“වැස්ස නුඹ වගේ”

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

13.04.2021

වැස්ස දිහා බලන් ඉන්න මම හැමදාමත් ආසයි.

පිටිපන දී දුටු වැස්සක්

වැස්ස ගැන කතා කළ නිසා "මෙහේ හොඳටම වහිනවා" කියලා අයෙක් එවූ පණිවුඩයක තිබ්බා. එතකොටත් මම හිටියේ වැස්ස පොළොවට වැටිල එන සුවඳ විඳිමින්. අපට එතරම් තද වැස්සක් නොතිබුනත් පොළොව තෙමෙන වැස්සක් වැටුණා. ගෙවල්වල වහල හා සිමෙන්තිත්, පාරෙ කොන්ක්‍රීට් හා කැටගල් අතර ඇති සීමිත පසට වැස්ස වැටිලා ඒ නැවුම් සුවඳ පැමිණෙමින් තිබුනා.

ඒ වැස්ස පොළොව ඉල්ලා සිටින එකක්. අපි මොනතරම් වතුර දැම්මත්, ගෙවත්තේ ගහකොළවලටත් දැනෙන්නෙ මේ වැස්සට වැටෙන වතුරයි. පාරෙ බිඳුණු තැන්වල වැවෙන වල් පැළත් දළු දමා වැඩෙන්නෙ එතකොටයි.

ඊයේ, එනම් අප්‍රේල් 12 දා, තමයි මෙවර බක් මාසය ආරම්භ උනේ. මද අකුණු ගැසීමකුත් එක්ක අපට ආපසු වහින්න ගත්තෙත් ඒ සමඟයි. "බක්මහ වැස්ස" නැත්තං “බක්මහ අකුණු” කියන වචනෙට ගැලපෙන්නම වැඩේ පටන් අරගත්තා.

වැස්ස දිහා බලන් ඉද්දි බොහෝ දේ සිහිපත් වෙනවා.

පොඩි කාලෙ මහ වැස්ස වැටෙනකොට වහලෙන් හෝ පීල්ල කෙරවරකින් වැටෙන වතුර පාරට ඔළුව අල්ලගෙන නාපු හැටි මතක් වෙනවා. “ඉදලා ඉදලා වැටෙන වැස්සෙ නාන්න එපා” කියන එක අහන්නැතිව වැස්සේ නාන්න ගිහින් තාත්තගෙන් ගුටි කාපු වෙලාවලුත් තිබ්බා. දැනුත් ඉඳහිට එහෙම නාන වෙලාවල් නැත්තෙ නෑ. ඒක වෙනම වැඩක්. එහෙම නානකොට දමට දැනුණෙ ගමේ පීල්ලකින් වැටෙන වතුරෙන් අපි නාපු හැටි. දැරණියගල අපේ අම්මලාගෙ ඉඩම කෙලවර ආණ්ඩුවෙ රබර්වත්ත තිබූ කන්දෙ ගල්තලාවක් යටින් මතුවන දියබුබුලක් තිබුණා. ඒකට කිතුල් කඳක් කපා දමා පීල්ලක් සම්බන්ධ කරලා අපූරු නාන්න තැනක් සකසා තිබුණා. එතනින් පොඩි ඇලක් පටන්ගත් බවයි මතක. ඒත් දැන් ඒ පීල්ල එතන නැති බවක් මෑතදි ගිය වෙලාවෙ දැනගන්න ලැබුනා. ආයෙ ගියාම යන්න ඕන එතනට.

පුංචි කාලෙ වැහි වතුරේ කඩදාසි බෝට්ටු යවපු හැටි මතකයි. ගෙදර වහළෙන් වැටෙන වැහි වතුරේ වගේම මිදුලේ කලාගෙන යන වතුරෙත් බෝට්ටු යැව්වා. මහන්සි වෙලා ආසාවෙන් හදපු බෝට්ටු වතුර පාර දිගේ පාවෙලා ඈතට යනවා බලන් හිටියෙ සතුටින් වගේම දුකකින් වෙන්න ඕන - එදා ඒ හැඟීම් වෙන්කරලා තේරුම් ගත්ත හැටි මතක නෑ. කොහොම උනත් වැස්සේ බෝට්ටු යැවීම නං මෑත කාලදිත් කළ දෙයක්, ඒ ඉතිං පොඩි දරුවොත් එක්ක. ඉස්සර කඩදාසි බෝට්ටු යැව්වට දැන් හිටි ගමන් කාඩ්බෝඩ් බෝට්ටුත් හදනවා.

ඒ වගේම මට තියන පරණම සිදුවීමක් තමයි අපි මාතර ගොඩගම ගෙදරක හිටපු කාලෙ තාත්තා මාව දාගෙන ගංවතුරේ ඔරු පැද්ද හැටි. හීනයක් වගේ මත ඒ සිද්ධිය වෙනකොට මට වයස අවුරුදු දෙකක් තුනක් වෙන්න ඕන. තාත්තා එදා අම්මගෙන් සෑහෙන බැනුම් ඇහුවලු (මේක වෙනම ලියන්න ඕන). 

ලොකු උනාට පස්සෙ වැස්ස වෙලාවෙ මං කැමති පැත්තකට වෙලා වැස්ස දිහා බලං ඉන්න. දොර ගාවට වෙලා බලාගෙන ඉන්න. ඒ වගෙම මම වැස්සෙ ගමන් බිමන් යන්න එතරම් කැමති නෑ, ඒ දවසගානෙම කුඩ නැතිකරගන්න නිසාම නෙමෙයි (ඒකත් කියන්න එපැයි). 

මොනව උනත් ගහ කොළ අඩු, පර්චස් දහයෙ කොටස්වලට බෙදුණු ඉඩම්වල ජීවත් වන නිසා රෑට වහිනවා කියන්නෙ මහා සැනසිල්ලක්. කොන්ක්‍රීට් නිසා රෑටත් සිසිල් වීම අඩු පරිසරයේ ඒ ගත දවන උණුසුම නැතිව ගිහින් සිසිලක් ලැබෙන නිසා. සීතලේ නිදන්න හැකි නිසා.

මම පාසල් යන කාලෙ විසූ එක්තරා පරණ නිවසක කොටසක තිබුණෙ තහඩු වහළයක්. එවැනි තැනක දි වැස්සෙ තරම සද්දෙන් පවා කියන්න පුළුවන්. ඒ සද්දෙ තාමත් ඇහෙනව වගේ මතකයි. 

වැස්ස හා සංගීතය

ඉතින් වැස්ස ගැන හිතනකොට මගේ සිතට නිරායිසයෙන් එන ගීත කීපයකුත් තියනවා.

එකක් තමයි ගුණදාස කපුගේ ගයන රණ්බණ්ඩා සෙනෙවිරත්නයන් ලියූ "දවසක් පැල නැති හේනේ - අකාල මහ වැහි වැස්සා" කියන මව් ගුණ ගීතය. මේ ගීතය රජරට වැස්සත්, හේනත්, අම්මාගේ සෙනෙහසත් මතක් කරනවා. හේනක එවැනි අත්දැකීමක් ලබා නැතත් මගේම අත්දැකීමක් වගේ මට ඒක දැනෙනයා. ඒ එක්කම එහි තිබෙන "කොළඹ අහස කළු කරගෙන - මූදු හුළඟ අඬලන කොට" කියලත් කියන එක තවත් දැනෙනවා.

"දවසක් පැල නැති හේනේ

අකාල මහ වැහි වැස්සා

තුරුලේ හංගාගෙන 

මා ඔබ තෙමුනා අම්මේ

පායන තුරු හිටි පියවර

හිටියා ඔබ අම්මේ

නුවර වීදි යට කරගෙන

නින්දා වැහි වැගිරුණ දා

බිරිඳකගේ සෙනෙහෙ ගියා

යෝධ ඇලේ නැම්මේ

ඔබෙ සෙනෙහස සුවඳ දිදී

දැනුණා මට අම්මේ

කොළඹ අහස කළු කරගෙන

මූදු හුළඟ අඹලන කොට

ඔටුන්න බිම දා දුවගෙන

එන්නද එක පිම්මේ

මං එන තුරු ඉදිකඩ ලඟ

ඉන්නවාද අම්මේ"

(මේ ගීතය මෙතැනින් අහන්න)

වැස්සත් එක්ක ඊළඟට මතක් වෙන ගීතයක් තමයි මිල්ටන් මල්ලවාරච්චි ගයන "මේ මැයි ගහ යට දවසක්දා - වැස්සට අපි උන්නා" ගීතය. මේ සමඟ මට හැමදාම මැවෙන රූපය අමුතු එකක්. මැයි ගසක්වත් නැති බව මම හොඳින්ම දන්නා එක්තරා මාර්ගයක, අඳුරු වැසි සහිත සැන්දෑවක මැයි ගසක් පාමුල ඉන්නා නොදන්නා යුවලක් තමයි මට මැවෙන රූපයේ ඉන්නෙ. මේ අපූරු විරහ ගීතය අපි පාසල් කාලෙ සිටම බෙහෙවින් ආස කළ ගීයක්. අත්දැකීමක් ඇතත්, නැතත් විඳින්න හැකි වූ ගීතයක්. මේ ගීතයේ පද ආචාර්ය අජන්තා රණසිංහයන්ගේ.

"මේ මැයි ගහ යට - දවසක්දා

වැස්සට අපි උන්නා

රතුකැට වාගේ - මැයි මල් පිපි පිපි

අපට සෙවණ දුන්නා

අපට සෙවණ දුන්නා

මැයි මාසේ එක සැන්දා වරුවක

සීතල වැහි පොද වැටෙන වෙලේ

ආදර වියෝවක් සිතින් එබෙන සඳ

වැහිපොද සේ නෙතු කඳුලු සැලේ

වැහිපොද සේ නෙතු කඳුලු සැලේ

වැහිපොද වැටුනත් ඉස්සර වාගේ

මැයි මල් පිපුනත් රතට රතේ

අප දෙදෙනෙක් නෑත අද මා පමණයි

මැයි ගස් සෙවනේ අඳුරු පෙතේ

මැයි ගස් සෙවනේ අඳුරු පෙතේ"

(මේ ගීතය මෙතැනින් අහන්න)

ඊළඟ ගීතය මම අහන්නෙ පස්සෙ කාලෙක. ඒ සෙංකඩගල වැස්ස සිහිපත් කරන "මුතුකුඩ ඉහළන මල් වරුසාවේ" ගීතයයි. විරහ ගීතයක් වුන මේ ගීතයත් ඒකෙ කිවෙන කතාවත් අපේම අත්දැකීමක් වගේ දැනෙනවා. සෙංකඩගල වැස්ස අත්දැක ඇති නිසාමද මන්දා. ඒකෙ චිත්ත රූපයක් මවන්න බෑ, මොකද කලකට පෙර රූපවාහිනියෙ දැකපු විෂුවල් එකක් චිත්ත රූපයම වෙලා නිසා . ලූෂන් බුලත්සිංහල ලියූ මේ ගීතය ගයන්නෙ රෝහණ වීරසිංහයි.

"මුතු කුඩ ඉහළන මල් වරුසාවේ

උඩ ඉගිළෙන විට වැහි ලේනී

එබී බලා රිය කවුළු දොරින්

යට ගිය දවසේ දෑස ගියා ඉගිලී

අදුරු ලලා සෙංකඩ ගල වැස්සේ

දියදහරා පාටයි දේදුන්නේ

තෙමී තෙමී ආදර මදු වැස්සේ

ගිය දෙදෙනා අද යනවා දෙමංතලේ

රිය ඇතුලේ උනුසුම ඹබට දිිදි

නහවයි මා රියසක මඩ වතුරේ

නෑ හිත රිදුනේ අදත් එදා සිහිවී

අපේ සබදකම් නෑ රියසක දන්නේ"

(මේ ගීතය මෙතැනින් අහන්න)

වැඩෙන ආදරය එක්ක වැසි දිනයක් ගැන කියන මේ ප්‍රේම ගීතය මම මුලින්ම අහන්නෙ ඊටත් මෑත කාලෙක. රත්න ශ්‍රී විජේසිංහයන් රචනා කළ එඩ්වඩ් ජයකොඩි ගායනා කරන අපූරු ගීයක්.

"මිණි මිණි පොද වැටේවි - මල් මිණි දැදිරි වේවි

ඔබ එනවා නම්

දේදුනු පාලම උඩ හැන්දෑවේ

මම ඉන්නම්

ලා සඳ පළුව ඇවිත් නිල් දිය මුදුනින්

රන් තරු මාල බැදන් රන් වන් අහසින්

අද හොදම දවස - අද හොදම දවස

ඔබ එනවා නම්

බිම් කළුවර ඈතින් ඉරෙන්නට කලින්

සුදු මීදුමේ සුසුම් නැගෙන්නට කලින්

අද හොදම දවස - අද හොදම දවස

ඔබ එනවා නම්"

(මේ ගීතය මෙතැනින් අහන්න)

වැස්ස ගැන සිහිවීමත් එක්ක වැස්සට එන්න එපා කියන ගීත කීපයකුත් මට මතක් උනා. ඒවා සියල්ලම වගේ ප්‍රේම ගීතයි.

ඒ අතරින් මම මුලින්ම ඇහුවේ මහාචාර්ය සුනිල් ආරියරත්නයන් ලියූ, ආචාර්ය වික්‌ටර් රත්නායක ගායනා කරන මේ සුන්දර ගීතය. පෙම්වතිය හමුවීමට බලාපොරොත්තුවෙන් ඉන්නා අතර වැස්සක් වැටුනොත් ඒ සුන්දර මොහොත අඳුරු වී යා හැකි බවක් පැවසේ. එබැවින් සුළඟ මගින් වැහිවළාවට කියන්නේ හෝරා කීපයක් පමා වන ලෙසයි.

"හිත මිතුරු සුළඟ ළඟ එන වැහි වළාවට කියන්

අද නොපැමිණ අන් දිනයක වැසි රැගෙන එන ලෙසින්

දිගු කලෙකින් ඈ මුණගැසේවි හසඟනක් වෙසින්

වැසි වැටුණොත් ඒ සොදුරු මොහොත අදුරු වෙයි සැනින්

වීදි පුරා වතුර පිරෙයි - හෙමින් හෙමින් මුමුණ මුමුණ

ඇවිද යමි කෙසේ...

තණ නිල්ලේ ගොහොරු සැදෙයි - කථා නැතිව අනන්තයට

ඉගිල යමි කෙසේ...

අප සමුගත් පසු වසින්න - ගං හෝ වැව් ඉපිල ඉපිල

ඉතිර යනතුරා...

හෝරා දෙක තුනක් ඉන්න - නෑවිත් වැහි වළාපලේ

කඩ ඉමෙන් මෙහා..."

(මේ ගීතය මෙතැනින් අහන්න)

ඊළඟට මතකයට ආ ගීතය මහාචාර්ය සුනිල් ආරියරත්නයන් ලියා ඇති එඩ්වඩ් ජයකොඩි ගයන එකක්. එහි කියැවෙන්නෙ සිය පෙම්වතිය වැසි ආපදාවෙන් ආරක්ෂා කරන්න ඕන බව සිතන පෙම්වතෙක්ගෙ සිතුවිලි. වැස්සොත් සිදු විය හැකි දේ එතැන අපූරුවට කියවෙනවා.

"ඔබ තෙමෙයි කියා බයයි

වැසි වසි සුළං තදයි

කුඩයට ඔරොත්තු නොදෙයි

සාරියෙ පිට මඩ ඉහෙයි

මුහුනට හිරිකඩ වැදෙයි

සුදු මුදු මදහස මැකෙයි

මිරිවැඩි තුල දිය පිරෙයි

පය ලිස්සා බිම වැටෙයි

සළු පිළි සිරුරට ඇලෙයි

පිට මිනිස්සුන්ට පෙනෙයි

සග වන්නෙමි ඔබ මගෙන්

දිව එන්නට මට හිතෙයි"

(මේ ගීතය මෙතැනින් අහන්න)

වැස්සට එන්න එපා කියන තවත් ගීතයක් තමයි මෑත කාලයේ ඇහුව "මහරගමට වහින්නැතුව - වහින්න ඕනෑ තැනකට" ගීතය. එහි කියැවෙන්නෙ වැඩ අවසන් වී ගෙදර යන්න මහරගමට ආපු තරුණියක් වැස්සට හසු වී තෙමෙන්න පුළුවන් නිසා මහරගමට වහින්න එපාය කියන එක. මේ ගීතය ලියලා තියෙන්නෙ මහාචාර්ය සුනිල් ආරියරත්නයන් වන අතර ගයන්නෙ චාමර වීරසිංහයි.

"මහරගමට වහින්නැතුව

වහින්න ඕනෑ තැනකට

කුඩයක්වත් අතේ නැතිව

ඈ ඇති බස් නැවතුම ලග

උදේ ඉඳන් වද විඳලා

දැනුයි ගියේ වැඩ ඇරිලා

ඇඳන් හිටපු සාරියමයි

හෙටත් අඳින්නේ කියලා

මහ වැස්සට තෙමුණොත් ඈ

හෙට අඳින්න ඇඳුමක් නෑ

මග හිටියොත් වැස්ස නිසා

ගෙදර යන්න වෙන්නෙත් රෑ"

(මේ ගීතය මෙතැනින් අහන්න)

(මහරගම ටවුමට කෙසේ වෙතත් මහරගමට වහිනවට මම නං කැමතියි. මොකද මම ඉන්නෙත් මහරගම නගරයේම නිසා...)


වැස්සට කලින් සමහරුන්ට සිතෙන සිතුවිල්ලක් ගැනත් කියන ගීතයක් අපේ ගීත අතර තියනවා. ඒ, පණ්ඩිත් ඩබ්ලිව්. ඩී. අමරදේවයන් ගායනා කළ, කේ.ඩී.කේ. ධර්මවර්ධනයන් ලියූ “මහ වැස්සක පෙර නිමිති පෙනෙනවා” ගීතය. මොනව උනත් වැස්ස වෙලාව ඒ කටයුත්තට සුදුසුම වෙලාවක් තමයි.

"මහ වැස්සක පෙර නිමිති පෙනෙනවා - කවුළුව අතරින් හිරිකඩ එනවා

මල්පැණි වඩියක උණුසුම ලබනට යන්නට ඕනෑ කඩ මණ්ඩිය වෙත

කබාය ඉරිලා ඊට කමක් නැහැ - කවුරු බලන්නද කවුරු දකින්නද

මා දැන් මහළු වියේ - මා දැන් මහළු වියේ

පාරට බැස්සම නොවැ සීතල වැඩි - තනිකම ඊට වැඩී

එකම කුඩය යට අර යුවලක් යන හැඩ

මමත් ඔහොම ගිය හැටි මතකයි

මට හොඳහැටි මතකයි

මී විතකින් ගත උණුසුම් වූව ද - සිත උණුසුම් වේදෝ

එපා එපා මී විත මගෙ දෙතොළට

එපා එපා මී විත මගෙ දෙතොළට

ආපසු මගෙ කුටියට යනවා

මා ආපසු යනවා"

(මේ ගීතය මෙතැනින් අහන්න)

අපේ ගීත අතර වැස්ස උපමාවක් ලෙස ගත් ගීතත් තියනවා. ඍජුවම වැස්සක් ගැන නොකීවත්, ඒවයෙ වැස්ස යොදාගෙන තිබෙන්නේ අපූරු අදහස් සන්නිවේදනය කරන්නටයි.

“මහ වරුසාවට පසුව නැගෙන සඳ” එවැනි එක් ගීයක්. ඒත් ඒකෙ චිත්ත රෑප මැවෙන්නෙ වැස්සට පසුව එන නිසංසල බවත් එක්කම. පෙම් ගීයක් වන මේ ගීතයේ තියෙන්නෙ පෙම්යුවලත් අතර ඇති වූ ගැටුමකින් පසුව ඇති වූ තත්ත්වය. මේ ගීතය ලියා තිබෙන්නෙ සුනිල් සරත් පෙරේරා වන අතර ගයන්නෙ සෝමතිලක ජයමහයි.

“මහ වරුසාවට පසුව නැගෙන සඳ

වෙනදාටත් වැඩියෙන් එළියයි

නෝක්කාඩුවට පසුව ඔබේ වත

ඒ එළියට වැඩියෙන් එළියයි

ඇලදොල පාමුල ගොළුවුන ගීයකි

අප හදවත් බැඳි සොදුරු සෙනේ...

අද නොදකින ඔබ හෙට දකිනා තුරු

මඟ බලමින් මා සිත ලතැවේ

ඔබ මට හමුවුන මල්බර මාවත

වෙනදාටත් වැඩියෙන් සුවදයි...

විටකදි නැගුනත් සැක බිය ශෝකය

පිවිතුරු සෙනෙහස අද උතුරයි”

(මේ ගීතය මෙතැනින් අහන්න)

ඍජුවම වැස්සක් ගැන නොකීවත් කරුණාරත්න දිවුල්ගනේ ගායනා කරන, යමුනා මාලනී පෙරේරා ලියූ මේ ගීයෙ වැස්ස උපමා කරන්නෙ පෙම්වතියට. වැස්ස වගේ පෙම්වතියගෙන් සිත් මලේ පාට නොසේදීම පුදුමයක් තමයි කියලයි කියන්නෙ. “වැස්ස නුඹ වගේ” කියලා මේ ලියමනට මාතෘකාව ගත්තෙත් මේ ගීතයෙන්.

“සුළඟ නුඹ වගේ - සිත් මල වටා එතේ

මල් සුවඳ හොර හොරෙන් අරන් - යන්නටම හදයි

වැස්ස නුඹ වගේ - සිත් මලට ඇද වැටී

මලේ පාට නොසේදීම - පුදුමයක් තමයි

සිත හැඳිනුවෙත් ඔබයි

පසුපසම එලව එලවා විත්

සැනසුවෙත් නුඹයි

නුඹ මගේ හිත අරන් ගියා

පුදුමයක් නොවෙයි

සිත තනිකලෙත් නුඹයි

මගෙ හිතේ සියුම් තැන් සොය සොය

රිදෙව්වෙත් නුඹයි

ඒත් නුඹෙන් සිත නොමිදෙයි

පුදුමයක් තමයි”

(මේ ගීතය මෙතැනින් අහන්න)

වැස්ස ආපදාවක් ද?

මෙතෙක් කීවේ වැස්සේ සුන්දර පැති ගැනයි.

කොහොම වෙතත් අධික වැස්ස නම් ස්වාභාවික ආපදාවක් විය හැකියි. ඒ වැස්ස නිසා ගංවතුර, නාය යෑම් වගේ විපත් සිදුවෙන්න පුළුවන්. ඒ නිසා සෑම වර්ෂයකම පාහේ සිදුවන ජීවිත හා දේපොළ හානි සැලකිය යුතු තරම් බරපතළයි.

එවැනි සිදුවීම් සඳහන් වන පොත් දෙකක් එක් වරම මතකයට ආවා. ඉන් එකක් මීට දශක කීපයකට පෙර පාසල්සමයේ දී කියවූ “වැහි දවස” නවකතාව. එය භද්‍රජී මහින්ද ජයතිලකයන් ලියුවක්. ඒ කතාව නායයෑම් ඛේදවාචකයක් ගැන ගැන කියවෙන්නක් බවයි මට මතක. මේ පොත ආපහු හොයාගන්න ඕන. 

අනෙක් පොත තමයි මෑත දී පළ වූ “හිඹුටුදෙණිය කඳු පාමුලින්” කියන කතාව. නායයෑමක් නිසා අනාථ වන දරුවෙකුගේ ජීවිතය ගැන ලියැවුණු මේ පොත පියසිරි මාතරගේ ලියූ සම්මාන දිනූ යොවුන් නවකථාවක්.

තවත් දෙයක්.

වැස්ස තියන දවස් ඇතැම් විට “අයහපත් කාලගුණයක්” ලෙස හඳුන්වනවා. විශේෂයෙන් සමහර මාධ්‍ය වැසි සහිත දවස් හඳුන්වන්නේ ඒ ආකාරයටයි. ඒ වගේම වැස්සේ තියන යහපත එදාට බොහෝ දෙනාට අමතක වෙනවා. එතෙක් පීඩා වින්ද නියඟය හා වියළි කාලගුණය අමතක වෙනවා. වතුර නැතිව වේලෙන වගාබිම් අමතක වෙනවා.

ඉතින් දැනට ඇති. දැන් වැස්ස තුරල් කරලා.

13.04.2021

නූතන බිත්ති චිත්‍ර ඇඳීම විධිමත් නියාමනයක්‌ යටතේ සිදු වන්නේ නම් වඩාත් අලංකාරවත්

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 2019.12.11  පි. 5 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2019/12/11/feature1.html




මාර්ගවල හා පාලම්වල පැති බැමි, තාප්ප හා වෙනත් පොදු ගොඩනැ`ගිලි බිත්ති මත චිත්‍ර නිර්මාණය කිරීම මෑත සති කීපයේ දී රැල්ලක්‌ ලෙස වේගයෙන් වර්ධනය වී ඇත. මේ බිත්ති චිත්‍ර ඇඳීම මාස කීපයකට පෙර සමාජ ජාල ඔස්‌සේ සංවිධානය වූ තරුණ පිරිස්‌ හරහා ආරම්භ වුව ද වේගයෙන් ව්‍යාප්ත වූයේ පසුගිය සති කිහිපයේ දී ය. මෙතෙක්‌ පෝස්‌ටර්වලින් වැසී ගොස්‌ තිබූ බිත්ති මේ පිරිස්‌ විසින් වර්ණවත් චිත්‍රවලින් පින්තාරු කෙරෙනු දැකිය හැකි විය.

ඒ සඳහා ම සංවිධානය වූ මෙවැනි පිරිස්‌ පසුගිය කාලයේ දී වෙනත් කටයුතු සඳහා ද එසේ සාමූහික ව පියවර ගත් හ. ජනප්‍රිය වෙරළ තීර, දුම්රිය ස්‌ථාන ආදි පොදු ස්‌ථාන පිරිසිදු කිරීමට සංවිධානය වූ කණ්‌ඩායම් ඊට නිදසුනකි. එම රැලි අද වන විට එතරම් දැකිය නොහැකි ය. එහෙත් බිත්ති චිත්‍ර නිර්මාණය කිරීම සඳහා වූ උනන්දුව තවදුරටත් පවතී.

බිත්ති චිත්‍ර ආරම්භ වූයේ කවදා ද?

මාර්ග දෙපස පිහිටි බැමි හා තාප්ප මත චිත්‍ර ඇඳීම අප රටට අලුත් දෙයක්‌ නො වේ. අප මුලින් ම මේවා නිරීක්‌ෂණය කළේ 1980 දශකයේ දී ය. පාසල් හා රෝහල් තාප්ප ආදිය කොටස්‌වලට බෙදා විවිධ පාසල්වල සිසුන්ට චිත්‍ර ඇඳීම සඳහා අවස්‌ථාව ලබා දී තිබිණි. ඒවා අදාළ ආයතන විසින් සංවිධානය කරන ලදුව ආරාධිතව චිත්‍ර ඇඳි අවස්‌ථා විය.

එසේ ම ඒ චිත්‍රවලින් කිසියම් හරවත් සමාජමය පණිවිඩයක්‌ ලබා දීමට ද උත්සාහ කළ බව අපට මතක ය. ඒ ඒ චිත්‍ර කුමන පාසලක නිර්මාණ ද යන්න ඒවා මත ම සඳහන් කර තිබිණි. මේ චිත්‍ර කලින් කල අලුත් කිරීමට අවශ්‍ය වූ අතර, දුර්වර්ණ වූ චිත්‍ර ඉවත් කළ අවස්‌ථා ද විය. අදටත් මාර්ග අසල ඇති සමහර තාප්පවල මීට වසර කීපයකට පෙර අඳින ලද චිත්‍ර දැකිය හැකි ය.

නූතන ප්‍රවණතාව හා සමාජ ජාල

එහෙත් අද දැකිය හැකි බිත්ති චිත්‍ර රැල්ල එදාට වඩා වෙනස්‌ ය. අද චිත්‍ර නිර්මාණය කරන කණ්‌ඩායම් එය කරන්නේ අනාරාධිත ව හා ස්‌වෙච්ඡාවෙන් ඉදිරිපත් වීමෙනි. ඒ සඳහා අවශ්‍ය අවසරය මාර්ග අධිකාරියෙන් හා පොදු ගොඩනැ`ගිලි හිමිකරුවන් ගෙන් ලබාගන්නා බව සඳහන් වෙයි. තීන්ත සමාගම්, මාධ්‍ය ආයතන හා තවත් අය මීට අවශ්‍ය අනුග්‍රහය ලබා දී ඇති බව ද පෙනෙයි.

මේ ආකාරයෙන් යෙදැවෙන්නේ සමාජ මාධ්‍ය තුළ ම දියෑ වී යා හැකි ව තිබූ තාරුණ්‍යයයි. කාලය හා විදුලි බලය නාස්‌ති කරමින් හරිතාගාර වායු විමෝචනය ඉහළ නංවමින් ඔහේ දියෑ වී යා හැකි ව තිබූ තරුණ ජීවිතයි. ඔවුනට එකමුතු වී කිසියම් ඵලදායී කටයුත්තකට යොමු විය හැකි බවට මෙය කදිම නිදසුනති. සමාජයට අයහපත් ලෙස බලපාන ආකාරයට රස්‌තියාදු ගැසීමට, කල්ලි ගැසීමට හැකි ව තිබූ ඔවුන් ඊට වඩා වෙනස්‌ ලෙස සංවිධානය වීම වැදගත් ය. ස්‌වෙච්ඡාවෙන් මෙවැනි පොදු කටයුතු සඳහා දායක වීම මෙරට වැසියන් අතීතයේ සිට සිදු කර ඇති දෙයකි.

එවැනි කාර්යයක්‌ සඳහා ඔවුන් දැක්‌වූ උනන්දුව අගය කළ යුත්තක්‌ වන අතර ම, මේ සම්බන්ධ ව අවධානයට ලක්‌ කළ යුතු කරුණු කීපයක්‌ පෙන්වා දීම මේ ලිපියේ අරමුණු වෙයි. ඒ අනුව මේ බිත්ති චිත්‍ර පිළිබඳව කිසියම් නියාමනයක්‌ අත්‍යවශ්‍ය බව අපගේ අදහස ය.

සුදුසු තැන් පමණක්‌ තෝරාගැනීම

මේ බිත්ති චිත්‍ර නගරවලට සුදුසු විය හැකි ය. බොහෝ නගරවල දෘෂ්‍ය පරිසරය පවතින්නේ පුළුල් ස්‌වාභාවික දර්ශනයක්‌ ඇති තත්ත්වයක නො වේ. එමෙන් ම නගරයේ වුව ද ඒ ස්‌ථානය අවට පිහිටි සෙසු ගොඩනැ`ගිලි, ඉදි කිරීම් හා ගහකොළ (වේ නම්) ඒවා සමඟ මේ චිත්‍ර ගැළපීම අවශ්‍ය ය. එමෙන් ම ඓතිහාසික වශයෙන් වැදගත් හා පැරැණි ගොඩනැ`ගිලි, ඔරලෝසු කණු ආදි ඉදි කිරීම් මත චිත්‍ර ඇඳීම නො කළ යුතු ය. ඒවායේ ඓතිහාසික බව පෙනෙන්නේ පවත්නා පැරැණි පෙනුම මත ය. පුරාවිද්‍යා ස්‌මාරක නො වන නමුත් පැරැණි වූ ඉදිකිරීම් බොහෝ නගරවල දැකිය හැකි ය. එබැවින් මේ චිත්‍ර ඇඳීමට යෝග්‍ය ස්‌ථාන අදාළ බලධාරීන් විසින් තීරණය කරනු ලැබිය යුතු ය.

අනෙක්‌ අතට ස්‌වාභාවික දර්ශනයකට බාධා විය හැකි කිසිදු තැනකට මේ බිත්ති චිත්‍ර සුදුසු නො වේ. නිදසුනක්‌ ලෙස නගරයේ පමණක්‌ නො ව වඩා ග්‍රාමීය හා ස්‌වාභාවික දර්ශනයක්‌ සහිත ප්‍රදේශවල මාර්ග අසල ද පැති බැමි පවතී. වර්තමාන ප්‍රවණතාව අනුව ඒවායේ චිත්‍ර නිර්මාණය කිරීමට කටයුතු කළ හොත් එය නුසුදුසු ස්‌ථානයක අඳින ලද චිත්‍රයකි. සමාජ ජාල ඔස්‌සේ ඇතැම් විට එවැනි ඉල්ලීම් ද අපට දකින්නට ලැබෙයි.

එමෙන් ම පරිසර තත්ත්වවලින් ආරක්‌ෂිත තැන්වල චිත්‍ර ඇඳීම ඒවා වැඩි කාලයක්‌ පැවතීමට හේතු විය හැකි ය. නිදසුනක්‌ ලෙස අව්වට හා වැස්‌සට නිරාවරණය වන තැනක වැඩි කලක්‌ චිත්‍ර පවතින්නේ නැත. පාලම් යට, උමං මාර්ගවල හා ගුවන් පාලම් යට වැනි ස්‌ථාන වඩාත් සුදුසු වන්නේ ඒ නිසා ය. එය ද බලධාරීන්ගේ අවධානයට යොමු විය යුත්තකි.

චිත්‍රවල තේමාව හා වර්ණ

බිත්ති චිත්‍ර නිර්මාණයේ දී ඒවායේ තේමාව හා වර්ණ ගැන ද අවධානය යොමු විය යුතු බව පෙනේ.

සුදු පැහැ බිත්තියක්‌ තිබූ තැනක තද වර්ණ සහිත බිත්තියක්‌ ඇති වීමෙන් වන වෙනස පැහැදිලි ව හඳුනාගත හැකි ය. එබැවින් චිත්‍ර අඳිනු ලබන ස්‌ථානය අනුව ඒ සඳහා යොදාගන්නා වර්ණ සම්බන්ධ ව සැලකිලිමත් විය යුතු ය. යම් ස්‌ථානයකට තද හා විචිත්‍ර වර්ණ යෝග්‍ය නො වීමෙන් දකින්නාගේ ඇසට විඩාවක්‌ හා පීඩාවක්‌ ඇති වීමට ඉඩක්‌ ඇත. එසේ ම එය වාහන රියදුරන්ගේ දර්ශනයට බාධාවක්‌ වී ඔවුන්ගේ අවධානය වෙනතකට යොමු කිරීමට හේතු විය හැකි ය. එහි අවසන් ප්‍රතිඵලය වන්නේ මේවා චිත්‍ර දෘෂ්‍ය පරිසර දූෂණයකට හේතු විම ය.

චිත්‍රවල තේමාව ද වැදගත් ය. මීට මාස කීපයකට පෙර මේ රැල්ල ආරම්භ වූ අවස්‌ථාවේ ද වැඩි වශයෙන් දැකිය හැකි වූයේ බටහිර පන්නයේ චිත්‍ර හා කුරුටු චිත්‍ර ය (graffiti). එහෙත් මෑත සති කිහිපයේ දී අඳිනු ලබන චිත්‍ර ඊට වඩා තරමක්‌ දේශීයත්වයකට නැඹුරු බව දැකිය හැකි ය. එහෙත් එය හැම තැන ම එසේ නො වන බව ද පෙනෙයි. මේ චිත්‍ර තවදුරටත් දේශීයත්වයට නැඹුරුතාවක්‌ දක්‌වන්නේ නම් එය වැදගත් ය. විශේෂයෙන් මෙරට සංස්‌කෘතියට, කලාවට හා ඉතිහාසයට අදාළ වන තේමා අවශ්‍ය තරම් ඇඳීමට හැකි ය. එහෙත් මෙරට ඉතිහාසයට හෝ සංස්‌කෘතියට හෝ කිසිදු අදාළතාවක්‌ නොමැති තේමා අනුගමනය කළ අවස්‌ථා ද වාර්තා විය. නිදසුනක්‌ ලෙස මහනුවර බිත්තියක 'රාවණා කොන්සෙප්ට්‌' එකක්‌ නිර්මාණය කරන බවක්‌ අපට අසන්නට ලැබිණි. මෙරට ඉතිහාසඥයන් පිළිගත් ඉතිහාසයේ නොමැති මෙවන් මිථ්‍යා කතා ප්‍රවර්ධනය කිරීම බිත්ති චිත්‍රවලින් නො කළ යුතු දෙයකි. මෙවැනි කරුණු ද බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු විය යුතු කරුණු අතර වෙයි.

බුද්ධිමය දේපළ ගැටලුව

මේ බිත්ති චිත්‍රවල අප දුටු තවත් දෙයක්‌ වූයේ ඇතැම් ප්‍රවීණ චිත්‍ර ශිල්පීන් විසින් අඳින ලද විශිෂ්ට චිත්‍ර මේ බිත්ති චිත්‍ර ශිල්පීන් විසින් පිටපත් කරනු ලැබ හෝ අනුකරණය කරනු ලැබ හෝ තිබීම ය. ඇතැම් විට ඒ සඳහා අවසර ගෙන තිබූ අතර, තවත් අවස්‌ථාවල එසේ නො වූ බවත් වාර්තා විය. විශේෂයෙන් ඓතිහාසික චිත්‍රකරණය සඳහා වසර ගණනක්‌ තිස්‌සේ පර්යේෂණවල යෙදෙන ශිල්පීහු මෙරට සිටිති. ඔවුන්ගේ චිත්‍ර විශිෂ්ට නිර්මාණ වන්නේ ඒ පර්යේෂණ නිසා ය. එම චිත්‍ර අනුකරණය කර අදාළ මුල් ශිල්පියා සිහිපත් නො කිරීම හෝ පිටපත් කළ ශිල්පියාගේ නිර්මාණ ලෙස හුවා දැක්‌වීම හෝ කණගාටුවට කරුණකි. සමහර විට අනුකරණය කරන ලද චිත්‍ර තුළ චිත්‍ර ශිල්පය අතින් හා සංදර්භය අතින් කළ පැහැදිලි විකෘති කිරීම් ද විය. ඒ නො තකා චිත්‍ර රැල්ලට ප්‍රශංසා කරන පිරිස්‌ මේ චිත්‍රවල පසුබිම නො දන්නා බව පැහැදිලි ය.

වසර ගණනක පර්යේෂණවලින් බිහි වන ස්‌වකීය චිත්‍ර නිර්මාණ පොදු මාධ්‍යයේ ද පළ කරන ප්‍රකට චිත්‍ර ශිල්පියකු හා පර්යේෂකයකු වන ප්‍රසන්න වීරක්‌කොඩි මේ ගැන සමාජ මාධ්‍ය හරහා සාකච්ඡා කර තිබිණි. තම අයිතිය වෙනුවෙන් ඔහු දැක්‌වූ අදහස්‌වලට එරෙහි ව සමාජ ජාල හා මාධ්‍යවලින් එල්ල වූ අසාධාරණ හා අපහාසාත්මක විවේචන අපි දුටුවෙමු. ඒ තත්ත්වය කිසිසේත් අනුමත කළ හැක්‌කක්‌ නො වේ. මේ සම්බන්ධ ව අප හා අදහස්‌ දක්‌වමින් ඔහු වැදගත් කරුණක්‌ මතු කළේ ය. එනම් අනුන්ගේ චිත්‍ර පිටපත් කිරීම සමාජයට වැරැදි පූර්වාදර්ශයක්‌ විය හැකි බවයි. එය සැබෑ නිර්මාණකරුවනට අසාධාරණයක්‌ වෙයි. එමෙන් ම ඔවුන්ගේ චිත්‍ර මේ අයුරින් යොදාගනිමින් සිදු කරනු ලබන මේ බුද්ධිමය දේපළ කොල්ලය සමාජයෙන් අනුමත කිරීම නිසා මේ තරුණ පරපුරෙන් නිර්මාණශීලී කලාකරුවන් බිහි වීම වළකිනු ඇති බව ඔහුගේ අදහසයි. වඩා පහසුවෙන් අනුන්ගේ චිත්‍ර පිටපත් කිරීමෙන් ජනප්‍රිය වීම නිසා චිත්‍ර කලාව ගැඹුරින් හැදෑරීමට ඔවුන් යොමු නො විය හැකි බව ඔහු පෙන්වා දෙයි. චිත්‍ර යනු හැදෑරිය යුතු අංග ගණනාවකින් යුක්‌ත විෂයයකි. සාමාන්‍යයෙන් අනුන්ගේ චිත්‍ර පිටපත් කරනු ලබන්නේ පුහුණු ක්‍රියාවලියේ දී පමණකි.

එමෙන්ම මේ බිත්ති චිත්‍ර නිර්මාණය හෝ වෙනත් පොදු කටයුතු සඳහා හෝ දායක වීමෙන් සමාජයේ සාධනීය වෙනසක්‌ අපේක්‌ෂා කරන අය, පවත්නා නීති රීති හා සම්ප්‍රදායවලට ගරු කිරීම වැදගත් වෙයි. විනයවත් සමාජයක්‌ බිහි කළ හැක්‌කේ එලෙස ය. ඒ වරද හදාගැනීමට ඔවුන් තවමත් පමා නැත.

මේ චිත්‍රවල අනාගතය?

නගර ගණනාවක නිර්මාණය කර ඇති මේ චිත්‍රවල අනාගතය කෙබඳු වේ ද යන්න වැදගත් කරුණකි. මේවා අනාගතයේ දී නඩත්තු කරනු ලබන්නේ කවුරුන් විසින් ද? අව්වට හා වැස්‌සට නිරාවරණය වන උපස්‌තරයක අඳිනු ලබන චිත්‍ර කෙතරම් කලක්‌ පවතිනු ඇතිද? අද චිත්‍ර අඳින්නට ඇති රැල්ල ඒවා නඩත්තු කිරීමට හෝ යළි යළිත් ඇඳීමට හෝ තිබෙනු ඇති ද යන්න කීමට තවමත් ඉක්‌මන් වැඩි ය. ඒ සඳහා බරපැන දරනු ලබන්නේ කවුද? මේවා අපට තවමත් උත්තර නොමැති ප්‍රශ්න ය. ඒ ගැන ද අප සිතිය යුතු වේ.

කෙසේ වෙතත් හැම දාමත් මෙවැනි විවිධ රැලි පැමිණ තිබේ. සමහර රැලි ආ පමාවෙන් නැති වී ගොස්‌ ඇති අතර සමහර රැලි කාලයක්‌ පැවතී තිබේ. මේ රැල්ල ද ඇවිත් යන එකක්‌ විය හැකි ය. මේ රැල්ල උදාසීන නො වුව ද චිත්‍ර ඇඳීමට ඇති ස්‌ථාන අවසන් වීම සිදු වනු ඇත. එසේ වුව හොත් මේ රැල්ලෙන් පසුව තාරුණ්‍යයේ ඒ ශක්‌තිය නාගරික හා ආසන්න ප්‍රදේශවල පැළ සිටුවීම සඳහා යෙදවිය හැකි නම් එය වඩා යහපත් පරිසරයක්‌ ගොඩනැ`ගීමට හැකියාවක්‌ ඇති පියවරකි. එහෙත්, එය ද කිසියම් නියාමනයක්‌ සහිත ව විය යුත්තකි.



මේ චිත්‍ර මොනවා ද?

අපේ රටේ මේ දිනවල අඳිනු ලබන චිත්‍ර වර්ගය මොනවා ද? ඒවා අයත් වන්නේ කුරුටු චිත්‍රවලට ද, බිතු සිතුවම් හෝ බිත්ති චිත්‍රවලට ද?

ග්‍රැෆිටි හෙවත් කුරුටු චිත්‍ර (graffiti) ප්‍රසිද්ධ ස්‌ථානයක බිත්තියක්‌ හෝ වෙනත් මතුපිටක හෝ අයකු හෝ කණ්‌ඩායමක්‌ හෝ විසින්, අනවසරයෙන් අඳිනු ලබන අකුරු පේළි හෝ චිත්‍ර වෙයි. මේවා අවධානය යොමු කරගැනීම සඳහා සිදු කරන රැඩිකල් හා විරෝධාකල්ප ප්‍රකාශනයන් වුව ද එය ප්‍රකාශන කලාවක්‌ ලෙස ද සැලකේ. 20 වැනි සියවසේ දී මෙය ප්‍රචලිත වූයේ බටහිර රටවල නාගරික ප්‍රදේශවල ය. උමං මාර්ග, දැන්වීම් පුවරු හා බිත්ති මේ සඳහා උපස්‌තරය විය. මේවා මහජන කලාවක්‌ ද එසේ නැත හොත් මහජන පීඩාවක්‌ ද යන්න ගැන ඇත්තේ විවාදයකි. ඇතැම් රටවල මේ ග්‍රැෆිටි නීතියෙන් තහනම් ය.

තවත් අදහසකට අනුව මේවා බිතු සිතුවම් (murals) හෝ බිත්ති චිත්‍ර (wall art) ලෙස සැලකිය හැකි ය. බිතු සිතුවම් යනු බිත්ති, සීලිම් මත අඳිනු ලබන චිත්‍ර වන අතර බිත්ති චිත්‍ර යනු ගොඩනැ`ගිලි බිත්ති මත අඳිනු ලබන චිත්‍ර වෙයි. එහෙත් මේවා සාමාන්‍යයෙන් අඳිනු ලබන්නේ අදාළ ගොඩනැ`ගිල්ලේ හිමිකරුවන්ගේ ආරාධනයෙනි. එය කිසියම් ශිල්පියකු විසින් නිර්මාණය කෙරෙන නිශ්චිත කලා කෘතියක්‌ ද වෙයි. එහෙත් අද මෙරට සිදු වන්නේ එවැන්නක්‌ නො වෙයි. චිත්‍ර අඳින්නට අවශ්‍ය පිරිස්‌ විසින් අදාළ ආයතන හා බලධාරීන් ගෙන් අවසරය ලබාගනිමිනි. ඒ අනුව බැලු විට අද වන විට අප රටේ අඳිනු ලබන්නේ මේ දෙක අතර වර්ගයක්‌ විය හැකි බව පෙනෙයි.

http://www.vidusara.com/2019/12/11/feature1.html

'නිමාවක් නොවන ඇරඹුමක්' ගැන කෙටි සටහනක්

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම 

04.10.2017

ඒ සැන්දෑව අපූරු හා සරල අත්දැකීමක් විය.

දයා ද අල්විස්ගේ 'නිමාවක් නොවන ඇරඹුමක් - දයාවියකගේ ගී මතක' නම් කෘතිය ඊයේ (2017 ඔක්තෝබර් 03) දින එළිදැක්වීම බත්තරමුල්ලේ අපේ ගමදී සිදුවීම එ් සිදුවීමයි. එ් අපූරු කෘතියක් වූයේ එය ඇය ලියූ ගීත අතරින් තෝරාගත් ගීත දුසිම් දෙකකට පසුබිම් වූ කතාව හෙවත් අත්දැකීම් ඇයගේ හඩින්ම අනාවරණය කරගැනීමට උත්සාහ කර තිබීමයි. එහි සංස්කාරක මලින්ද සුදර්ශනය.

අප බොහෝ දෙනා කෙතරම් ගීත ඇසුවද ඒවාට පදනම් වු පසුබිම අසා ඇත්තේ අඩුවෙනි. මේ කෘතිය ඒ සඳහා අවස්ථාවක් ලබාදී ඇත. ගීතයක උපත සිදුවන්නේ පදරචනයේය. එබැවින් එ් ගැන කියැවීමට මම ගීත අැසීම තරම්ම ප්‍රිය කරන්නෙමි. අැතැම් විට ගී පදවල අරුත අවැසි අවැසි පරිදි විකෘති කරන්නන් බහුල සමාජයක ගී පද රචකයා විසින්ම එ් පසුබිම් වූ අත්දැකීම් ලියා තැබීම අගනා උත්සාහයකි.

මෙම කෘතියේ අැතුළත් ගීත අතර අැති ගීත බොහොමයක් 1970-1980 දශකයේ ගැයූ ගීත වේ. එ්වා අප එදා රස විඳි, අදටත් මතකයේ රැඳුණු ගීතම වේ. මේ එ් අතරින් මා නොදැනුවත්ම අතීතයට ගෙන යන මා කැමැතිම ගීත කීපයයි.

"මහා මෙරක් ලෙස ඔබ ගැන සිතුවෙමි
වැලි කැටයක් ලෙස ඔබ මා ගැන සිතුවේ"

"පෙම් කළ වරදට මට වද දෙන්නේ
පෙම් කළ සිතකින් නොවන නිසා"

"නෙතින් නෙත බලාලා සිතේ දුක නිවා
අදින් පසු මියේවී අපේ එ් කතා"

"ලාසඳ එළියේ නා පෙති හැලිලා
නාමල් සුවඳයි විහිදෙන්නේ"

"හිරුට අයිති බව හිරු පවසනවා
විලට අයිති බව විල පවසනවා"

"අකලට බට මහ වරුසාවක් සේ
අසුබ දිනක ආ සුබ පැතුමක් සේ"

"සඳක් නම් බැස යන්න තිබුනා
හඬන අහසට අඳුර දී"

"මට මතකයි ඔබ පිපිලා උන්නා දුනුකේ ගසක සුදු
මට මතකයි ඔබ සොයලා ආවා බඹරෝ සුවද මදු"

"ආපසු එනවා මගෙ සිත ඉබි ගමනේ
ඔබ ඈතක රඳවා"

"සපුමල් සුවඳක් සේ
සීතල රෑ යාමේ"

"දෑස වසාගමි ඔබ නොපෙනෙන්නට
සිහිනෙක දැවටී ඔබ එනවා"

ඒ සැන්දෑව විචිත‍්‍රවත් වුනේ දයා ද අල්විස් විසින් රචිත මේ ගීත අතරින් සමහරක් එ් ගායික ගායිකාවන් විසින්ම ගයනු ලැබීම නිසාය. එසේ නොමැති වූ අවස්ථාවලදී අන් ගායිකාවන් විසින් ගයනු ලැබුවද ඒ ගීත සුන්දරම විය. එය සැබැවින්ම සුන්දර සන්ධ්‍යාවක්ම විය.

(මලින්ද අයියේ, ඔබට ස්තුතියි මේ අපූරු උත්සාහයට මෙන්ම පැමිණෙන්නැයි සිදු කළ ආරාධනාවට....)

Deep-rooted jumbo culture of Sri Lanka

Dhanesh Wisumperuma

The Nation (Insight), 23.08.2015

The Nation: http://nation.lk/online/2015/08/22/deep-rooted-jumbo-culture-of-sri-lanka/

My Blog (Edited): http://dhaneshw.blogspot.com/2015/08/deep-rooted-jumbo-culture-of-sri-lanka.html

This is the perahera season. Beautifully caparisoned elephants are among the best attractions of these peraheras or the Buddhist religious processions held annually in leading religious centers around the country. They carry the relic casket as well as the nilames or the chieftains in ceremonial dresses. The number of elephants in a perahera improves the ‘state’ of it among others. The elephants are featured well in almost all tourist guides as a key feature in these processions.

However, we can see that there are protests around the country against the use of elephants in these processions. This opposition is often shown against any type of taming of wild elephants. There are two major causes for this uproar – the inhumane keeping and working conditions of the tamed elephants and the illegal capturing of the young calves reported recently. Some critics have gone so far as to demand a stop to taming of elephants all together.

It’s apparent that this resistance arises from not being rooted in one’s culture, particularly Sinhala culture. Other vested interests cannot be totally ruled out. Humans and elephants coexisted in Sri Lankan culture for a long time. They were used for various purposes since the beginnings of our recorded history. Elephants were a part of the four armies of our kings, a stately vehicle, used as a beast of burden, for religious purposes and a profitable trade item. This human-elephant relationship changed with time, and the socio-economic context of the country. It’s rooted in several characteristics of the elephant, of which a key fact is the consideration of the elephants as an auspicious animal that symbolizes good fortune.

Religious ceremonies

Allusions to the use of elephants for religious purposes such as peraheras are made in the records of the earliest parts of the country’s history. The first such incident dates back to the period of King Devanampiyatissa (250-210 BCE), during whose time Arhant Mahinda, introduced Buddhism to the country. King Devanampiyatissa wanted the relics of the Buddha to be placed in the Thuparama Stupa built by him, the first stupa of Anuradhapura and the country. He organised a procession and the relic casket which was placed on the king’s head was then placed on the back of an elephant, and taken in procession to Thuparama, as described in the chronicles Mahavamsa and Thupavamsa. This is the first occasion where an elephant was used in a procession.

There are other important instances where elephants are mentioned in processions in the past, for instance elephants were used for the festival of enshrining of relics in the relic chamber of Ruvanveliseya of Anuradhapura during the reign of King Dutugemunu (167-137 BCE). There was a procession as described in Mahavamsa, where elephants, cavalry and vehicles were an integral part of the procession.

There are few other references to use of elephants in processions throughout our history, Polonnaruwa, Dambadeniya, Kurunegala and Kandy periods, for example. It is obvious that each and every such procession held throughout history and the use of elephants in these is not mentioned in these chronicles which are essentially political histories of the country.

Meanwhile donation of elephants is also recorded in history. Several kings have donated elephants to temples and the oldest to do so was King Mahadathika Mahanaga (7-19 CE), whose donation was a symbolic one as he paid an equal value in money and released the animal thus signifying the tradition of a donation. There are other such elephant offerings by King Nissankamalla during the Polonnaruwa Period, and other kings to temples, including temples in Anuradhapura. Parakramabahu IV of early 14th century and the Kandyan kings of the 18th century Vijaya Rajasinghe and Kirthi Sri Rajasinghe offered elephants among other items to the Tooth Relic itself as mentioned in history.

Association of elephants with the Tooth Relic dates centuries back. Holding processions for the Tooth Relic was an ancient religious rite that possibly dates back to the Anuradhapura period, as suggested by researchers on this subject, based on historical records. Although the association of elephants in these processions is not mentioned specifically, since we have evidence of the use of elephants in early peraheras as mentioned above, we cannot exclude the possibility of elephant usage. A procession held during the reign of Vijayabahu IV of Dambadeniya Period mentions the use of elephants in a procession of the Tooth Relic, where elephants were also used. The 14th Century Sinhala book titled Daladasirita, mentions that the relic enshrined in a casket is taken out and placed on a decorated chariot and was pulled by a tusked elephant with auspicious marks yoked to it. Description states that this is a rule of a procession of public display of the tooth relic.

King Kirthi Sri Rajasingha ordered the procession of the Tooth Relic (Dalada Perahera) be given priority over other items of the annual Esala Maha Perahera festival to honour Lord Buddha. The use of elephants is mentioned in the vivid description of the procession in Culavamsa – the king had placed a canopy fastened on the back of the royal elephant beautifully ornamented with gold embroidery and the elephant was surrounded by other elephants. The king placed the splendid sparkling casket of gold in which the bodily relic of Lord Buddha was placed carefully under the canopy. As some have mentioned this as be the first instance where an elephant was used to carry the casket of the Tooth Relic, but we know that other relics were carried on elephants going in processions long ago, as mentioned above. Historical evidence supports the assumption that it is a continuation of a long tradition.

Finding a solution

The cultural links between humans and elephants in perahera processions are strong as evident in historical sources mentioned in above mentioned references. The use of tame elephants in Peraheras is given so much importance even at present. Hence, finding a sustainable method to ensure the use of elephants for cultural purposes while reducing the suffering of animals and ensuring their welfare is a need of the day.

These tamed elephants are usually kept chained with iron chains and caretakers are often blamed for handling these animals in a cruel manner. Chaining elephants can cause serious leg injuries to these animals, especially to the calves. This can be solved by finding alternatives to chaining like using proper roping as in the past.

Some of these animals are engaged in hard work during other times of the year – the lifting of logs and recently used in safari rides etc. Both these activities can cause the animal to suffer from physical disorders – safaris can cause serious bone injuries to the animal. This is because during the safari animals are overcrowded with tourists. With regard to such activities, elephants are used without a rest. This type of usage of elephants clearly goes against the guidelines specified in using these animals in safaris.

The ownership of private elephants brings the opportunity for the owners to earn money. They tend to generate more and more money from the elephants disregarding their welfare. This is a reason why elephants are seen engaging in safari rides. When these animals are free from routine functions owners use them for activities which can make them rich. The new rich seem to follow this trend, as opposed to the elites of the past who thought having an elephant enhanced individual status of their respective clans. Hence efforts to find humane ways of keeping elephants in custody should be looked into.

One such solution, as pointed out some time back, is to maintain a reserve of elephants by a dedicated state body solely for religious and other cultural purposes. Properly trained mahouts should be engaged in the service of these centres. Traditional methods as well as modern scientific methods can be tried out at such places. There could be more than one centre in the country. These centres could also serve as tourist attractions. The elephants owned by the temples can be kept in these centres.

(The writer compiled a paper titled ‘Religious use of elephants in ancient Sri Lanka’ for Gajah,the Journal of the Asian Elephant Specialist Group in 2012)

* Certain parts edited by the editors that may mislead the reader has been corrected here in the blog article.

http://nation.lk/online/2015/08/22/deep-rooted-jumbo-culture-of-sri-lanka/

Totagamuwa Rajamaha Vihara: Glimpse from the past

By Dhanesh Wisumperuma

Photos: Bushana Kalhara

The Nation, June 20, 2015, Insight, p.

The Nation: http://nation.lk/online/2015/06/20/totagamuwa-rajamaha-vihara/
My Blog: http://dhaneshw.blogspot.com/2015/06/totagamuwa-rajamaha-vihara.html

New image house or aluth vihare

We turned left from the Galle Road at Telwatta Junction and proceeded along a narrow road leading towards Kiralagahawela. After crossing the Colombo-Matara railway line, we reached our destination – Totagamu Purana Ranpath Rajamaha Vihara, Telwatta. This temple is situated in the village of Telwatta in Galle District, and is in Vellboda Pattuwa as per the old division system. The temple is sometimes mentioned as Telwatta temple as it is situated in that village. Present day Totagamuwa is a village, south to Telwatta.

The temple in front of us was on a flat terrain, and it contained a quadrangular-shaped terrace, surrounded by a low wall or rampart with few gates. All sacred sites of the temple – the stupe, bo tree and image houses – were located inside this quadrangle and the dwelling houses of monks and other associated buildings were situated outside.
Totagamuwa Temple has a rich history and contains several archaeologically-important monuments, which was the aim of our visit to the temple.The bo tree

History in brief

The history of Totagamuwa Temple dates at least to late Anuradhapura period. The inscriptions with Sinhala letters dated to a period 8th to 11th centuries are found on few pillars remaining in the temple premises adjoining the devalas. These inscriptions denote the devotee who devoted those pillars, which are what is remaining from a building that stood within the present temple premises. Although the folklore on the origin of the temple can predate this date, this appears to be the oldest verifiable date of the temple.
Titthagama Vihara mentioned in the Mahavamsa is identified as the present Totagamuwa Temple. The first reference in history is to the King Vijayabahu the great, who built a building in Titthagama Vihara. Titthagama is the Pali version of the name Totagamuwa, which literary means ‘the village containing a fort or a port’. The kings of Polonnaruwa, Dambadeniya, Kurunegala and Kotte Kingdoms have constructed various buildings, and supported the temple as mentioned in our chronicles. Vijayaba Pirivena is one such institution started during this time.The temple reached its zenith by the time of Kotte Kingdom, as a temple as well as an education institute. The temple is being described in four sandesa kavyas(messenger poems) – Tisara, Parevi, Kovul and Girasandesas. These poetic descriptions include accounts of the temple’ stupa, bo tree, image house and monks, while the pirivena and its activities are also described some of these poems.

Meanwhile, Girasandesa is written to send a message to the incumbent of this temple, who was the most notable and eminent monk to reside in this temple. He was none other than Ven. Totagamuwe Sri Rahula Thera, well-known scholarly monk of the 15th century, who authored several books and who was fluent in several languages.The state of the temple as well as the monk is elaborated in Girasandesa.

This temple flourished until the end of the 16th century, and was destroyed by the Portuguese, who launched a campaign against the Buddhist temples in the maritime areas of the country under their control. The ill-reputed campaign of Thome de Souza in 1580 destroyed several famous temples along the coastal belt and the description of this campaign includes a reference of destroying two pagodas in Madampe. It is believed that this includes Totagamuwa, as Madampe is a village located to north of Telwatta. Being a well-known and much-venerated temple located close to the coast, it is impossible to think that the Portuguese excluded this from their devastation.An inscription of late Anuradhapura period

Revival and current state

After the period of decline for few centuries, the revival of the temple was initiated during the mid-18th century, when the area was under the Dutch rule. A monk from the southern region, Ven.Pallatara Punnasara Thera, who received his higher ordination from Kandyan Kingdom was responsible for the revival of this temple in late 18th century. The current lineage of monks was commenced by this monk, and continues upto today with three distinct branches.

As mentioned above, the key religious edifices of archaeological importance are situated in the inner quadrangle. The bo tree, located close to the southern wall, is large and old and probably saved from destruction. The stupa is located in the northern corner of the premises. The two image houses, old and the new one are among the most important edifices of archaeological importance, except the pillars with inscriptions, located near the two devala buildings.

Meanwhile, there are many other edifices in the temple belonged to the 19th century or later. For instance, the belfry dates back to 1881, and the preaching hall or the Dharmasala dates to the early 20th century. There are two devale buildings in the eastern side of the quadrangle, a Visnu Devale and Tun Devale.Pancanarighata under the Makara Torana in new image house

Image houses and paintings

The parana vihare or the old image house is said to be completed in 1799 along with the revival of the temple. It contains three Buddha images and some paintings most probably dating to the period the temple was constructed. The paintings in the inner chamber seem to be older than the vestibule of the image house and common paintings such as jataka stories, like mara parajaya (the defeat of Mara).

The aluth vihare or the new image house was completed in 1805, as per the inscription above one of the inner doorways. The inner chamber contains three Buddha statues in three postures and a statue of God Vishnu. The paintings in the inner chamber and the vestibule of the image house are some of the classic works of low country art, follows the Kandyan tradition. The subject matter of these paintings is mostly the common themes used in Kandyan tradition paintings. For instance, the life events of the Buddha, such as mara parajaya, sat satiya (episodes of the seven weeks after the enlightenment) are found among paintings. Also jataka stories (stories from Buddha’s previous births) like Vessantara Jataka, Sama Jataka, Culla Dhamma pala Jataka, Sasa Jataka and Devadhamma Jataka and suvisivivarana (twenty-four proclamations) are among the paintings. Also solos mahastana (16 places of worship in Sri Lanka) are found on the walls.The statue of Kamadewa or Mara or Ananga in new image house

There are some rare and possibly unique elements among the paintings and murals. The prominent statue between the two inner doors is identified as Kamadeva(Mara) or Ananga bearing the bow is said to be unique to Totagamuwa. The elaborative display of six heavens is not seen in such descriptions while painting of five footprints of the Buddha is also said to found only in Totagamuwa. The painter as identified as Hat Korale Sittara Muhandiram. The details in paintings and the color usage of these paintings confirm the talent of the painter, and these have been cured recently by the Department of Archeology. There is a clear European influence in some of these paintings. For instance, the shape of the vase of pancanarighata painting and two figures that support the vase show such influence. Some decorative items and floral displays also show such an influence.

The date of the paintings in the new image house is a matter of disagreement. Renowned artist and art historian, LTP Manju Sri dates these paintings to 1805, based on the date of the construction of the image house. However Prof. Senaka Bandaranayake argued that these paintings are more likely to belong to mid-19th century. The presence of European influence supports this argument, with which fact we can agree with.Pillars with inscriptions

http://nation.lk/online/2015/06/20/totagamuwa-rajamaha-vihara/

ලෝහ ආයුධ භාවිතයට පෙර සිට දැව නිර්මාණ භාවිත කළ බවට සාධකලෝකයේ පැරැණිතම දැව ඉදි කිරීම් ජර්මනියෙන්

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර (Vidusara), 2013-01-09,
http://www.vidusara.com/2013/01/09/feature2.html





මේ නිර්මාණ අයත් වන්නේ මධ්‍යම යුරෝපයේ වාසය කළ පැරැණිතම කෘෂිකාර්මික ජන කොටසකට ය. ඔවුන් අයත් වන්නේ රේ‚ය මැටි මෙවලම් සංස්‌කෘතිය (Linear Pottery culture) නමින් හැඳින්වෙන නවශිලා යුගයේ සංස්‌කෘතික අවධියකට ය. මේ ජනතාව ව්‍යවහාර වර්ෂ පූර්ව 5600ත් 4900ත් අතර කාලයකට පෙර උක්‌ත ප්‍රදේශයේ වාසය කළ ජන කොටසකි. එතෙක්‌ කලක්‌ දඩයමේ යෙදෙමින් හා විවිධ ආහාර ද්‍රව්‍ය එකතු කරමින් ගත කළ තැනින් තැනට යන ජංගම දිවි පෙවෙත වෙනුවට, මිනිසුන් කෘෂිකර්මය හා සතුන් ඇති කිරීම ආරම්භ කරමින් කිසියම් ස්‌ථානයක ස්‌ථරිර ජනාවාස ඇති කරගනිමින් ජීවත් වීම ආරම්භ කළේ මේ නවශිලා යුගයේ දී ය. යුරෝපයේ මේ අවධිය ව්‍යවහාර වර්ෂ පූර්ව 5500 සහ 4500 අතර කාලයේ පැවැති බව සැලකේ.

මේ ආකාරයෙන් එක්‌ තැනක ජීවත් වීමට යොමු වීමත් සමඟ මිනිසුන්ට මෙතක්‌ නො තිබූ අවශ්‍යතා ද ඇති විය. ඒ අතර ස්‌ථරිර නිවාස වඩාත් වැදගත් විය.

මේ අධ්‍යයනයට ලක්‌ කළ ප්‍රදේශයේ විසූ ජන කොටස්‌ නව ජීවන ක්‍රමයට පිවිසි පසු ගොවිතැන් කිරීම, සතුන් ඇති කිරීම හා මැටි භාණ්‌ඩ නිෂ්පාදනය කිරීම සිදු කළ බවට සාධක ලැබී ඇති අතර ඔවුන් ස්‌වාභාවික සම්පතක්‌ ලෙස දැව යොදාගෙන කර ඇත. මේ නවශිලා යුගයේ මිනිසුන් විසින් කරන ලද දැවමය ඉදි කිරීම්වල ශේෂයන් මෙතෙක්‌ ලැබී තිබී නොමැති අතර හමු වී ඇත්තේ ඔවුන් තැනූ නිවාසවල දැව සලකුණු පමණි.

ළිං ඉවුරු ආවරණ හා ඒවායේ විවිධත්වය

මෙවැනි ජනකොටසක්‌ වාසය කළ ජනාවාසයක පිහිටා තිබූ ළිං කිහිපයක්‌ පෙර සඳහන් කළ ප්‍රදේශවල මෑතක දී කළ කැණීම් මගින් අනාවරණය කරගත හැකි විය. මේ ඇතැම් ළිඳක්‌ පිහිටා තිබී ඇත්තේ මීටර් 7ක්‌ තරම් ගැඹුරෙන් වන අතර ඒවා මෙතෙක්‌ කලක්‌ ආරක්‌ෂා වී ඇත්තේ භූගත ජල මට්‌ටමේ පිහිටා තිබූ බැවිනි. එහි දී වෘක්‌ෂ 46කට පමණ අයත් දැවමය කොටස්‌ එක සිය පණහකට අධික ප්‍රමාණයක්‌ හමු වී ඇති අතර මේවා යොදාගෙන ඇත්තේ ළිංවල ඉවුරු ආවරණ සකස්‌ කිරීම සඳහා ය.

දැව භාවිත කරමින් සිදු කරන ලද මේ ආවරණ සැකසීමේ දී උපයෝගී කරගෙන ඇති ක්‍රම දෙකක්‌ වේ. ඉන් පළමුවැන්න චතුරස්‍රාකාර ළිං ඉවුරු ආවරණ (chest-like well lining) වන අතර මේ සඳහා යොදාගෙන ඇත්තේ දැව කඳන් ය. අනෙක්‌ වර්ගය නාළාකාර ළිං ඉවුරු ආවරණ (tube-like well lin) සේ හැඳින්විය හැකි අතර ඒ සඳහා යොදාගෙන තිබෙන්නේ සිදුරු සහිත ගසක කඳකි. එවැන්නක්‌ වටා චතුරස්‍රාකාර ළිං ආවරණ යොදාගත් අවස්‌ථා ද පවතී. (ඡායාරූපය 1)



මේ දැවමය ඉදි කිරීම් ළිඳක ඉවුරු කඩා වැටීම වැළැක්‌වීම සඳහා භාවිත කර ඇති බව පෙනේ. ඒවා එකිනෙක මත තැබීමෙන් ළිඳක අවශ්‍ය ගැඹුරක සිට ඉහළට මනා ආවරණයක්‌ තැනීමට හැකි ය. (ඡායාරූපය 2). මැටියෙන් ඉදි කරන ලද අපේ රටේ හමු වන මෙවැනි ළිං ආවරණ ඌරාකැට ලෙස හැඳින්වුණු අතර වර්තමානයේ භාවිතයට ගන්නා ළිං වළලුවලින් කෙරෙන කාර්යය ද මේ හා සමාන ය.

මේ පර්යේෂණයේ දී හෙළි වී ඇති ආකාරයට උක්‌ත දැව නිර්මාණ වසර හත් දහසක්‌ පමණ පැරැණි ඒවා ය. අදාළ ප්‍රදේශ හතරෙන් ලැබුණු ඕක්‌ ගස්‌ කපා හෙළා ඇත්තේ ව්‍යවහාර වර්ෂ 5206ත් 5098ත් අතර කාලයේ දී ය. මේ සඳහා යොදාගෙන ඇති වෘක්‌ෂ කාලනිර්ණ ක්‍රමවේදය (dendrochronolog) මගින් අදාළ ශාක කපා හෙළන ලද කාලය නිශ්චිතව තීරණය කිරීමට හැකි වී ඇති අතර ඒ අනුව අදාළ ළිං තනන ලද කාලය ද ආසන්න වශයෙන් පැවසීමට හැකියාව ලැබී තිබේ.

දැව සැකසීමේ ක්‍රමවේදය

මේ ළිං ආවරණ මගින් වැදගත් කරුණු රැසක්‌ අනාවරණය වී තිබේ. නව ශිලා යුගයේ මුල් අවධියට අයත් මේ ආවරණ තනා ඇත්තේ ඕක්‌ ගස්‌වලින් (Quercus විශේෂ) ලබාගත් දැවයෙනි. මේ කාලයේ දී මීටරයක්‌ පමණ විෂ්කම්භයක්‌ සහිත ගස්‌ පවා මිනිසුන් විසින් කපා දමනු ලැබ ඇත. මේ දැව කපා හෙළීම සඳහා යොදාගෙන ඇත්තේ ශිලාමය වෑය වැනි මෙවලම් බව දැව කොටස්‌වල ඇති සලකුණුවලින් හෙළි වේ. කපා හෙළන ලද දැව කඳන් වෙන් කිරීම සඳහා දැව කුඤ්ඤ යොදා ගෙන ඇති අතර ඒවාට යොදාගෙන ඇත්තේ දැවමය විශාල මිටි වැනි උපකරණ බව පෙනේ. මේ ආකාරයන් දැව කඳන් දෙපලු කිරීම සිදු කළ හැකි බව පරීක්‌ෂණාත්මකව පෙන්වා දී ඇති කරුණකි. ඉන් අනතුරුව මේ දැව පලු අවශ්‍ය ප්‍රමාණයට වෙන් කර ගැනීම සඳහා යොදාගෙන ඇත්තේ වෑය වැනි උපකරණ මගින් කැපීමෙන් හා ගිනි අඟුරු යොදාගනිමින් බව ද පෙනී යයි. එවැනි සලකුණු මේ කැණීමේ දී හමු වූ දැව කොටස්‌වල ද දැකිය හැකි ය. (ඡායාරූපය 3) මේ ආකාරයෙන් අඟුරු භාවිතයෙන් දැව පිළිස්‌සීම, ගස්‌වල කඳන් යොදාගනිමින් ඔරු තැනීමේ දී ද භාවිත කර ඇත. දැව කොටස්‌වල මතුපිට සකස්‌ කිරීම සඳහා යළිත් වෑය වැනි උපකරණ භාවිත කළ බවට සාධක ද පවතී.


මේ දැව කොටස්‌ එක්‌ කර සකස්‌ කර ඇති අන්දම ද අපූරු ය. චතුරස්‍රාකාර ළිං ආවරණ සකස්‌ කිරීමේ දී දැව කොටස්‌ හතරක්‌ අවශ්‍ය අතර ඒ අනුව සන්ධි හතරක්‌ ද සැකසිය යුතු ය. ඇතැම් දැව කඳන්වල කට්‌ටා කැපීමෙන් ඒවා රඳවා තැබූ ආකාරයක්‌ දැකිය හැකි අතර ඇතැම් කඳන් කුඤ්ඤ භාවිතයෙන් එකිනෙකට සම්බන්ධ කර තිබේ. මේ සන්ධි සකස්‌ කර ඇත්තේ සංකීර්ණ ආකාරයකිනි. මෙහි දී යොදාගෙන ඇති ලේසර් තාක්‌ෂණික පරිලෝකන තාක්‌ෂණික උපක්‍රම මගින් මේ ජනතාව දැව කර්මාන්තයේ දී යොදාගත් තාක්‌ෂණික ක්‍රම සැලකිය යුතු තරමින් වර්ධනය වී පැවැති බව අනාවරණය වෙයි. එය රළු ශිලා මෙවලම් භාවිත කරමින් සකස්‌ කර තිබීම විශේෂත්වයකි. (ඡායාරූපය 4 හා 5)

මේ පර්යේෂණයේ දී හමු වූ දැව කොටස්‌ සකස්‌ කිරීමට ශිලා මෙවලම් යොදාගත් බවට පැහැදිලි සලකුණු කැණීම් මගින් ලැබුණු දැව කොටස්‌ මත පැහැදිලිව හඳුනාගැනීමට හැකියාව ලැබී ඇත. මේ මෙවලම් මේ කලාපයේ උක්‌ත අවධියට අයත් පුරාවිද්‍යාත්මක ස්‌ථානවලින් සැලකිය යුතු තරම් සුලබව ලැබෙන ඒවා ය.

ලෝහ සොයාගැනීමට පෙර කළ සංකීර්ණ දැව නිර්මාණ

මේ පර්යේෂණයේ වැදගත් ම හෙළිදරව්ව ඇත්තේ මේ හා සම්බන්ධව ය. මේ දක්‌වා ලැබී ඇති සාධකවලට අනුව මේ අවධිය වන විට ලෝහ හා ලෝහමය ආයුධ භාවිතය ආරම්භ වී නොමැත. ලෝහ ආයුධ පිළිබඳ සාධක ලැබෙන්නේ මේ කාලයට වඩා වසර දහසකින් පමණ මෑත කාලයක පටන් ය. එවැනි තත්ත්වයක්‌ තුළ ශිලා මෙවලම් යොදාගනිමින් මෙවැනි සංකීර්ණ දැව නිර්මාණ සිදු කර ඇතැයි යන්න වැදගත් සොයාගැනීමකි. විශේෂයෙන් මේ දැව සකස්‌ කිරීමේ දී හා දැව කොටස්‌ එක්‌ කිරීමට යොදාගෙන ඇති සන්ධි මගින් දැව ඉදි කිරීම් කර්මාන්තයේ යම් දියුණු දැනුමක්‌ පැවැති බව පැහැදිලි වේ. මේ නිසා යුරෝපයේ පළමු ගොවීන් පළමු වඩු කාර්මිකයන් ද වූ බව පැහැදිලි ය.

නවශිලා යුගයේ සිදු වූ මේ වර්ධනය මානව වර්ධනයේ වැදගත් ඉදිරි පියවරක්‌ බව පැහැදිලි ය. ඔවුන් ගේ දක්‌ෂතා තවදුරටත් අධ්‍යයනය කළ යුතු බව පැහැදිලි ය. කෙසේ වෙතත් මේ සොයෑගැනීම මගින් මෙතෙක්‌ පැවැති එක්‌ විශ්වාසයක්‌ අභියෝගයට ලක්‌ වෙයි. එය වන්නේ සංකීර්ණ දැවමය ඉදි කිරීම් සිදු කිරීම සඳහා ලෝහමය උපකරණ අත්‍යවශ්‍ය වූ බවට පැවැති විශ්වාසයයි. (මූලාශ්‍රයPLoS ONE, http://www.blogger.com/blogger.g?blogID=170420911059836286#editor/target=post;postID=1391974442761185970DOI:10.1371/journal.pone.0051374) ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

http://www.vidusara.com/2013/01/09/feature2.html

The Buddhist Heritage of Andhra Pradesh

Dhanesh Wisumperuma 
The Nation, 25-11-2012, UNDO, p. 1,

http://www.nation.lk/edition/undo/item/12789-the-buddhist-heritage-of-andhra-pradesh.html



Building hosting Buddhist Galleries at State Museum at Hyderabad


Buddhism originated in the 5th century BCE in present day India. It flourished in many parts of India for the next millennium, partly due to the patronage of various kings and dynasties. Numerous factors contributed to its decline thereafter. Today although Buddhism is not a major religion in India, there are a vast number of Buddhist sites of religious and archaeological importance in the country. Some of these are world famous, such as Bodhgaya, Sanchi and the Ajanta Caves.

Buddhism came to what is now called Andhra Pradesh, a southern state of India, in the early period and flourished there for the next few centuries. It is evident that all forms of Buddhism such as Theravada, Mahayana and Vajrayana found residence in this region. Although Buddhism declined in Andhra Pradesh during the latter part of the 1st Millennium CE, there is evidence to suggest some of the sites had social and religious currency until the 14th century. What remains of the above period are various ruined sites which are now considered a part of Indian ‘heritage’. Some of them are now marketed as tourist attractions.

Such ruins first grabbed the attention of scholars and colonial administrators in the late 18th century. With the stabilization of the British administration these archaeological artifacts were explored and subjected to scholarly appraisal. Archaeology authorities of post-independent India continued this tradition in various parts of the country, including Andhra Pradesh. A small but detailed booklet titled ‘Buddhist Archaeology in Andhra Pradesh’ published a few years ago sketches out the story of these discoveries.

There are a total of approximately 150 Buddhist monuments and other sites identified within the present boundaries of Andhra Pradesh so far. These sites contain monuments of various types, including stupas and large monasteries and cave complexes. Quite interestingly, Buddhist sites are being discovered even at present. A new Buddhist site was discovered as recently as a few weeks ago on the banks of the Gosthani River, at Gudiwada village of Bhogapuram Mandal in the Vizianagaram District. The site has been identified as belonging to the early periods of Buddhism and was reported in ‘The Hindu’ newspaper on October 9, 2012. In 2010, remains of stupa were found under the foundations of a Hindu shrine, which speaks of what happened to some of the sites after the decline of Buddhism. The wanton destruction of some of these sites has been recorded by British archaeologists.

The most celebrated sites

Some of the Buddhist sites in Andhra are renowned for historical and \archaeological significance, in particular Nagarjunakondda and Amaravati. In addition a large number of relic caskets have being unearthed from a number of Buddhist sites in Andhra Pradesh. These sites, sometimes known as ‘relic casket sites’, include Battiprolu, Bavikonda, Ghantasala, Salihundam, Gudivada, Guntupalli, Jaggayyapeta and Kottur. Some writers opine that Andhra Pradesh is the state with the highest density of relic caskets.

Amaravati is another famous Buddhist site located close to the Krishna River and is believed to date to around the 3rd century BCE. The large mahastupa was originally built by King Ashoka while many other buildings are said to have been constructed over at least four phases. The Amaravati ruins first caught the attention of scholars in the late 19th century and a number of collections of artifacts from Amaravati complex are exhibited in a number of museums around the world. Relic caskets were discovered here during the excavations conducted during the period of 1957-67 at the mahastupa site. It is said that there is evidence to state that a Mahayanic site was later transformed into a Tantric Vajrayana site. The style of sculpture style is in fact referred to as the Amaravati School of Art or Amaravati Sculpture and is well known for its narrative style. The influence of Amaravati art is said to spread to other areas including Sri Lanka.
Nagarjunakonda is an ancient Buddhist monastery complex situated on the banks of the Krishna River. It was a prominent center of learning during ancient times and takes its name from the scholarly monk Nagarjuna who lived during the 2-3rd centuries and was resident here. He is considered a great philosopher monk and founded the Madhyamika School of Buddhism, which belongs to the Mahayana tradition. The present site is said to have been earlier called Sriparvata and the present name in Telugu means ‘Hill of Nagarjuna’. Numerous Buddhist remains have been excavated since its discovery in 1926. The remains unearthed include a mahastupa, remains of several monasteries and numerous artifacts including inscriptions and sculptures. As the original site was inundated with water during the construction of Nagarjuna Sagar reservoir built in 1960s, these have been reconstructed on higher locations close by.
There are many important sites which are lesser known to the outside world, such as Bavikonda, situated close to Visakapatnam on the eastern coast. According to records, Bavikonda contains the remains of a mahastupa, several other stupas and congregation halls, evidencing clearly a well-established monastery complex. Conservation work on the mahastupa was carried out in 1993 and yielded caskets believed to contain relics of Siddhartha Gauthama, the Enlightened One, which are exhibited at Hyderabad Museum.

Hyderabad Museum – The showcase of the Buddhist Heritage

The State Archaeological Museum of Hyderabad has a good collection of Buddhist finds. The two main galleries of the museum are dedicated to these. Gallery 1 is the ‘Holy Buddhist Relic Gallery’ holding relics found from the ancient Buddhist monastery complex of Bavikonda. The next gallery is the ‘Buddhist Sculpture Gallery’ where sculptures, decorative dome panels and statues found in various parts of the state are exhibited. Buddha statues in display belong to the Amaravati School of Art. They contain material mainly from Nelakondapally, Chandavaram, Bavikonda and Uppugundur. However some of these are classic works of limestone. Some of the vandalized or mutilated parts of these artifacts constitute silent evidence of what took place during the course of history.

A third gallery is dedicated to copies of Ajanta Paintings done about sixty years ago. These copies were made during the administration of Nizams of Hyderabad in 1949. Two artists, namely Khan Bahadur Syed Ahmed and Jalaluddin, were commissioned by the Nizam to undertake this monumental task.

Buddhism today

There is a small population of Buddhists living in Andhra Pradesh, numbering around 32,000 according to the census of 2001. This is quite small when we consider the total number Buddhists in India, i.e. about 8 million. Buddhism seems to be part of the culture in Andhra Pradesh. Buddhist tourism is being promoted by the Andhra Pradesh government and tourism authorities. They call it ‘Ancient Buddhist Bastion’ in their promotional materials. There are festivals sponsored by the state authorities as well. The Department of Tourism and Culture and the Department of Archaeology and Museums celebrate Buddha Purnima (or Vesak) every year in Hyderabad. They had once even taken relics on a procession to mark this event.

The well-known Ananda Buddha Vihara is a temple located in the Mahendra Hills in Hyderabad and is the center for the propagation of Buddhism in the state today. The Buddha statue mounted on a small island in Hussain Sagar Lake was built as a part of ‘Buddha Purnima Project’ implemented in 1980s is also a prominent landmark in Hyderabad. Both attract tourists, local and foreign.



http://www.nation.lk/edition/undo/item/12789-the-buddhist-heritage-of-andhra-pradesh.html

This article has been reproduced in The Buddhist Channel website:  http://www.buddhistchannel.tv/index.php?id=42,11205,0,0,1,0#.WxGN-u6FPIU

A different zoo and a village of culture at Hyderabad

Dhanesh Wisumperuma

The Nation, 11-11-2012, Undo p. 4-5
http://www.nation.lk/edition/undo/item/12328-a-different-zoo-and-a-village-of-culture-at-hyderabad.html






Hyderabad is a city with multiple attractions, where a visitor may struggle to decide what to see and where to visit. I am intended to write on two interesting places which I was able to visit during my short stay in Hyderabad – mainly due to the special characters I saw there. Those are the Nehru Zoological Park, a zoo beyond a regular one we know and the Shilparamam, the arts and crafts village depicting India.

Animal-friendly zoo

The Nehru Zoological Park, which is also known as the Hyderabad Zoo, is situated at an spacious location in the southern part of the city, adjacent to the Mir Alam Tank, a man made reservoir. The zoo covers an area of about 380 acres and is often mentioned as one of the largest in India. It was established between 1959 and 1963 and opened in 1963 and named after Jawaharlal Nehru.

The most important feature of the zoo is its spacious nature. Since it is a well-planned zoo, the animals are provided with ample space. Many of the animals are kept in open spaces encircled by short walls of about a meter in height. There is a ditch between the wall and the animal. The trees were maintained without overhanging branches in case of arboreal animals like the monkeys and apes. The area where the animals are kept was mostly covered with trees and grass thus providing a shade for the animal. A manmade cave like hide is available for the animals at a corner of their compound. A very few of the animals are caged, i.e. the birds, reptiles, etc. Even some of the nocturnal animals like the loris are kept in an open ‘room’ inside the darkened nocturnal house.

For instance, the elephants have an area that is about 30 acres to roam freely. There are shelters for elephants, which are not accessible to the normal visitor. Some of the elephants in these shelters are released to this space in rotation and they could wander freely in the space and feed on the vegetation. However, an officer of the zoo said us that they provide the elephants with food as the amount of food required by an elephant are large.
The authorities have taken steps to consider the requirements of the animals very cautiously. For instance, the rhinoceros was kept in a large compound, where there are different pools – one with water and another with mud.
With the increased space for the animals, the stress among these captive animals may be reduced and can increase the lifetime of the animals. The arrangement of the zoo is visitor friendly. Almost all animals are kept in such a setting provides an important aspect as the visitors are able to see the animals at their eye-level. This facilitates the observation of the animals and thus increases the educational value of the zoo.

Another attraction in the park is the Jurassic Park. It contains large models of the animals that lived during the Jurassic Era – the dinosaurs. They are labeled with adequate information for the visitor and the landscape is arranged to resemble or mimic the plant life of that period. It seemed to be an attraction among the visitors. The reptile enclosure and the nocturnal house are among other sections visited by most.

There is a safari park where lions and tigers are living freely and visitors take a tour by bus, just like a safari available in a sanctuary or a national park. The vegetation is bit dense in the area and the spotting of animals is little difficult and is like in the natural environment. According to the staff, although there are some herbivores living in the safari area, the tigers and lions are not feeding on them and food for them is provided. It seems that their interest in hunting had been reduced, or they have adapted for the ‘free meal!’

Another interesting feature of the zoo is the transportation within the zoo - battery operated eco-friendly vehicles and a train service is available within the zoo. Wide road network and the park like appearance ease the visitor. Although we spent half a day, I did not felt tired. It was mainly due to the spacious nature and the landscape that provided shade and green. It was a relieved tour, which I never experienced in a Sri Lanka’s zoo. Although the number of the animal species seen at the Nehru zoo is below what you can see in another zoo, it is a friendly place for animals and visitors. I experienced the difference
As we are aware, there are other zoological gardens being planned and built in Sri Lanka, the Nehru Zoological Park of Hyderabad can provide guidance. We were fascinated to hear that there are occasional visits by Sri Lankan authorities. If zoos are required (I think so, for the educational use), it should be more animal friendly.

Website: www.hyderabadzoo.in

Colorful village in the city

A venue encircled by a mud colored low wall with a white pattern on it attracted our attention towards it. There were no multistory buildings in the site and tree cover could be seen on the premises which are situated in the middle of the Hi-tech city area of the town, the main industrial and business area of the city – the IT hub. It looked calm and was similar to a park or a recreational area within the busy city. On inquiry I found that it was called ‘Shilparamam’, meaning literary ‘home for the crafts’, the arts, crafts and cultural village in Hyderabad. It is often mentioned as a showcase of India’s cultural heritage.

Shilparamam was established in 1992 by the Government of Andhra Pradesh. It expands to 65 acres and is maintained by the Ministry of Tourism. In short, Shilparamam contains of multiple ventures: it is a permanent exhibition of arts, crafts and lifestyles of people; a sales centre of crafts and arts, a recreation venue for the people, a park and an open stage, etc. I had the opportunity visit it twice and take this opportunity to describe at a least few aspects of the many aspects of arts, crafts and culture of India.

A large area is dedicated to display permanent life sized models of how the traditional lives of people in the country are. The livelihoods, rituals and day-to-day events associated with the culture and crafts are presented in the relevant background. These included the potter house, village artisans, tribal lifestyles, kalahasti wood carving, cherial painting are among the most interested. Various cultural events such as sankranti festival, tulsi pooja and day-to-day life events of the people like the scene of village bazaar are present. These models are self-explanatory and one can understand how traditional arts and crafts function in rural areas. It is actually a cultural show!
While walking around the premises, I suddenly saw a Buddha statue on a lotus pedestal. There were two Buddha statues in fact. It was at the ‘Sculpture Park’ where a collection of various sculptures are displayed. The most interesting was the materials used to make those pieces of art. Some were made out of granite and some seemed to be of plaster, but there was a material rarely used for this type of artwork. Some of the sculptures were made out of welding scrap metal like parts of vehicles, equipment and waste metal pieces, which are otherwise usually dumped. The themes of these sculptures varies largely and included plants, animals, equipment as well as conceptual representations. The artist’s name is also displayed along with the sculpture and the park seemed to be a new addition to the park and opened in September 2012. I noticed that similar sculpture of metal pieces even within the Hyderabad City – it resembles that that the city is more industrial.



There was a unique exhibition of traditional breeds of oxen held at Shilparamam in parallel to the International Biodiversity Summit held in Hyderabad. We were able to see about 23 breeds of the varieties found in India. This rich livestock diversity is somewhat threatened at global level, due to the introduction of developed varieties of animals and it was a topic of discussion during the summit.
There was an area allocated for stalls selling various items, pearl and other jewelry, cloths, craft items, ornamental items, toys and as well as food. Most of these were made by the local people and it was a direct marketing facility for the producers.

The premises is beautifully landscaped and provided shaded avenues for people to walk without being tired in the daytime. Various types of plants are seen used to beautify the environment and some sections are still under improvement. The large and small rocks and mountainous landscape are used as attractive features of the location. Many of the stalls as well as the administrative buildings inside Shilparamam are designed to suit the park. The venue also provided a variety of entertainment facilities for the visitor – shaded avenues, the tank with boating facilities, party venues and the open theater are among those.

A fairly a large crowd both local and foreign gathers at this place escaping their urban lifestyle. The Shiparamam looked like a very different place. It is a must at Hyderabad. Details about the village could be found on www.shilparamam.org, its official website.

http://www.nation.lk/edition/undo/item/12328-a-different-zoo-and-a-village-of-culture-at-hyderabad.html

"යුරේන් රූ" - සුන්දර සිතුවම් එකතුවක්

පසුගිය සති අන්තයකදී කොළඹ ලයනල් වෙන්ඩ්ට් ශාලාවේදී "යුරේන් රූ" නමින් පැවැති චිත්‍ර ප්‍රදර්ශනයක් නැරඹීමට අවස්ථාවක් ලැබිණි. අපූරු චිත්‍ර සමූහයකින් යුක්ත වූ එය එය පවත්වන ලද්දේ යුරේන් අතුකෝරල නම් අප හිතවතකු විසිනි.

මේ සිතුවම් ස්වාභාවිකවාදී ශෛලිය අනුගමනය කරමින් නිමැවූ චිත්‍ර බව පෙනුනි. මාතෘකා ලෙස ගතහොත් වනජීවන්, පරිසරය, මිනිසුන් හා ස්වාභාවික දර්ශන මෙන්ම පුරාවිද්‍යාත්මක ස්ථානද ඔහුගේ තෙලිතුඩට හසුව තිබිණි. මේ ස්වාභාවිකවාදී ශෛලිය නිසාම මේ චිත්‍ර රස විඳීමට මට වැඩි අවස්ථාවක්ද සැලසිණි.

සහෘදයකුට විස්තර කරන යුරේන්

යුරේන්ට පරිසරය පිළිබ‍ඳ විමසිලිමත් ඇසක් ඇති බව පෙනේ. ඔහුට ඒ ගැන උනන්දුවක් ලැබුනේ කෙසේදැයි මම දැන ගැනීමට කැමැත්තෙන් සිටියෙමි. ඒ තරුණ සත්ත්වවේදීන්ගේ සංගමයෙන් ලද ආභාෂය නිසා බව ඔහු කීවේය. මීට පෙර මා දැක තිබූ ඔහුගේ චිත්‍ර ඇ‍ඳි සටහන් පොතක පිටි කිහිපයක්ද මේ ප්‍රදර්ශනයට එක්ව තිබිණි. ඒවා ඔහු පාසල් වියේදී හා ඒ ආසන්න කාලයේදී ඇති පක්ෂි සිතුවම් විය.

යුරේන් අතුකෝරල ගැනද කෙටි හෝ සටහනක් තැබීම මැනැවැයි මට සිතේ. මා ඔහු හ‍ඳුනාගත්තේ වසර කිහිපයකට පෙර වුවත් ශ්‍රී ලංකා පුරාවිද්‍යා සංගමයේ සාමාජිකයකු ලෙස 1990 දශකයේ මුල් භාගයේ සිට මම ඔහු නමින් දැන සිටියෙමි. පුරාවිද්‍යාව පිළිබඳ තිබූ ඇල්ම නිසා ඔහු එහි සාමාජිකත්වය ලබා ඇත්තේ පාසල් සමයේදීමය. ඔහු ශ්‍රී ජයවර්ධනපුර සරසවියෙන් පුරාවිද්‍යාව පිළිබ‍ඳ විශේෂ උපාධිය හා කැලණිය විශ්ව විද්‍යාලයේ පුරාවිද්‍යා පශ්චාත් උපාධි ආයතනයෙන් පුරාවිද්‍යා පශ්චාත් උපාධි ඩිප්ලෝමාවද හාදාරා තිබේ. මේ වන විට ඔහු ජාතික ලේඛනාරක්ෂක දෙපාර්තමේන්තුවේ සේවය කරයි.

මේ පසුබිම මැද ඔහුට තව බොහෝ දුර යා හැකි බව සිතමි. එලෙසින්ම පතමි. (කැමරාව තවමත් මට නුහුරු නිසා මේ ඡායාරූප එතරම් හොඳ තත්ත්වයේ නොතිබිය හැකිය.)

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

2012-08-22

නරි බෑනා (යළිත්) නැරඹීමි

බොහෝ කලකට පසුව අද නරි බෑනා නරඹන්නට අවස්ථාවක් ලදිමි. ඉන් ලද ආස්වාදය හේතුවෙන් ද (සැලකිය යුතු දිනකින් මේ බ්ලොගයේ සටහනක් ද නොතැබූ බැවින් ද) කෙටි සටහනක් හෝ අදම තබන්නට සිතුවෙමි.

නරි බෑනා යනු මෙරට නාට්‍ය ක්ෂේත්‍රයේ අමතක නොවන නාට්‍යයකි. මේ නාට්‍යය අඩ සියවසකටත් වඩා පැරණිය. එය දයානන්ද ගුණවර්ධනයන්ගේ පළමු වේදිකා නාට්‍යය නුවූවත් වඩාත් ප්‍රසිද්ධියට පත් පළමු නාට්‍යය බව පෙනේ. පළමුව 1961 නොවැම්බර් මාසයේ දී පමණ, එවකට ඔහු සේවය කළ කොළඹ තර්ස්ටන් විද්‍යාලයේ නාට්‍ය සංගමය මගින් පාසල් නාට්‍යයක් සේ නරි බෑනා නිෂ්පාදනය කර තිබේ. (බලන්න දයානන්ද ගුණවර්ධන වෙබ් අඩවියේ biography පිටුව හා 1998-02-12 දින සන්ඩේ ටයිම්ස් පුවත්පත).

දයානන්ද ගුණවර්ධනයන් විසින් සඳහන් කර ඇති පරිදි ජනකතා දෙකක් පදනම් කර ගනිමින් මේ නාට්‍යය නිර්මාණය කර ඇත. (මේ පිළිබඳ විස්තර සහ තවත් තොරතුරු ඇතුළත් 1962 දී පළ වී ඇති නරි බෑනා නාට්‍යය පොතේ පෙරවදන www.dayanandagunawardena.org/work/naribena වෙබ් පිටුවේ සඳහන් වේ)

නරි බෑනාහි ඇති වින්දනීයත්වයට හේතුව එහි ඇති ගීතවත්භාවය බව මට සිතේ. අපට කිසිදා අමතක නොවන ගීත දෙකක් මෙහි එයි. ඒ ‘කුමටද සොබනියෙ කඳුළු සලන්නේ‘ හා ‘ඇහැල මලින් ගස් පිරිලා බලන්න හරි ලස්සනයි‘ යන ගීය. 

නරි බෑනා හා ජසයා සහ ලෙන්චිනා යන නට්‍ය ද්විත්වය නරඹන්නට ලැබුණු තැන ද අපූරුය. ඒ බත්තරමුල්ලේ ජනකලා කේන්ද්‍රයේ පිහිටි ජන රඟහලයි. එය නාට්‍යයක් නරඹන්නට බෙහෙවින් අපූරු වටපිටාවකි. හරිතවත් පරිසරය, ජනකලාවටම ඇරුණු වටපිටාව මෙන්ම නිදහස් තැනක් වීම ද මීට උපකාරී වන බව පෙනේ. (මේ බව වඩාත් තේරුම් ගත හැකි වූයේ මගේ සිව් හැවිරිදි දියණියගේ ප්‍රතිචාර නිසා බව ද සඳහන් කළ යුතුය.) කෙසේ වෙතත් වේදිකාවේ පිහිටීම හා ශාලාවේ ආලෝකවත් බව පාලනය කළ හැකි වූවා නම් වේදිකා නාට්‍ය සඳහා මේ රංගශාලාව තවදුරටත් යෝග්‍ය විය හැකි බවක් සිතේ.

වැඩිදුර කියැවීම සඳහා -

• නරි බෑනා වෙබ් පිටුව - www.dayanandagunawardena.org/work/naribena (මෙහි නරි බෑනා නාට්‍යය පොතට දයානන්ද ගුණවර්ධනයන් ලියූ පෙරවදන ඇතුළත්ය)
• දයානන්ද ගුණවර්ධනයන්ගේ වෙබ් අඩවිය - www.dayanandagunawardena.org
• දයානන්ද ගුණවර්ධනයන්ගේ විකීපීඩියා පිටුව - http://en.wikipedia.org/wiki/Dayananda_Gunawardena
• සන්ඩේ ටයිම්ස් පුවත්පත 1998-02-12 - http://sundaytimes.lk/980215/plus15.html#LABEL1a

30-06-2012