Saturday, November 11, 2017

අනූව දශකයේ බැරියර් අත්දැකීමක්

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

මේ සිදුවීම වූයේ 1990 දශකයේ මැද දීය. ඒ යුද්ධය අතර, සාම තවලම් දැක්කවූ හා පැකේජ පොදි බැදි කාලයයි. ඊනියා සාම වෑයමට එරෙහිව සමාජයේ යම් මතයක් ඇති කිරීමට ක්‍රියාකාරී කාර්යයක් කළ සංවිධානයක් වූයේ චින්තන පර්ෂදයයි. ඒ විවිධ සම්මන්ත්‍රණ, දේශන හා පත්‍රිකා බෙදීම් ආදිය සංවිධානය කරමිනි. එවකට කොළඹ සරසවියේ උගනිමින් සිටි මමද ඊට සුළු වශයෙන් හෝ සහායවීමට වාසනාව ලදිමි.
කැලණියේ පිහිටි නාලක හිමියන්ගේ පන්සලේ සිට දිනක් රාත්‍රියේ ත්‍රීරෝද රථයක නැගී අප කණ්ඩායමක් පිටත්වූයේ කොළඹ නගරයේ පෝස්ටර් ඇලවීමටය. රියදුරු හැර අප හතර පස් දෙනෙකු පමණ එදා රියේ ඉන්නට ඇත.

අද මෙන් නොව එදා පාරේ තැන් තැන්වල ආරක්ෂක මුර කපොලුය. ත්‍රස්ත තර්ජනය නිසා වාහන පරීක්ෂාව දැඩිව සිදුකරන ලදි. අප ගිය ත්‍රීරෝද රියද එවැනි තැනක නතර කෙරිණි.

"කොහේද යන්නේ" ... "මොනවද වාහනේ තියෙන්නේ" ... "කට්ටිය බහින්න බලන්න" ...
මේ සුපුරුදු ප්‍රශ්න මැද පොලිස් නිලධාරියාට ගැටලුවක් වූයේ රියේ වැඩි පිරිසක් ගමන් කිරීමයි.
"ත්‍රීවීල් එකක මච්වර කට්ටිය කොහෙද යන්නේ?"

අප හා සිටි වැඩිහිටියා වූ ඒ වන විට මොරටුව සරසවියේ අවසන් වසර සමත්ව සිටි සොහොයුරා අප යන කටයුත්ත කීවේය.

"කෝ බලමු මොනවද ඔය අලවන්න යන ඔය පෝස්ටර් කියලා..." ඒ හමුදා සෙබළකුගේ අණ විය. අපි පෝස්‌ටර් කීපයක් දිග හැරියෙමු.

ඒවායේ වූයේ රටේ ඒකීය භාවය, රට රැකීම ආදිය ගැන හා පැකේජ විරෝධීව ලියැවුණු දේය. ලයිට් එලියෙන් මේවා කියැවූ ඔවුන්ගේ ප්‍රතිචාර වෙනස් විය.

"මේවා තමයි අද ගහන්න ඕන පෝස්ටර්" එක් හමුදා සෙබළෙක් කීවේය.

"මල්ලි ඕනෑ නම් ඉස්සරහත් තව එක්කෙනෙක් දාගෙන යන්න." රියදුරාට එසේ කීවේ අර පොලිස් නිලධාරියාය.

"හරි මල්ලිලා යන්න."

ඔවුන්ගේ රාජකාරියට ස්තුති කළ අපි අපේ කටයුත්තට පිටත්වීමු.

Wednesday, October 25, 2017

'අපේ පොදු අනාගතය' වසර 30කට පසු

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


විදුසර, 18.10.2017, පි. 5 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2017/10/18/feature2.html



1987 ඔක්‌තෝබර් මාසය, නූතන පරිසර ව්‍යාපාරයේ වැදගත් සිදුවීමක්‌ සනිටුහන් කළ මාසයකි. ඒ තිරසර සංවර්ධනයට ජගත් මට්‌ටමින් පුළුල් පිළිගැනීමක්‌ ලබා දීමට හේතු වූ 'අපේ පොදු අනාගතය' (Our Common Future) නම් වාර්තාව එක්‌සත් ජාතීන් ගේ මහා මණ්‌ඩලයේ පූර්ව සැසියක්‌ වෙත නිල වශයෙන් ඉදිරිපත් කරන ලද්දේ අදින් වසර 30කට පෙර එම මාසයේ දී වීම නිසා ය. එය බෘන්ඩ්ට්‌ලන්ඩ් කොමිසම ලෙස ද ප්‍රකට වූ පරිසරය හා සංවර්ධනය පිළිබඳ ජගත් කොමිසමේ වාර්තාව විය.

1960 දශකයේ පටන් පරිසරයේ ඇති වී තිබූ විවිධ ගැටලු හේතුවෙන් ලෝකයේ විවිධ රටවල - විශේෂයෙන් දියුණු රටවල - මේ පිළිබඳව සැලකිය යුතු අවධානයක්‌ යොමු වී තිබිණි. 1970 වර්ෂයේ ඇමෙරිකාවේ පළමු වරට සමරන ලද මිහිතල දිනය හා ඉන් එරට තුළ හා ජගත් මට්‌ටමෙන් පරිසරය පිළිබඳව ඇති වූ අවධානය මීට නිදසුනකි. අනතුරුව 1972 වන විට ජගත් මට්‌ටමින් ලෝකයේ ම අවධානය පාරිසරික ගැටලු වෙත යොමු වී තිsබිණි. එම වර්ෂයේ දී ස්‌වීඩනයේ ස්‌ටොක්‌හෝම් නගරයේ දී පැවැති මානව පරිසරය පිළිබඳ එක්‌සත් ජාතීන් ගේ සම්මන්ත්‍රණය (UNCHE) මේ පිළිබඳව ජගත් සැලකිල්ල යොමු වීමේ ප්‍රතිඵලයකි. එය නූතන පරිසර ව්‍යාපාරයේ වැදගත් සන්ධිස්‌ථානයක්‌ සේ සැලකේ.

පරිසරය පිළිබඳව එසේ අවධානයක්‌ යොමු වුව ද, දිගුකාලීන වශයෙන් ගත් විට සංවර්ධනය හමුවේ පරිසරය මුහුණ දී තිබූ අභියෝග ජයගැනීම සඳහා එතරම් සාධනීය වූ පියවරක්‌ ලෝකයේ දැකිය නොහැකි විය. සියලු රටවල් තමන්ට සුපුරුදු ආර්ථික සංවර්ධන ආකෘතිය ම අනුගමනය කිරීම 1980 දශකයේ දී ද දැකිය හැකි විය.

පරිසරය හා සංවර්ධනය පිළිබඳ ජගත් කොමිසම


මේ පසුබිමේ දී මානව පරිසරයේ හා ස්‌වාභාවික සම්පත්වල ඇති වී තිබු දැඩි හායනය පිළිබඳව සොයා බලා කටයුතු කිරීම සඳහා කොමිසමක්‌ පත් කිරීමේ යෝජනාවක්‌ 1983 වර්ෂයේ දෙසැම්බර් මාසයේ දී එක්‌සත් ජාතීන් ගේ මහා මණ්‌ඩල රැස්‌වීමේ දී සම්මත කරන ලදි. එම අංක 38/161 දරන යෝජනාව වූයේ ''වසර 2000ට හා ඉන් ඔබ්බට පරිසර දැක්‌ම සකස්‌ කිරීමේ ක්‍රියාවලිය'' සඳහා වූ විශේෂ කොමිසමක්‌ පත් කිරීම ය. මේ අද අප දන්නා පරිසරය හා සංවර්ධනය පිළිබඳ ජගත් කොමිසම (World Commission on Environment and Development) නම් කොමිසමේ ආරම්භයයි.

ඉහත කී මහා මණ්‌ඩල යෝජනාවෙන් කොමිසමට පැවරුණු කාර්යයන් අතරින් එකක්‌ වූයේ වසර 2000 හා ඉන් අනතුරුව එළැඹෙන කාලය සඳහා තිරසර සංවර්ධනය අත්පත් කරගැනීම උදෙසා දිගුකාලීන පාරිසරික උපායමාර්ග යෝජනා කිරීම ය. කොමිසමේ සභාපතිනිය වූයේ නෝර්වේ රාජ්‍යයේ අග්‍රාමාත්‍යවරියක වූ ග්‍රෝ හාලේම් බෘන්ඩ්ට්‌ලන්ඩ් ය. කොමිසම ඇතැම් විට බෘන්ඩ්ට්‌ලන්ඩ් කොමිසම (Brundtland Commission) ලෙසින් හැඳින්වෙන්නේ සභාපතිනිය ගේ නමිනි. ඇය ගේ විද්‍යාත්මක පසුබිම නිසා එහි සභාපති ලෙස පත් කරන ලද බව සැලකේ. එහි උප සභාපති වූයේ සුඩාන ජාතිකයකු හා එහි විදේශ අමාත්‍යවරයා වූ මන්සූර් කාලිඩ් ය. දියුණු රටවල් මෙන්ම දියුණු වන රටවල් ද වශයෙන් විවිධ රටවල් 21ක සාමාජිකයන් ගෙන් සමන්විත වූ මේ කොමිසම වසර තුනක්‌ පමණ කාලයක්‌ කටයුතු කළේ ය.



කොමිසමේ වාර්තාව 1987 අප්‍රේල් මාසයේ දී මුද්‍රණය කරන ලද අතර, එක්‌සත් ජාතීන් ගේ මහා මණ්‌ඩලයේ සැසියක්‌ වෙත නිල වශයෙන් භාර දෙන ලද්දේ අදින් වසර තිහකට පමණ පෙර 1987 ඔක්‌තෝබර් මාසයේ දී ය. මහා මණ්‌ඩලය විසින් දෙසැම්බර් මාසයේ දී පිළිගන්නා ලද එම වාර්තාව 'අපේ පොදු අනාගතය' (Our Common Future) නම් වූ අතර එය ඇතැම් අවස්‌ථාවල දී බෘන්ඩ්ට්‌ලන්ඩ් වාර්තාව (Brundtland Report) යනුවෙන් ද හැඳින්වේ. මේ වාර්තාව නිකුත් කිරීමෙන් පසුව 1987 දෙසැම්බර් මාසයේ දී කොමිසමේ කටයුතු නිමාවට පත් විය.

අපේ පොදු අනාගතය වාර්තාව


'අපේ පොදු අනාගතය' වාර්තාව වැදගත් වන්නේ එම`ගින් හෙළිදරවු කරන ලද ඉදිරි ම`ග හේතුවෙනි. අද වන විට ඉතා පුළුල් ලෙස භාවිත වන තිරසර සංවර්ධනය යන සංකල්පය පුළුල් ලෙස පිළිගැනීමට ලක්‌ වන්නේ හා ප්‍රචලිත වන්නේ මේ වාර්තාව ම`ගිනි.

තිරසර සංවර්ධන සංකල්පය ඒ වන විට ද භාවිතයේ තිබුණු සංකල්පයකි. ඒ පිළිබඳ අදහස 1960 දශකයේ පමණ සිට යොදාගෙන තිබුණු බව අයිරිස්‌ බරෝවි මේ කොමිසමේ ඉතිහාසය පිළිබඳව 2014 දී ලියූ කෘතියකින් පෙන්වා දී ඇත. 1972 වර්ෂයේ දී බාබරා වෝඩ් හා රේනේ ඩුබොස්‌ විසින් රචනා කරන ලද 'එක්‌ මිහිතලයක්‌ පමණයි' (Only One Earth) නම් කෘතියේ මේ පිළිබඳව සඳහන් වන බව පැවසේ. පෙර සඳහන් කළ පරිදි 1983 වර්ෂයේ දී පරිසරය හා සංවර්ධනය පිළිබඳ කොමිසමේ කාර්ය භාරය නම් කිරීමේ දී ද තිරසර සංවර්ධන අත්පත් කරගැනීම ගැන සඳහන් වේ. මේ අනුව අපේ පොදු අනාගතය කෘතිය විසින් සිදු කරන ලද්දේ මේ තිරසර සංවර්ධනය සංකල්පය ජගත් මට්‌ටමින් පිළිගැනීමට ලක්‌ කිරීම හා ප්‍රචලිත කිරීම බව පැහැදිලි ය.

එසේ ම මේ වාර්තාව ඉන් පසුව පැමිණි අන්තර් ජාතික සාකච්ඡාවලට වැදගත් පදනමක්‌ සැපයී ය. 1992 වර්ෂයේ දී බ්‍රසිලයේ රියෝ ද ජැනේරෝ නගරයේ දී පැවැත්වූ මිහිතල සමුළුවට හා එහි දී එක`ගතාවට පැමිණි 21 වැනි සියවස සඳහා වූ න්‍යායපත්‍රය (Agenda 21) සඳහා 'අපේ පොදු අනාගතය' හා තිරසර සංවර්ධනය ම`ගපෙන්වන සංකල්පය විය.

උක්‌ත වාර්තාව මඟින් තිරසර සංවර්ධනය සඳහා හඳුන්වා දෙන ලද අර්ථදැක්‌වීම වන්නේ අනාගත පරම්පරාවල අවශ්‍යතා සඳහා යොදාගැනීමට බාධා නො වන ආකාරයෙන් වර්තමාන අවශ්‍යතා සඳහා යොදාගැනීම යන්න ය. 1987 පටන් තිරසර සංවර්ධනය ලෝක සංවර්ධනයේ මාර්ගෝපදේශක සංකල්පය ලෙස පිළිගැනීමට ලක්‌ වී ඇතත්, ක්‍රියාත්මක කිරීමේ දී එය කෙතරම් සාර්ථක වී තිබේ ද යන්න විමසා බැලිය යුතු කරුණකි.

තිරසර සංවර්ධනය යථාර්ථයක්‌ ද?


තිරසර සංවර්ධනය මේ ආකාරයෙන් ජගත් මට්‌ටමෙන් පුළුල් ලෙස පිළිගැනීමට ලක්‌ වී වසර 30කට හෙවත් දශක තුනකට පසුව ඒ දෙස හැරී බැලීමට මේ කාලය බව සුදුසු ය. 'අපේ පොදු අනාගතය' ම`ගින් එදා ලෝකය මුහුණ පා සිටි පාරිසරික ෙ€දවාචකය ගැන අවධානය යොමු කර තිබිණි. කාන්තාරකරණය, දේශගුණ වෙනස්‌ වීම, ඕසෝන් ස්‌තරය තුනී වීම, කාර්මික දූෂණය, පාංශු ඛාදනය, ජීවීන් වඳ වී යැම ආදි විවිධ පාරිසරික ගැටලු ගැන එහි දී අවධානය යොමු කර තිබිණි. එසේ ම ඒ ඒ අංශවල 2000 වසර වන විට ඇති විය හැකි තත්ත්වය ද, ඇතැම් අවස්‌ථාවල දී ඒ තත්ත්වය ඇති වීම වළක්‌වාගැනීම සඳහා වූ ඉලක්‌ක ද එදා පැවැති දැනුම අනුව මේ වාර්තාවේ දක්‌වා තිබිණි. මේ ඇතැම් අංශ පිළිබඳ ඉලක්‌ක අප අත්පත් කරගෙන අවසන් ය. සමහර ඉලක්‌ක ප්‍රමාණවත් නො වන බැවින් නව ඉලක්‌ක වෙත ලෝකය ගමන් කර තිබේ.

නිදසුන් ලෙස වායු දූෂණය පාලනය, ඕසෝන් ස්‌ථරය යථා තත්ත්වයට පත් කිරීම, වන විනාශය පාලනය වැනි කරුණු දැක්‌විය හැකි ය. මේ වන විට වායු දූෂණය පිළිබඳ තත්ත්වය එදා පැවැති තත්ත්වයට වඩා යහපත් මට්‌ටමක පවතී. රථවාහන මෙන්ම කර්මාන්ත පිළිබඳ වායු දූෂක සම්බන්ධයෙන් ද නව ප්‍රමිති හා නීති ක්‍රියාත්මක වී ඇති අතර, තාක්‌ෂණය දියුණු වී ඇති බැවින් වායු දූෂක පාලනය කළ හැකි වී තිබේ. 1980 දශකයේ පැවැති අම්ල වැසි ගැන දැන් එතරම් අසන්නට නො ලැබේ. දියුණු රටවල තත්ත්වය වඩා යහපත් වන අතර දියුණු වන රටවල් තවමත් ම`දක්‌ පසුපසින් සිටියි. නිවර්තන කලාපීය වනාන්තර විනාශය ද මෑත දශකවල දී අඩු වී ඇති බව වාර්තා අනුව පෙනෙයි. සංරක්‌ෂණ ප්‍රයත්නය මේ සඳහා බලපා ඇති මූලික කරුණ වූ අතර, නීතිමය කටයුතු හා සහතිකකරණය වැනි ක්‍රියාවලි ද ඒ සඳහා හේතු විය. වියානා සම්මුතිය හා මොන්ටි්‍රයල් සන්ධානය ම`ගින් ක්‍රියාත්මක කරන ලද, සමස්‌තයක්‌ ලෙස ලෝකයේ ම සහයෝගය ලද වැඩපිළිවෙළක්‌ ම`ගින් ඕසෝන් ස්‌තරයට හානි වීම මේ වන විට නැවතී ඇති අතර අනාගතයේ දී එය යථා තත්ත්වයට පත් වනු ඇත.

'අපේ පොදු අනාගතයේ' සඳහන් එක්‌ ඉලක්‌කයක්‌ වූයේ ආරක්‌ෂිත ප්‍රදේශ ප්‍රමාණය එදා තිබූ ප්‍රමාණය මෙන් තුන් ගුණයක්‌ හෙවත් භූමියෙන් 12%ක්‌ පමණ විය යුතු බවයි. ඒ ලෝකයේ සමස්‌ත පරිසර පද්ධතිවල නියෝජනයක්‌ ලබා දීම සඳහා ය. එහෙත් මේ ගැන ඇති වූ උනන්දුව හා දැනුම අනුව වඩා ඉහළ ඉලක්‌ක පිළිගැනීමට ලක්‌ ව ඇත. 2010 දී සම්මත වූ අයිචි ජෛව විවිධත්ව ඉලක්‌ක අනුව ලෝකයේ ආරක්‌ෂිත ප්‍රදේශ ප්‍රමාණය 2020 වර්ෂය වන විට 17%ක්‌ පමණ විය යුතු වෙයි.

මෙවැනි සාර්ථක ප්‍රතිඵල අත්පත් කරගත හැකි වූයේ 'අපේ පොදු අනාගතය' මඟින් පෙන්වූ අනතුරු හැ`ගවීම වටහාගැනීම නිසා ය. එහි එදා පෙන්වූ අනතුර වටහාගෙන ඉන් ගැලවීමට හැකි වූයේ ලෝකය ඒ සම්බන්ධව ගත් පියවර නිසා ය. ඒ අනුව 'අපේ පොදු අනාගතය' අපේ අනාගතය හැඩගැස්‌වීමට මහත් මෙහෙයයක්‌ සිදු කර ඇත.

'අපේ පොදු අනාගතය' වාර්තාවේ ද පෙන්වා දී ඇති ආකාරයට ආර්ථික සංවර්ධනය, සමාජ සමානතාව හා පාරිසරික ආරක්‌ෂාව තිරසර සංවර්ධනය සඳහා අවශ්‍ය වුව ද මේ ත්‍රිත්වයට ඇතැම් අවස්‌ථාවල දී එකට ගමන් කළ නොහැකි බව පැහැදිලි ය. තිරසර සංවර්ධනය පිළිබඳ ගමනේ දී ලෝකයේ ඇතැම් කලාපවල තත්ත්වය සතුටු විය හැකි නමුත් තවත් කලාපවල තත්ත්වය ගැන එසේ සතුටු විය හැකි නො වන්නේ මේ නිසා ය. දියුණු රටවල් පරිසරය පිළිබඳව කටයුතු කිරීමේ දී ඉදිරියට ගොස්‌ ඇති නමුත් දියුණු වන රටවල තත්ත්වය එතරම් සතුටුදායක නොමැත. එසේ ම ලෝකය හමුවේ තවත් බරපතළ වූ අභියෝග තිබේ. දේශගුණ වෙනස්‌ වීම සම්බන්ධ අභියෝගය එවැන්නකි.

කෙසේ වෙතත් 1980 දශකය වන විට ලෝකය ගමන් කරමින් තිබූ හානිකර ප්‍රවණතාව වෙනස්‌ කර වඩා යහපත් තත්ත්වයක්‌ වෙත ගමන් කරන ප්‍රවණතාවකින් අද ලෝකය ගමන් කරමින් ඇති බව පැහැදිලි ය. ඒ සඳහා 'අපේ පොදු අනාගතය' වාර්තාව හා පරිසරය හා සංවර්ධනය පිළිබඳ ජගත් කොමිසම විසින් සිදු කරන ලද කාර්යභාරය සිහිපත් කළ යුතු ව තිබේ.

http://www.vidusara.com/2017/10/18/feature2.html

Saturday, October 21, 2017

බස් කතා 5: "මල්ලෙ පොල්"

මේ සිදුවීම වූයේ අද (2017 ඔක්. 21) උදේ මහරගම අධිවේගී මාර්ග බස්පෝලිමේ දීය. මාතර බසයකට නගින්නට ලොකු ට්‍රැවලින් බෑගයක් බිම තබා ගෙන සිටි අයෙකු ඔහු සමග සිටි කාන්තාවකට මෙසේ කීය.

"This bag is too heavy"

"මොනවද තියෙන්නෙ" ප්‍රශ්නය අර කාන්තාවගෙනි.

"පොල්"

අර පුද්ගලයා පිළිතුරු දුන්නේ අපවද සිනා ගන්වමිනි.

ඔහු ඉන්පසුව කී පරිදි බෑගයේ වූයේ පොල් නොවන බව පැහැදිලි වුවත්, මුල් කතාවෙන් පෙනුනේ මේ දවස්වල පොල්වලට ඇති වැදගත්කමයි. පොල් මිල ජනජීවිතයට කර ඇති බලපෑමයි.

පොල් ගෙඩියක මිල ශත 70ට ගිය කලක එය ආණ්ඩුවක් පෙරලන්නට මාතෘකාවක් කරගත් රටක (1977), ගෙඩියක් ශත 10000කට හෙවත් රු. 100කට කන විට කොහොමද? මෙය එදා ඩොලරයක මිල (රු 8 ක්) හා අද ඩොලරයක මිල (රු 153) හා සංසන්දනය කළ හැකිදැයි නොදනිමි.

21.10.2017

පරණ බස් කතා - https://dhaneshw.blogspot.com/search/label/%E0%B6%B6%E0%B7%83%E0%B7%8A%20%E0%B6%9A%E0%B6%AD%E0%B7%8F

Monday, October 16, 2017

නිවර්තන වනාන්තර හා පශු පාලනයේ ඉහළ හරිතාගාර විමෝචන

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


විදුසර, 04.10.2017, පි. 6 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2017/10/04/feature2.html

දේශගුණ වෙනස්‌ වීම සඳහා බලපාන හරිතාගාර වායු විමෝචන පිළිබඳව බොහෝ දේ අපි මේ වන විට ද දනිමු. එහෙත් මේ පිළිබඳව වැදගත් කරුණු වරින් වර සිදු කරනු ලබන නව පර්යේෂණවලින් අනාවරණය වේ. ඇතැම් අවස්‌ථාවල දී මෙතෙක්‌ ඒ ප්‍රභව සම්බන්ධව දැන නො සිටි කරුණු අනාවරණය වන අතර තවත් අවස්‌ථාවල දී අප දැන සිටි කරුණු වඩා නිවැරැදි කිරීම සිදු වේ.

මේ ලිපිය ලියෑවෙන්නේ මැතක දී පළ වූ අධයයන දෙකකින් හෙළි වී ඇති කරුණු සම්බන්ධව ය. ඉන් එක්‌ අධ්‍යයනයකින් කියෑවෙන්නේ නිවර්තන වනාන්තරවලින් නිකුත් වන හරිතාගාර වායු විමෝචන ප්‍රමාණය ඒවායින් අවශෝෂණය කරන වායු විමෝචන ප්‍රමාණය ඉක්‌මවා ගොස්‌ ඇති බව ය. මේ නිසා වනාන්තර තවදුරටත් කාබන් තිර කරන සේ සැලකිය හැකි ද යන ගැටලුව මතු වේ.

අනෙක්‌ අධ්‍යයනයේ දී අවධානය යොමු ව ඇත්තේ පශු පාලන අංශයෙන් නිකුත් වන මීනේත් වායු විමෝචන පිළිබඳව වෙයි. මීතේන් වායුව ද ප්‍රබල හරිතාගාර වායුවකි. එම අධ්‍යයනයෙන් කියෑවෙන ආකාරයට එම අංශයේ විමෝචන ප්‍රමාණය මේ වන විට ගණන් බලා ඇත්තේ සත්‍ය ප්‍රමාණයට වඩා අඩු ප්‍රමාණයක්‌ ලෙස ය.

වනාන්තරවලින් හරිතාගාර වායු විමෝචන නිකුත් වේ


නිවර්තන වනාන්තර යනු හරිතාගාර වායු අවශෝෂණය කරනු ලබන පරිසර පද්ධතියකි. ඒ නිසා කාබන් සංචිතයක්‌ ලෙස එය වැදගත් බව සාමාන්‍ය පිළිගැනීමයි. ශාක වර්ධනයේ දී මෙසේ කාබන් සංචිත කිරීම සිදු වේ. එහෙත් ශ්වසනයේ දී හා කාබනික ද්‍රව්‍ය දිරාපත් වීමේ දී වනාන්තරයකින් කාබන් ඩයොක්‌සයිඩ් විමෝචනය වීමක්‌ ද සිදු වේ. එහෙත් සාමාන්‍යයෙන් නිවර්තන වනාන්තරවල ශුද්ධ කාබන් අවශෝෂණයක්‌ සිදු වන බව විශ්වාස කරනු ලැබේ. එහෙත් පසුගිය දා ප්‍රකාශයට පත් අධ්‍යයනයකට අනුව නිවර්තන වනාන්තරවල හරිතාගාර වායු විමෝචන ප්‍රමාණය, අවශෝෂණය කරනු ලබන ප්‍රමාණය ඉක්‌මවා ඉහළ ගොස්‌ ඇත.

දකුණු ඇමෙරිකාවේ, අප්‍රිකාවේ හා ආසියාවේ පිහිටා ඇති නිවර්තන වනාන්තර මගින් මෑතක්‌ වන තුරු ම හරිතාගාර වායු විමෝචන අවශෝෂණය සම්බන්ධව වැදගත් මෙහෙයක්‌ ඉටු කරනු ලැබූයේ වනාන්තර වර්ධනය වීමේ දී ය. එහෙත් මේ වනාන්තර හායනයට ලක්‌ ව තිබීම නිසා හරිතාගාර වායු විමෝචන අවශෝෂණය කරන ප්‍රමාණයට වඩා විමෝචනය වන ප්‍රමාණය අධික වී තිබේ. මේ අධ්‍යයනයේ දී හෙළි වී ඇකි පරිදි, මේ වනාන්තර මගින් වාර්ෂිකව හරිතාගාර වායු ටෙට්‍රා ග්‍රෑම් 436ක්‌ අවශෝෂණය කරයි. එහෙත් වනාන්තරවලින් වර්ෂයක දී විමෝචනය කරනු ලබන හරිතාගාර වායු විමෝචන ප්‍රමාණය වාර්ෂිකව ටෙට්‍රා ග්‍රෑම් 861ක්‌ පමණ වේ. මේ අනුව වාර්ෂිකව ටෙට්‍රා ග්‍රෑම් 425ක ප්‍රමාණයක හරිතාගාර වායු විමෝචන නිවර්තන වනාන්තරවලින් වාර්ෂිකව නිකුත් වේ. එනම් කාබන් හානියක්‌ සිදු වේ. සංසන්දනාත්මකව ගත හොත් මේ සමස්‌ත වෙනස ඇමෙරිකාවේ ධාවනය වන රථවාහන මගින් විමෝචනය වන හරිතාගාර වායු විමෝචන ප්‍රමාණයට වඩා අධික බව දක්‌වා තිබේ.

මෙහි දී හෙළි වූ ආකාරයට වනාන්තර මගින් අපේක්‌ෂිත කාබන් තිර කිරීමේ කාර්යභාරය ඉටු නො වීම එක්‌තරා ආකාරයකින් විස්‌මයට කරුණකි. එහෙත් ඒ සඳහා හේතුවක්‌ ඇත. වනාන්තරවල දැකිය හැකි ශාකවලින් වායුගෝලයෙන් කාබන් ඩයොක්‌සයිඩ් වායුව ඉවත් කිරීම සුපුරුදු පරිදි ම සිදු කරයි. එහෙත්, වනාන්තරයෙන් නිකුත් වන හරිතාගාර වායු ප්‍රමාණයට වඩා හරිතාගාර වායු විමෝචන අවශෝෂණය කරගැනීමට තරම් වනාන්තරයේ ශාකවලට හැකියාවක්‌ නො තිබීම මේ ගැටලුවට හේතු වී තිබේ. ඒ වනාන්තර හායනයට ලක්‌ ව තිබීම නිසා ය. මේ අනුව නිවර්තන කලාපයේ වනාන්තර ප්‍රදේශ සමහරක්‌ තවදුරටත් කාබන් තිර කරන ප්‍රදේශ නො වේ.

මේ අධ්‍යයනය සඳහා මේ විෂය පිළිබඳව මෙතෙක්‌ සිදු කරන ලද සවිස්‌තර ම ක්‍රමවේදය යොදාගෙන තිබීම නිසා මෙමගින් හෙළිදරව් වන කරුණු වැදගත් වේ. මෙහි දී වන හායනය (degradation) හා බාධා කිරීම (disturbance) පමණක්‌ නො ව වෙනත් කරුණු සම්බන්ධව ද අවධානය යොමු කර තිබේ. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත්, ශාක ඝනත්වය තුනී වීම, වනාන්තරයේ වියන් ස්‌තරය එසේ ම තිබිය දී පහළ පිහිටි ශාක ස්‌තර අහිමි වීම වැනි කරුණු පිළිබඳව මෙහි දී අවධානය යොමු ව ඇත. මේ දෙවනුව කී කරුණ ඇති වීමට වරණීය දැව හෙළීම්, ලැව් ගිනි ආදිය බලපායි. මේ නිසා වනාන්තරවල ජෛව ස්‌කන්ධය 75%ක්‌ පමණ ප්‍රමාණයකින් අඩු විය හැකි නමුත් චන්ද්‍රිකා ඡායාරූප මගින් සිදු කරන අධ්‍යයනයවල දී මේවා නිරීක්‌ෂණය නො වේ. ඉහළ අහසේ සිට ලබාගන්නා චන්ද්‍රිකා ඡායාරූපවලින් පෙනෙන්නේ හානියට ලක්‌ නො වූ රුක්‌ වියනක්‌ වීම මීට හේතුවයි. එයට යටින් ඇති හානියට හා හායනයට ලක්‌ වූ වනාන්තරයේ තත්ත්වය එයට නිරීක්‌ෂණය වන්නේ නැත.

උක්‌ත අධයයනයේ දී වසර 12ක (2003-2014) චන්ද්‍රිකා ඡායාරූප මෙන්ම ක්‌ෂේත්‍ර අධ්‍යයන දත්ත ද සංයෝජනය කර ඇත. එහි දී ඔවුන්ට පෙනී ගොස්‌ ඇති පරිදි වැඩි ම කාබන් හානියක්‌ සිදු ව ඇත්තේ වන හායනයෙන් හා වනාන්තරවලට සිදු වන බාධා කිරීම් නිසා ය. එය සමස්‌ත හානියෙන් 68.9%ක්‌ පමණ ප්‍රමාණයකට හේතු වේ. වනාන්තර විනාශයෙන් සිදු ව ඇති හානිය ඊට වඩා අඩු ය. වන හායනය මෙතරම් බරපතළ වූවක්‌ බව පර්යේෂකයන් මීට පෙර අපේක්‌ෂා නො කළ දෙයකි. මේ තත්ත්වය නිවර්තන වනාන්තර පිහිටි සැම මහාද්වීපයක ම පාහේ සිදු ව ඇත. (මූලාශ්‍රය: Science , DOI: 10.1126/science.aam5962).

ගවයන් ගෙන් නිකුත් වන මීතේන් විමෝචන අධිකයි


පශු පාලන අංශයෙන් නිකුත් වන හරිතාගාර වායු විමෝචන ප්‍රමාණය කලින් ඇස්‌තමේන්තු කළ ප්‍රමාණයට වඩා ඉහළ අගයක්‌ ගන්නා බව ද පසුගිය දා නිකුත් වී ඇති තවත් අධ්‍යයනයක්‌ මගින් හෙළි කර ඇත. එක්‌ සත්ත්වයකුට සාපේක්‌ෂව නිකුත් කරනු ලබන විමෝචන ප්‍රමාණය පිළිබඳ කරනු ලැබ ඇති සංශෝධිත ගණනය කිරීම් අනුව, 2011 වර්ෂයේ දී ලෝකයේ පශු පාලන අංශයේ විමෝචන ප්‍රමාණය ඇස්‌තමේන්තු ප්‍රමාණයට වඩා 11%ක්‌ පමණ ඉහළ වේ. මේ ඇස්‌තමේන්තුගත ප්‍රමාණය ගණනය කර ඇත්තේ එක්‌සත් ජාතීන් ගේ දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳ අන්තර්-රාජ්‍ය මණ්‌ඩලයේ (IPCC) 2006 වර්ෂයේ දත්ත මත පදනම් ව ය.

මේ අනුව 2011 වර්ෂයේ සමස්‌ත මීතේන් විමෝචන ප්‍රමාණය ටෙට්‌රා ග්‍රෑම් 119.1ක්‌ පමණ වේ. එයට ආන්ත්‍රික ක්‍රියාවලියෙන් පිට වන මීතේන්වල (enteric fermentation methane) 8.4%ක ඉහළ යැමක්‌ ද, අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණ මීතේන්වල (manure management methane) 36.7%ක ඉහළ යැමක්‌ ද ඇතුළත් වේ. මේ අධ්‍යයනයට අනුව, පශු පාලනයෙන් නිකුත් වන මීතේන් විමෝචන ප්‍රමාණය කැපී පෙනෙන ආකාරයෙන් ඉහළ ගොස්‌ ඇත්තේ ආසියාවේ, දකුණු ඇමෙරිකාවේ හා අප්‍රිකාවේ දියුණු වන රටවල ය. ඇමෙරිකාවේ හා කැනඩාවේ මේ ඉහළ යැමේ කැපී පෙනෙන වෙනසක්‌ නොමැති අතර, යුරෝපයේ මීතේන් විමෝචන ප්‍රමාණය පහළ ගොස්‌ තිබේ.

ලෝකයේ බොහෝ ප්‍රදේශවල සතුන් අභිජනනය මගින් විශාල ප්‍රමාණයේ සතුන් බිහි ව ඇති අතර, මේ සතුන් වැඩි ආහාර ප්‍රමාණයක්‌ ආහාරයට ගැනීම ද සිදු වේ. මේ හේතුව නිසා ද, පශු සම්පත් කළමනාකරණයේ ඇති වූ වෙනස්‌කම් නිසා ද මීතේන් වායු විමෝචන ඉහළ ගොස්‌ ඇති බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇත. මේ පර්යේෂකයන්ට අනුව කලින් සකස්‌ කළ ඇස්‌තමේන්තු පදනම් ව ඇත්තේ යල් පැන ගිය දත්ත මත වීම මීට හේතුවයි.

වෙනත් පර්යේෂණවලින් හෙළි ව ඇති ආකාරයට ද 2000 සිට 2006 අතර කාලයේ දී වඩා සෙමින් ඉහළ ගොස්‌ ඇති වායුගෝලයේ මීතේන් වායු සාන්ද්‍රණය ඉන්පසුව වඩා වේගවත් ව ඉහළ ගොස්‌ තිබේ. පසුගිය දශකයේ දී පමණ මීතේන් වායු සාන්ද්‍රණය දස ගුණයකින් පමණ වර්ධනය වීම මීට නිදසුනකි. මීතේන් වායුව වායුගෝලයට එක්‌ වන ස්‌වාභාවික ක්‍රම වන්නේ පීට්‌ බිම්, තෙත්බිම් හා වේයන් වැනි ක්‍රම ය. එසේ ම මිනිසුන් ගේ ක්‍රියාකාරකම් මගින් මීතේන් එක්‌ වන ආකාර දෙකක්‌ දැකිය හැකි ය. ඉන් එකක්‌ වන්නේ ගල් අගුරු, තෙල් හා ස්‌වාභාවික වායු නිෂ්පාදනයේ දී හා ප්‍රවාහනයේ දී සිදු වන කාන්දු වීම් ය. අනෙක ගවයන් හා බැටළුවන් වැනි රෝමන්ථයන් ගේ ආහාර ජීර්ණ ක්‍රියාවලියේ දී හා කාබනික ද්‍රව්‍ය දිරාපත් වීමේ දී ය. මිනිසුන් ගේ ක්‍රියාකාරකම් නිසා වායුගෝලයට නිකුත් වන මීතේන් වායු ප්‍රමාණය සමස්‌ත මීතේන් වායු විමෝචනවලින් තුනෙන් දෙකක්‌ පමණ වේ.

2015 වර්ෂයේ සංඛ්‍යාලේඛනවලට අනුව ලෝකයේ හරිතාගාර වායු විමෝචනවලින් 16%ක්‌ මීතේන් වායුව වේ. එහෙත්, එම වායුවට කාබන් ඩයොක්‌සයිඩ් වායුවට වඩා සූර්ය විකිරණ අවශෝෂණය කරගත හැකි බැවින් එහි හරිතාගාර ආචරණ විභවය ඉහළ ය. එහෙත් අනෙක්‌ අතට මීතේන් වායුව වායුගෝලයේ පවත්නා කාලය කාබන් ඩයොක්‌සයිඩ් වායුවට වඩා අඩු ය. මේ කරුණු සියල්ල සලකා බලන විද්‍යාඥයන් ගේ අදහස වන්නේ මේ වායුවේ හරිතාගාර වායු හැකියාව කාබන් ඩයොක්‌සයිඩ් වායුව මෙන් 28 ගුණයක්‌ ඉහළ බවයි. (මූලාශ්‍රය( Carbon Balance and Management, DOI: 10.1186/s13021-017-0084-y).


ඉදිරි අභියෝගය


මේ අධ්‍යයන දෙකෙන් ම හෙළි වන කරුණු මගින් පෙනෙන්නේ මේ තත්ත්වය දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පාලනය කිරීමෙහි ලා අතිරේක අභියෝගයක්‌ විය හැකි බවයි. මේ තත්ත්වය නිසා දේශගුණ වෙනස්‌ වීමට විසඳුමක්‌ ලබාගැනීම සඳහා ලෝකය ම අපේක්‌ෂා තබාගෙන සිටින පැරිස්‌ දේශගුණ ඉලක්‌කවලට ළගා වීම අභියෝගයක්‌ වීම වළක්‌වාගැනීමට නම් කඩිනමින් හා ක්‍රියාකාරීව කටයුතු කිරීමට සිදු වනු ඇත.

නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත්, වනාන්තර පිළිබඳ ගැටලුවේ දී ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයන් කඩිනමින් කිසියම් පියවරක්‌ ගැනීම වැදගත් බව පර්යේෂකයන් ගේ අදහසයි. මේ තත්ත්වය වළක්‌වාගැනීමට නම් නිවර්තන වනාන්තර ආරක්‌ෂා කිරීමට හා ප්‍රතිස්‌ථාපනය කිරීමට අවශ්‍ය පියවර ගැනීම වැදගත් වේ. නිවර්තන වනාන්තර නැවතත් කාබන් අවශෝෂණය කර තිර කරන තත්ත්වයකට පත් කිරීම සඳහා එය අත්‍යවශ්‍ය බව ඔවුන් ගේ අදහසයි.

එසේ ම පශුපාලන අංශයේ විමෝචන පාලනය සඳහා ද කටයුතු කිරීම ද වැදගත් වේ. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් පශු පාලන අංශයේ විමෝචන ඉහළ යැමට එක්‌ හේතුවක්‌ වන්නේ මිනිසුන් ගේ ආහාර වේලෙහි මස්‌ හා කිරි ආහාර ප්‍රමාණය තවදුරටත් ඉහළ යැම ය. මිනිස්‌ ආහාරයේ කිරි හා මාංශ ආහාර ප්‍රමාණය අඩු කළ හැකි නම්, එය පශු පාලන අංශයේ විමෝචන අඩු කිරීම සඳහා හේතු වනු ඇත. එසේ ම මේ සතුන් ගේ විමෝචන අඩු කළ හැකි ක්‍රම සම්බන්ධව ද අවධානය යොමු ව තිබේ.

http://www.vidusara.com/2017/10/04/feature2.html

Wednesday, October 4, 2017

'නිමාවක් නොවන ඇරඹුමක්' ගැන කෙටි සටහනක්

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම 

04.10.2017


ඒ සැන්දෑව අපූරු හා සරල අත්දැකීමක් විය.

දයා ද අල්විස්ගේ 'නිමාවක් නොවන ඇරඹුමක් - දයාවියකගේ ගී මතක' නම් කෘතිය ඊයේ (2017 ඔක්තෝබර් 03) දින එළිදැක්වීම බත්තරමුල්ලේ අපේ ගමදී සිදුවීම එ් සිදුවීමයි. එ් අපූරු කෘතියක් වූයේ එය ඇය ලියූ ගීත අතරින් තෝරාගත් ගීත දුසිම් දෙකකට පසුබිම් වූ කතාව හෙවත් අත්දැකීම් ඇයගේ හඩින්ම අනාවරණය කරගැනීමට උත්සාහ කර තිබීමයි. එහි සංස්කාරක මලින්ද සුදර්ශනය.

අප බොහෝ දෙනා කෙතරම් ගීත ඇසුවද ඒවාට පදනම් වු පසුබිම අසා ඇත්තේ අඩුවෙනි. මේ කෘතිය ඒ සඳහා අවස්ථාවක් ලබාදී ඇත. ගීතයක උපත සිදුවන්නේ පදරචනයේය. එබැවින් එ් ගැන කියැවීමට මම ගීත අැසීම තරම්ම ප්‍රිය කරන්නෙමි. අැතැම් විට ගී පදවල අරුත අවැසි අවැසි පරිදි විකෘති කරන්නන් බහුල සමාජයක ගී පද රචකයා විසින්ම එ් පසුබිම් වූ අත්දැකීම් ලියා තැබීම අගනා උත්සාහයකි.

මෙම කෘතියේ අැතුළත් ගීත අතර අැති ගීත බොහොමයක් 1970-1980 දශකයේ ගැයූ ගීත වේ. එ්වා අප එදා රස විඳි, අදටත් මතකයේ රැඳුණු ගීතම වේ. මේ එ් අතරින් මා නොදැනුවත්ම අතීතයට ගෙන යන මා කැමැතිම ගීත කීපයයි.

"මහා මෙරක් ලෙස ඔබ ගැන සිතුවෙමි
වැලි කැටයක් ලෙස ඔබ මා ගැන සිතුවේ"

"පෙම් කළ වරදට මට වද දෙන්නේ
පෙම් කළ සිතකින් නොවන නිසා"

"නෙතින් නෙත බලාලා සිතේ දුක නිවා
අදින් පසු මියේවී අපේ එ් කතා"

"ලාසඳ එළියේ නා පෙති හැලිලා
නාමල් සුවඳයි විහිදෙන්නේ"

"හිරුට අයිති බව හිරු පවසනවා
විලට අයිති බව විල පවසනවා"

"අකලට බට මහ වරුසාවක් සේ
අසුබ දිනක ආ සුබ පැතුමක් සේ"

"සඳක් නම් බැස යන්න තිබුනා
හඬන අහසට අඳුර දී"

"මට මතකයි ඔබ පිපිලා උන්නා දුනුකේ ගසක සුදු
මට මතකයි ඔබ සොයලා ආවා බඹරෝ සුවද මදු"

"ආපසු එනවා මගෙ සිත ඉබි ගමනේ
ඔබ ඈතක රඳවා"

"සපුමල් සුවඳක් සේ
සීතල රෑ යාමේ"

"දෑස වසාගමි ඔබ නොපෙනෙන්නට
සිහිනෙක දැවටී ඔබ එනවා"

ඒ සැන්දෑව විචිත‍්‍රවත් වුනේ දයා ද අල්විස් විසින් රචිත මේ ගීත අතරින් සමහරක් එ් ගායික ගායිකාවන් විසින්ම ගයනු ලැබීම නිසාය. එසේ නොමැති වූ අවස්ථාවලදී අන් ගායිකාවන් විසින් ගයනු ලැබුවද ඒ ගීත සුන්දරම විය. එය සැබැවින්ම සුන්දර සන්ධ්‍යාවක්ම විය.

(මලින්ද අයියේ, ඔබට ස්තුතියි මේ අපූරු උත්සාහයට මෙන්ම පැමිණෙන්නැයි සිදු කළ ආරාධනාවට....)

Saturday, September 30, 2017

පැරණි රජයේ ගොඩනැගිලි ආරක්‌ෂා කිරීමට යෝග්‍ය ප්‍රතිපත්තියක අවශ්‍යතාව

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම හා මුදිත කරුණාමුනි


විදුසර, 27.09.2017, පි. 10,19 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2017/09/27/feature3.html



නුවරඑළිය තැපැල් කාර්යාල ගොඩනැගිල්ල (ඡායාරූපය - මුදිත කරුණාමුනි)

පසුගිය ජුනි මාසයේ දී තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුවේ සේවකයෝ දෙවරක්‌ ම වැඩ වර්ජනය කළ හ. තැපැල් වෘත්තීය සමිතිවලට අනුව ඊට හේතු වූ ප්‍රධාන ඉල්ලීමක්‌ වූයේ තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව සතු ගොඩනැගිලි කිහිපයක්‌ පෞද්ගලික අංශයට පැවරීමට රජය ගෙන ඇති තීරණයකි. නුවරඑළිය, මහනුවර හා ගාල්ල කොටුව තුළ පිහිටා ඇති ගොඩනැගිලි එසේ පැවරීමට හෝ විකිණීමට හෝ යන ගොඩනැගිලි අතර විය. එම ගොඩනැගිලි පෞද්ගලික අංශයට පැවරීමට යන්නේ හෝටල් ආරම්භ කිරීමට ය. රජය මේ ගැන දැරූ ස්‌ථාවරය වූයේ අදාළ ගොඩනැගිලි වෙනත් කාර්යයක්‌ හෝ වෙනත් සංවර්ධන අවශ්‍යතාවන් හෝ සදහා යොදාගැනීමේ දී තවදුරටත් තැපැල් සේවා එම ස්‌ථානවල පවත්වාගෙන යැමේ හැකියාව සැලසෙන පරිදි හා තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුවේ අනන්‍යතාව ආරක්‌ෂා වන පරිදි තවදුරටත් අදාළ වෘත්තීය සමිති සමග සාකච්ඡා කර ඇති කරගනු ලබන එකගතාවන් මත කටයුතු කිරීමයි. අවසානයේ දී ලිත ව ලබා දුන් පොරොන්දුවක්‌ මත වර්ජනය අවසන් කරන ලදි.

ඉහත සඳහන් ගොඩනැගිලි තුන ම රාජ්‍ය ආයතනයක්‌ වන තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුව සතු දේපොළ වේ. ගාලු කොටුවේ පිහිටා ඇති පැරැණි ගොඩනැගිල්ලේ ගාලු කොටුව තැපැල් කාර්යාලය පවත්වාගෙන යනු ලැබේ. නුවරඑළියේ පිහිටි ගොඩනැගිල්ල නුවරඑළිය තැපැල් කාර්යාලයයි. මහනුවර පැරැණි තැපැල් කාර්යාල ගොඩනැගිල්ලේ අද වන විට මහනුවර ප්‍රාදේශීය තැපැල් තෝරන මධ්‍යස්‌ථානය, ප්‍රධාන තැපැල් ස්‌ථානාධිපති නිල නිවස, තැපැල්කරු බෙදීම් අංශය හා මහනුවර තැපැල් අභ්‍යාස ආයතනය පවත්වාගෙන යනු ලැබේ.

මේ ගොඩනැගිලිවල පෞරාණික අගය ඉහළ ය. ඒ නිසා පුරාවිද්‍යාත්මකව වැදගත් උරුම ගොඩනැගිලි ලෙස සැලකිය හැකි ය. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් ගාල්ල කොටුවේ තැපැල් කාර්යාලය පවත්වාගෙන යන ගොඩනැගිල්ල 18 වැනි සියවසේ මුල් භාගයේ දී පමණ ඉදි කරන ලද බව සිතිය හැකි ය. ඡේ. ඩබ්ලිව්. හෙයිඩ්ට්‌ නම් ඕලන්ද ජාතිකයා විසින් 1744 දී රචනා කරන ලද "හෙයිඩ්ට්‌ ගේ ලංකාව" නම් කෘතියේ එක්‌ රූප ඵලකයක මේ ගොඩනැගිල්ලේ මුල් ස්‌වරූපය දැකිය හැකි ය. එකල එම ගොඩනැගිල්ල ලිපි කටයුතු භාර නිලධාරියකු ගේ හෝ සහකාර නිලධාරියකු ගේ හෝ වාසස්‌ථානය ලෙස භාවිත වී ඇත. එහි ආලින්දය පසු කලක එකතු කළ එකක්‌ බව පෙනේ. පසු කලක 19 වැනි සියවසේ බ්‍රිතාන්‍ය යුගයේ දී මෙය ගාල්ලේ අණ දෙන නිලධාරියා ගේ වාසස්‌ථානයේ කොටසක්‌ වූ බව සඳහන් වේ. මේ ස්‌ථානයට තැපැල් කාර්යාලය ගෙන එන ලද්දේ 19 වැනි සියවසේ දී බව සිතිය හැකි ය. ගාලු කොටුව තුළ ඇති සෙසු පැරැණි ගොඩනැගිලි මෙන්ම මෙය ද පුරාවිද්‍යා ආඥ පනතේ නියමවලට යටත් ය.

නුවරඑළිය තැපැල් කාර්යාල ගොඩනැගිල්ල 1894 වර්ෂයේ දී ඉදි කරන ලද්දකි. ඒ වන විට වෙනත් ස්‌ථානයක පිහිටා තිබූ තැපැල් කාර්යාලය වෙනුවට මේ නව ගොඩනැගිල්ල බ්‍රිතාන්‍ය පාලන සමයේ දී රජයේ වැඩ දෙපාර්තමේන්තුව මගින් ඉදි කරන ලදි. එය ඉදිකිරීම සඳහා වසර කිහිපයක්‌ ගත වූ අතර එය ටියුඩර් එඩ්වර්ඩියන් ගෘහ නිර්මාණ සම්ප්‍රදායට අයත් පිරමිඩාකාර වහල සහිත දර්ශනීය ගොඩනැගිල්ලකි. එය අදත් ක්‍රියාකාරී ව පවත්නා ඔරලෝසුවක්‌ සහිත කුලුනකින් ද සමන්විත ය. මේ තැපැල් කාර්යාල ගොඩනැගිල්ල පුරාවිද්‍යා ආඥාපනත යටතේ ආරක්‌ෂිත ස්‌මාරකයක්‌ ලෙස 2007 වර්ෂයේ දී ප්‍රකාශයට පත් කර තිබේ.

මහනුවර දුම්රිය ස්‌ථානයට ආසන්න ව පිහිටා ඇති මහනුවර පැරැණි තැපැල් කාර්යාල ගොඩනැගිල්ල 20 වැනි සියවස ආරම්භයේ දී පමණ රජයට පවරාගත් ගොඩනැගිල්ලකි. ඒ වන විට කුලී ගෙවමින් පවත්වාගෙන ගිය රජයේ ආයතන කීපයක කාර්යාල 1902 දී පමණ මේ ගොඩනැගිල්ලට ගෙන ගොස්‌ තිබේ. තැපැල් කාර්යාලය මේ ස්‌ථානයට ගෙන යැම අවශ්‍ය වී ඇත්තේ එවකට භාවිතයට ගත් තැපැල් කාර්යාල ගොඩනැගිල්ල භාවිතය පිළිබඳ ගැටලු මතු වීම නිසා ය. පසු කලක සෙසු කාර්යාල මේ ගොඩනැගිල්ලෙන් වෙනත් ස්‌ථානවලට ගෙන ගිය අතර තැපැල් කාර්යාලය පමණක්‌ එහි ඉතිරි විය. 1995 දී ඊට යාබදව නව තැපැල් සංකීර්ණයක්‌ ඉදි කිරීමෙන් පසුව මේ ගොඩනැගිල්ල ඉහත සඳහන් වූ තැපැල් දෙපාර්තමේන්තුවේ කාර්ය කිහිපයක්‌ සඳහා භාවිත කරනු ලැබේ.

උරුම ගොඩනැගිලි රැකගැනීමේ අවශ්‍යතාව


අපේ රටේ අතීතයෙන් මේ දක්‌වා ඉතිරි වී ඇති දේ අපේ රටේ ජාතික උරුමයයි. ඈත අතීතයට අයත් විවිධ ඉදිකිරීම් හා ගොඩනැගිලි මෙන් ම මෑත අතීතයට අයත් ඓතිහාසික ගොඩනැගිලි ද මෙහි දී වැදගත් වේ. විශේෂයෙන් පොදු ගොඩනැගිලි හා රජයේ ගොඩනැගිලි ලෙස භාවිත වූ ගොඩනැගිලි අතරින් වසර සියයකට වඩා පැරැණි හා හොඳ තත්ත්වයේ පවත්නා ගොඩනැගිලි ඇත්තේ සීමිත ප්‍රමාණයකි. ඒ අතරින් ද වාස්‌තු විද්‍යාත්මක වශයෙන් වැදගත්කමක්‌ ඇති ගොඩනැගිලි ඇත්තේ තවත් අඩු ගණනකි. නාගරික ප්‍රදේශවල භූමි භාවිතයේ ඇති වී තිබෙන වෙනස්‌කම් මීට හේතුවයි. මෙරට පුරාවිද්‍යා නීතිය අනුව වසර සියයකට වඩා පැරැණි ගොඩනැගිලි හා ස්‌ථාන ආදිය ආරක්‌ෂිත ස්‌මාරක ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළ හැකි ය.

කෙසේ වෙතත් දිගුකාලීන වශයෙන් ගත් විට එවැනි ගොඩනැගිලි ආරක්‌ෂා කිරීමට හා නඩත්තු කිරීමට අධික මුදලක්‌ වැය විය හැකි ය. එවැනි නඩත්තුවක්‌ සඳහා වියදම් කිරීමට රජයේ ආයතනවලට මුදල් හිග වීම පුදුමයට කරුණක්‌ නො වේ. අනෙකක්‌ තබා පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව යටතේ පාලනය වන ගොඩනැගිලි හා ස්‌මාරක හා ඔවුන් ගේ පරීක්‌ෂාව යටතේ ඇති ආරක්‌ෂිත ස්‌මාරකවල නඩත්තුව සඳහා ද ඇත්තේ සීමිත ප්‍රතිපාදන ප්‍රමාණයක්‌ බව රහසක්‌ නො වේ.

මේ හේතුව නිසා පැරැණි ගොඩනැගිලි රජයේ පාලනය යටතේ පවත්වාගැනීම අසීරු කරුණක්‌ බව ඇතැම් අවස්‌ථාවල දී රජයේ බලධාරීන් පවසනු දැකිය හැකි ය. මේ නිසා එවැනි ගොඩනැගිලි පෞද්ගලික අංශයට පැවරීමට යෝජනා කිරීම එතරම් පුදුමයට කරුණක්‌ නො වේ. එහි අරමුණ වන්නේ ලාභ උපයන කාර්ය සඳහා මෙවැනි ගොඩනැගිලි භාවිත කිරීමට යොමු කිරීම හා එමගින් ඒවායේ ප්‍රතිසංස්‌කරණය, නඩත්තුව සඳහා අරමුදල් උපයාගැනීම ය. එවිට එවැනි ගොඩනැගිලි ආරක්‌ෂා කරගත හැකි ය. මෙවැනි ප්‍රවණතාවක්‌ මෙරට මෙන්ම ලෝකයේ ඇතැම් රටවල ද දැකිය හැකි ය. එහෙත් එය කෙතරම් සාර්ථක ද යන්න ගැන ලෝකය පුරා විද්වතුන් විසින් සිදු කරනු ලැබ ඇති අධ්‍යයන හා විචාරවල සාකච්ඡා වී තිබේ.

මේ පිළිබඳව වැදගත් වන විචාරයක්‌ ලෙස පුරාවිද්‍යා සංරක්‌ෂණය හා ස්‌ථාන කළමනාකරණ සැලසුම් පිළිබඳ විශේෂඥයකු වන ගෙටානෝ පලුම්බෝ (Gaetano Palumbo) 2006 වර්ෂයේ දී ලියූ ලිපියක්‌ දැක්‌විය හැකි ය. යුරෝපයේ පෞද්ගලිකකරණය කරන ලද රජයට අයත් සංස්‌කෘතික උරුම පිළිබඳව අධ්‍යයනය කළ ඔහු දිගුකාලීන වශයෙන් ගත් විට, මෙසේ සංස්‌කෘතික උරුමය භාවිතය පිළිබඳ සංකල්ප දෙකක්‌ හදුනාගනියි.

ඉන් පළමුවැන්න වන වෙළෙඳපොළ අරමුණු කරගනිමින් පෞද්ගලික අංශයට සංස්‌කෘතික උරුමයන් ලබා දීම හෙවත් සංස්‌කෘතික උරුමය සූරාකෑමක්‌ (cultural heritage exploitation) ලෙස ඔහු නම් කරයි. එහි අරමුණ වන්නේ ආර්ථික ප්‍රතිලාභ ලබාගැනීම වන බැවින් අදාළ හිමිකරු ගේ අවධානය යොමු වන්නේ අදාළ උරුමයේ සෞන්දර්යාත්මක හෝ වාස්‌තුවිද්‍යාත්මක ස්‌වභාවය හා ඓතිහාසික වශයෙන් එම ස්‌ථානයට ඇති වැදගත්කම පිළිබඳව ය. එහි ඓතිහාසික භාවිතය පිළිබඳව එහි දී අවධානයක්‌ යොමු නො වන නිසා එය හුදකලා වූ ස්‌මාරකයක්‌ ලෙස ඔහු සලකයි. එසේ ම මෙවැනි අවස්‌ථාවල දී අඛණ්‌ඩව එම ස්‌ථානය ආරක්‌ෂා කිරීම සඳහා ආයෝජන සිදුවීමේ ගැටලු ඇති වී තිබෙන බව බොහෝ විචාරකයන් දක්‌වා ඇත. නිදසුනක්‌ ලෙස අදාළ පෞද්ගලික ආයතන එම ගොඩනැගිලි නඩත්තුව හා සංරක්‌ෂණය සඳහා කරනු ලබන වියදම් සීමා කළ අවස්‌ථා සුලබ ය. නඩත්තු හා සංරක්‌ෂණ වියදම් ඔවුන් ගේ ලාභයට වඩා අඩු වූ අවස්‌ථාවල දී එම ගොඩනැගිලි නො සලකා හැරීම සිදු විය හැකි ය. එසේ ම පෞද්ගලික අංශය මගින් එවැනි ගොඩනැගිලිවල සිදු කරන ලද නො ගැළපෙන වෙනස්‌කම් නිසා මෙන්ම භාවිතයේ වෙනස්‌කම් නිසා අදාළ ගොඩනැගිල්ලේ හෝ ස්‌මාරකයේ ඇති තථ්‍යභාවය (Authenticity) අහිමි වීමේ හැකියාවක්‌ ද ඇත. එවිට උරුමයක්‌ ලෙස එය තවදුරටත් හැෙගන්නේ ද යන්න ගැටලුවකි.

අනෙක්‌ සංකල්පය වන්නේ සංස්‌කෘතික උරුමයේ සමාජමය වටිනාකම් ඉස්‌මතු කිරීමේ අරමුණින් සිදු කරනු ලබන ප්‍රවේශයක්‌ හෙවත් සංස්‌කෘතික උරුම භාවිතයයි (cultural heritage use). එහි අවධානය යොමු වන්නේ අදාළ උරුමයේ වැදගත්කම හා එමගින් සමාජයට සිදු කළ හැකි කාර්යභාරය පිළිබඳ ව ය. එහි දී ආර්ථික ප්‍රතිලාභ මුල් තැනක්‌ නො ගන්නා අතර, එහි දී සෞන්දර්යාත්මක, වාස්‌තුවිද්‍යාත්මක හා ඓතිහාසික ආදි අංශ මෙන් ම එම උරුමයේ ඇති සමාජමය වැදගත්කම ද තහවුරු කරයි. භෞතික ගොඩනැගිල්ලක වුව ද භාවිතය හා සමග ඇති කරගන්නා යම් සමාජයීය වැදගත්කමක්‌ පවතී. මෙවැනි ප්‍රවේශයක දී අදාළ උරුමය බොහෝ විට මහජනතාව ගැවසෙන හා මහජන අවශ්‍යතා සඳහා තවදුරටත් භාවිත වන්නකි.

ඇතැම් අවස්‌ථාවල දී එහි අතීත භාවිතය සඳහා ම හෝ ඒ හා සමාන වූ භාවිතයක්‌ සඳහා යොදාගත හැකි ය. මෙවැනි භාවිතයක්‌ සඳහා රාජ්‍ය අංශයේ මැදිහත් වීම මෙන් ම ප්‍රජාව ගේ දායකත්වය ද වැදගත් බව පැහැදිලි ය.

මේ කරුණු අනුව රාජ්‍ය අංශය මෙවැනි උරුම ගොඩනැගිලි සම්බන්ධව සිය අයිතිය අත්හැර විකිණීමේ හෝ පැවරීමේ හෝ ප්‍රතිපත්තිය එතරම් සාර්ථක එකක්‌ නො වන බව උක්‌ත විචාරයේ දී දක්‌වා ඇත.

සාධාරණ භාවිතයක්‌ සඳහා යොදාගැනීම


අපේ උරුමයක්‌ වන පැරැණි ගොඩනැගිලි රජයේ පාලනයේ හෝ පෞද්ගලික අංශය යටතේ හෝ පවත්වාගත්ත ද, ඒවා කුමන භාවිතයක්‌ සඳහා යොදාගන්නේ ද යන්න වැදගත් බව මෙයින් පෙනේ. මේ සඳහා මනා නිදසුන් දෙකක්‌ අපට ලංකාවෙන් දැක්‌විය හැකි ය. මේ අවස්‌ථා දෙකෙහි දී ම අදාළ ගොඩනැගිල්ල අඛණ්‌ඩව භාවිතයට ගැනීම හා නඩත්තු වීම සිදු වී ඇතත්, එක්‌ අවස්‌ථාවක දී එහි පැරැණි භාවිතයේ ස්‌වරූපය අහිමි වී ඇති අතර, අනෙක්‌ අවස්‌ථාවේ දී පැරැණි ස්‌වරූපය ඉස්‌මතු වන ආකාරයේ භාවිතයක්‌ සිදු වී ඇත.

පැරැණි ගොඩනැගිල්ලක්‌ වන කොළඹ කොටුවේ පිහිටි ඕලන්ද රෝහල එක්‌ නිදසුනකි. එම ගොඩනැගිල්ල මනාව සිදු කරන ලද ප්‍රතිසංස්‌කරණයකින් පසුව මේ වන විට ආරක්‌ෂිත තත්ත්වයක ඇත. එය මේ වන විට රජයට අයත් ගොඩනැගිල්ලක්‌ වුව ද පෞද්ගලික වෙළෙඳ සංකීර්ණයක්‌ ලෙස ක්‍රියාත්මක වේ. එය රජයේ අයිතියේ පවතින අතර ම ආර්ථික අරමුණු මුල් කරගත් භාවිත සදහා යොදාගෙන ඇත. ගොඩනැගිල්ලේ ස්‌වරූපයේ වෙනස්‌කමක්‌ සිදු වී නැතත් එය පැරණි ඕලන්ද රෝහල යෑයි සිතෙන්නේ නැති තරමට එහි භාවිතයේ ස්‌වරූපය වෙනස්‌ වී තිබේ. එහි පැමිණෙන්නන් එම ගොඩනැගිල්ලේ ඇති ඓතිහාසික හෝ පුරාවිද්‍යාත්මක හෝ වැදගත්කම පහසුවෙන් තේරුම්ගන්නා බවක්‌ සිතීම අසීරු ය.

කෙසේ වෙතත් රජයේ අයිතිය යටතේ ඇති කොළඹ පිටකොටුවේ පිහිටි ඕලන්ද යුග කෞතුකාගාරය පවත්වාගෙන යන පැරැණි ගොඩනැගිල්ල මීට වඩා වෙනස්‌ ය. එය ප්‍රතිසංස්‌කරණය කිරීමෙන් පසුව එම ගොඩනැගිල්ල ඒ සඳහා ම ගැළපෙන ආකාරයේ භාවිතයක්‌ සඳහා යොදාගෙන තිබේ. ඒ කෞතුකාගාරයක්‌ ලෙස ය. එය සමාජමය වශයෙන් වැදගත් කාර්යයක්‌ ද ඉටු කරයි. එහි පුරාවිද්‍යාත්මක අගය රැකී ඇති අතර, ඒ බව එය භාවිත කරන්නවුන්ට පහසුවෙන් අවබෝධ වේ.

මේ අනුව පැහැදිලි ව පෙනෙන කරුණක්‌ වන්නේ පැරැණි ගොඩනැගිලි ආරක්‌ෂා කරගැනීමේ දී එහි අතීත භාවිතය මෙන් ම අනාගත භාවිතය සම්බන්ධව ද සැලකිලිමත් විය යුතු බවයි. එවැනි ගොඩනැගිලි ආරක්‌ෂා කරගැනීමට ගන්නා ක්‍රියාමාර්ග මගින් ඒවායේ අතීත භාවිතය පිළිබඳ පෙනුම හෙවත් උරුමයේ ස්‌වභාවය හෝ සජීවී බව අහිමි වී යන්නේ නම්, පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමයක්‌ ලෙස එහි අගයේ අඩු වීමක්‌ සිදු විය හැකි බව ය.

මේ අනුව වඩාත් සාර්ථක වන්නේ භාවිතය මත පදනම් වූ තීරණ ගැනීමේ ක්‍රියාවලියකට යැම බව අපට පෙනේ. එහි දී පැරැණි රජයේ ගොඩනැගිලි තවදුරටත් රාජ්‍ය අංශය සතු ව තිබීම වැදගත් වන්නේ එමගින් අදාළ උරුමයේ පැවැත්ම තහවුරු වන නිසා ය. එසේ ම එම උරුමය එහි මුල් භාවිතය මත ම පදනම් වන්නේ නම් එහි සජීවී බව තවදුරටත් රැකේ. අවශ්‍ය නම් පෞද්ගලික අංශය සමග හවුල්කාරීව වුව ද එය සිදු කළ හැකි ය. එම හවුල්කාරීත්වය පිළිබද ඉතා හොද නිදසුනක්‌ ලෙස 1906 දී විදුලිසංදේශ හුවමාරු මධ්‍යස්‌ථානයක්‌ ලෙස ඉදි කරන ලද වර්තමානයේ කුරුදුවත්ත තැපැල් කාර්යාලය ලෙස භාවිත වන ගොඩනැගිල්ල සම්පත් බැංකුවේ මූල්‍ය අනුග්‍රහයෙන් පෞරාණික අගය කිසිදු වෙනස්‌ කිරීමකින් තොර ව සංරක්‌ෂණය කිරීම දැක්‌විය හැකි ය. එසේ ම කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රදර්ශන මැදිරි නවීකරණය කිරීම සඳහා තවත් බැංකුවක්‌ වන හොංකොං හා ශැංහයි බැංකුවේ අනුග්‍රහය ලබාගැනීම ද මෙවැනි හවුල්කාරිත්වයක්‌ සඳහා තවත් නිදසුනක්‌ වේ.

http://www.vidusara.com/2017/09/27/feature3.html

Tuesday, September 26, 2017

අලි-මිනිස්‌ ගැටුම වැළැක්‌වීමට අලින් අල්ලා විකිණීම විසඳුමක්‌ ද?

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


විදුසර, 20.09.2017. පි. 11 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2017/09/20/feature3.html


අලි පිළිබඳව කිසියම් දේශපාලනමය කතාබහක්‌ යළිත් ආරම්භ වී තිබේ.

'කැළෑ ප්‍රමාණයේ හැටියට ලංකාවට අවශ්‍ය අලි හාර දාහයි' යනුවෙන් හා අලි බෝ වීම පාලනය කිරීමට කටයුතු කළ යුතු යෑයි පාලක පක්‌ෂයේ දේශපාලනඥයකු පැවසූ කතාවක්‌ මේ සාකච්ඡාව සඳහා මූලික හේතුව විය. ඒ සමග තවත් අදහස්‌ සමූහයක්‌ මතු ව ඇත්තේ වනජීවී-මිනිස්‌ ගැටුමට හේතු වන හානි කරන ඌරන්, රිලවුන් වැනි වෙනත් සතුන් සම්බන්ධව ද ගත යුතු පියවර ද මේ ප්‍රකාශයට ඈඳීමත් සමග ය.

මේ ප්‍රකාශය පිළිබඳව විවිධ අදහස්‌ පළ වී ඇත. ඉන් සමහරක්‌ පළ වී ඇත්තේ ඉහත කී ප්‍රකාශයට පක්‌ෂ ව ය. සමහරක්‌ ඊට විපක්‌ෂ ව ය. මේ අදහස්‌ මුද්‍රිත මාධ්‍යයේ මෙන්ම සමාජ ජාලවල හා වෙනත් වෙබ් අඩවිවල ද පළ වී තිබේ. මේ සමහර අය ගේ අදහස්‌ හාස්‍යජනක වන්නේ ඉන් ඔවුන් ගේ අලින් හා වනජීවීන් පිළිබඳ දැනුම ද ප්‍රශ්න කෙරෙන නිසා ය. නිදසුනක්‌ ලෙස ඇතැමුන් අලි රංචුවක නායකත්වය දරන ඇත් රජු ගැන ද කතා කර තිබිණි. ආසියානු අලි රංචුවක නායකත්වය දරන්නේ වැඩිමහල් ගැහැනු අලියකු බව නො දන්නා අය තවමත් සිටිති. තවත් සමහරුන්ට අනුව ලංකාවේ අලින් ඉන්නේ 2000-2500ක්‌ අතර ප්‍රමාණයක්‌ පමණි.

මෙරට අලි ගහනය කොපමණ ද?


මෙරට වෙසෙන අලි ගහනය පිළිබඳව ද ගැටලුවක්‌ ඇති බව පෙනේ. මෙරට අලි ගහනය පිළිබඳව ඇති වඩාත් පිළිගත හැකි ගණනය කිරීම වන්නේ වනජීවී සංරක්‌ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව මැදිහත් ව 2011 වර්ෂයේ දී සිදු කරන ලද අලි සංගණනයයයි. එහි වාර්තාව The First Island Wide National Survey of Elephants in Sri Lanka 2011 යනුවෙන් 2013 වර්ෂයේ දී පළ විය. එම වාර්තාවේ සඳහන් වන ආකාරයට මේ වන විට අලි 5,879ක්‌ පමණ මෙරට වාසය කරති. අප මාතෘකා කරගත් ඉහත කී දේශපාලනඥයා ගේ කතාවේ දී ඔහු මෙරට අලි 6,000ක්‌ සිටිනවා යෑයි පවසන්නේ මේ මත පදනම් ව විය යුතු ය.

මේ ගණන විශාල සංඛ්‍යාවක්‌ බැවින් ඇතැම් අය මේ සංගණනය පිළිබඳව සැක කරන ආකාරයක්‌ ද දැකිය හැකි ය. එහෙත් ස්‌වාධීන ව සිදු කර ඇති අධ්‍යයනවලින් ද ඇතැම් ප්‍රදේශවල අලි ගහන සම්බන්ධව හෙළි වී ඇති සංඛ්‍යාලේඛන මීට සමාන ය. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත්, ශර්මින් ද සිල්වා සහ තවත් අය විසින් 2011 දී Biological Conservation සගරාවේ ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අධ්‍යයනයකට අනුව උඩවලව ජාතික වනෝද්‍යානය පිළිබඳව සිදු කරන ලද අධ්‍යයනයකට අනුව එහි වාසය කරන අලින් ගණන 804-1,160 අතර බව ගණන් බලා ඇත. (DOI: 10.1016/j.biocon.2011.03.011) කෙසේ වෙතත් 2011 දෙපාර්තමේන්තු සංගණනයේ දී උඩවලව පමණක්‌ නො ව, රුහුණ, ලුණුගම්හෙහෙර හා බුන්දල යන ජාතික උද්‍යාන මෙන්ම ඉන් පිටත ප්‍රදේශ ද ඇතුළත් දකුණු වනජීවී කලාපයෙන් ම (එවකට දකුණු කලාපය) වාර්තා වන, වන අලින් ගණන 1,086ක්‌ පමණි.

අනෙක්‌ අතට මෙරට වාසය කළ හැකි අලින් කොපමණ ප්‍රමාණයක්‌ ද යන්න පිළිබඳව ප්‍රාමාණික අධ්‍යයන සිදුව තිබේ ද යන්න සැකසහිත ය. එසේ සිදු ව ඇතත්, 'අවශ්‍ය' යෑයි අලින් ප්‍රමාණයක්‌ නියම කිරීමට මිනිසුන්ට සදාචාරාත්මක අයිතියක්‌ තිබේ ද යන්න ගැටලුවකි. අලින් යනු ද ස්‌වාභාවික පරිසරයේ මිනිසුන් මෙන්ම ජීවත් වීමේ අයිතියක්‌ ඇති ජීවීන් කොට්‌ඨාසයකි.

පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇති ආකාරයට මෙරට අලි ගහනයෙන් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක්‌ වාසය කරන්නේ ආරක්‌ෂිත ප්‍රදේශවලින් බාහිර ව ය. ඇතැම් විට කැළෑවලින් ද බැහැර ව යමිනි.

අලි ඉන්නේ කැළෑවල පමණක්‌ ද?


ඇතැමුන්ට අනුව අලින් ඉන්නට ඕනෑ කැළේ හෝ ආරක්‌ෂිත ප්‍රදේශවල පමණකි. එහෙත් මිනිසුන් මෙසේ සීමා පනවා ඇති බව අලින් දන්නේ නැත. එසේ ම අලින් ගේ වාසස්‌ථාන වූ ප්‍රදේශ මේ වන විට මිනිසුන් සිය වගා කටයුතු හා ජනාවාස සඳහා යොදාගෙන ඇත. ආහාර මෙන්ම ජලය ද අලින් ගේ අවශ්‍යතාවකි. ජල මාර්ග සොයා ඇතැම් අවස්‌ථාවල දී මානව ජනාවාස සහිත ප්‍රදේශ හරහා ගමන් කිරීමට අලින්ට සිදු ව තිබේ. එසේ ම දික්‌ගැසුණු නියගය වැනි සුවිශේෂ තත්ත්වවල දී ආහාර හා ජලය පිළිබඳ ගැටලුව තවදුරටත් උග්‍ර වේ.

පර්යේෂණවලින් පෙන්වා දී ඇති පරිදි අලි ඇත්තු ආහාර සොයා හේන් ආශ්‍රිත ව මෙන්ම වැව් පිටි ආශ්‍රිත ව ගැවසෙති. අලි හේන්වල භෝග අස්‌වැන්න නෙළාගත් පසුව ඉතිරි භෝග හා ඉන්පසුව වැවෙන ශාකවලට රුචිකත්වයක්‌ දක්‌වති. රුහුණ ජාතික වනෝද්‍යානයට යාබදව පිහිටා ඇති නිමලව ප්‍රදේශයට උතුරින් පිහිටි හේන් වගා කළ ප්‍රදේශ ආශ්‍රිත ව සිදු වූ සිදුවීම මේ සඳහා දැක්‌විය හැකි යෝග්‍යතම නිදසුනකි. එහි දී පෙනී ගිය පරිදි රුහුණ ජාතික වනෝද්‍යානයේ වාසය කළ අලින් වියළි කාලයේ දී යාබදව පිහිටා ඇති හේන් පිහිටා තිබූ ප්‍රදේශවලට පැමිණ අස්‌වනු නෙළාගෙන තිබූ හේන්වල ඉතිරි ව තිබූ භෝග ශේෂ හා සෙසු ශාක ආහාරයට ගැනීම සිදු කර ඇත. එහෙත් යළි වර්ෂා සමය එළැඹීමත් සමග මේ අලින් අතරින් වැඩි ප්‍රමාණයක්‌ යළිත් වනෝද්‍යානය තුළට හා වෙනත් වගා නොකරන ප්‍රදේශවලට පිවිසි බව රේඩියෝ කොලර් යොදාගනිමින් කළ අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූ බව ඊ. ඩී. වික්‍රමනායක හා තවත් අය පළ කර ඇති පර්යේෂණ වාර්තාවකින් දක්‌වා ඇත. මෙය වැදගත් වන්නේ වර්ෂා සමයේ දී මේ ප්‍රදේශවල හේන් වගාව සිදු කරන නිසා ය. ඒ කාලයේ දී අලින් ගේ ගැවසීම අඩු වීම නිසා අලි-මිනිස්‌ ගැටුම් අවම වීමට මේ තත්ත්වය හේතු විය. මේ නිසා සාම්ප්‍රදායික ජීවනෝපාය ක්‍රම මනා පාලනයකින් යුක්‌ත ව භාවිත කිරීම අලි සංරක්‌ෂණය මෙන්ම අලි-මිනිස්‌ ගැටුම අවම කිරීම සඳහා යොදාගත හැකි උපක්‍රමයක්‌ බව පෙන්වා දී තිබේ. කෙසේ වෙතත්, 2000 වර්ෂයෙන් පසුව පමණ මෙසේ, කලින් කලට ප්‍රදේශවලට සංක්‍රමණය වෙමින් දිවි ගෙවූ අලින් රුහුණු ජාතික උද්‍යාන ප්‍රදේශයට සීමා කරමින් විදුලි වැටක්‌ ඉදි කිරීමෙන් පසුව එම අලින් අතරින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක්‌ අකාලේ මිය ගිය බව වාර්තා වී තිබේ.

අලින් සමග දිවි ගෙවීම


මිනිසුන් හා අලින් අතර සහයෝගී පැවැත්මක්‌ පිළිබඳව යම් අදහසක්‌ පවත්වාගත නොහැකි ද යන්න සිතා බැලිය යුතු දෙයකි. ඒ සඳහා බහු පාර්ශ්වීය ප්‍රවේශයක්‌ අවශ්‍ය බව සැබෑ ය. සංවර්ධනය හා මිනිසුන් ගේ අවශ්‍යතා සොයාබැලීම හා ඒ සඳහා අවශ්‍ය ඉඩම් ලබාගැනීම මෙන්ම වනජීවීන් උදෙසා අවශ්‍ය බිම් ප්‍රමාණය තබාගැනීම රටක්‌ ලෙස වැදගත් ය. වනජීවී කළමනාකරණය මෙහි දී වැදගත් වේ. මේ සඳහා විවිධ උපක්‍රම අනුගමනය කිරීමට සිදු විය හැකි ය. විදුලි වැට, ජීව වැට, අගල්, ගැටලුකාරී අලින් ඇල්ලීම, අලින් එළවීම ආදි විවිධ උපක්‍රම මේ සඳහා භාවිත වේ. මේ අතරින් වඩාත් වැදගත් වන්නේ මිනිසුන් හා අලින් අතර සහයෝගී පැවැත්මක්‌ සිදු කළ හැකි ආකාරයේ විසඳුම් ය. එවැනි විසඳුම් සාර්ථකව ක්‍රියාත්මක කළ අවස්‌ථා තිබේ. අලින් ගේ සංචරණයට ද අවස්‌ථාව ලබා දෙමින් ගම් වටා විදුලි වැට යෙදවූ අවස්‌ථා මේ සඳහා නිදසුනකි.

අනාදිමත් කාලයක සිට පැවත එන අලි-මිනිස්‌ ගැටුම අලින් ගේ හා මිනිසුන් ගේ මරණවලට මෙන්ම දේපොළ හා වගාහානිවලට හේතු වන කරුණක්‌ බව සැබෑවකි. මෙය කඩිනමින් විසඳුමක්‌ සෙවිය යුතු ගැටලුවක්‌ ද වේ. එසේ ම මෙය රටේ සැම තැනකට ම එක ම ආකාරයේ විසඳුමක්‌ ලබා දිය හැකි ගැටලුවක්‌ නො වේ. එයට හේතුව ගැටලුවට බලපා ඇති හේතු විවිධ ප්‍රදේශවල දී වෙනස්‌ වීම ය. මේ අනුව මෙය විවිධ ආකාරයේ විසඳුම් ලබා දිය යුතු ආකාරයේ ගැටලුවක්‌ බව බලධාරීන් මෙන්ම ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයන් ද වටහාගත යුතු වේ. එහෙත් මේ ගැටලුවට විසඳුම අලි ඇල්ලීම හෝ විකිණීම නම් නො වේ.

හීලෑ අලින් අවශ්‍ය කුමකට ද?

අලි-මිනිස්‌ ගැටුමට විසඳුම් ලෙස ඉදිරිපත් වන යෝජනාව අතරට අලින් අල්ලා විකිණීම නම් ඇතුළත් විය යුතු යෑයි ක්‌ෂේත්‍රයේ කිසිදු විද්වතකු පවසනු ඇතැයි අප සිතන්නේ නැත. ඉන් පළමු කරුණ වන්නේ අලින් අද අවශ්‍ය වන්නේ කුමක්‌ සඳහා ද යන්නයි. සත්වෝද්‍යානවල ප්‍රදර්ශනය සඳහා විදේශ රටවලට යෑවූ අලින් පත් ව ඇති ඉරණම විදේශීය මාධ්‍ය ඔස්‌සේ වාර්තා වේ.

සාම්ප්‍රදායික දැනුමක්‌ ලෙස සැලකිය හැකි අලි හීලෑ කිරීම පිළිබඳ මෙරට ඉතිහාසය බොහෝ පැරැණි ය. එහෙත් අද වන විට හීලෑ අලින් අවශ්‍ය වන්නා වූ ප්‍රධානතම කාර්යය වන්නේ සංස්‌කෘතික වශයෙන් වැදගත්කමක්‌ ඇති පෙරහැර පමණකි. ඇතැමුන් ඊට විරුද්ධ වුව ද පෙරහැර යනු අනාදිමත් කාලයක සිට පැවත එන සංස්‌කෘතික අංගයකි. මෙය බුදුදහම මෙරටට හඳුන්වා දුන් කාලයේ සිට පැවත එන්නක්‌ බව මහාවංසය අනුව පෙනේ. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් මෙරට පළමු ස්‌තූපය වන ථූපාරාමය නිර්මාණය කළ අවස්‌ථාවේ දී එහි තැන්පත් කිරීම සඳහා ධාතූන් වහන්සේලා තැන්පත් කිරීම සඳහා සංවිධානය කරන ලද පෙරහැරේ දී ධාතූන් වහන්සේලා වැඩමවීම සඳහා ඇතකු යොදාගැනීම මීට නිදසුනකි.

කෙසේ වෙතත් පෙරහැර සඳහා අලින් ලබාගැනීම සඳහා වුව ද පෞද්ගලික අයිතියට ලබා දීම ප්‍රවර්ධනය කිරීම නො කළ යුතු බව අප ගේ අදහසයි. ඉහත කී ආකාරයට පෙරහැර සඳහා අලි ඇතුන් සැපයීම රාජ්‍ය අංශයේ මැදිහත් වීමෙන් සිදු කළ හැකි ය. එවැන්නක්‌ සඳහා යම් ආරම්භයක්‌ පසුගිය දිනක පැවැත්වුණු බවක්‌ වාර්තා විය. එය යම් ආකාරයකින් සතුටට හේතු වන කරුණකි.

පෞද්ගලික අයිතිය ප්‍රවර්ධනය නො කළ යුතු යෑයි අප සඳහන් කරන්නේ එමගින් අලින් යොදාගෙන මුදල් ඉපැයීම අරමුණු කරගත් නව ධනපති පංතිය නිසා අලින් පත් ව ඇති අසරණ තත්ත්වය අද අප ගේ ඇස්‌ හමුවේ දිස්‌ වන නිසා ය. මෙරට තුළ අලින් යොදාගෙන වැඩ ගැනීම දැන් අවම මට්‌ටමකට පත් ව තිබේ. එය තවදුරටත් අඩු වෙමින් පවතින්නකි. සෆාරි සඳහා යොදාගැනීම අලින් පත් විය හැකි දරුණුතම තත්ත්වයක්‌ වන්නේ එය හුදෙක්‌ මුදල් අරමුණු කරගෙන කරන්නක්‌ බව පෙනෙන නිසා ය. සංචාරක අධිකාරීන් ඒ සඳහා නිකුත් කර ඇති මාර්ගෝපදේශ හා මේ වන විට සෆාරි කාර්යයේ යොදාගන්නා අලින් සම්බන්ධව ක්‍රියාත්මක නො වන බව ක්‌ෂේත්‍රයට සමීප පිරිස්‌වල මතය වේ. අලින් ගේ සුබසාධනය සම්බන්ධව මේ පිරිස්‌වල අවධානය අවම ය. මේ නිසා පෞද්ගලික අයිතියට අලින් ලබා දීම නො කිරීම වඩාත් හොඳ ය.

http://www.vidusara.com/2017/09/20/feature3.html

Thursday, September 14, 2017

බස් කතා 4: අාසන වෙන් කරන අලුත්ම ක්‍රමය

​ඊයෙ වැස්සෙම පුරහල කිට්ටුවෙන් 138 කට නැග්ගෙ නුගේගොඩට වෙලාවට යන්න. යාලුවෙක් හමුවෙන්න. කාර්යාල වෙලාව හින්ද බස් එකේ හිස් අසුන් තිබුනේ දෙකතුනයි. ඉස්සරහ පූජ්‍ය පක්ෂයේ අසුනේ එක් අසුනක් හිස්ව තිබුනා. එ්ත් එහි ජනේලය ළඟ හිඳ සිටි තරුණිය හිස් අසුනේ ඇයගේ තෙත් කුඩය තබා තිබුනා. මේක මම හැමදාම යන 138 බස්වල කවදාවත් දැක නොතිබූ දෙයක්. එසේම ඇය සිටියේ හරිම පහසුවෙන් වාඩිවීගෙන, ජනේලයෙන් පිටත අනන්තය බලාගෙන. හරියට බස් එකේ නෙවේ ගෙදර සාලෙ වගෙ. මොහොතක් නතර උනත්, කුඩේ ගන්න එයාගෙ අවධානය යෙමු වන බවක් නොපෙනුන හින්ද මම හිස්ව තිබු මැද අසුනකින් ඉද ගත්තා.

එ්ත් එ් සමඟම බසයට නැගණු තරුණියකට හිඳගැනීමට අන් අසුනක් නොවූ බැවින් ඒ ඉදිරි අසුන අසල නතර වුනා. ඒත් අර හිඳ සිටි තරුණිය කුඩය ඉවත් කළේ නෑ. සිටගෙන සිටි තරුණිය ඇයට කතා කර කුඩය පෙන්වූ විට එය ඉවත් කරගත්තත් යම් කරුණක් නිසා සිටගෙන උන් තරුණිය එහි හිඳ ගත්තේ නෑ. පසු අසුනක සිටි කාන්තාවක හා පිරිමියෙකු ඒ ගැන විමසූ විට පෙනුනේ වතුර ඇති නිසා බවයි. ඉන්පසු පසු අසුනක උන් එ් මහත්මයා නැගිට ඔහුගේ අසුන ඇයට අසුන ලබාදී අර තෙමී තිබූ ඉදිරි අසුනේ හිද ගත්තා. ඇන්දක්ද සහිත ඒ අසුනේ තරබාරු ඒ මහත්මයා හිදගැනීමෙන් අර මුල් තරුණියගේ පහසු ඉරියව්වට අැති වූ අපහසුතාවය එයාට ලැබුණු දඬුවම වෙන්න අැති.

පේන විදියට මේක තවත් ආසන වෙන් කිරීමේ ක්‍රමයක්. වැස්ස දවසට තමයි කළ හැක්කේ. එ්ත් ඊයෙ කාන්තාවක් විසින්ම තවත් කාන්තාවකටම අසාධාරණයක් සිදුකිරීම තමයි කණගාටුව.

14.09.2017

පරණ බස් කතා https://dhaneshw.blogspot.com/search/label/%E0%B6%B6%E0%B7%83%E0%B7%8A%20%E0%B6%9A%E0%B6%AD%E0%B7%8F

Tuesday, September 12, 2017

පෙර පරපුරේ හා අද පරපුරේ රංගන ශිල්පීන්

මෑත දවසක් උදේ දෙරණ "ලෝකය සහ ලෝකයා" එකේ සුමින්ද සිරිසේන කවුද කියලා සාමාන්‍ය ජනතාවගෙන් ඇසූ විට ඔවුන් දුන් පිළිතුරු පෙන්වූවා. දහදෙනෙකුගෙන් පමණ ඔහුව දැන සිටියේ තිදෙනයි. බහුතරය ඔහුව දැන සිටියේ නැහැ. එය අතිශය කණගාටුවට කරුණක් වන්නේ ඔහු අයත් වන්නේ ප්‍රතිභාපූර්ණ ශිල්පි පරපුරට නිසා. ඒ වේදිකාවේ වගේම ටෙලි නාට්‍යයේ.

හුදෙක් රූපය නිසාත්, මවුපියන් ශිල්පීන් වූ නිසාත්, මුදල් නිසාත් (සහ තවත් දේ නිසාත්) නළු නිළියන් වී සිටින අද පරපුරේ ඇතැමුන් සමග බැලූ විටයි පෙර පරපුරේ වෙනස පෙනෙන්නේ. අද බහුතරයකට රඟපාන්න බෑ. අද යන ටෙලි නාට්‍ය දෙක තුනක් විතර බැලුවත් (සමහර විට ඇහුවත්) කලිනුත් නම් දන්නා අය මිස, ඒවයේ රගපාන අන් අයගේ නම් මම දන්නේ නෑ. දැන ගන්න ඕනත් නෑ. මොකද ඔවුන් වැඩිදෙනෙක්ගේ මතක තියා ගන්න තරම් රංගන හැකියාවක් නෑ.

ඒකත් අද පරපුරේ ගායක ගායිකාවන් හා සමානයි.

මේ ගැන හි තැබූ සටහන හා එහි දැක්වූ ප්‍රතිචාර සඳහා - https://web.facebook.com/dhanesh.wisumperuma/posts/10203642615262722

Sunday, September 10, 2017

කුණාටු හා දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳ යළි කතාබහක්‌

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


විදුසර, 06.09.2017, පි. 12 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2017/09/06/feature4.html



පසුගිය මාසයේ ඇති වූ නිවර්තන කුණාටුවක්‌ වූ හාවි කුණාටුව (Hurricane Harvey) මගින් මධ්‍යම හා උතුරු ඇමරිකාවට දැඩි බලපෑම් සිදු විය. අගෝස්‌තු 17 මුලින් ම ආරම්භ වූ මේ කුණාටුව 4 වැනි කාණ්‌ඩයේ කුණාටුවක්‌ සේ සැලකේ. එය මේ වර්ෂයේ කුණාටු සමයේ මුලින් ම ඇති වූ කුණාටුව වේ. පළමුව මධ්‍යම ඇමෙරිකානු රටවල් ගණනාවකට බලපෑම් ඇති කළ එය ඇමෙරිකාවට ළගා වූයේ සතියකට පමණ පසු ව ය. මේ ලිපිය ලියන මොහොත වන විට ද මේ කුණාටුව සක්‍රිය තත්ත්වයක පැවතිණි.

මේ වන විට වාර්තා වන පරිදි හාවි කුණාටුව මෑත කාලයේ දී ඇමෙරිකාවට පැමිණි වඩාත් ප්‍රබල ම කුණාටව වේ. තවත් රටවල් ගණනාවකට එමගින් හානි සිදු වී ඇතත් වඩාත් බරපතළ ම හා අවධානයට යොමු වී ඇති හානිය සිදු වී ඇත්තේ ඇමෙරිකාවට ය. එය 2005 වර්ෂයේ දී ඇමෙරිකාවට බලපෑම් සිදු කළ විල්මා හා කැත්‍රිනා කුණාටුවලින් පසුව දැඩි වර්ෂාපතනයක්‌ හා දැඩි හානියක්‌ ඇති කළ කුණාටුව සේ සැලකෙන්නේ මේ කුණාටව ය. දින හතරක්‌ වැනි කාලයක්‌ ඇතුළත ඇති වූ මිලිමීටර් 1000කට (අගල් 49.2ක්‌ පමණ) අධික වූ වාර්තාගත වර්ෂාපතනය හමුවේ ඇමෙරිකාවේ ටෙක්‌සාස්‌ ප්‍රාන්තයේ නැෙගනහිර ප්‍රදේශය නො සිතූ ආකාරයේ ජලගැලීමකට ලක්‌ විය. ඇමෙරිකාවේ සිව්වැනි විශාලතම නගරය වන හූස්‌ටන් නගරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයට ද මේ කුණාටුවෙන් විශාල හානියක්‌ සිදු ව ඇත.

මේ කුණාටුව නිසා ඇති වූ හානිය ගැන තවමත් අවසන් නිගමනයකට පැමිණීමට කල් මදි බව පෙනේ. කෙසේ වෙතත් සැප්තැම්බර් මස 1 වැනි දින වන විට ඇමෙරිකාවේ පමණක්‌ ජීවිත 40ක්‌ අහිමි වී තිබුණු අතර, සිදු වී ඇති දේපොළ හානිය ද ඉතා විශාල ය. (එහෙත් 2005 දී ලුසියානා ප්‍රාන්තයට බලපෑ කැත්‍රිනා කුණාටුව නිසා අහිමි වූ ජීවිත ගණන 1800කට අධික ය.) වාර්තා වන පරිදි ටෙක්‌සාස්‌ ප්‍රාන්තය තුළ පමණක්‌ හැත්තෑ දහසක පමණ පිරිසක්‌ මේ නිසා අවතැන් වී ඇත. ඉන් විශාල පිරිසකට අනිවාර්යයෙන් ඉවත් වීමට සිදු වූ අතර ඇතැම් පිරිස්‌ සහන සේවකයන් හා ස්‌වෙච්ඡා සේවකයන් විසින් බේරාගන්නා ලදි. මෙයින් ඇති වූ සම්පූර්ණ අලාභය කෙතරම් ද යන්න ගැන තවමත් අවසන් නිගමනයක්‌ ඇති බවක්‌ නො පෙනේ. එය ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 70ත් 125ත් අතර විය හැකි බව වාර්තා අනුව පෙනේ. මේ දෙවැනි අගය ගත හොත් මෙය එරටට වැඩි ම ආර්ථික හානියක්‌ සිදු කළ කුණාටු අතරින් එකක්‌ වීමේ ඉඩක්‌ පවතී.

ටෙක්‌සාස්‌ ප්‍රාන්තය ඇමෙරිකාවේ ආර්ථිකය සම්බන්ධව වැදගත් වන ප්‍රාන්තයකි. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් එරට තෙල් කර්මාන්තයේ දී ද ටෙක්‌සාස්‌ ප්‍රාන්තය වැදගත් තැනක්‌ ගනියි. මේ වන විට ගංවතුර බැස යන තුරු බොහෝ කටයුතු නැවතී ඇති බවක්‌ පෙනෙන්නට තිබේ. එසේ ම එම ප්‍රාන්තයේ ප්‍රවාහන පද්ධතියට සැලකිය යුතු බලපෑමක්‌ ද සිදු වී ඇත. හානි වූ නිවාස හා වෙනත් යටිතල පහසුකම් ප්‍රතිස්‌ථාපනය කිරීම සඳහා යම් කාලයක්‌ ගත විය හැකි බව අසන්නට ලැබේ.

කෙසේ වෙතත් මේ ගංවතුර ආපදාවෙන් සිදු වූ හානිය සම්බන්ධව ජනතාව ගේ ක්‍රියාකාරිත්වයේ යම් බලපෑමක්‌ ඇති බව පැහැදිලි ය. හූස්‌ටන් නගරයේ ජනගහනය සම්බන්ධව සැලකුව හොත්, එහි ජනගහනය 1980 වර්ෂයෙන් පසුව 40%කින් පමණ ඉහළ ගොස්‌ ඇත. මේ අතරින් සැලකිය යුතු පිරිසක්‌ මෙවැනි කුණාටු බලපෑ හැකි අවදානම් කලාපයේ පදිංචි ව සිටි පිරිස්‌ ය. ඒ අතරින් සැලකිය යුතු පිරිසක්‌ රක්‌ෂණාවරණයක්‌ නොමැති අය හෝ හදිසි ඉවත් වීමක්‌ සිදු කිරීමට තරම් ආර්ථික අතින් ශක්‌තියක්‌ නොමැති ව සිටි ජනතාවක්‌ බව සඳහන් වේ. එසේ ම ජනාවාස සඳහා නුසුදුසු ස්‌ථානවල ජලාශවල ජල සීමාව රදා පවත්නා ප්‍රදේශවල නිවාස තනා තිබූ අවස්‌ථා ද පැවැති බව වාර්තා වේ. එය මේ ව්‍යසනයේ හානිය බරපතළ කිරීමට හේතු වී ඇති බව සඳහන් වේ. මෙය සංවර්ධිත රටක්‌ සේ සැලකෙන ඇමෙරිකාව සම්බන්ධව තරමක්‌ විස්‌මයජනක තත්ත්වයකි.

මෙවැනි නිවර්තන කුණාටු ස්‌වාභාවිකව ඇති වන සංසිද්ධියකි. කෙසේ වෙතත් මෙවැනි කුණාටුවල තීව්‍රතාව අධික වීමට හා අධික වර්ෂාපතනය සඳහා දේශගුණ වෙනස්‌ වීමේ යම් බලපෑමක්‌ ඇති බවට සාකච්ඡාවක්‌ හාවි කුණාටුවට පසුව ඇති වී තිබේ. ඒ පිළිබඳව අවධානය යොමු කිරීම වැදගත් වන්නේ එය හෙට දවසේ ලෝකයේ දේශගුණය තීරණය කරනු ඇති බැවිනි.

මෙවැනි කුණාටු දේශගුණ වෙනස්‌ වීම හා සම්බන්ධ ද?


මේ සම්බන්ධව විද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන සාධකය වන්නේ උෂ්ණත්වයෙන් ඉහළ වායුගෝලයක වැඩි ජලවාෂ්ප ප්‍රමාණයක්‌ පැවතීමයි. ක්‌ලෝසියස්‌-ක්‌ලැපේරොන් නියමය හෝ සමීකරණය (Clausius-Clapeyron equation) ලෙස හඳුන්වන නීතිය අනුව යම් උෂ්ණත්වයක දී ඇති ජලවාෂ්ප පීඩනය දන්නේ නම් වෙනත් උෂ්ණත්වයක දී ඇති වන ජලවාෂ්ප පීඩනය ගණනය කළ හැකි ය. මේ වන විට පෙන්වා දී ඇති ආකාරයට, උෂ්ණත්වයේ ඉහළ යන යැම සෙල්සියස්‌ අංශකයක්‌ සඳහා ම වායුගෝලයේ රඳවාගත හැකි ජල ප්‍රමාණය 6%කින් පමණ ඉහළ යයි. මේ නිසා කුණාටු හෝ වර්ෂාපතන තත්ත්ව ඇති වන අවස්‌ථාවල දී වර්ෂාව ලෙස පතිත වන ජල ප්‍රමාණය අධික වේ. එනම් වර්ෂාව වඩාත් තීව්‍ර (intensity) විය හැකි ය.

මේ වන විට හරිතාගාර ආචරණ ක්‍රියාවලිය හේතුවෙන් ඉහළ ගොස්‌ ඇති උෂ්ණත්වය නිසා වැඩි ජල ප්‍රමාණයක්‌ වායුගෝලයේ පවතී. එබැවින් අධික වර්ෂාපතනයක්‌ පතිත වන සිදුවීම් හෙවත් ආන්තික වර්ෂාපතන තත්ත්ව ඇති වීම අනාගතයේ දී ඉහළ යා හැකි ය.

අනෙක්‌ අතට සාගර ජලයේ උෂ්ණත්වය ද මේ තත්ත්වයට බලපෑමක්‌ ඇති කරයි. ඇමෙරිකාවට නුදුරු ව පිහිටා ඇති මෙක්‌සිකෝ බොක්‌ක ප්‍රදේශයේ ද මෙවැනි තත්ත්වයක්‌ පවතී. එහි ඇති ජලයේ උෂ්ණත්වය 1980-2010 අතර කාලයේ දී පැවැති සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයට වඩා අංශක 1.5කින් පමණ ඉහළ ය. ඒ අනුව සාගර ජලය ද පහසුවෙන් වාෂ්ප වීමට ලක්‌ වන බව පැහැදිලි ය. මේ අනුව ශක්‌තිමක්‌ කුණාටුවක්‌ ඇති වීමට හැකියාව ඇති බව ඇතැම් විද්‍යාඥයන් ගේ මතය වේ. මෙසේ සාගරයේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යැම සඳහා මිහිතලය උණුසුම් වීම බලපාන බව පැහැදිලි කරුණකි.

2014 වර්ෂයේ දී පළ වූ ජාතික දේශගුණ ඇගයීම (National Climate Assessment) නම් ෆෙඩරල් ආණ්‌ඩුවේ ප්‍රකාශන පෙළේ නවතම ප්‍රකාශනයේ දැක්‌වෙන ආකාරයට ඇමෙරිකා එක්‌සත් ජනපදය හරහා හමා යන ආන්තික කුණාටුවල ඉහළ යැම හා මිහිතලයේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යැම සිදු ව ඇත්තේ සමාන ව ය. මේ ආකාරයෙන් ලෝකයේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යැම දිගට ම සිදු වුව හොත් ආන්තික වර්ෂාපතන තත්ත්වය ඇති වීමේ අවස්‌ථා ගණන ඉහළ යා හැකි බව දක්‌වා ඇත. එසේ ම සමස්‌ත වර්ෂාපතනය අඩු වනු ඇතැයි අපේක්‌ෂිත ප්‍රදේශවල පවා ආන්තික වර්ෂාපතන තත්ත්ව ඇති විය හැකි බව පෙන්වා දී තිබේ. ඇතැම් ප්‍රදේශවල ආන්තික තත්ත්ව ඉහළ ගොස්‌ ඇති බව ද දක්‌වා ඇත. එසේ ම හරිතාගාර වායු විමෝචන පාලනය කිරීම සඳහා යම් පියවරක්‌ නො ගන්නේ නම්, ඇමෙරිකාවේ ඇතැම් ප්‍රදේශවල අද ඇති වන අධික වැසි ප්‍රමාණය මෙන් පස්‌ ගුණයක පමණ අධික වැසි ප්‍රමාණයක්‌ මේ සියවස අවසානය වන විට පමණ ඇති විය හැකි ය. මෙයින් පෙනෙන්නේ මේ වර්ෂයේ පිහිටුවූ වාර්තාව වැඩි කාලයක්‌ නො පැවතිය හැකි බව යෑයි ඇතැම් පුවත්පත් සඳහන් කරයි.

මේ තත්ත්වය නිවර්තන කුණාටුවලට මුහුණ දෙන ලෝකයේ සෙසු රටවලට ද බොහෝ සේ එක සමාන ය. මෙවැනි සිදු වීම් පුරෝකථනය කිරීම අසීරු වන අතර ම, ඉන් බැට කන දියුණු වන රටවල ජනතාව දරිද්‍රතාවෙන් පෙළෙන පිරිසක්‌ වීම තවත් අවාසනාවකි.

මිනිස්‌ ක්‍රියාකාරිත්ව දායකත්වය ප්‍රමාණනය කිරීම


මිනිසුන් ගේ ක්‍රියාකාරිත්වය නිසා ඇති වී තිබෙන දේශගුණ වෙනස්‌ වීම මෙවැනි ආපදා තත්ත්වවලට හේතු වන බව පෙන්වා දෙමින් යම් යම් අවස්‌ථාවල දී නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ගෙන තිබේ. එහෙත් ඒ ගැන මෙතෙක්‌ ගෙන තිබෙන නෛතික ක්‍රියාමාර්ග මේ වන විට වැඩි වශයෙන් අසාර්ථක වී ඇත.

එහෙත් මේ පිළිබඳව Nature Geoscience සගරාවට මෑතක දී අදහස්‌ පළ කර ඇති විද්‍යාඥයන් පිරිසකට අනුව හරිතාගාර වායු විමෝචන නිමා කිරීමට කටයුතු නො කරන රටවලට එරෙහි ව නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ගත හැකි ය. ඔවුන් මෙහි දී සඳහන් කරන්නේ දැනුම පිළිබඳ නව අංශයක්‌ සේ සැලකෙන ආරෝපණ විද්‍යාව (Attribution science) නම් විෂයයේ වර්ධනය සමග මෙවැනි අවස්‌ථාවක්‌ ලැබී ඇති බවයි. එමගින් ආන්තික කාලගුණ තත්ත්ව සඳහා මානවමූලික දේශගුණ වෙනස්‌ වීමේ ඇති දායකත්වය තීරණය කිරීමට ඇති හැකියාව ඉහළ ගොස්‌ ඇත. මේ අනුව ඒ පිළිබඳව වැඩි විශ්වසනීයත්වයකින් යුතු ව තීරණ ගැනීමට අධිකරණයකට හැකියාවක්‌ ඇති බව ඔවුන් ගේ අදහස වේ. (DOI: 10.1038/ngeo3019)

ඒ අනුව අනාගතයේ දී දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳව ලෝකයේ සෙසු රටවල් සාමූහිකව කටයුතු කරන අතර ඇතැම් රාජ්‍ය හා විවිධ ආයතන තම විමෝචන අඩු නො කළ හොත් ඒ බව අධිකරණය හමුවේ සාර්ථක ලෙස අභියෝගයට ලක්‌ කිරීමට වැඩි අවස්‌ථාවක්‌ ද ඇති බව මේ පිළිබඳ විචාරකයන් ගේ අදහස වේ.

http://www.vidusara.com/2017/09/06/feature4.html