලාබදායි භාණ්ඩයක් වන නිසා ඇතැම් විට මේ උත්සාහය ද බලාපොරොත්තු වන තරමට සාර්ථක නො විය හැකි බව ය. අපේ අදහස වන්නේ මෙවැනි පියවර ගණනාවක් ගෙන මිස මේ උවදුර පාලනය කරන්නට නොහැකි වන බව ය. 2003 නොවැම්බර් 12 දින විදුසරට අප ලියූ ලිපියකින් වරක් අප මයික්‍රෝන 30කට අඩූ පොලිතීන් තහනමක් හා පොලිතින් සඳහා බද්දක් අය කිරීම පිළිබඳව ද යෝජනා කළේ ඒ නිසා ය. ඒ වන විට රජය ගෙන ආ යෝජනා අනූව සෙස් බද්දක් පැනවීම මගින් පමණක් පොලිතින් අර්බූදය විසඳා ගැනීමට නොහැකි වී ඇති බව මේ වන විට පෙනී ගොස් ඇත. එමගින් පොලිතින් භාවිතය පසූගිය කාලය තුළ වර්ධනයක් මිස අඩූ වීමක් නම් සිදු වී නොමැත.

සුපුරුදු පරිදි මෙම නියෝගවලට එරෙහි ව කර්මාන්තකරුවන් ගේ පාර්ශ්වයෙන් හඬක් නැගී තිබේ. දෙසැම්බර් මාසය මූල දී මෙම තහනම පිළිබඳව නැවත සිතාබලන මෙන් හෝ එය ක්‍රියාත්මක කිරීම කල් දෑමීම සඳහා පියවර ගන්නා ලෙස ද ඉල්ලීම් ඉදිරිපත් ව තිබිණි. කෙසේ වෙතත් මේ ලිපිය ලියන මොහොත වන විට ද එවැනි තීරණයක් ගෙන නො තිබිණි.

කර්මාන්තකරුවන් පවසන්නේ දෑනටමත් නිෂ්පාදිත පොලිතින් අලෙවිය සඳහා කාලයක් අවශ්‍ය බව ය. කෙසේ වෙතත් 2006 වසරේ මූල් භාගය වන විට තුනී පොලිතින් වර්ග තහනම් කරන්නට යන බව රජය පවසා තිබූ අතර මෙවැනි තත්ත්වයක් ඇති නො වීමට පියවර ගැනීමට මේ කාලය ප්‍රමාණවත් ය. ගැසටි නිවේදනය පවා නිකුත් වූයේ පසූගිය ඔක්තෝබර් මාසයේ ය. තහනම ක්‍රියාත්මක නො වේ යැයි සිතමින් නො සිට අවශ්‍යතාව තිබේ නම් නිෂ්පාදකයන්ට මේ කාලය ද යම් පියවරක් ගැනීම සඳහා ප්‍රමාණවත් බන අපේ හැඟීමයි. ඇතැම් පොලිතින් නිෂ්පාදකයන් මේ වන විට ද නව නීතිවලට එකඟ ව විකල්ප පියවර ගෙන ඇති බව අප ද දන්නා කරුණකි.

අවසන් වශයෙන් පැවසිය යූත්තේ මෙම තහනම යෝග්‍ය හා අත්‍යවශ්‍ය මූලික පියවරක් පමණක් බව ය. එය සාර්ථක වේවා යි අපි ප්‍රාර්ථනා කරමූ. එහෙත් එමගින් අපේක්ෂිත ප්‍රතිඵල අත් කරගත හැකි වේ දෑ යි සැක සහිත ය. ඇතැම් විට ඒ සඳහා වඩා දෑඩි ක්‍රියාමාර්ග අවශ්‍ය විය හැකි ය.

http://www.vidusara.com/2006/12/27/feature1.html

Tuesday, June 27, 2017

මොරොක්‌කෝ පොසිල මගින් නූතන මානව සම්භවය තවත් ඈතට?

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


විදුසර, 21.06.2017පි 11,  (Vidusara)


http://www.vidusara.com/2017/06/21/feature6.html




Homo sapiens හෙවත් නූතන මානවයාගේ මෙතෙක්‌ අප දැන සිටි පැරැණි ම පොසිල අදින් වසර 195,000ක්‌ පමණ පැරැණි ය. ඒවා ලැබී ඇත්තේ නැෙගනහිර අප්‍රිකාවේ වර්තමාන ඉතියෝපියාව පිහිටා ඇති ප්‍රදේශයෙනි. අදින් වසර 160,000ක්‌ පමණ පැරැණි පොසිල ද එරටින් ලැබී තිබේ. ඒ අනුව නූතන මානවයා ගේ සම්භවය අදින් වසර 200,000ක්‌ පමණ කාලයකට පෙර සිදු වූ බව වැඩි දෙනා ගේ පිළිගැනීම ය. Homo heidelbergensis හෝ Homo rhodesiensis යන මානවයන් ගෙන් නූතන මානවයා අප්‍රිකාවේ දී සම්භවය වී ඇති බව මේ දක්‌වා ලැබී ඇති පොසිල සාධක මත පෙන්වා දී තිබේ.

කෙසේ වෙතත් මේ දිනය පිළිබඳව සැක මතු කරන අධ්‍යයන ද ඇතැම් විට ප්‍රකාශයට පත් ව ඇත. ඒවායින් නූතන මානවයා ගේ සම්භවය පිළිබඳ දිනය, වඩා ඈතට ගෙන යැමට යෝජනා කරයි. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් දකුණු අප්‍රිකාවේ ෆ්ලෝරිස්‌බාද් ප්‍රදේශයෙන් හමු වූ අදින් වසර 259,000කට පෙර කාලයකට දින නියම කරන ලද හිස්‌ කබලක නූතන මානවයාට සමීප ලක්‌ෂණ ඇති බව එක්‌ අධ්‍යයනයකින් පෙන්වා දී තිබිණි. ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍ය යොදාගනිමින් සිදු කරන ලද තවත් අධ්‍යයනයකට අනුව නූතන මානවයා ඔහු ගේ සමීපතම ඥාතියා වන නියෑන්ඩර්තාල් මානවයා ගෙන් වෙන් වූයේ වසර 500,000කට පමණ පෙර විය හැකි ය. මේ මාසය මුල ප්‍රකාශයට පත් වූ අධ්‍යයන දෙකකින් ද නූතන මානවයා ගේ සම්භවය පිළිබඳ දිනය අදින් වසර 300,000කට පමණ පෙර සිදු වූ බවට යෝජනා කර ඇත. එය මොරොක්‌කෝවෙන් හමු වූ මානව පොසිල සාධක මත පදනම් ව සිදු කරන ලද පර්යේෂණයකි. (මූලාශ්‍රය: Nature, DOI: 10.1038/nature22336 හා 10.1038/nature22335) මේ ලිපිය ඒ අධ්‍යයන ආශ්‍රයෙන් සැකසුණකි.

මොරොක්‌කෝ කැණීමෙන් ලද පොසිල


උතුරු අප්‍රිකාවේ පිහිටි මොරොක්‌කෝවේ අත්ලාන්තික්‌ වෙරළට ආසන්න ව පිහිටා ඇති ජෙබෙල් ඉර්හුඩ් (Jebel Irhoud) නම් ස්‌ථානයෙන් මානව පොසිල මුලින් ම ලැබී ඇත්තේ අහම්බෙනි. ඒ 1961 වර්ෂයේ දී ඛනිජ සොයා සිදු කරන ලද කැණීමකිනි. ඒ අවස්‌ථාවේ දී ලැබුණු පොසිල මානව සාධක පිළිබඳව එම දශකයේ දී වැඩිදුර අධ්‍යයන සිදු කර ඇත. එහෙත් එම මානව පොසිල අස්‌ථි කොටස්‌ හා ගල් ආයුධවල නිශ්චිත භූගෝලීය වයස මෙතෙක්‌ අනාවරණය වී නො තිබිණි. ඒබැවින් එම මානව අස්‌ථි ශේෂ පිළිබඳව විවිධ මත ඉදිරිපත් විය. ඉන් එක්‌ අදහසකින් කියෑවුණේ එම ශේෂ උතුරු අප්‍රිකාවේ විසූ නියෑන්ඩර්තාල් මානවයන් ගේ බවයි. තවත් මතයකට අනුව ඒවා කිසියම් ආදි මානවයකුට අයත් වන අතර, ඔවුන් පසු කලක දී නූතන මානවයන් ගෙන් ප්‍රතිස්‌ථාපනය වී තිබේ.

මේ තත්ත්වය මත 2004 වර්ෂයේ සිට ජෙබෙල් ඉර්හුඩ් ස්‌ථානයේ වඩා පුළුල් පුරාවිද්‍යාත්මක අධ්‍යයනයක්‌ සිදු කර ඇත. එහි දී මානව අස්‌ථි ශේෂ 16ක්‌, ගල් ආයුධ හා සත්ත්ව අස්‌ථි ශේෂ

රැසක්‌ හමු වී තිබේ. මේ මානව අස්‌ථි ශේෂ අතර අවම වශයෙන් මිනිසුන් 5 දෙනකුට අයත් වූ හිස්‌කබල්, දත් හා දිගු අස්‌ථි තිබී ඇත. හිස්‌කබල් කොටස්‌, මුහුණේ හා හනු අස්‌ථි කොටස්‌ ඊට ඇතුළත් වේ. මේ සමග මධ්‍ය ශිලා යුගයට අයත් ගල් ආයුධ රැසක්‌ ද ලැබී තිබේ.

හමු වූ ගල් ආයුධ කාල නිර්ණයෙන් පොසිලවල කාලය නිර්ණය කර ඇති අතර, පොසිල අස්‌ථිවල ස්‌වභාවයෙන් පර්යේෂකයන් මේ නූතන මානවයා ගේ පැරැණි ම සාධක බව නිර්ණය කර තිබේ.

පොසිල කාලනිර්ණය


මේ කැණීම්වලින් මානව පොසිල සමග ලැබී ඇති ෆ්ලින්ට්‌ ගල් ආයුධ තාප සංදීප්තතා කාලනිර්ණයට (thermo luminescence) ලක්‌ කිරීමෙන් පෙනී ගොස්‌ ඇත්තේ ඒවා වසර 315,000ක්‌ තරම් පැරැණි බවයි. (පරාසයක්‌ ලෙස ගත හොත් එය වසර 280,000ත් 350,000ත් අතර කාලයකට අයත් වේ.) එසේ ම එම ස්‌ථානයෙන් මින් පෙර හමු වී ඇති දත් පිළිබඳව මානව දත් සම්බන්ධව සිදු කළ විකිරණශීලී යුරේනියම් කාලනිර්ණයකින් ඒ සඳහා වසර 286,000ක දිනයක්‌ ලැබී ඇත. (ඒවා මීට පෙර කාලනිර්ණය කර තිබුණේ වසර 160,000කට ය). එසේ ම මේ මානව පොසිල සමග හමු වී ඇති විවිධ සතුන් ගේ ශේෂ කාලනිර්ණය අනුව ද ඉහත ගල් ආයුධ සඳහා ලැබුණු දින වනවානු සනාථ කරන බව පර්යේෂකයන් ගේ අදහස වේ.

මේ කරුණු අනුව පොසිල වසර 300,000ක්‌ පැරැණි ය යන්න මේ පර්යේෂකයන් ගේ නිගමනයයි. ඒවා මීට පෙර Homo sapiens පොසිල සඳහා ලබා දී තිබූ පැරැණි ම දින වකවානුවලට වඩා වසර 100,000ක්‌ පමණ පැරැණි ය. වෙනත් ආකාරයකින් කිව හොත් මේ පර්යේෂණය මගින් නූතන මානවයා ගේ සම්භවය වසර 100,000ක්‌ පමණ කාලයකින් ඈතට ගෙන යයි.

නුතන මානව පොසිල බව හඳුනාගැනීම


ජෙබෙල් ඉර්හුඩ්වලින් ලැබුණු හිස්‌කබල් අයත් වූයේ කවර මානවයකුට දැයි හඳුනාගැනීමට ද මෙහි දී උත්සාහ දරා ඇත. එම පොසිලවල දත් නූතන මානවයා ගේ දත්වලට වඩා මදක්‌ විශාල ය. එහෙත් ඒවා නියෑන්ඩර්තාල් හෝ වෙනත් ආදි මානවයකු ගේ හෝ දත්වලට වඩා ගැළපෙන්නේ නූතන මානවයා ගේ දත්වලට ය. එසේ ම ලැබුණු මානව අස්‌ථි ශේෂ ආශ්‍රයෙන් ගොඩනගන ලද මුහුණ, නූතන මානවයා ගේ මුහුණ හා සමාන බව පෙන්වා දී තිබේ. කෙසේ වෙතත් මේ පොසිල හිස්‌කබල් නූතන මානවයා ගේ හිස්‌කබලට වඩා මදක්‌ දික්‌ වූ ස්‌වභාවයක්‌ ගනියි. (නූතන මානවයා ගේ ස්‌නායු කපාලය හෙවත් හිස්‌කබලේ මොළය ඇතුළත ප්‍රදේශයේ හැඩය වඩා රවුම් ය). ඒ අනුව ජෙබෙල් ඉර්හුඩ් මානවයා ගේ ස්‌නායු කපාලය (brain case) හා මොළය නූතන මානවයා ගේ මොළයට වඩා වෙනස්‌ ආකාරයකට සංවිධානය වී ඇති බව මේ පර්යේෂකයන්ගේ අදහසයි.

පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ ව්‍යqහවිද්‍යාත්මක ව නූතන මානවයා ගේ පරිණාමයේ අනුපිළිවෙළ සම්බන්ධ සාධක මින් ලැබෙන බවයි. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත්, නූතන මානවයා ගේ මුහුණේ ස්‌වභාවය ඇති වූයේ ඔවුන් ගේ මොළයේ හැඩය ඇති වීමට පෙර විය හැකි ය. මේ අනුව මොළයේ හැඩය හා ඇතැම් විට මොළයේ ක්‍රියාකාරීත්වය Homo
sapiens මානවයා ගේ පරිණාමය තුළ දී වෙනස්‌ වී ඇති බව පර්යේෂකයන් ගේ අදහසයි.

ජෙබෙල් ඉර්හුඩ්වලින් ලබාගත් මානව ශේෂවලින් DNA ලබාගැනීමට උත්සාහ කර ඇතත් එය අසාර්ථක වී තිබීම අවාසනාවකි.

මානව පරිණාමය සංකීර්ණය


නූතන මානවයා ගේ පරිණාමික ඉතිහාසය මේ අධ්‍යයනය මගින් වඩාත් සංකීර්ණ කර ඇති බව පෙනේ. පර්යේෂකයන්ට අනුව ජෙබෙල් ඉර්හුඩ් පොසිල නූතන මානවයා ගේ නම් ඒවායේ දින වකවානු වැදගත් ය. නැෙගනහිර අප්‍රිකාවෙන් ලැබුණු ශේෂ අනුව සාමාන්‍යයෙන් මානව සම්භවය සඳහා පිළිගන්නා දිනය වන්නේ අදින් වසර 200,000කට පමණ පෙර එය සිදු වූ බවයි. එහෙත් මේ නව පර්යේෂණය අනුව එම කාලය වසර 300,000 දක්‌වා ඈතට යයි. ඒවා මෙතෙක්‌ හමු වූ පැරැණිම නූතන මානව පොසිල වේ.

එසේ ම උතුරු අප්‍රිකාව ද මානව පරිණාමයේ වැදගත් තැනක්‌ ගන්නා බව හෙළි වී තිබීම ද වැදගත් කරුණකි. එසේ නම් මානව පරිණාමය සිදු වී ඇත්තේ නැෙගනහිර අප්‍රිකාවේ පමණක්‌ නො වේ. මේ අනුව පර්යේෂකයන් ගේ අදහස වන්නේ නූතන මානව විශේෂයේ මුල් ම සාමාජිකයන් අප්‍රිකානු මහාද්වීපයේ විවිධ ප්‍රදේශවල පරිණාමය වන්නට ඇති බවයි. මේ පිළිබඳව වැඩිදුරටත් පැහැදිලි කරන පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන්නේ අදින් වසර 300,000කට පමණ ඉහත දී නූතන මානව විශේෂයේ යම් පැතිරීමක්‌ (dispersal) තිබූ බවයි. එසේ නැත හොත් ඒ ප්‍රදේශවල වාසය කළේ අපේ විශේෂයේ වඩා ප්‍රාථමික ආකාරයක්‌ විය හැකි ය. මේ කාලයේ දී සහරාව ගංගා හා විල් බහුල වූ ගහකොළින් වැසුණු පරිසරයක්‌ වූ අතර, නැෙගනහිර අප්‍රිකාවේ දැකිය හැකි වූ වන සතුන් මොරොක්‌කෝවේ මේ ප්‍රදේශවලද වාසය කළ බව මේ පොසිල සාධක අනුව පැහැදිලි ය.

කෙසේ වෙතත් මේ පර්යේෂණයෙන් හෙළි වී ඇති කරුණු පිළිබඳව මේ විෂය පිළිබඳ විද්‍යාඥයන් අතර කිසියම් මතභේදයක්‌ ඇති බවක්‌ පෙනේ. ඇතැම් අය ඒ නිගමන හා එකග වුව ද තවත් අය ඒ පිළිබඳ සැක කරන බව පෙනේ. මේ මානවයින් Homo sapiens විය හැකි ද යන්න ගැන මේ ඇතැම් විද්‍යාඥයන් සැක ඇති කර ඇත්තේ මේ හිස්‌කබල් හා නූතන මානවයා ගේ හිස්‌කබල් අතර යම් යම් වෙනස්‌කම් ඇති නිසා ය. විශේෂයෙන් කැපී පෙනන කම්මුල් හා නළලක්‌ නො තිබීම නිසා මොරොක්‌කෝ පොසිල නූතන මානවයා ගේ ලෙස නො සැලකිය යුතු බව එක්‌ විශේෂඥයකු ගේ මතය වී තිබේ. එසේ ම නූතන මානවයාට සමාන වූ මුහුණක්‌ ඇති ආදි මානව විශේෂයක්‌ පිළිබඳ සාධක මීට පෙර ස්‌පාඤ්ඤයෙන් ලැබී ඇති බව ද තවත් විද්‍යාඥයකු පෙන්වා දී ඇත.

ආහාරය පිළිබඳ සාධක


මොරොක්‌කෝ කැණීම් මත එම මානවයා ගේ ආහාරය සම්බන්ධව ද මෙහි දී කරුණු අනාවරණය වී ඇත. ඒ එම ස්‌ථානයෙන් හමු වූ විවිධ අස්‌ථි හා කවච වැනි සත්ත්ව ශේෂ අධ්‍යයනය කිරීමෙනි. එහි දී විවිධ සත්ත්ව විශේෂ 472ක්‌ පමණ විශේෂ මට්‌ටමට හඳුනාගෙන ඇති අතර, ඒ අතරින් මිනිසුන් විසින් ආහාරයට ගන්නා ලද විශේෂ හඳුනාගන්නා ලද්දේ කැපුම් සලකුණු හා කැඩීම් සලකුණු මගිනි. එසේ ම වෙනත් සතුන් විසින් මේ සතුන් ආහාරයට ගන්නා ලද බවක්‌ ඒ ලක්‌ෂණ අනුව පෙනී ගොස්‌ ඇත්තේ අඩු වශයෙනි.

හමු වී ඇති සාධක අනුව ගැසල් නම් ඇන්ටිලෝප් සතුන් මේ මානවයන් විසින් වැඩි වශයෙන් ආහාරයට ගනු ලැබ ඇති බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී තිබේ. එසේ ම සීබ්‍රා, ඉත්තෑවා, හාවා, ඉබ්බා හා මත්ස්‍යයන් වැනි වෙනත් සතුන් මෙන්ම පැස්‌බර බිත්තර ද ඔවුන් ආහාරයට ගෙන තිබේ. එසේ ම මෙහි දී හමු වූ කුඩා සතුන් ගණන අඩු වූ නිසා මේ මානවයන් දඩයම් කිරීමට උනන්දුවක්‌ දැක්‌වූ බව පර්යේෂකයන් ගේ අදහස වේ.

බස් කථා 3: අධික වේගයට හේතුව සෙවීම

මේ කලකට පෙර සිදු වූ සිදුවීමකි. එදින සවස 3ට පමණ මිත‍්‍රයෙකු සමඟ මම පුරහල ප‍්‍රදේශයේ සිට 138 බසයක නැගී නුගේගොඩ දෙසට පැමිණෙමින් සිටියෙමි. අප පැමිණියේ රුක්මල්ගම බසයකය. ආසන ගණනටවත් සෙනඟ නොසිටි අතර අප අසුන් ගෙන සිටියේ පසුපස දොර අසළ පසුපසම අසුනේය.

ගාටා ගාටා ටිකදුරක් ගිය බසය හදිසියේම අධික වේගයෙන් ධාවනය වන්නට විය. පාරේ ඉන්නා සෙනග ගන්නවත් උනන්දුවක් නොමැති බවක් දිස්විය. වෙනත් බසයක් සමග රේස් එකක්වත් නොමැතිව එතරම් වේගයකින් රුක්මල්ගම බසයක් පැමිණීම නිතර 138 පාරේ ගමන් කරන මට පුදුමයක් විය. මගේ මිත‍්‍රයාටද එය එසේම විය.

මගේ මිත්‍රයා අපට මදක් දුරින් සිටි කොන්දොස්තරට අභිනයෙන් කතා කළේය. කොන්දොස්තරද අප අසළට පැමිණියේය.

"මල්ලි අරයා දවල්ට කාල නැද්ද?" මගේ මිත‍්‍රයා කොන්දොස්තරගෙන් ඇසුවේය.

"කවුද?" එ් කොන්දොස්තරගේ පැනයයි.

"ඩ‍්‍රැයිවර් මල්ලි" මගේ මිත‍්‍රයා ඇසුවේය

වික්ෂිප්ත වූ කොන්දොස්තර "එ් ඇයි?" කියා ඇසුවේය.

"නෑ මෙච්චර හයියෙන් යන හින්ද මං හිතුව තවම දවල්ට කාල නැද්ද කියලා" කියා අපේ මිත‍්‍රයා ඇසුවේය.

කොන්දොස්තර මොකුත්ම කීවේ නැත. බසයද අප බසින තැනට පැමිණ තිබිණි.

ප.ලි. - හයිලෙවල් පාරේ 158 බස් ධාවනය වන 'සාමාන්‍ය වේගයේ' ආරෝහණ පිළිවෙලට ගතහොත් මෙසේය. ඒ ඒ මාර්ගයේ ධාවනය වන බහුතර බස්වල වේගය අනුව මෙය ගණන් බලා අැත. එහෙත් සාමාන්‍ය වේගයට වඩා සෙමින් යන මෙන්ම වේගයෙන් ධාවනය කරන රියදුරන් සිටීමට ඉඩ තිබේ. එ්වාට ඉහත කතාවේ කී අාකාරයේ කරුණු හේතු විය හැකිය.

මත්තෙගොඩ < රුක්මල්ගම < අතුරුගිරිය < මහරගම < කොට්ටාව < හෝමාගම

Monday, June 12, 2017

1872 ගංවතුර සහ අපේ මිනිසුන්ගේ පරිත්‍යාගශීලී බව සුද්දන් දුටු හැටි...

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


දිවයින, 11.06.2017, පි. 02 (Divaina)

http://www.divaina.com/2017/06/11/feature28.html


1904 ගංවතුරේදි නිවාස වන්දිය රුපියල් 15යි




ගංවතුර හා නියඟය වැනි ස්‌වාභාවික ආපදා අපේ රටේද කලින් කල ඇති වේ. එවැනි අවස්‌ථාවලදී විපතට පත්වූවන්ට නොමසුරුව ආධාර කරන්නට ශ්‍රී ලංකාවේ සෙසු පුරවැසියෝ මැලි නොවෙති. විපතට පත් වූ අපේම සහෝදර සහෝදරියන්ට අවශ්‍ය ආහාරපාන, ඇඳුම් පැළඳුම් ආදියද, ළමුන්ට අවශ්‍ය පොත් පත්, බේත් හේත් ආදියද ලබාදීමට සෙසු ජනතාව අතර විශාල උනන්දුවක්‌ දැකිය හැකිය. විපතකදී රජයෙන් ආධාර උපකාර ලබා දෙන්නේ මදක්‌ කල්ගත වීමෙන් පසුවය. එහෙත් ඊට පෙර විපතක්‌ සිදු වූ වහාම මහා පරිමාණයෙන්ද ආධාර උපකාර කිරීමට සාමාන්‍ය ජනතාව කටයුතු කරන ආකාරය මෑත කාලයේ ඇති වූ ගංවතුර, නියඟය මෙන්ම සුනාමිය අවස්‌ථාවේදීද අපි අත්දුටුවෙමු. බුදුදහමින් හැඩගැසුණු සමාජයක එවැනි නිර්ලෝභී පරිත්‍යාගශීලිත්වයක්‌ තිබීම අරුමයක්‌ නොවේ.

මෙය අපට එතරම් අලුත් දෙයක්‌ නොවූවද බ්‍රිතාන්‍යයන් මෙරට පාලනය කළ සමයේ ඔවුන්ට එය තරමක්‌ නුහුරු වූවක්‌ විය. ඒ බව සිතෙන්නේ 19වන සියවසේ හා 20 සියවසේ මුල් කාලයේ ඇති වූ ගංවතුර ආපදා ඇති අවස්‌ථාවලදී දිසාපතිවරුන් හා උපදිසාපතිවරුන් මේ ගැන තබා ඇති සටහන් කියවන විටදීය.

1872 සැප්තැම්බර් මාසයේ කැලණි ගඟ නිම්නයේ ඇති වූ මහ ගංවතුර පිළිබඳ වාර්තාවලට අනුව එය දෙවැනි වූයේ 1820-30 දශකවලදී ඇති වූ ගංවතුර කිහිපයකට පමණි. කැලණි ගඟ දෙපස ඉතා විශාල ප්‍රදේශයක්‌ මේ අවස්‌ථාවේදී ගංවතුරින් යට විය. ඒ වන විට කැලණි ගඟ දෙපස අද අප දකින ගංවතුර වැළැක්‌වීමේ බැමි නොවීය. බොහෝ දේපොළ විනාශයට පත් විය. නිවාස තුන්දහසක්‌ පමණ මුළුමනින්ම විනාශයට පත්වී හතළිස්‌ දහසක පමණ පිරිසක්‌ අවතැන් වී ඇත. ඒ අවස්‌ථාවේදී ඔවුන්ට 'නවාතැන් හා ආහාර සඳහා තමන්ට වඩා වාසනාවන්ත වූ අසල්වැසියන්ගේ හා ආගන්තුකයන්ගේ සරණ පැතීමට' සිදු වූ බව බස්‌නාහිර පළාතේ දිසාපතිවරයා වූ චාල්ස්‌ ලෙයාඩ් සිය පාලන වාර්තාවේ සඳහන් කරයි. ඒ ගංවතුර අවස්‌ථාව 'මිනිසුන්ගේ කරුණාව පරීක්‌ෂාවට ලක්‌ කරන ලද අවස්‌ථාවක්‌' වූ බවද ඔහු වැඩිදුරටත් සඳහන් කරයි. යටත්විජිත ලේකම් තැනට දිසාපති විසින් යෑවූ ලිපියක ඔහු සඳහන් කරන්නේ 'පුද්ගලිකව ලබාදුන් ආධාර උපකාරවලින් අවශ්‍ය වූ සහන ලබාදීමට' හැකි වූ බවයි. ඔරු හිමියන් ඔරු පාරු ලබාදීමට පෙළැඹුණුq ආකාරයද ලිපි ලේඛනවල සඳහන් වේ. එම ගංවතුර අවස්‌ථාවේදී සෙස්‌සන් දැක්‌වූ සහාය පිළිබඳව එවකට මෙරට ආණ්‌ඩුකාරවරයා වූ විලියම් ග්‍රෙගරි කෙතරම් සතුටට පත්වීද යත් දොන් සයිමන් ගුණතිලක හා දොන් ජොහැන්නස්‌ අමරසේකර යන දෙදෙනා විශේෂයෙන් ඇගැයීමට ලක්‌ කර තිබේ.

සෙසු ගංවතුර අවස්‌ථාවලදීද ජනතාව මෙවැනි ආකාරයටම විපතට පත්වූවන්ට පිහිට වී තිබේ. 1904 වර්ෂයේ මැයි මාසයේදී යළිත් කැලණි ගඟේ ගංවතුරක්‌ ඇති වූ අවස්‌ථාවේදී මේ පරිත්‍යාගශීලී ස්‌වභාවය කැපී පෙනේ. එයද දිසාපතිවරුන්ගේ වාර්තාවල සඳහන් වේ. එම ගංවතුරින් කොළඹ හා කෑගල්ල දිස්‌ත්‍රික්‌කවලට දැඩිව හානි සිදු ව ඇත. ආණ්‌ඩුකාරවරයා මහජන රැස්‌වීමක්‌ කැඳවූ අතර, එහි ප්‍රතිඵලයක්‌ ලෙස සහන අරමුදලක්‌ පිහිටුවා ඇත. ඊට රුපියල් 13,370ක මුදලක්‌ එකතු වී තිබේ. මේ මුදලෙන් රුපියල් 5,000ක මුදලක්‌ ලබාදුන්නේ ඒ. ජේ. ආර්. ද සොයිසා බව බස්‌නාහිර පළාතේ දිසාපති වූ ජෝර්ඡ් ෆවුලර් විශේෂයෙන් සඳහන් කරයි. ඒ දානපතියා අන් කවරකුත් නොව මෙරට ප්‍රකට දානපතියකු වූ චාල්ස්‌ හෙන්රි ද සොයිසාගේ දෙවැනි පුත්‍රයාය. (එය සැලකිය යුතු මුදලක්‌ වූයේ එවකට පළමු පංතියේ සිවිල් සේවා නිලධාරියකු වූ කොළඹ දිසාපතිවරයාගේ වාර්ෂික වැටුපද රුපියල් 17,000ක්‌ පමණ වූ නිසාය) තම පියා හා මව මෙන්ම ඔවුන්ගේ දරුවන්ද සමාජ සේවයේ යෙදී ඇත. මේ ආධාර අරමුදල පාලනය කිරීම සඳහා කමිටුවක්‌ පත් කර ඇති අතර, එහි සභාපතිත්වය දරා ඇත්තේ බස්‌නාහිර පළාතේ දිසාපතිවරයාය. එහි කටයුතු සම්බන්ධව වාර්තාවක්‌ද ප්‍රකාශයට පත්කර ඇත.

මෙසේ ජනතාව සහන සැපයීමට මැදිහත් වූ ආකාර දෙකක්‌ ඇති බව පෙනේ. එකක්‌ වන්නේ රජයේ අරමුදලකට මුදල් පරිත්‍යාග කිරීමය. නැතහොත් දිසාපති ඇතුළු රජයේ නිලධාරීන්ට මුදල් ලබාදීමය. අනෙක්‌ අතට ජනතාව විසින් විපතට පත්වූවන්ට ඍජුවම ආහාර හා නවාතැන් වැනි ආධාර ලබාදී ඇති බවද පැහැදිලිය.

කෑගල්ල දිස්‌ත්‍රික්‌කයේ ඇති වූ ගංවතුර ගැන සඳහන් කරන එහි උපදිසාපති වූ වාල්ස්‌ වෝහාන් රජය ආධාර ලබාදෙන තුරු විපතට පත්වූවන් ජීවත් වූ ආකාරය ගැන සඳහන් කරමින් ඔහු ජනතාවගේ පරිත්‍යාගශීලිත්වය පසසයි. ඒ 'මිනිසුන්ට සහන අවශ්‍ය වූ ගංවතුර අවස්‌ථාවේදී ආහාර හා නවාතැන් ලබාදෙමින් ප්‍රදේශවාසීන් ලබාදුන් ආධාරය සිහිපත් කළ යුතුය' යනුවෙන් සඳහන් කරමිනි.

මේ අතර ගංවතුර අවස්‌ථාවලදී ජනතාව කිසිදු භේදයකින් තොරව ආධාර උපකාර කළ බවද වාර්තා අනුව පෙනේ. 1906 වර්ෂයේදී කළුගඟ උතුරා යැමෙන් ඇති වූ ගංවතුර අවස්‌ථාවේදී 'සියලුම පංතිවලට අයත් ජනතාව ආපදාවට පත් ගම්වැසියන්ට සහන සැලසීම සඳහා දායක වූ බැවින් ආපදාවෙන් මතු වූ දුෂ්කරතා සාර්ථකව වළක්‌වාගත හැකි වූ' බව කළුතර උපදිසාපති සඳහන් කරයි. 1913 ගංවතුර අවස්‌ථාවේදී විපතට පත්වූවන්ට ආධාර ලැබුණේ කුමන ප්‍රදේශවලින්ද යන්න බස්‌නාහිර පළාතේ දිසාපතිවරයා සඳහන් කරයි. ඒවා යාපනයෙන්, දකුණු පළාතෙන්, කුරුණෑගල වැනි පළාත්වලින් සහනාධාර ලැබී තිබිණි. එමෙන්ම සිංගප්පූරුව හා මලක්‌කා වැනි 'සමුද්‍රසන්ධි ජනපද' (Straights Settlements) ලෙස හඳුන්වන ලද බ්‍රිතාන්‍යය යටතේ පැවැති ජනපදවලින්ද ආධාර ලැබුණු බව සඳහන් වේ. මේ ජනපදවල විසූ ලාංකිකයන් මේ සඳහා මුල් වූ බව සිතිය හැකිය. අප මේ කතාකරන කාලයේදී ශ්‍රී ලංකාව හා අග්නිදිග ආසියානු කලාපයේ සෙසු රටවල් අතර ගණුදෙනු සිදු වූයේ නාවුක මාර්ග හරහා බව අප අමතක නොකළ යුතුය. එහෙත් අපේ රටේ ඇති වූ වැදගත් සිදුවීම් වෙනත් රටවල පුවත්පත්වලද පළ විය. ටෙලිග්‍රාප් මගින් පුවත් ලබාදීම දැකිය හැකිය.

1913 ඔක්‌තෝබර් මාසයේ කැලණි මිටියාවතේ ගංවතුර අවස්‌ථාවේදී මහජන පරිත්‍යාග එකතු නොකිරීමද විශේෂ සිදුවීමකි. ඊට හේතුව වූයේ පැරණි ගංවතුර අරමුදලේ මුදල් ඉතිරිව තිබීමය. ඒ ඊට පෙර ගංවතුර අවස්‌ථාවලදී එකතු වූ මුදල්ය. වර්තමානයේදී රජයෙන් මුදල් වෙනම වෙන්කරන තුරු රජය ආධාර ලබාදීම ආරම්භ නොවන තත්ත්වයත් සමඟ මෙය සංසන්දනය කළ හැකිය. එවැනි තත්ත්වයක්‌ තිබුණද ප්‍රදේශවාසීන් ඔහුට විශාල මුදල් ආධාර ලෙස ලබාදුන් බව බස්‌නාහිර පළාතේ දිසාපති සිය පාලන වාර්තාවේ සඳහන් කරයි. සහන සැපයීමට මුදල් තිබූ බැවින් එසේ ලද මුදල් මූලික වශයෙන් යොදාගත්තේ නිවාස හානි වූ දුප්පත් වැසියන්ට අවශ්‍ය ද්‍රව්‍ය ලබාගැනීමට බවද ඔහු පවසා ඇත. මේ මුදල් ලබාදුන් වැසියන්ට ස්‌තුති කිරීමට එය අවස්‌ථාවක්‌ කරගන්නා බවද එච්. ආර්. ෆ්‍රීමන් දිසාපතිවරයා සඳහන් කරයි. එසේම මේ ගංවතුර අවස්‌ථාවේදී පවා ජනතාව තුළ පැවැති ජීව ගුණය හා අෙන්‍යාන්‍ය උපකාරය පුදුම එළවන සුළු වූ බවද ඔහු සඳහන් කරයි. මෙය ආපදාවට පත්වූවන්ට උපකාර කිරීමේදී දේශීය මුලාදෑණිවරුන් තුළ ද දැකිය හැකි වූ බව හෙතෙම පවසයි. (මේ හර්බට්‌ රේනර් ෆ්‍රීමන් යනු පසුව නුවරකලාවියේ දිසාපතිවරයා ලෙස ද සේවය කර විශ්‍රාම යැමෙන් පසුව ප්‍රදේශයේ ජනතාවගේ ඡන්දයෙන් අනුරාධපුරයේ මන්ත්‍රීවරයා වූ සුදු ජාතිකයාය.)

1904 ගංවතුර අවස්‌ථාවේදී කෑගල්ලේ උපදිසාපතිවරයා ජනතාවට රජයෙන් ලබාදුන් වන්දි මුදල් සම්බන්ධවද සිය පාලන වාර්තාවේ කෙටියෙන් විස්‌තර කරයි. ඒ අනුව නිවාස විනාශ වූ තුන්කෝරළේ නිවාස හිමියකුට ලබාදුන් උපරිම මුදල රුපියල් 15ක්‌ වූ අතර, හතර කෝරළේ නිවාස හිමියකුට ලබාදී ඇති උපරිම මුදල රු. 20කි. එසේම එවැනි මුදලක්‌ ලබාදුන්නේ සුළු අවස්‌ථා ගණනකදී ඔහු සඳහන් කරයි. මුළු දිස්‌ත්‍රික්‌කයේම 184 දෙනෙකු සඳහා වන්දි වශයෙන් ලබාදී ඇති මුදල රු. 1054ක්‌ පමණක්‌ වූ අතර ඒ අනුව එක්‌ නිවාස හිමියකුට ලැබී ඇති මුදලේ සාමාන්‍යය රු. 5.73ක්‌ පමණ වේ.

මෙවැනි ගංවතුර අවස්‌ථාවලදී රජය සහල් වැනි ආහාර ද්‍රව්‍ය ලබාදී ඇති බවද වාර්තාවල සඳහන් වේ. එසේම වනාන්තරවලින් දැව කපා ප්‍රවාහනය කරගත හැකි පුද්ගලයින්ට දැව හෙළීම සඳහා අවශ්‍ය බලපත්‍ර නොමිලේ ලබාදී තිබේ. ඒ නිවාස ඉදිකරගැනීම සඳහා අවශ්‍ය දැව දඬු ලබා ගැනීමටය. 1913 ඔක්‌තෝබර් මාසයේදී කැලණි හා කළු ගංගාවල හා මහ ඔයේ ජලය පිටාර ගැලීමෙන් ඇති වූ ගංවතුර අවස්‌ථාවේදී මෙවැනි පියවරක්‌ බස්‌නාහිර පළාතේ දිසාපති විසින් ගෙන ඇත.

ආපදාවලදී විපතට පත්වූවන්ට සහනාධාර ලබාදීම සඳහා මාධ්‍ය ආයතනවල මැදිහත්වීම අද තරඟයක්‌ වී ඇත. ඇතැම් අය සිතනුයේ එය මෑත කාලයේ ආරම්භ වූවක්‌ බවයි. එහෙත් 19-20 සියවස්‌වල පවා මාධ්‍ය ආයතන විශේෂ අරමුදල් ආරම්භ කර මුදල් එකතු කර විපතට පත්වූවන්ට ආධාර කර තිබේ. මෙහි ඇති වැදගත්කම වන්නේ ආධාර ලබාදීමට පුද්ගලිකව ආපදා ප්‍රදේශවලට පැමිණිය නොහැකි ජනතාවට සිය පරිත්‍යාග අදාළ ආයතනයට ලබාදීමට හැකි වීමයි. එම මාධ්‍ය විසින් අවසානයේ සහනාධාර අවශ්‍ය පුද්ගලයින්ට ඒවා ලබාදෙනු දැකිය හැකිය.

මෙසේ මාධ්‍ය ආයතනවල මැදිහත් වීමෙන් ආධාර ලබාදීම අතීතයේදීද සිදුවී තිබේ. ඒ එදා පැවැති එකම මාධ්‍ය ආයතනවන පුවත්පත්වල මැදිහත්වීමෙනි. 1913 ඔක්‌තෝබර් ගංවතුර අවස්‌ථාවේදී සිලොනීස්‌ (Ceylonese) පුවත්පත ගංවතුර සහනාධාර ලබාදීමට මැදිහත්වීම එවැන්නකි. එහිදී ගංවතුර ආධාර අරමුදලක්‌ ආරම්භ කර ඇති පුවත්පත ආධාර අවශ්‍ය ජනතාව වෙත ඒවා ලබාදී තිබේ. මේ පිළිබඳව සඳහන් කරන කොළඹ වැඩබලන දිසාපති ෆ්‍රීමන්, සිලොනීස්‌ පුවත්පත දියත් කළ ආධාර ලබාදීමේ වැඩපිළිවෙලට ප්‍රශංසා කර තිබේ. එහිදී ඔවුන් විසින් සිදු කළ 'වඩාත් අසීරු කාර්යය වන ආධාර බෙදාදීම' පිළිබඳව ඔහු විශේෂයෙන් සඳහන් කර ඇත.

ලක්‌වැසියන් මෙසේ ආධාර එකතුකර උපකාර කර ඇත්තේ මෙරට ඇති වූ ගංවතුර වැනි ආපදාවලදී පමණක්‌ නොවේ. වාර්තාවලින් හෙළි වන පරිදි ඉන්දියාවේ ඇති වූ ආපදා අවස්‌ථාවලදී පිහිටුවන ලද අරමුදල්වලටද මෙරට සාමාන්‍ය වැසියන් ආධාර ලබාදී ඇත. අදත් අප මේ දකින්නේ එසෙ අනුන්ට උපකාරී කිරීමට ඉදිරිපත් වන ශ්‍රී ලංකාවාසීන් සතු දානපති පරිත්‍යාගශීලිත්වයයි. පරිත්‍යාගශීලිත්වය මත පදනම්ව මෑතක සිට ජගත් මට්‌ටමෙන් සකස්‌ කරනු ලබන දර්ශකයක්‌ වන World Giving Index හි 2016 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාව පසුවන්නේ පස්‌වැනි ස්‌ථානයේය.

http://www.divaina.com/2017/06/11/feature28.html

Friday, June 9, 2017

අධික වර්ෂාපතනය ගෙන ආ ආපදාව ගැන පසු විපරමක්‌

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


විදුසර, 07.06.2017, පි. 11, 24 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2017/06/07/feature5.html



2017 වර්ෂයේ මහ ගංවතුර හා නාය යැම් නිසා ඇති වූ හානිය බරපතළ ය. ඒ බව ආපදාව පිළිබඳ සංඛ්‍යාලේඛන අනුව පෙනේ. මේ ලිපිය ලියන ජූනි 3 දින ආපදා කළමනාකරණ මධ්‍යස්‌ථානය නිකුත් කළ දත්ත අනුව මේ ආපදාව නිසා 224 දෙනකු පමණ මිය ගොස්‌ ඇති අතර තවත් 72ක්‌ පමණ පිරිසක්‌ අතුරුදන් ව ඇත. මේ කාලය ඇතුළත පවුල් 179,376කට අයත් 698,289ක පමණ පිරිසක්‌ අපදාව නිසා බලපෑමට ලක්‌ ව සිටිය හ. නිවාස 2,093ක්‌ පමණ මුළුමනින් ම ද, තවත් නිවාස 11,056ක්‌ පමණ අර්ධ වශයෙන් ද හානියට පත් ව ඇත. ඇති වූ මහ ගංවතුර මෙන්ම නාය යැම් ද මේ විනාශය සඳහා හේතු වී තිබේ. වැඩි ම බලපෑමක්‌ ඇති වී ඇත්තේ රත්නපුර, මාතර, කළුතර හා ගාල්ල දිස්‌ත්‍රික්‌කවලට වුව ද මෙහි හානි දිස්‌ත්‍රික්‌ක 15කට බලපා ඇත.

මේ ආපදා තත්ත්වය සඳහා බලපෑ මූලික හේතුව ශ්‍රී ලංකාවේ බස්‌නාහිර, දකුණු හා සබරගමු පළාත්වලට නිරිතදිග මෝසම සක්‍රිය වීමත් සමග කෙටි කාලයක්‌ තුළ වැටුණු අධික වර්ෂාව විය හැකි බව වර්ෂාපතන දත්ත අනුව පෙනේ. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් මැයි මස 26 වැනි සිකුරාදා පෙරවරුවෙන් අවසන් වූ පැය 24ක කාලය ඇතුළත කුකුළේ ගග ප්‍රදේශයට මිලිමීටර් 553ක වර්ෂාපතනයක්‌ ලැබුණු බව වාර්තා විය. එසේ ම වීරකැටියෙන් මිලිමීටර් 495.5ක වර්ෂාපතනයක්‌ ද, ගාල්ලේ බටුවන්ගලින් මිලිමීටර් 395ක්‌ ද, පාදුක්‌කට මිලිමීටර් 387.2ක්‌ ද, රත්නපුරයෙන් මිලිමීටර් 348.5ක වර්ෂාපතනයක්‌ ද ලෙස අධික වර්ෂාපතනයක්‌ වාර්තා වී තිබිණි. වර්ෂාව වැඩි කාලයක්‌ අඛණ්‌ඩ ව පතිත වීම ද ගැටලුවක්‌ වී ඇති බව පෙනේ. වර්ෂාව පැය 48ක පමණ කාලයක්‌ තිස්‌සේ පතිත වූ බව කාලගුණ විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තු නිලධාරීන් උපුටා දක්‌වමින් පුවත්පත් වාර්තාවල පළ විය. එසේ ම මේ වර්ෂාපතනය තවදුරටත් පැවැතීම සඳහා බෙංගාල බොක්‌කේ ජනනය වූ 'මෝරා' සුළි කුණාටුව ඇති වීමට පසුබිම් වූ තත්ත්වය ද බලපෑමක්‌ ඇති කළ බව ඇතැම් මූලාශ්‍ර සඳහන් කරයි.

මේ අනුව මෝසම් වැසි සමයේ කෙටි කාලයක දී අසාමාන්‍ය ලෙස අධික වර්ෂාපතනයක්‌ මේ වර්ෂයේ දී ලැබී ඇති බවක්‌ පෙනේ. එවැනි අධික වැසි ඇතැම් වර්ෂවල පමණක්‌ ඇති වී තිබෙන බව වාර්තා අනුව පැහැදිලි ය. වැසි මගින් වැටුණු ජලයෙන් සංතෘප්ත වූ පසකට ජලය තවදුරටත් උරාගැනීම අසීරු ය. වන වැස්‌මක්‌ තිබුණ ද එය සිදු විය හැකි ය. එවිට සිදු වන්නේ ජලය එම ගංගා නිම්න දිගේ පහළට ගමන් කිරීමයි. එමගින් ගංගා නිම්නයේ පහත් බිම්වල මහ ගංවතුරක්‌ ඇති විය හැකි ය. වතු වගා සඳහා කැලණි නිම්නයේ ඉහළ ප්‍රදේශවල කැළෑ එළිපෙහෙළි කිරීම අඩු මට්‌ටමක තිබූ 1872 වර්ෂය වන විට එහි සැලකිය යුතු වන ආවරණයක්‌ පැවතිය ද එම වර්ෂයේ ඇති වූ අධික වැසිවල ප්‍රතිඵලයක්‌ ලෙස ගෙග් පහළ ප්‍රදේශවල වාර්තාගත මහ ගංවතුරක්‌ ඇති වීම මීට නිදසුනකි. එකල කොළඹ හා ගම්පහ දිස්‌ත්‍රික්‌කවල තෙත්බිම් ගොඩ කිරීම අවම වුව ද, බොහෝ ප්‍රදේශ ගංවතුරට යට විය.

2017 වර්ෂයේ ඇති වූ ගංවතුර දෙවැනි වන්නේ 2003 වර්ෂයේ ඇති වූ ගංවතුරට පමණක්‌ බව ඇතැම් පාර්ශ්වවලින් කියෑවෙනු අපට අසන්නට ලැබිණි. (තවත් අයට අනුව මෙවර ගංවතුර 2003 වර්ෂයට වඩා බරපතළ ය). 2003 යනු ජනතාව ගේ මතකයේ ඇති මෑත කාලයේ වූ වැඩි ම විනාශය ඇති වූ වර්ෂය වේ. කෙසේ නමුත් ඊට වඩා බරපතළ ගංවතුර අතීතයේ මේ කලාපයට ඇද වැටී තිබේ.

2003 ගංවතුර හා නාය යැම්


2003 වර්ෂයේ දී ඇති වූ ගංවතුර පිළිබඳව විමසා බැලීමේ දී එය ඇති වන්නේ 2003 මැයි මස 17 දින ආරම්භ වූ කෙටි කාලයක්‌ තුළ වැටුණු අධික වර්ෂපාතනය නිසා බව වාර්තාගත ය. ඒ අනුව මැයි 17 දින රත්නපුරයට මිලිමීටර් 345.2ක වර්ෂාපතනයක්‌ ලැබී ඇත. (රත්නපුරයට පමණක්‌ නො ව වෙනත් ප්‍රදේශවලට ද 2017 දී වැටුණු වර්ෂාපතනය මීට වඩා ඉහළ බව ඉහත සඳහන් දත්ත අනුව පැහැදිලි ය).

2003 දී ගංවතුරේ බලපෑමට ලක්‌ වූයේ මූලික වශයෙන් කළු ගග, නිල්වලා ගග හා ගිං ගග යන ගංගා නිම්න වේ. දිස්‌ත්‍රික්‌ක වශයෙන් ගත් විට රත්නපුර, මාතර, ගාල්ල, කළුතර, හම්බන්තොට හා නුවරඑළිය දිස්‌ත්‍රික්‌ක ය. ගංවතුරේ බලපෑම අධික ව පැවතියේ රත්නපුර, මාතර හා කළුතර යන දිස්‌ත්‍රික්‌වල ය. එදා ගංවතුරින් යට වූ ප්‍රදේශ ඊට ලක්‌ වූ ආකාරය හා 2017 ගංවතුරෙන් යට වූ ආකාරය අතර යම් යම් සමානකම් තිබේ. විශේෂයෙන් කළු ගංගා නිම්නයේ හා නිල්වලා නිම්නයේ මේ සමානකම දැකිය හැකි ය. ජලයෙන් යට වූ ප්‍රදේශ මෙන්ම, ජලය බැස යැමේ දී ඇති වූ ප්‍රමාදයේ ද සමානකම් තිබේ. රත්නපුර, නෙළුව, මොරවක, අකුරැස්‌ස වැනි නගර අඩි ගණනක්‌ ජලයෙන් යට වූ අතර, මාතර හා තදාසන්න ප්‍රදේශවල ජලය බැස යැම සිදු ව ඇත්තේ සෙමිනි. 2003 දී ද මේ වර්ෂයේ මෙන්ම මාතර රෝහලේ වාට්‌ටු සමහරක්‌ ජලයෙන් යට වී ඇත. එසේ ම මේ ගංවතුර හා නාය යැම් නිසා සැලකිය යුතු පිරිසක්‌ මිය ගොස්‌ තිබේ. 2003 ජූනි 03 දින හැන්සාඩ් වාර්තාවට අනුව 2003 ගංවතුරින් මිය ගිය ගණන 235ක්‌ හා අතුරුදන් වූ පිරිස 19ක්‌ බව සඳහන් වේ. එසේ ම විපතට පත් පවුල් ගණන 138,924ක්‌ විය. නිවාස 9503ක්‌ සම්පූර්ණයෙන් ද, තවත් 30,688ක්‌ අර්ධ වශයෙන් ද හානියට ලක්‌ වී තිබිණි. (කෙසේ වෙතත් මේ දත්ත ඒ දිනවල ඇතැම් පුවත්පත් වාර්තාවල පළ වූ දත්තවලට වඩා අඩු අගයක්‌ ගන්නා බව මෙහි දී සඳහන් කළ යුතු ය).

කෙටි කාලයක්‌ තුළ ඇති වූ අධික වර්ෂාපතනය 2003 වර්ෂයේ ගංවතුර සඳහා හේතු වූ බව එදා විවාදයක්‌ නොමැති ව පිළිගැනුණු බව පෙනේ. 2003 මැයි 20 දින දිවයින පුවත්පතට කාලගුණ විද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ නියෝජ්‍ය අධ්‍යක්‌ෂවරයා පවසා ඇත්තේ එම ගංවතුර තර්ජනයට හේතුව එම ප්‍රදේශවලට අධික වර්ෂාපතනයක්‌ ඇදහැළීම බවයි. මේ ආපදාව පිළිබඳව පාර්ලිමේන්තුවේ දී සාකච්ඡා වී ඇති අතර, එදා විදුලිබල හා බලශක්‌ති අමාත්‍ය කරු ජයසූරිය මහතා පාර්ලිමේන්තුව අමතමින් ප්‍රකාශ කර තිබූ පරිදි "මින් පෙර නො වූ විරූ ආකාරයේ ධාරාණිපාත වර්ෂාවක්‌" ඇදහැළීමෙන් ඇති වූ "විශාල ජලධාරාවන් ගංගා ෙද්‍රdaණි හරහා ගලා යැමෙන්" එම ගංවතුර ඇති වී තිබේ.

2017 වර්ෂාපතන දත්ත අනුව මේ වර්ෂයේ කෙටි කාලයක දී වැටුණු වර්ෂාපතනය 2003 දී ලැබුණු වර්ෂාපතනයට ද වඩා අධික විය හැකි බවක්‌ පෙනේ. එවැනි වර්ෂාවක්‌ ගංගා නිම්න දිගේ පහළට ගමන් කරන විට පහත් ප්‍රදේශවල ගංවතුර ඇති වීම පුදුමයට හේතුවක්‌ නො වේ. එසේ ම කළු, ගිං හා නිල්වලා නිම්නයේ ගංවතුර එතරම් දුර්ලභ දෙයක්‌ නො වේ. "ගෙන් ගෙට දා කර වදාපු දරුවන් ගිංතොට නැන්දත් නැහැ දන්නේ - ගිංතොට නැන්ද ගෙ දූවරු හින්දයි ගගබඩ පත්තුව වැනසෙන්නේ" යන කවියෙන් ව්‍යංගයෙන් කියෑවෙන්නේ ද ගිංගග නිම්නයේ නිතර ඇති වූ ගංවතුර පිළිබඳ ව ය. මේ ගංගා නිම්නවල සාපේක්‌ෂව ඉහළ ප්‍රදේශවල පිහිටා ඇති ප්‍රදේශවල පහත්බිම් පවා සැම වසරක ම පාහේ ජලයෙන් මදක්‌ යට වන ප්‍රදේශ වේ. රත්නපුර, පාලින්ද නුවර මෙවැනි ප්‍රදේශ සඳහා නිදසුන් ය. ඇතැම් ප්‍රදේශවල ගංවතුර ගලන තුරු බලා සිටින්නේ යල කන්නයේ කුඹුරු වගා කිරීමට ය. ඒ ගංවතුරින් ලැබෙන රොන්මඩ තුළ තැන්පත් ව ඇති "ගං පෝර" ප්‍රයෝජනයට ගැනීමට ය. ඇතැම් ප්‍රදේශයක ඇති වන ගංවතුර ප්‍රමාණය ගණන් කොට කුඹුරු වැපිරීම සිදු කරනු ලැබේ. එහෙත් වෙනස වන්නේ 2003 හා 2017 යන වර්ෂ දෙකේ ඇති වී තිබෙන්නේ සාමාන්‍ය ගංවතුරක්‌ නො ව මහා ගංවතුරක්‌ වීමයි.

ගංවතුර හානිය උග්‍ර කළ සාධක


කෙසේ වෙතත් සැම විටක දී ම මෙන් ගංවතුර නිසා ඇති වූ හානිය උග්‍ර කිරීම සඳහා බලපෑ සාධක කිහිපයක්‌ පැහැදිලිව හඳුනාගත හැකි ය.

තෙත්බිම් හා පහත් බිම් ගොඩ කිරීම ගංවතුරේ බලපෑම උග්‍ර කිරීම සඳහා බලපා ඇති බව සත්‍යයකි. තෙත්බිම්වලට වැසි ජලය එකතු වීම නිසා ඊට වඩා උස්‌ බිම් වැසි ජලයෙන් යට වීම වළකී. එහෙත් මේ වන විට බොහෝ ප්‍රදේශවල පහත්බිම් ප්‍රදේශ ගොඩ කර ඇති අතර ඒවායේ නිවාස හා වෙනත් ඉදි කිරීම් ද සිදු කර ඇත. මේ නිසා ජලය එක්‌රැස්‌ වීම සඳහා පහත් බිම් නොමැති බැවින්, ඒ අවට ප්‍රදේශ මෙන්ම කලින් ජලයෙන් යට නො වූ ප්‍රදේශ ද යට වීමේ අවස්‌ථාවක්‌ ඇත. අනෙක්‌ අතට 1947, 1969 වැනි තෙත්බිම් හා පහත්බිම් ගොඩ කිරීම අදට වඩා අඩු තත්ත්වයක පැවැති වර්ෂවල දී පවා මේ ප්‍රදේශවල මහා ගංවතුර තත්ත්ව ඇති වීම වැදගත් නිරීක්‌ෂණයකි. එම වර්ෂ මේ කලාපයෙන් අධික වර්ෂාපතනයක්‌ වාර්තා වී ඇති වර්ෂ අතර වේ. ඒ අනුව තෙත්බිම් හා පහත්බිම් ගොඩ කිරීම ගංවතුර සඳහා බලපෑ එක ම හේතුව නො වූ බව පෙනේ. කළු, ගිං හා නිල්වලා නිම්නයේ මෙවැනි බරපතළ ගංවතුර අතීතයේ වාර්තා වී තිබේ. ගංගා නිම්නයට පතිත වන අධික වර්ෂාපතනය තෙත්බිම් මගින් දරාගැනීමට නොහැකි තරම් විශාල අවස්‌ථාවල දී මහ ගංවතුර ඇති වේ.

දක්‌ෂිණ අධිවේගී මාර්ගය ඉදි කිරීම මේ ගංවතුර සඳහා හේතුව බව ද මෙවැනි තවත් මතයකි. එහෙත් ඉහත දැක්‌වූ ආකාරයට 2003 වර්ෂයේ මහා ගංවතුර ඇති වූ අවස්‌ථාවේ බලපෑමට ලක්‌ වූ ප්‍රදේශ හා 2017 ගංවතුරෙන් බලපෑමට ලක්‌ වූ ප්‍රදේශවල සැලකිය යුතු සමානතාවක්‌ තිබේ. බලපෑම ද ආසන්න වශයෙන් සමාන ය. එහෙත් 2003 වර්ෂය වන විට දක්‌ෂිණ අධිවේගී මාර්ගය ඉදි කර නො තිබිණි. එසේ ම මීට ඉහත ඇතැම් වර්ෂවල දී මේ කලාපයේ මේ ප්‍රදේශවල මෙවැනි ම මහා ගංවතුර ආපදා ඇති වී තිබේ. කෙසේ වෙතත් අධිවේගී මාර්ගයේ පාලම් හා බෝක්‌කුවල පිහිටීම හා ප්‍රමාණය නිසා ඉහළ ප්‍රදේශවල සිට ගලා එන ජලය බැස යැම අවහිර වීමෙන් ඇතැම් ප්‍රදේශවලට බලපාන ගංවතුරක්‌ ඇති වීම සඳහා මේ මාර්ගය හේතු වන්නට පිළිවන. ඉතා අධික වැස්‌සක දී මේ අවදානම ඉහළ යා හැකි ය. එහෙත් එය සමස්‌ත ගංවතුරට හේතු වූවක්‌ බව ඉන් පැවසිය නොහැකි ය. එය කරුණු දෙකක්‌ නිසා වඩාත් පැහැදිලි වේ. ඉන් පළමුවැන්න අධිවේගී මාර්ගයට වඩා සැලකිය යුතු දුරකින් හා ගංගා නිම්නවල ඉහළින් පිහිටා ඇති රත්නපුර, මොරවක වැනි ප්‍රදේශ හා තරමක්‌ දුරින් පිහිටි පාලින්ද නුවර වැනි ප්‍රදේශ දැඩි ලෙස ජලගැල්මට ගොදුරු වීමයි. මේ ප්‍රදේශ ගංවතුරට ලක්‌ වන්නේ ගංවතුරේ මුල් අවස්‌ථාවේ දී ය. ඒ වන විට අදාළ ගෙග් ඉහළ නිම්නයට වැටුණු වැසි ජල ප්‍රවාහය අධිවේගී මාර්ගය පිහිටා ඇති ප්‍රදේශ කරා ගලා ගොස්‌ නැති තරම් ය. මේ ප්‍රදේශ අතීතයේ පටන් ම වාර්ෂිකව සුළු හෝ මහා ගංවතුරකට ලක්‌ වන බව වාර්තා මගින් සනාථ වේ. එසේ ම අධිවේගී මාර්ගයට වඩා පහළින් පිහිටා ඇති ප්‍රදේශ ද දැඩි ගංවතුරකට ලක්‌ ව තිබීම දෙවැනි කරුණය ය.

අධිවේගී මාර්ගය ගංවතුරට බලපෑ මූලික හෝ එක ම හේතුව නම්, ඊට පහළින් පිහිටා ඇති ප්‍රදේශ ගංවතුරට ලක්‌ විය හැක්‌කේ අඩුවෙනි. එහෙත් 2003 වැනි මහා ගංවතුරවල දී මෙන්ම මෙවර ද ගාල්ල, මාතර හා කළුතර යන දිස්‌ත්‍රික්‌ක තුනේ ම අධිවේගී මාර්ගයට පහළින් පිහිටා ඇති ප්‍රදේශ ද ගංවතුරට ලක්‌ වීම සාමාන්‍ය නිරීක්‌ෂණයකි. මේ ප්‍රදේශ සැම මෝසම් වැසි සමයක දී ම ගංගාවේ පහළට එන ජලකඳට ලක්‌ වී ගංවතුරේ බලපෑමට ලක්‌ වන ප්‍රදේශ වේ. එය මේ වර්ෂයේ මෙන් අධික වර්ෂාපතනයක්‌ සහිත වර්ෂවල දී මහ ගංවතුරක්‌ ද, සෙසු වර්ෂවල දී සාමාන්‍ය ගංවතුරක්‌ ද බවට පත් වේ.

ගංවතුර සම්බන්ධව මේ වෙරළාසන්න නාගරික ප්‍රදේශවල දී වැඩි අවධානයකට ලක්‌ විය යුතු කරුණක්‌ වන්නේ පහළ ප්‍රදේශවල ජලය ගලා බසින ඇළ මාර්ග හා කාණු පද්ධති අවහිර වීම වැළැක්‌වීමට පියවර ගත යුතු බවයි. මෙය ද ගංවතුර බැස යැමට බාධාවක්‌ වූ බව පැහැදිලි ය. එසේ ම ගංවතුර සමග ද කැළිකසළ විශාල ප්‍රමාණයක්‌ මේ ප්‍රදේශවලට පැමිණේ. අනෙකක්‌ තබා ආපදා සහන ලබා දෙන සමයේ දී ද පොලිතීන් හා ප්ලාස්‌ටික්‌ වැනි දිරා නො යන අපද්‍රව්‍ය විශාල ලෙස පරිසරයට එක්‌ වන ආකාරයක්‌ දැකිය හැකි ය. ඒවා නිසි ලෙස බැහැර නො කිරීම දැඩි පරිසර දූෂණයකට මෙන්ම සෞඛ්‍ය ගැටලුවලට ද හේතු විය හැකි කරුණකි.

නාය යැම් නිසා ඇති වන හානිය ඉහළ යැම සඳහා මානව මූලික කරුණු ගණනාවක්‌ බලපා ඇති බව පැහැදිලි ය. නාය යැමේ අවදානමක්‌ සහිත අධික බෑවුම් සහිත හායනයට ලක්‌ වූ බිම් ප්‍රදේශවල ජනාවාස ඉදි කර තිබීම ඊට මූලික හේතුවයි. මේ බිම් හායනයට ලක්‌ ව ඇත්තේ ද විවිධ භෝග වගා කිරීම, භෝග මාරු කිරීම වැනි මිනිස්‌ ක්‍රියාකාරකම් නිසා ය. මේ ඇතැම් බිම් එළිපෙහෙළි කිරීමට නුසුදුසු බෑවුම් සහිත බිම් වේ. එසේ ම වාර්තා වන ආකාරයට නාය ගිය ඇතැම් ස්‌ථානවල ජනතාවට එම ස්‌ථානවලින් ඉවත් වන ලෙස මීට පෙර අනතුරු හගවා තිබේ. එහෙත් විවිධ හේතු නිසා සිය ගම් බිම් හැර දමා යැමට ජනතාව නො පෙලඹීම නාය යැම් හානිය ඉහළ යැමට හේතුවයි. එය අවාසනාවන්ත තත්ත්වයකි.

අනාගත ආපදා වැළැක්‌වීමට නම්


මේ අතර 2016 ඇති වූ ගංවතුර වැඩි වශයෙන් බලපෑවේ හා වැඩි හානියක්‌ සිදු කළේ කැලණි නිම්නයට ය. ඒ සඳහා මූලික හේතුව කැලණි ගංගාවේ ඉහළ ප්‍රදේශවලට අධික වැස්‌සක්‌ ලැබීම විය හැකි බව ඓතිහාසික ගංවතුර වාර්තා මත පදනම් ව විදුසර පුවත්පතට 2016 ජූනි 1 දින අප ලියූ ලිපියකින් යෝජනා කරන ලදි (මෙතැනින් බලන්න). 2017 නිරිතදිග මෝසමෙන් වැඩි වර්ෂාපතනයක්‌ ලැබුණේ කළු, ගිං හා නිල්වලා නිම්නවලට වන බැවින් වැඩි වශයෙන් බලපා ඇත්තේ රටේ නිරිතදිග කලාපයේ සෙසු ප්‍රදේශවලට ය.

දැන් ගංවතුර අවසන් ය. අවශ්‍ය ව ඇත්තේ විපතට පත් ජනතාවට සහන සැලසීම හා ඔවුන් ගේ ජීවිත යළිත් ගොඩනගාගැනීම සඳහා අවශ්‍ය පියවර ගැනීම පමණක්‌ නො වේ. මීළග වැසි සමයේ දී මෙවැනි අධික වර්ෂාපතනයක්‌ ඇති වුව හොත් විය හැකි හානිය අවම කරගැනීමට ගත හැකි පියවර හඳුනාගැනීම හා ක්‍රියාත්මක කිරීම ය. තෙත් කලාපයේ ප්‍රධාන ගංගා නිම්න ආශ්‍රිත ව හා ආසන්නයේ අපේ නගර හා ගම් පිහිටා ඇති ආකාරය අනුව හානිය මුළුමනින් ම අවම කිරීම සඳහා බොහෝ කාලයක්‌ ගත වනු ඇත. ඒ ගංවතුර හා නාය යැම් අවදානම් සහිත ප්‍රදේශවල වාසය කරන ජනතාව වෙනත් සුදුසු ස්‌ථානවල පදිංචි කරවන තුරු ය. එහෙත් එතෙක්‌ කල් ගංවතුර හා නාය යැම් වැනි ආපදාවක දී සිදු වන ජීවිත හානිය අවම කරගැනීම සඳහා ප්‍රායෝගික පියවරක්‌ ගැනීම අවශ්‍ය වේ.

මෙහි දී පැවසිය යුතු තවත් කරුණක්‌ ඇත. මෑත වසර හතරෙන් තුනක ම මැයි මාසවල දී අපේ රටේ සැලකිය යුතු තරම් බරපතළ ගංවතුර පිළිබඳව වාර්තා විය. ඒ 2014 දී කළු, කැලණි හා ගිං ගග නිම්න ප්‍රදේශවලිනි. 2016 දී ප්‍රධාන වශයෙන් කැලණි නිම්නයෙනි. දැන් 2017 දී කළු, ගිං හා නිල්වලා නිම්නවලිනි. මේ අප අත්විඳින්නේ ජගත් දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳ පුරෝකථන අනුව පෙන්වා දී ඇති වර්ෂාපතන තීව්‍රතාවේ (rainfall intensity) ඇති වෙමින් පවත්නා වර්ධනය විය හැකි ය. වර්ෂාපතන තීව්‍රතාව යනුවෙන් අදහස්‌ කරන්නේ ඒකක කාලයක දී පතිත වන වර්ෂාපතනයයි. කෙටි කාලයක දී ඇති වන අධික වර්ෂාපතනයක්‌ යනු මේ වර්ෂාපතන තීව්‍රතාව ඉහළ යැමකි. අපේ රටේ වර්ෂාපතන තීව්‍රතාවේ ඉහළ යන ප්‍රවණතාවක්‌ දැකිය හැකි බව මෙරට සිදු කර ඇති අධ්‍යයනවලින් පෙන්වා දී තිබේ. එය එසේ නම් අප ඉදිරියේ දී මෙවැනි ආපදාවලට තවදුරටත් සූදානම් විය යුතු ම ය. ජාත්‍යන්තර මට්‌ටමේ දේශපාලනඥයන් වැන්නන් මෙන්ම අපේ රටේ තතු දන්නා ඇතැමුන් පවා දේශගුණ වෙනස්‌ වීම විශ්වාස නො කළ ද ඊට පෙර සූදානමක්‌ ඇති ව සිටීම යහපත් ය.

http://www.vidusara.com/2017/06/07/feature5.html

Tuesday, June 6, 2017

බස් කතා 2: සරසවි ප්‍රේමය අසාර්ථකද?

2016 අවුරුද්දේ දවසක මා ගමන් කළ 138 බසයට විජේරාම හන්දියෙන් තරුණියක් නැගුනාය. ඇය හිඳ ගත්තේ මගේ අසුනට ඉදිරි අසුනේය. ටික වේලාවකින් ඇයට දුරකථන ඇමතුමක් ලැබිණි. හෙමින් ධාවනය වූ බසයේ ශබ්දය අඩු වූ අතර, ඇය ශබ්ද නගා කතා කළ නිසා, එ් සංවාදයෙන් අඩක් හෙවත් තරුණිය කී දේ මට ඇසිනි. එ් අනුව සාරාංශය මෙසේය.

අැය මෑතදී ජයවර්ධනපුර සරසවියේ අධ්‍යාපනය හමාර කළ සිසුවියකි. ඇයට කතා කළේ සරසවි සිසුවකු බව කතා කළ දේ අනුව පැහැදිලි වූ අතර, ඔහු ඇයට වඩා පහළ වසරක සිසුවකු බව මල්ලී යනුවෙන් ආමන්ත‍්‍රණය කළ බැවින් පෙනිනි.

ටික වේලාවකින් මාතෘකාව වෙනස් විය. ඇගේ කතාවට අනුව පෙනී ගියේ කතා කළ සිසුවා පෙම්වතියක නොමැති වීමෙන් පීඩා විඳින්නකු බවයි. ඇය එම සිසුවාට උපදෙස් දෙමින් සරසවියේදී ඇති කරගන්නා පෙම් සම්බන්ධතා ගැන අපූරු කතාවක් කීවාය.

"දැන් කාලෙ කැම්පස් එක අැතුළෙ ඇති කර ගන්නා අෆෙයාර් හුඟක් හරියන්නේ නැහැ. එ්ක රිසර්ච්වලිනුත් පෙන්නල දීල තියන දෙයක්."

මට ගැටලු රැසක් ඇති විය - ඇත්තෙන්ම සරසවි ප්‍රේමය අසාර්ථක බව අලුත් පර්යේෂණ මගින් සොයාගත් දෙයක්ද? 'දැන් කාලෙ' යනුවෙන් සඳහන් කළේ අතීතයේ සරසවි තුළ ඇති වූ සම්බන්ධතා සියල්ල හෝ වැඩි ප‍්‍රමාණයක් සාර්ථකවී අැති නිසාද? බිඳවැටුණු සරසවි ප්‍රේමය නිසාම ලියැවුණ විරහ ගීත කෙතරම් තිබේද? මෙයාලා එ්වා අසා නොමැතිද?

එසේම පසුව මට තවත් ප්‍රශ්නයක් පැන නැගිණි. එ්, අපේ රටේ නූතන සරසවි සිසු සිසුවියන් මෙවැනි කරුණු ගැන තීරණ ගන්නේ මෙතරම් විද්‍යාත්මක ක්‍රමවලටද? යන්නය. එ් පැනය විසඳුණේ පසුගියදාක සරසවි ප්‍රේමය නිසා කියන තවත් මරණයක් ගැන අැසුණු පසුවය.

අනෙක් බස් කථා(ව) මෙතැනින් කියවන්න.

Saturday, May 27, 2017

ලූම්බිණියටත් වායු දූෂණය

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම 

 

විදුසර, 24.05.2017, පි. 06 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2017/05/24/feature2.html





සිද්ධාර්ථ කුමාරෝත්පත්තිය සිදු ස්‌ථානය වන නේපාලයේ පිහිටා ඇති ලුම්බිණිය ලෝකය පුරා බෞද්ධයන් ගේ වන්දනාවට ලක්‌ ව ඇති ස්‌ථානයකි. 1997 වර්ෂයේ දී යුනෙස්‌කෝ සංවිධානය විසින් ලුම්බිණිය ලෝක උරුමයක්‌ සේ ප්‍රකාශයට පත් කර තිබේ. මේ නිසා වන්දනාකරුවන් මෙන්ම සංචාරකයන් ද විශාල ලෙසින් පැමිණෙන ස්‌ථානයක්‌ ලෙසට සැලකෙන වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක ස්‌ථානයකි. කෙසේ වෙතත් ලුම්බිණියේ ඇති පුරාවස්‌තුවලට මෙන්ම ඒ ප්‍රදේශයේ වාසය කරන ජනතාවට ද මෑතක සිට අලුත් තර්ජනයක්‌ ඇති වී තිබේ. ඒ ප්‍රදේශයේ පවත්නා අධික වායු දූෂණය නිසා ය.

මේ පිළිබඳව පසුගිය දා සාකච්ඡාවට ගැනුණේ නේපාලයේ විවිධ ස්‌ථානවල පිහිටා ඇති වායු දූෂක පිළිබඳ නිරීක්‌ෂණ මධ්‍යස්‌ථානවලින් ලබාගත් වායු දූෂක දත්තවලින් හෙළි වූ කරුණු අනුව ය. එම මිනුම් අනුව පසුගිය ජනවාරි මාසයේ දී ලුම්බිණිය ප්‍රදේශයේ වාතයේ අඩංගු සියුම් අංශුමය ද්‍රව්‍ය හෙවත් PM 2.5 ප්‍රමාණයේ අංශුමය ද්‍රව්‍ය අගය ඝන මීටරයට මයික්‍රෝග්‍රෑම් 173.035ක්‌ බව වාර්තා වී ඇත. සාමාන්‍යයෙන් ඉහළ වායු දූෂණයක්‌ ඇති කත්මන්දු නගරයේ වාතයේ මේ අගය 109.82ක්‌ වන අතර, ලුම්බිණියට නුදුරින් පිහිටා ඇති චිත්වාන් නගරයේ මේ අගය 113.32ක්‌ පමණ වීම නිසා ලුම්බිණියේ වායු දූෂණය ඉහළ බව පැහැදිලි ය. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයට අනුව, ආරක්‌ෂිත යහපත් තත්ත්වයක්‌ යටතේ PM 2.5 කාණ්‌ඩයේ වායු දූෂක පැවතිය හැක්‌කේ ඝන මීටරයට මයික්‍රෝගෑම් 25කට අඩුවෙනි (පැය 24ක සාමාන්‍යය). එසේ ම නේපාලයේ පිළිගත් ප්‍රමිතිය අනුව එය 40ක්‌ පමණ විය යුතු ය. මේ අනුව ලුම්බිණියේ PM 2.5 අගය සැලකිය යුතු තරම් ඉහළ බව පැහැදිලි ය.

වායු දූෂණය ගැන අවධානය


ලුම්බිණිය අවට ප්‍රදේශයේ වායු දූෂණය සම්බන්ධව කලක පටන් අවධානය යොමු වී තිබිණි. ලෝක සංරක්‌ෂණය සංගමයේ නේපාල කාර්යාලය හා යුනෙස්‌කෝ සංවිධානය මගින් 2012 වර්ෂයේ දී පමණ ලුම්බිණිය අවට ප්‍රදේශයේ කාර්මික සංවර්ධනය නිසා ඇති වන පාරිසරික බලපෑම් සම්බන්ධව අධ්‍යයනයක්‌ සිදු කර තිබේ. එහි දී හෙළි වූ පරිදි එම ප්‍රදේශයේ විවිධ කර්මාන්තශාලා 57ක්‌ පමණ පිහිටා ඇති බව හඳුනාගන්නා ලද අතර, එහි දී මහා පරිමාණ කර්මාන්තශාලා 15ක්‌ පමණ ද හඳුනාගෙන තිබේ. මේ අතරින් කර්මාන්ත ශාලා 11ක්‌ ම සිමෙන්ති කර්මාන්තශාලා වේ.

එම සිමෙන්ති කම්හල්වල නිෂ්පාදන ප්‍රමාණය අනුව දිනකට කාබන් මොනොක්‌සයිඩ්, කාබන් ඩයොක්‌සයිඩ්, සල්µර් ඩයොක්‌සයිඩ් වැනි වායු විමෝචන මෙටි්‍රක්‌ ටොන් 912.6ක්‌ පමණ සිදු වන බව ද එහි දී පෙන්වා දී ඇත. මේ කාබන් විමෝචනය කරන කර්මාන්ත ව්‍යාප්ත වීම විවිධ ආකාරයෙන් හානිකර විය හැකි බව එහි අනතුරු හගවා තිබිණි.

කෙසේ වෙතත් ලුම්බිණි ප්‍රදේශයේ වායු දූෂණයට බලපාන එක ම හේතුව ප්‍රදේශයේ නිපදවෙන වායු දූෂක පමණක්‌ නො වන බව ද පෙන්වා දී ඇත. ඒ අනුව දූෂිත වාතය එම ප්‍රදේශයේ සිර වීම හා දේශ සීමා මායිම් හරහා වායු දූෂක බහුල ඉන්දු-ගංගා තැනිතලා ප්‍රදේශයේ සිට පැමිණෙන වායු දූෂක ද මේ තත්ත්වයට හේතු වන බව නිවර්තන කාලගුණවිද්‍යාව පිළිබඳ ඉන්දීය ආයතනය (IITM) හා ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය එක්‌ ව කළ අධ්‍යයනයකින් හෙළි වී ඇත. ශීත ඍතුවේ දී මේ තත්ත්වය ඇති වීම සඳහා උෂ්ණත්ව ප්‍රතිලෝම ක්‍රියාවලියක්‌ (temperature inversion) සිදු වීම හේතු වේ. එහි දී ඉහළින් පිහිටා ඇති උණුසුම් වායු ස්‌තරයක්‌ නිසා මේ ප්‍රදේශයේ පහළ සිට ඉහළට වාතය සංවහනය වීම වළකින අතර ඒ නිසා වායු දූෂක සිර වීමක්‌ සිදු වේ.

මේ හේතු නිසා අධික වායු දූෂණයක්‌ ඇති වන්නේ ප්‍රදේශයේ ශීත ඍතුව පවත්නා කාලයේ දී ය. වසරේ අනෙක්‌ කාලයේ දී ඇති වන වායු දූෂණය සඳහා හේතු වන්නේ අදාළ ප්‍රදේශයෙන් ම නිකුත් වන වායු දූෂක බව ද එහි දක්‌වා ඇත. 2013 වර්ෂයේ දී සිදු කර ඇති ඉහත අධ්‍යයනය අනුව ශීත ඍතුව ඇතුළත ලුම්බිණිය හා ඒ අවට ප්‍රදේශයේ වායු දූෂණය දැඩි ලෙස ඉහළ යයි. මෙහි දී වාර්තා වූ ආකාරයට PM 2.5 ප්‍රමාණයට වඩා අඩු සියුම් අංශුමය ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඝන මීටරයට මයික්‍රෝගෑම් 270 තරම් ප්‍රමාණයකට ඉහළ නගියි. එසේ ම වඩා විශාල PM 10 කාණ්‌ඩයේ අංශුමය ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඝන මීටරයට මයික්‍රෝගෑම් 350 පමණ ප්‍රමාණයට ළගා වී ඇත. එය නේපාලයේ ජාතික ප්‍රමිති මෙන්ම ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ ප්‍රමිතිය ද විශාල ලෙස ඉක්‌මවා යැමකි.

අධ්‍යයන තවදුරටත්


මේ අතර ලුම්බිණියේ වායු දූෂණය සම්බන්ධව 2016 වර්ෂයේ දී ප්‍රකාශයට පත් වූ පර්යේෂණ පත්‍රිකාවක අවධානය යොමු කරන ලද්දේ අප්‍රේල් සිට ජුනි දක්‌වා වන පූර්ව මෝසම් සමයේ දී එම ප්‍රදේශයේ වාතයේ ඇතුළත් විවිධ වායු දූෂක ගැන ය. එය සිදු කරන ලද්දේ 2013 දී ය. ඒ අනුව අංශුමය ද්‍රව්‍ය, කළු කාබන් අංශු (black carbon), කාබන් මොනොක්‌සයිඩ් හා ඕසෝන් පිළිබඳව එහි දී අධ්‍යයනය කර තිබේ. එය වායු දූෂණය නිරීක්‌ෂණය කිරීමේ වඩා පුළුල් ව්‍යDපෘතියක අංගයක්‌ සේ ක්‍රියාත්මක වූවකි. එහි දී හෙළි වූ ප්‍රකාශිත දත්ත අනුව පෙනෙන්නේ අදාළ පර්යේෂණයට ලක්‌ කරන ලද වායු දූෂක හතරේ ම අගයයන් සැලකිය යුතු තරම් ඉහළ මට්‌ටමක වූ බවයි. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් PM10 ප්‍රමාණයේ අංශුමය ද්‍රව්‍යවල පැයක සාමාන්‍ය සාන්ද්‍රණය ඝන මීටරයට මයික්‍රෝගෑම් 10.5ත් 604.0ත් අතර අගයක්‌ ගත් අතර, PM2.5 ප්‍රමාණයේ අංශුමය ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඝන මීටරයට මයික්‍රෝගෑම් 6.1ත් 272.2ත් අතර අගයක්‌ ගෙන ඇත. එසේ ම කළු කාබන් අංශු ප්‍රමාණයේ සාන්ද්‍රණය ඝන මීටරයට මයික්‍රෝගෑම් 0.3ත් 30.0ත් අතර අගයක පැවතී තිබේ. කාබන් මොනොක්‌සයිඩ් සාන්ද්‍රණය පරිමාව අනුව බිලියනයකට කොටස්‌ (ppbv) 125.0 හා 1430.0 අතර ප්‍රමාණයක්‌ ගෙන ඇත. ඕසෝන් සාන්ද්‍රණය පරිමාව අනුව බිලියනයකට කොටස්‌ 1.0 හා 118.1 අතර ප්‍රමාණයක පැවතී තිබේ.

උක්‌ත පර්යේෂණයට සම්බන්ධ වූ පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන පරිදි මේ ප්‍රමාණ සමාන වන්නේ දකුණු ආසියාවේ බරපතළ තත්ත්වයේ වායු දූෂණයක්‌ ඇති ස්‌ථානවලට ය. එසේ ම PM2.5 හා PM10 කාණ්‌ඩවල අංශුමය ද්‍රව්‍යවල පැය 24ක කාලයක සාමාන්‍ය අගය ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ අනුමත මට්‌ටම ඉක්‌මවා යැම නිතර දැකිය හැකි වී ඇත. එනම් නිදර්ශක ලබාගත් කාලයෙන් පිළිවෙළින් 94%ක්‌ හා 85%ක්‌ පමණ අවස්‌ථාවල දී අදාළ අගය ඉක්‌මවා අහිතකර මට්‌ටමට පැමිණ තිබේ. එසේ ම මේ සියලු වායු දූෂකවල සාන්ද්‍රණය දිනයේ උදෑසන හා සන්ධ්‍යා කාලවල දී ඉහළ මට්‌ටමකට පැමිණීම ද නිරීක්‌ෂණය වී ඇත.

මේ අධ්‍යයන සමයේ දී පැවැති වායු දූෂණ තත්ත්වය සඳහා බලපෑ හේතු හඳුනාගැනීමට ද මේ පර්යේෂකයන් උත්සාහ ගෙන ඇත. ඔවුන්ට අනුව ඒ සඳහා කෘෂි අපද්‍රව්‍ය දහනය කිරීම, ප්‍රදේශයේ ඇති වූ වනාන්තර ගිනි මෙන්ම ලුම්බිණි ප්‍රදේශයට පිටතින් වායු දූෂක ප්‍රවාහනය සඳහා බලපෑ කාලගුණ තත්ත්වය ද හේතු වී ඇත. ෆොසිල ඉන්ධන දහනය ද මීට සැලකිය යුතු තරම් බලපා තිබේ. පර්යේෂකයන් පවසන පරිදි කළු කාබන් ප්‍රමාණයෙන් අඩකට පමණ දායක වී ඇත්තේ ෆොසිල ඉන්ධන දහනය කිරීමයි. එසේ ම කාබන් මොනොක්‌සයිඩ් අතරින් වැඩි ප්‍රමාණයක්‌ පැමිණ ඇත්තේ ගංගා නදී නිම්නයේ සිට ය.

වායු දූෂණයේ බලපෑම්


මේ කරුණු අනුව පෙනෙන්නේ පසුගිය වසර කිහිපය තුළ ම මේ වායු දූෂණ තත්ත්වය ලුම්බිණියෙන් වාර්තා වන බවයි. වායු දූෂණය නිසා එහි ඇති පුරාවස්‌තුවලට මෙන්ම මිනිසුන්ට ද බලපෑම් ඇති විය හැකි ය. විශේෂයෙන් වායු දූෂණය නිසා විවිධ පුරාවස්‌තුවලට ඇති විය හැකි බලපෑම් පිළිබඳව සාධක ද වාර්තා වී ඇත. මෙතෙක්‌ සිදු කර ඇති අධ්‍යයනයවලට අනුව අශෝක කුලුනේ විවිධ ද්‍රව්‍ය සියුම් කුඩු සේ තැන්පත් වීම දැකිය හැකි ය. මෙසේ තැන්පත් වී ඇත්තේ වායුගෝලයේ ඇති ජිප්සම් ලුණු, කැල්සයිට්‌, ඩොලමයිට්‌ හා මැග්නසයිට්‌ සිහින් කුඩු බව හෙළි වී තිබිණි. මේවා සිමෙන්ති කර්මාන්තයෙන් විමෝචනය වන අපද්‍රව්‍ය වේ. අනෙක්‌ අතට එහි ඇති සල්ෆර් ඩයොක්‌සයිඩ් වැනි වායු නිසා ඇති විය හැකි ආම්ලික වැසි හේතුවෙන් පුරාවස්‌තුවලට හානි සිදු විය හැකි ය.

මේ අතර ලුම්බිණියේ පවත්නා වායු දූෂණය එම ප්‍රදේශයේ වැසියන්ට මෙන්ම එහි පැමිණෙන සංචාරකයන් ගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය සඳහා ද බලපෑමක්‌ ඇති කළ හැකි ය. ලුම්බිණිය නැරඹීමට හා වන්දනා කිරීමට යන පිරිස්‌ වෙතින් ද මේ වන විට වායු දූෂණය නිසා ඇති වන බලපෑම් වාර්තා වී ඇති බව සඳහන් වේ. විශේෂයෙන් ඇදුම වැනි තත්ත්ව ඇති වීම් හා ඒ නිසා ඇතැම් පිරිස්‌වලට ඔවුන් ලුම්බිණියේ ගත කරන කාලය කෙටි කිරීම සඳහා ද හේතු වූ අවස්‌ථා ඇති බව පසුගිය දා BBC පුවත් ඔස්‌සේ වාර්තා විය. එසේ ම අදාළ ප්‍රදේශවාසීන් අතර පෙනහළු රෝග ඉහළ ගොස්‌ ඇති බව ද ප්‍රදේශවාසීන් පවසා තිබිණි.

ලුම්බිණියේ ගැටලුව දීර්ඝකාලීන විසඳුමක්‌ සෙවිය යුතු කරුණක්‌ බව පැහැදිලි ය. මේ වන විට නේපාල රජය ඒ ගැන යම් යම් පියවර ගෙන තිබේ. වායු දූෂක නිරීක්‌ෂක මධ්‍යස්‌ථාන මගින් වායු දූෂණය නිරීක්‌ෂණය කිරීම වැනි පියවර මේ අතර වේ. එරට රජයේ නිලධාරියකු මේ සම්බන්ධව පසුගිය දා BBC පුවත් සේවයට පවසා තිබුණේ එම වායු දූෂකවල ප්‍රභව සොයාගැනීමට අපේක්‌ෂා කරන බවයි. ලුම්බිණි ආරක්‌ෂිත කලාපය (Lumbini Protected Zone) නමින් නම් කර ඇති ප්‍රදේශයේ ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති නමුත් ඊට තදාසන්න ව ඇති ප්‍රදේශයේ කර්මාන්ත ව්‍යාප්ත වෙමින් ඇති බව සඳහන් ය. එසේ ම ඇතැම් කර්මාන්ත පිහිටා ඇත්තේ මේ ආරක්‌ෂිත කලාපය ඇතුළත ය. මේවා අදාළ ප්‍රදේශයට මෙන්ම එරටට වැදගත් කර්මාන්ත වන බැවින් ඒවායින් වන වායු දූෂණය පාලනය පහසු නො වනු ඇත. අනෙක්‌ අතට ගංගා නිම්නයේ සිට පැමිණෙන වායු දූෂකවලින් ඇති වන බලපෑම පාලනය ද වැදගත් ය. මේ අනුව ලුම්බිණියේ වායු දූෂණය පාලනය දීර්ඝකාලීන කටයුත්තක්‌ බව පෙනෙන්නට තිබේ.

http://www.vidusara.com/2017/05/24/feature2.html

Thursday, May 11, 2017

ගල් ලෙන්වල අවසාදිත තැන්පතුවලින් ආදි මානව DNA

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


විදුසර, 10.05.2017, පි. 11 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2017/05/10/feature2.html





අතීතයේ ජීවත් වූ නියෑන්ඩර්තාල් හා ඩෙනිසෝවන් වැනි ආදී මානවයන් පිළිබඳව සිදු කරනු ලබන අධ්‍යයනවල දී ඒ පිළිබඳ පර්යේෂකයන්ට වැඩි වශයෙන් හමු වන්නේ එම ආදි මානවයන් විසින් නිෂ්පාදනය කරන ලද මෙවලම් හා මිනිසුන් විසින් නිපදවන ලද වෙනත් පුරාවස්‌තු ය. එම මානවයන් ගේ අස්‌ථරි හෝ දත් වැනි භෞතිකමය ෆොසිල ශේෂ හමු වන්නේ සීමිත ස්‌ථාන ගණනකින් හා බෙහෙවින් අඩු වශයෙනි. මේ තත්ත්වය නියෑන්ඩර්තාල් මානවයා (Homo neanderthalensis) හා ඩෙනිසෝවන් මානවයා (Homo sp. Altai හෝ Homo sapiens ssp Denisova ලෙස තාවකාලික ව නම් කර ඇත. මේ මානවයා විශේෂයක්‌ ද උප විශේෂයක්‌ ද යන්න ගැන මතභේද පවතී.) වැනි ආදී මානවයන් සඳහා පොදු වූ තත්ත්වයකි.

එසේ ම එම මානවයන් ගේ ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ අධ්‍යයන සිදු කිරීම වඩාත් අසීරු වූ කරුණකි. මේ මානවයන් ගේ අස්‌ථරි අවශේෂවල වුව ද ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍ය ඉතිරි ව ඇත්තේ අඩු වශයෙනි. එසේ ම එවැනි අස්‌ථරි ශේෂ සමහරක්‌ ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍ය ලබාගැනීම සඳහා සුදුසු නැත.

මේ තත්ත්වය හමුවේ අතීතයේ විසූ මානවයන් ගේ ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍ය ලබාගැනීමට හැකි නව ක්‍රමවේද පිළිබඳව අවධානය යොමු කළ පර්යේෂණයක දී එවැනි නව මාර්ගයක්‌ අනාවරණය කරගැනීමට පර්යේෂකයන් පිරිසක්‌ සමත් ව තිබේ. ඒ ලෙන් වැනි ස්‌ථානවල ඇති අවසාදිත පස්‌ තැන්පතුවලිනි.

ලෙන් හතක අවසාදිත අධ්‍යයනයට


මෙහි දී පර්යේෂකයන් ගේ අවධානයට ලක්‌ ව ඇත්තේ යම් ස්‌ථානයක ඇති අවසාදිත තැන්පතුවල (sediments) ඇති ඇතැම් ද්‍රව්‍යවලට DNA බැඳී තිබිය හැකි බවයි. ඛනිජ වර්ග හා කාබනික සංයෝග මෙසේ DNA සම්බන්ධ කරගත හැකි ද්‍රව්‍ය අතර වේ. මේ ආකාරයෙන් පස්‌ ස්‌තරවලින් ලබාගත් තැන්පතුවල තිබී ලබාගත් මයිට්‍රකොන්ඩි්‍රයාවල හා හරිතප්‍රදවල ප්‍රවේණි ද්‍රව්‍යවල කෙටි කොටස්‌ යොදාගනිමින් ඒවා දාම ප්‍රතික්‍රියා හරහා වර්ධනය කර ඒවා ලබාගත් ස්‌ථාන ආශ්‍රිත ව අතීතයේ දැකිය හැකි වූ ශාක හා සතුන් හඳුනාගැනීමට හැකි වූ අවස්‌ථා පවතී. මෙසේ තැන්පතුවලින් ලබාගත් DNA කොටස්‌ පසුව හමු වන DNA හඳුනාගැනීම සඳහා DNA සංචිත ලෙස පර්යේෂකයන් විසින් පවත්වාගෙන යනු ලබයි.

මේ පසුබිම හමුවේ ආදි මානවයන් විසූ බව නිසැක ව ම දන්නා ස්‌ථානවල අවසාදිත පස්‌ තැන්පතු පරීක්‌ෂා කිරීම මේ අධ්‍යයනයේ දී පර්යේෂකයන් යොදාගෙන ඇති ක්‍රමවේදයයි. යුරෝපයේ හා ආසියාවේ එවැනි පුරාවිද්‍යාත්මක ස්‌ථාන හතක්‌ මේ පුළුල් පර්යේෂණ කණ්‌ඩායම විසින් අධ්‍යයනයට ලක්‌ කරනු ලැබ ඇත.

එහි දී ඔවුන් බෙල්ජියම (Trou Al'Wesse ලෙන), ක්‍රොයේෂියාව (Vindija ලෙන), ප්‍රංශය (Les Cottés හා Caune de l'Arago නම් ලෙන්), ස්‌පාඤ්ඤය (El Sidrón ලෙන) හා රුසියාවේ (Denisova හා Chagyrskaya නම් ලෙන්) පිහිටි ස්‌ථානවලින් ලබාගත් අවසාදිත නියෑදි භාවිත කර තිබේ. මේ ස්‌ථානවලින් අදින් වසර 14,000ක කාලයේ සිට වසර 550,000ක්‌ තරම් වූ කාල පරාසයකට අයත් අවසාදිත නියෑදි 85ක්‌ පමණ ලබාගෙන තිබේ. මේ ස්‌ථාන සමහරකින් මේ අධ්‍යයනය සඳහාම නියෑදි ලබාගෙන ඇති අතර, ඇතැම් ස්‌ථානවලින් කලින් ලබාගත් නියෑදි DNA සඳහා පරීක්‌ෂා කර ඇත. මේ කලින් ලබාගෙන පර්යේෂණාගාරවල ආරක්‌ෂිත ලෙස තැන්පත්ව තිබූ තැන්පතු නිදර්ශකවලින් ද සාර්ථකව DNA ලබාගැනීමට හැකි වීම ද වැදගත් සිදුවීමකි. මේ නියෑදියක්‌ ඉතා කුඩා පස්‌ තැන්පතුවක්‌ සමන්විත වූ අතර යොදාගනිමින් ඔවුන් සිදු කර ඇත්තේ මයිට්‍රොකොන්ඩී්‍රය DNA ලබාගෙන ඒවා විශ්ලේෂණය කිරීමයි.

DNA හමු වීම


මේ ආකාරයෙන් සිදු කරන ලද අධ්‍යයනයේ දී ඒ ඒ ස්‌ථානවලින් හමු වූ DNA ප්‍රමාණය වෙනස්‌ විය. ඒ අනුව හමු වූ DNA අතරින් 79.1 - 96.1%ක්‌ අතර ප්‍රමාණයක්‌ හඳුනාගැනීමට නොහැකි වූ බව සඳහන් වේ. එසේ ම හඳුනාගන්නා ලද DNA අතරින් වැඩි ප්‍රමාණයක්‌ ක්‌ෂුද්‍රජීවීන්ට අයත් ලෙස හඳුනාගන්නා ලද අතර ක්‌ෂීරපායී සතුන්ට අයත් ලෙස හඳුනාගන්නා ලද DNA ප්‍රමාණය එක්‌ එක්‌ ස්‌ථානවල දී 0.05% හා 10% අතර අගයක්‌ වී ඇත.

ඉන් පසුව මේ ක්‌ෂීරපායි සත්ත්ව විශේෂ අයත් ලෙස හඳුනාගත් DNA වැඩිදුරටත් අධ්‍යයනය කර තිබේ. ඒ අනුව විවිධ ක්‌ෂීරපායි කුල දොළහකට අයත් DNA මේ අතර තිබූ බව හඳුනාගෙන ඇත. එහි දී හඳුනාගත් සතුන් අතර කලකට ඉහත වඳ වී ගිය සතුන් ද වේ. නිදසුනක්‌ ලෙස වූලි මැමත්, වූලි රයිනෝසිරස්‌, ලෙන් ආශ්‍රිත ව විසූ වලස්‌ විශේෂයක්‌ හා ලෙන්වල විසූ හයිනා විශේෂයක්‌ දැක්‌විය හැකි ය. එසේ ම අදත් දැකිය හැකි සත්ත්ව විශේෂ ද මේ අතර විය. මේ සතුන් අදාළ ස්‌ථානවල සිදු කරන ලද පුරාවිද්‍යා කැණීම්වලින් හමු වී, පුරා සත්ත්ව විද්‍යාත්මක අධ්‍යයනවලින් හඳුනාගෙන ඇති සත්ත්ව විශේෂ හා සමාන විය. නියෑදි ලබාගත් ස්‌පාඤ්ඤයේ පිහිටා ඇති ලෙනෙන් ක්‌ෂීරපායී සත්ත්ව DNA හමු වී නොමැති අතර, කැණීම්වල දී ද එම ලෙනෙන් ක්‌ෂීරපායී සතුන් ගේ අස්‌ථි හෝ දත් වැනි ශේෂ හමු වී නොමැත.

මානව DNA ඉලක්‌ක කරගැනීම


වැඩි වශයෙන් සත්ත්ව විශේෂවල DNA හමු වුව ද මානව DNA හඳුනාගැනීම සඳහා පර්යේෂකයන් වැඩිදුරටත් කටයුතු කර ඇත. ඒ අනුව නියෑදි නවයකින් මේ වන විට වඳ ව ගොස්‌ ඇති ආදි මානවයන් ගේ DNA ද හඳුනාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත. මේ අතරින් අටක්‌ ම නියෑන්ඩර්තාල් මානවයන් ගේ වූ අතර එකක්‌ ඩෙනිසෝවන් මානවයන් ගේ විය. ලෙන් හතරකින් (ස්‌පාඤ්ඤයේ එල් සිඩ්රොන්, රුසියාවේ ඩෙනිසෝවා හා චගීර්ස්‌කායා හා බෙල්ජියමේ ඇට්‌ ට්‍රව් අල්වෙසේ යන ලෙන්) හමු ව ඇත්තේ නියෑන්ඩර්තාල් මානවයන් ගේ DNA ය. එසේ ම ඩෙනිසෝවන් මානවයා ගේ DNA රුසියාවේ ඩෙනිසෝවා ලෙනෙන් හමු වී තිබේ. රුසියාවේ ඩෙනිසෝවා ලෙනේ නියෑදි දෙකකින් මානවයන් දෙදෙනා ගේ ම DNA ලැබී ඇති අතර, මීට පෙර නියෑන්ඩර්තාල් ශේෂ හමු නො වූ බෙල්ජියමේ ලෙනෙන් එම ආදි මානව ශේෂ හමු වීම ද විශේෂත්වයකි.

මෙහි දී ඇතැම් ලෙන්වලින් හමු ව ඇත්තේ එක්‌ ආදි මානවයකු ගේ ශේෂ වන අතර, තවත් ලෙන්වලින් පුද්ගලයන් දෙදෙනකුට අයත් ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍ය හමු වී ඇති බව ද වැඩිදුර අධ්‍යයනවල දී හඳුනාගැනීමට ලැබී ඇත. මෙසේ මානව ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍ය හමු වූ ස්‌තරවලින් එම මානවයන් ගේ අස්‌ථි අවශේෂ කිසිවක්‌ හමු වූයේ නැත. මෙසේ අස්‌ථි හෝ දත් වැනි අවශේෂ හමු නො වී DNA ශේෂ හමු වීම වැදගත් කරුණකි.

මෙසේ හමු වූ නියෑන්ඩර්තාල් හා ඩෙනිසෝවන් මානවයන් ගේ ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍ය ඔවුන් ගේ මේ දක්‌වා දන්නා ගෙනෝමයේ ප්‍රමාණය ඉහළ නැංවීම සඳහා ද වැදගත් වේ. මේ දක්‌වා මේ ආදි මානවයන්ගේ ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍ය හමු ව ඇත්තේ සීමිත ප්‍රමාණයකි.

නව මෙවලමක්‌?


පුරාවිද්‍යාත්මක ස්‌ථානවලින් ආදි මානවයන් ගේ DNA සොයාගැනීමට හැකියාවක්‌ ලැබීමෙන් එම ස්‌ථානවල අතීතයේ ආදි මානව කණ්‌ඩායම් විසූ බව අනාවරණය කරගැනීමට අවස්‌ථාවක්‌ ලැබේ. එය වැදගත් වන්නේ ආදි මානව අස්‌ථි හා දත් වැනි ශේෂ හමු නො වුණ ද ඔවුන් විසූ බව අනාවරණය කරගත හැකි වීම ය. මෙය නව ක්‍රමවේදයකි. ඒ සෙසු ක්‍රම යොදාගැනීමට නොහැකි අවස්‌ථාවක භාවිත කළ හැකි ක්‍රමවේදයකි.

මෙය මානව පරිණාමීය ඉතිහාසය පිළිබඳ අධ්‍යයනවල දී වැදගත් වන බව අමුතුවෙන් කිව යුතු නො වේ. ඉන් කිසියම් ලෙනක යම් ස්‌තරයක ජීවත් වූයේ කුමන මානව විශේෂයක්‌ ද යන්න කීමට අවස්‌ථාවක්‌ ලැබී ඇති නිසා ය. කෙසේ වෙතත් මේ DNA පස්‌ ස්‌තර හරහා ගමන් කළ හැකි බව පෙන්වා දී තිබේ. මේ අධ්‍යයනයේ දී අවධානයට ලක්‌ කරන ලද එක්‌ ලෙනක දී එසේ වී නොමැති බව ද පෙනී ගොස්‌ ඇත. වඳ වී ගිය වූලි මැමත් හා වූලි රයිනෝසිරස්‌ DNA හමු වී ඇත්තේ එම සතුන් වඳ වී ගිය පශ්චාත් ප්ලයිස්‌ටොසීන යුගයේ ස්‌තර අතර තිබිය දී ය. එම කාලයට පසු කාලවකවානුවලට අයත් ස්‌තරවලින් මේ සතුන් ගේ ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍ය හමු වී නැත. මේ අනුව DNA ස්‌තර හරහා ගමන් කරන්නේ ද යන්න අදාළ ස්‌ථානවල ඇති ප්‍රාදේශීය තත්ත්ව අනුව තීරණය වන්නක්‌ බව මේ පර්යේෂකයන් ගේ අදහසකි. ඒ නිසා මෙවැනි අධ්‍යයනවල දී ඒ ගැන සැලකිල්ලට ගත යුතු වේ.

මේ අනුව උක්‌ත අධ්‍යයනයෙන් හෙළිදරව් කරන අවසාදිත තැන්පතු යොදාගනිමින් DNA හඳුනාගැනීමට විශ්ලේෂණ සිදු කිරීම අනාගත පුරාවිද්‍යාත්මක ක්‍රමවේදවල සාමාන්‍ය ක්‍රමවේදයක්‌ දක්‌වා දියුණු වීමේ අවස්‌ථාවක්‌ ඇත. මේ නිසා අප මාතෘකා කරගත් මේ පර්යේෂණය පුරාවිද්‍යාවේ සන්ධිස්‌ථානයක්‌ සේ ඇතැම් අය හඳුන්වා දී තිබේ.

කෙසේ වෙතත් අවසාදිත තැන්පතු DNA ආරක්‌ෂා වීම තීරණය වන්නේ අදාළ ප්‍රදේශයේ කාලගුණ තත්ත්වයේ බලපෑම අනුව විය හැකි ය. යුරෝපයේ හා ආසියාවේ ඉහළ අක්‌ෂාංශ ප්‍රදේශවල මෙය සාර්ථක විය හැකි වුවත් ඇතැම් විට ලෝකයේ වෙනත් ප්‍රදේශවල භාවිත කළ නොහැකි විය හැකි ය. ඒ බාහිර පරිසයේ දී DNA ජීරණය වීමක්‌ සිදු වන නිසා ය.

DNA පිළිබඳ අධ්‍යයන වැදගත් වන්නේ ඒවා මගින් මානව පරිණාමය මෙන්ම ව්‍යාප්ත වීම ද විස්‌තර කළ හැකි නිසා ය. අනෙකක්‌ තබා මෙහි දී සඳහන් කරන ලද ඩෙනිසෝවන් ආදි මානවයා යනු නියෑන්ඩර්තාල් මානවයාට සමීප නෑකමක්‌ ඇති මානවයකු වුව ද ඊට වඩා වෙනස්‌ මානවයකු බව හඳුනාගන්නා ලද්දේ ද DNA භාවිතයෙනි.

මූලාශ්‍රය: Science, DOI: 10.1126/science.aam9695

ඡායාරූප: පරිණාමීය මානවවිද්‍යාව සඳහා වූ මැක්‌ස්‌ ප්ලෑන්ක්‌ ආයතනය

http://www.vidusara.com/2017/05/10/feature2.html

Monday, May 8, 2017

අන්තර්ජාතික වෙළෙඳාමෙන් ඇති වන දේශසීමා ඉක්‌මවූ සෞඛ්‍ය ගැටලු

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


විදුසර, 03.05.2017, පි. 6 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2017/05/03/feature2.html




ලෝකයේ බොහෝ රටවල භාවිත කරන භාණ්‌ඩ අතර දියුණු වන රටවල්වල නිපදවන ලද විවිධ භාණ්‌ඩ තිබේ. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් ජංගම දුරකථන, සෙල්ලම් බඩු, ඇඳුම් ආදි විවිධ පාරිභෝගික භාණ්‌ඩ දැක්‌විය හැකි ය. මෙවැනි නිෂ්පාදන නිපදවන රටවල් අතර චීනය, අග්නිදිග ආසියානු රටවල් හා ඉන්දියාව වැනි රටවල් ඉදිරියෙන් සිටියි. එවැනි අපනයන අදාළ රටවල ආර්ථිකයේ වැදගත් තැනක්‌ ගනියි. (අනෙකක්‌ තබා ලෝකයේ බොහෝ රටවල ජාතික ධජ නිෂ්පාදනය කරන්නේ ද චීන සමාගම් ය). විශේෂයෙන් බටහිර යුරෝපය හා ඇමෙරිකාව වැනි දියුණු රටවල මෙවැනි භාණ්‌ඩ සඳහා ඉහළ ඉල්ලුමක්‌ තිබේ. මේ නිෂ්පාදනවල ඇති විශේෂත්වය වන්නේ ඒවායේ පාරිභෝගිකයන් සිටින රටවල නිපදවනු ලබන සමාන නිෂ්පාදනවලට වඩා මේ ආනයනික නිෂ්පාදන ලාභදායක වීම ය. ඒ නිසා පාරිභෝගික ආකර්ෂණය දිනාගැනීමට මේ නිෂ්පාදනවලට හැකි ව ඇත.

කෙසේ වෙතත්, බටහිර දියුණු රටවල පරිහරණය සඳහා නිපදවනු ලබන භාණ්‌ඩ ආදිය නිෂ්පාදනය කිරීමේ දී නිකුත් වන වායු විමෝචන හේතුවෙන් ඒවා නිෂ්පාදනය කරනු ලබන රටවල ජනතාවට ඇති වන බලපෑම මෙතෙක්‌ අඩු අවධානයකට ලක්‌ වූවකි. මේ සම්බන්ධව සිදු කරන ලද අධ්‍යයනයක්‌ පසුගිය දා ප්‍රකාශයට පත් විය. එම අධ්‍යයනයෙන් පෙන්වා දෙන්නේ එවැනි භාණ්‌ඩ නිෂ්පාදනය කිරීම නිසා ඇති වන වායු දූෂණය හේතුවෙන් ඒවා නිෂ්පාදනය කරන රටවල සැලකිය යුතු පිරිසක ගේ සෞඛ්‍යයට බලපෑමක්‌ ඇති වන බවයි.

එසේ ම ලෝකයේ එක්‌ කලාපයකින් නිකුත් වන විමෝචන මගින් තවත් කලාපයක ඇති වන මරණ ප්‍රමාණය ගැන ද මෙහි දී ගණනය කර තිබේ. මිනිසුන් තනාගෙන ඇති දේශසීමා වායු දූෂණයට අදාළ නො වන බව මේ අනුව පැහැදිලි ය. ඒ අනුව වායු දූෂණය ගෝලීය ගැටලුවකි.

අධ්‍යයන ක්‍රමවේදය


වායු දූෂණය සම්බන්ධව වැදගත් වන දූෂකයක්‌ ලෙස අංශුමය ද්‍රව්‍ය (particulate matter) හැඳින්විය හැකි ය. මේ නිසා ඇති වන මරණ ප්‍රමාණය එළිමහන් වායු දූෂණය (outdoor air pollution) නිසා ඇති වන මරණ ප්‍රමාණයෙන් 90%ක්‌ පමණ සඳහා හේතු වන බව පැවසේ. ඒ හෘද රෝග, ආඝාතය, පෙනහළු පිළිකා හා ඇදුම වැනි තත්ත්ව ඇති වීම හේතුවෙනි.

මේ අධ්‍යයනයේ දී අවධානය යොමු කර ඇත්තේ අංශුමය ද්‍රව්‍ය අතරින් සියුම් අංශුමය ද්‍රව්‍ය හෙවත් මයික්‍රෝ මීටර 2.5ට වඩා අඩු අංශුමය ද්‍රව්‍ය (PM2.5) මගින් ඇති වන වායු දූෂණය පිළිබඳ ව ය. විදුලි බලාගාර, කර්මාන්ත ශාලා, ගුවන් යානා හා නාවික ගමනාගමනය නිසා ඇති වන වායු දූෂණය පිළිබඳව මෙහි දී සලකා ඇත. ලෝකයේ කලාප 13ක පිහිටා ඇති රටවලින් මේ සඳහා දත්ත ලබාගැනීමට මේ පර්යේෂකයන් කටයුතු කර ඇත.

මෙහි දී වායු දූෂණ දත්ත, විමෝචන මිනුම් හා ගෝලීය වායු ධාරා ආකෘති යන දත්තවල එකතුවක්‌ මගින් වායු දූෂණය ඇති වීම හා එය ගමන් කර අවසන් වූ ස්‌ථානය සම්බන්ධව 2007 වර්ෂයේ දී පැවැති තත්ත්වය ගණනය කර තිබේ. එසේ ම ගෝලීය වෙළෙඳ විශ්ලේෂණ ව්‍යාපෘතිය (Global Trade Analysis Project) නම් ව්‍යාපෘතියක දත්ත මගින් තනාගත් ආර්ථික ආකෘතියක්‌ යොදාගනිමින් වායු දූෂණය හා පාරිභෝගික භාණ්‌ඩ සඳහා පාරිභෝගිකයන් අතර ඇති ඉල්ලුම හා වායු දූෂණය අතර යම් සම්බන්ධයක්‌ තිබේ ද යන්න සෙවීම සිදු කර ඇත.

අපනයන භාණ්‌ඩ නිසා සිදු වන මරණ


මේ අධ්‍යයනයේ දී අනාවරණය වී ඇති පරිදි, 2007 වර්ෂයේ දී PM2.5 කාණ්‌ඩයේ වායු දූෂක නිසා ලෝකය පුරා මිලියන 3.45ක පමණ ජනතාවක්‌ අකාලයේ මිය ගොස්‌ ඇත. ලෝකයේ එක්‌ කලාපයක පරිභෝජනය සඳහා තවත් කලාපයක නිෂ්පාදනය කරනු ලබන භාණ්‌ඩ හා සේවාවලින් නිකුත් ව ඇති විමෝචන හේතුවෙන් අදාළ භාණ්‌ඩ හා සේවා නිෂ්පාදනය කරන කලාපයේ ඇති වී තිබෙන මරණ ගණන 762,400ක්‌ බව එහි දී ගණන් බලා ඇත. මෙය මුළු මරණ ප්‍රමාණයෙන් 22%ක්‌ සඳහා සම්බන්ධයක්‌ දක්‌වන වන බව මේ පර්යේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.

එවැනි මරණ සඳහා භූගෝලීය ප්‍රදේශ මගින් ද නිදසුන් දක්‌වා ඇත. චීනයේ සිදු වන අකල් මරණ අතරින් 108,600ක්‌ පමණ ප්‍රමාණයක්‌ සම්බන්ධ වන්නේ බටහිර යුරෝපයේ හා ඇමෙරිකාව යන කලාපවල පරිභෝජනය කිරීම සඳහා නිෂ්පාදනය කරනු ලබන භාණ්‌ඩවලට ය.

උක්‌ත පර්යේෂකයන් සඳහන් කරන පරිදි ලාභදායක යෑයි සිතා දියුණු රටවල පාරිභෝගිකයන් මිල දී ගන්නා භාණ්‌ඩවල මිල අඩු වීමට හේතුවක්‌ වී ඇත්තේ අදාළ නිෂ්පාදන රටවල ඇති වායු දූෂණය සම්බන්ධ නීති රීති ප්‍රබල නො වීම නම්, දියුණු රටවල පාරිභෝගිකයන් ගේ ඉතිරිය ඇති වන්නේ වෙනත් රටක අහිමි වන ජීවිතවලිනි.

මේ අනුව සිය අපනයන හා සම්බන්ධ වැඩි ම මරණ ප්‍රමාණයක්‌ ඇති වන්නේ චීනයේ ය. ඒ අනුව චීනයේ වායු දූෂණයෙන් සිදු වන මරණ අතරින් 11%ක්‌ තරම් ප්‍රමාණයක්‌ එරටින් සෙසු රටවලට අපනයනය කරන භාණ්‌ඩ හා සම්බන්ධ වේ. චීනයෙන් වැඩි ම අපනයන ප්‍රමාණයක්‌ සිදු වන්නේ බටහිර යුරෝපයට හා ඇමෙරිකාව යන කලාපවලට ය.

අනෙක්‌ අතට තම කලාපයේ පරිභෝජනය කරන භාණ්‌ඩ නිසා සෙසු රටවල මරණ වැඩි ම ප්‍රමාණයක්‌ ඇති වීමට සම්බන්ධ වන කලාප වන්නේ බටහිර යුරෝපය, ඇමෙරිකාව හා දකුණු කොරියාව හා ජපානය ඇතුළත් සෙසු ආසියාව නම් කලාපයයි.

වායු දූෂක වෙනත් ප්‍රදේශවලට ගමන් කිරීමෙන් සිදු වන මරණ


මීට පෙර අධ්‍යයනවලින් පෙන්වා දී ඇති ආකාරයට ලෝකයේ එක්‌ ප්‍රදේශයක සිට දූෂිත වාතය බොහෝ දුරක පිහිටා ඇති වෙනත් ප්‍රදේශ කරා ගමන් කළ හැකි ය. මේ තත්ත්වය ඇති වන්නේ ගෝලීය වායු ධාරා මගිනි. උක්‌ත අධ්‍යයනයේ දී පර්යේෂකයන් ගේ අවධානයට මේ කරුණ ද ලක්‌ විය. ඒ අනුව එක්‌ ප්‍රදේශයක ඇති වන වායු දූෂණය වෙනත් කලාපයක්‌ කරා පැතිර යැමෙන් එසේ ඈත පිහිටා ඇති කලාපයේ ඇති වන සෞඛ්‍ය බලපෑම ඔවුන් ගේ සැලකිල්ලට ලක්‌ විය.

සමස්‌තයක්‌ ලෙස ගත හොත්, ලෝකයේ PM2.5 කාණ්‌ඩයේ වායු දූෂක නිසා සිදු වන අකල් මරණ අතරින් 12%ක්‌ හෙවත් 411,100ක්‌ පමණ ප්‍රමාණයක්‌ සඳහා හේතු වන්නේ එම මරණ සිදු වන කලාපවලින් පිටත පිහිටි කලාපවලින් නිකුත් වන වායු දූෂක ය.

නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් චීනයෙන් නිකුත් කරනු ලබන PM2.5 කාණ්‌ඩයේ වායු දූෂක නිසා ලෝකයේ වෙනත් කලාපවල ඇති වන අකල් මරණ ප්‍රමාණය 64,800ක්‌ ලෙස ගණන් බලා ඇත. මෙයට යුරෝපයේ හා ඇමෙරිකාවේ සිදු වන මරණ ද ඇතුළත් වේ. එහෙත් මේ ප්‍රමාණය, ඉහත සඳහන් කළ පරිදි බටහිර යුරෝපයේ හා ඇමෙරිකාවේ පරිභෝජනය සඳහා භාණ්‌ඩ නිෂ්පාදනයේ දී චීනයේ ඇති වන වායු දූෂණයෙන් එරට තුළ සිදු වන මරණ ප්‍රමාණයට වඩා අඩු බව පැහැදිලි ය.

කළ හැක්‌කේ කුමක්‌ ද?


මෙහි දී අවධානය යොමු විය යුතු තවත් කරුණක්‌ වන්නේ බටහිර දියුණු රටවල පරිභෝජන රටාව ද මේ තත්ත්වය වඩාත් සංකීර්ණ කරන බවයි. අධි පරිහරණය මේ රටවල දැකිය හැක්‌කකි. නිදසුනක්‌ ලෙස මේ වන විට ජංගම දුරකථනයක්‌ සාමාන්‍යයෙන් මාස හයකට පමණ වරක්‌ මාරු කිරීම සිදු වේ. එසේ භාණ්‌ඩ පරිහරණ අවශ්‍යතාව හා මිල පමණක්‌ සලකන අදාළ පාරිභෝගිකයන් අතරින් බහුතරයක්‌ ඒවා නිෂ්පාදනය කරන රටේ ජනතාව ගේ සෞඛ්‍යය හෝ පරිසරය සම්බන්ධව තැකීමක්‌ කරනු ඇතැයි සිතීම අපහසු ය. තම පරිභෝජනය ලෝකයේ වෙනත් පෙදෙසක වෙසෙන මිනිසුන් ගේ සෞඛ්‍යය සඳහා බලපාන බව පැවසීමෙන් මේ පාරිභෝගිකයන් ගේ ආකල්පවල වෙනසක්‌ ඇති කළ හැකි ද යන්න මෙහි දී ඇති වන පැනයයි. අවාසනාවකට මෙන් ලෝකයේ සෙසු රටවල් ද මේ වන විට පිවිසෙමින් සිටින්නේ එවැනි ම පරිභෝජන රටාවකට ය.

අනෙක්‌ අතට මේ භාණ්‌ඩ නිපදවන රටවල ආර්ථිකය තුළ මෙවැනි ලාබ භාණ්‌ඩ හා සේවා අපනයනය කිරීම වැදගත් තැනක්‌ ගනියි. එවැනි තත්ත්වයක්‌ ඇතුළත අදාළ රටවල පරිසර දූෂණ නීති රීති දැඩි කිරීමට ඒ රටවල් කෙතරම් උනන්දුවක්‌ දක්‌වනු ඇති ද යන්න ද සැක සහිත ය. එහෙත් මේ අධ්‍යයනයෙන් පෙන්වා දී ඇති ආකාරයට පරිසර දූෂණය පාලනය කරන තාක්‌ෂණය දියුණු කිරීමට එම රටවල් කටයුතු කිරීම ඒ කලාපවල මෙන්ම ලෝකයේ සෙසු ප්‍රදේශවල මානව සෞඛ්‍යය සඳහා යහපතක්‌ වන්නකි.

අන්තර්ජාතික වෙළෙඳාම ගෝලීයකරණය වීම නිසා මේ ආකාරයෙන් නිෂ්පාදනවල පාරිසරික හා සෞඛ්‍යමය බලපෑම් වෙනත් ප්‍රදේශයකට ගමන් කිරීමේ තත්ත්වය ඇති වී තිබේ. එහි බලපෑම ලෝකය මේ වන විට අත්දකිමින් සිටියි. එය සෞඛ්‍යය මෙන්ම පරිසරය හා සම්බන්ධව ද බලපෑමක්‌ ඇති කරන්නකි. මේ අධ්‍යයනයට සම්බන්ධ වූ පර්යේෂකයන් ඒ ගැන පැවැත්වූ මාධ්‍ය සාකච්ඡාවක දී පවසා ඇත්තේ මේ ගැන අන්තර්ජාතික මට්‌ටමින් කටයුතු කිරීම වැදගත් වන බවයි. වායු දූෂණය ප්‍රාදේශීය එකක්‌ නො ව අන්තර්ජාතික වශයෙන් බලපෑමක්‌ ඇති එකක්‌ ලෙස පිළිගෙන ඒ අනුව කටයුතු කිරීම වැදගත් බව ඔවුන් ගේ අදහසයි.

මූලාශ්‍රය: Nature, DOI:10.1038/nature21712

http://www.vidusara.com/2017/05/03/feature2.html