Thursday, September 14, 2017

බස් කතා 4: අාසන වෙන් කරන අලුත්ම ක්‍රමය

​ඊයෙ වැස්සෙම පුරහල කිට්ටුවෙන් 138 කට නැග්ගෙ නුගේගොඩට වෙලාවට යන්න. යාලුවෙක් හමුවෙන්න. කාර්යාල වෙලාව හින්ද බස් එකේ හිස් අසුන් තිබුනේ දෙකතුනයි. ඉස්සරහ පූජ්‍ය පක්ෂයේ අසුනේ එක් අසුනක් හිස්ව තිබුනා. එ්ත් එහි ජනේලය ළඟ හිඳ සිටි තරුණිය හිස් අසුනේ ඇයගේ තෙත් කුඩය තබා තිබුනා. මේක මම හැමදාම යන 138 බස්වල කවදාවත් දැක නොතිබූ දෙයක්. එසේම ඇය සිටියේ හරිම පහසුවෙන් වාඩිවීගෙන, ජනේලයෙන් පිටත අනන්තය බලාගෙන. හරියට බස් එකේ නෙවේ ගෙදර සාලෙ වගෙ. මොහොතක් නතර උනත්, කුඩේ ගන්න එයාගෙ අවධානය යෙමු වන බවක් නොපෙනුන හින්ද මම හිස්ව තිබු මැද අසුනකින් ඉද ගත්තා.

එ්ත් එ් සමඟම බසයට නැගණු තරුණියකට හිඳගැනීමට අන් අසුනක් නොවූ බැවින් ඒ ඉදිරි අසුන අසල නතර වුනා. ඒත් අර හිඳ සිටි තරුණිය කුඩය ඉවත් කළේ නෑ. සිටගෙන සිටි තරුණිය ඇයට කතා කර කුඩය පෙන්වූ විට එය ඉවත් කරගත්තත් යම් කරුණක් නිසා සිටගෙන උන් තරුණිය එහි හිඳ ගත්තේ නෑ. පසු අසුනක සිටි කාන්තාවක හා පිරිමියෙකු ඒ ගැන විමසූ විට පෙනුනේ වතුර ඇති නිසා බවයි. ඉන්පසු පසු අසුනක උන් එ් මහත්මයා නැගිට ඔහුගේ අසුන ඇයට අසුන ලබාදී අර තෙමී තිබූ ඉදිරි අසුනේ හිද ගත්තා. ඇන්දක්ද සහිත ඒ අසුනේ තරබාරු ඒ මහත්මයා හිදගැනීමෙන් අර මුල් තරුණියගේ පහසු ඉරියව්වට අැති වූ අපහසුතාවය එයාට ලැබුණු දඬුවම වෙන්න අැති.

පේන විදියට මේක තවත් ආසන වෙන් කිරීමේ ක්‍රමයක්. වැස්ස දවසට තමයි කළ හැක්කේ. එ්ත් ඊයෙ කාන්තාවක් විසින්ම තවත් කාන්තාවකටම අසාධාරණයක් සිදුකිරීම තමයි කණගාටුව.

14.09.2017

පරණ බස් කතා https://dhaneshw.blogspot.com/search/label/%E0%B6%B6%E0%B7%83%E0%B7%8A%20%E0%B6%9A%E0%B6%AD%E0%B7%8F

Tuesday, September 12, 2017

පෙර පරපුරේ හා අද පරපුරේ රංගන ශිල්පීන්

මෑත දවසක් උදේ දෙරණ "ලෝකය සහ ලෝකයා" එකේ සුමින්ද සිරිසේන කවුද කියලා සාමාන්‍ය ජනතාවගෙන් ඇසූ විට ඔවුන් දුන් පිළිතුරු පෙන්වූවා. දහදෙනෙකුගෙන් පමණ ඔහුව දැන සිටියේ තිදෙනයි. බහුතරය ඔහුව දැන සිටියේ නැහැ. එය අතිශය කණගාටුවට කරුණක් වන්නේ ඔහු අයත් වන්නේ ප්‍රතිභාපූර්ණ ශිල්පි පරපුරට නිසා. ඒ වේදිකාවේ වගේම ටෙලි නාට්‍යයේ.

හුදෙක් රූපය නිසාත්, මවුපියන් ශිල්පීන් වූ නිසාත්, මුදල් නිසාත් (සහ තවත් දේ නිසාත්) නළු නිළියන් වී සිටින අද පරපුරේ ඇතැමුන් සමග බැලූ විටයි පෙර පරපුරේ වෙනස පෙනෙන්නේ. අද බහුතරයකට රඟපාන්න බෑ. අද යන ටෙලි නාට්‍ය දෙක තුනක් විතර බැලුවත් (සමහර විට ඇහුවත්) කලිනුත් නම් දන්නා අය මිස, ඒවයේ රගපාන අන් අයගේ නම් මම දන්නේ නෑ. දැන ගන්න ඕනත් නෑ. මොකද ඔවුන් වැඩිදෙනෙක්ගේ මතක තියා ගන්න තරම් රංගන හැකියාවක් නෑ.

ඒකත් අද පරපුරේ ගායක ගායිකාවන් හා සමානයි.

මේ ගැන හි තැබූ සටහන හා එහි දැක්වූ ප්‍රතිචාර සඳහා - https://web.facebook.com/dhanesh.wisumperuma/posts/10203642615262722

Sunday, September 10, 2017

කුණාටු හා දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳ යළි කතාබහක්‌

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


විදුසර, 06.09.2017, පි. 12 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2017/09/06/feature4.html



පසුගිය මාසයේ ඇති වූ නිවර්තන කුණාටුවක්‌ වූ හාවි කුණාටුව (Hurricane Harvey) මගින් මධ්‍යම හා උතුරු ඇමරිකාවට දැඩි බලපෑම් සිදු විය. අගෝස්‌තු 17 මුලින් ම ආරම්භ වූ මේ කුණාටුව 4 වැනි කාණ්‌ඩයේ කුණාටුවක්‌ සේ සැලකේ. එය මේ වර්ෂයේ කුණාටු සමයේ මුලින් ම ඇති වූ කුණාටුව වේ. පළමුව මධ්‍යම ඇමෙරිකානු රටවල් ගණනාවකට බලපෑම් ඇති කළ එය ඇමෙරිකාවට ළගා වූයේ සතියකට පමණ පසු ව ය. මේ ලිපිය ලියන මොහොත වන විට ද මේ කුණාටුව සක්‍රිය තත්ත්වයක පැවතිණි.

මේ වන විට වාර්තා වන පරිදි හාවි කුණාටුව මෑත කාලයේ දී ඇමෙරිකාවට පැමිණි වඩාත් ප්‍රබල ම කුණාටව වේ. තවත් රටවල් ගණනාවකට එමගින් හානි සිදු වී ඇතත් වඩාත් බරපතළ ම හා අවධානයට යොමු වී ඇති හානිය සිදු වී ඇත්තේ ඇමෙරිකාවට ය. එය 2005 වර්ෂයේ දී ඇමෙරිකාවට බලපෑම් සිදු කළ විල්මා හා කැත්‍රිනා කුණාටුවලින් පසුව දැඩි වර්ෂාපතනයක්‌ හා දැඩි හානියක්‌ ඇති කළ කුණාටුව සේ සැලකෙන්නේ මේ කුණාටව ය. දින හතරක්‌ වැනි කාලයක්‌ ඇතුළත ඇති වූ මිලිමීටර් 1000කට (අගල් 49.2ක්‌ පමණ) අධික වූ වාර්තාගත වර්ෂාපතනය හමුවේ ඇමෙරිකාවේ ටෙක්‌සාස්‌ ප්‍රාන්තයේ නැෙගනහිර ප්‍රදේශය නො සිතූ ආකාරයේ ජලගැලීමකට ලක්‌ විය. ඇමෙරිකාවේ සිව්වැනි විශාලතම නගරය වන හූස්‌ටන් නගරය ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයට ද මේ කුණාටුවෙන් විශාල හානියක්‌ සිදු ව ඇත.

මේ කුණාටුව නිසා ඇති වූ හානිය ගැන තවමත් අවසන් නිගමනයකට පැමිණීමට කල් මදි බව පෙනේ. කෙසේ වෙතත් සැප්තැම්බර් මස 1 වැනි දින වන විට ඇමෙරිකාවේ පමණක්‌ ජීවිත 40ක්‌ අහිමි වී තිබුණු අතර, සිදු වී ඇති දේපොළ හානිය ද ඉතා විශාල ය. (එහෙත් 2005 දී ලුසියානා ප්‍රාන්තයට බලපෑ කැත්‍රිනා කුණාටුව නිසා අහිමි වූ ජීවිත ගණන 1800කට අධික ය.) වාර්තා වන පරිදි ටෙක්‌සාස්‌ ප්‍රාන්තය තුළ පමණක්‌ හැත්තෑ දහසක පමණ පිරිසක්‌ මේ නිසා අවතැන් වී ඇත. ඉන් විශාල පිරිසකට අනිවාර්යයෙන් ඉවත් වීමට සිදු වූ අතර ඇතැම් පිරිස්‌ සහන සේවකයන් හා ස්‌වෙච්ඡා සේවකයන් විසින් බේරාගන්නා ලදි. මෙයින් ඇති වූ සම්පූර්ණ අලාභය කෙතරම් ද යන්න ගැන තවමත් අවසන් නිගමනයක්‌ ඇති බවක්‌ නො පෙනේ. එය ඇමෙරිකානු ඩොලර් බිලියන 70ත් 125ත් අතර විය හැකි බව වාර්තා අනුව පෙනේ. මේ දෙවැනි අගය ගත හොත් මෙය එරටට වැඩි ම ආර්ථික හානියක්‌ සිදු කළ කුණාටු අතරින් එකක්‌ වීමේ ඉඩක්‌ පවතී.

ටෙක්‌සාස්‌ ප්‍රාන්තය ඇමෙරිකාවේ ආර්ථිකය සම්බන්ධව වැදගත් වන ප්‍රාන්තයකි. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් එරට තෙල් කර්මාන්තයේ දී ද ටෙක්‌සාස්‌ ප්‍රාන්තය වැදගත් තැනක්‌ ගනියි. මේ වන විට ගංවතුර බැස යන තුරු බොහෝ කටයුතු නැවතී ඇති බවක්‌ පෙනෙන්නට තිබේ. එසේ ම එම ප්‍රාන්තයේ ප්‍රවාහන පද්ධතියට සැලකිය යුතු බලපෑමක්‌ ද සිදු වී ඇත. හානි වූ නිවාස හා වෙනත් යටිතල පහසුකම් ප්‍රතිස්‌ථාපනය කිරීම සඳහා යම් කාලයක්‌ ගත විය හැකි බව අසන්නට ලැබේ.

කෙසේ වෙතත් මේ ගංවතුර ආපදාවෙන් සිදු වූ හානිය සම්බන්ධව ජනතාව ගේ ක්‍රියාකාරිත්වයේ යම් බලපෑමක්‌ ඇති බව පැහැදිලි ය. හූස්‌ටන් නගරයේ ජනගහනය සම්බන්ධව සැලකුව හොත්, එහි ජනගහනය 1980 වර්ෂයෙන් පසුව 40%කින් පමණ ඉහළ ගොස්‌ ඇත. මේ අතරින් සැලකිය යුතු පිරිසක්‌ මෙවැනි කුණාටු බලපෑ හැකි අවදානම් කලාපයේ පදිංචි ව සිටි පිරිස්‌ ය. ඒ අතරින් සැලකිය යුතු පිරිසක්‌ රක්‌ෂණාවරණයක්‌ නොමැති අය හෝ හදිසි ඉවත් වීමක්‌ සිදු කිරීමට තරම් ආර්ථික අතින් ශක්‌තියක්‌ නොමැති ව සිටි ජනතාවක්‌ බව සඳහන් වේ. එසේ ම ජනාවාස සඳහා නුසුදුසු ස්‌ථානවල ජලාශවල ජල සීමාව රදා පවත්නා ප්‍රදේශවල නිවාස තනා තිබූ අවස්‌ථා ද පැවැති බව වාර්තා වේ. එය මේ ව්‍යසනයේ හානිය බරපතළ කිරීමට හේතු වී ඇති බව සඳහන් වේ. මෙය සංවර්ධිත රටක්‌ සේ සැලකෙන ඇමෙරිකාව සම්බන්ධව තරමක්‌ විස්‌මයජනක තත්ත්වයකි.

මෙවැනි නිවර්තන කුණාටු ස්‌වාභාවිකව ඇති වන සංසිද්ධියකි. කෙසේ වෙතත් මෙවැනි කුණාටුවල තීව්‍රතාව අධික වීමට හා අධික වර්ෂාපතනය සඳහා දේශගුණ වෙනස්‌ වීමේ යම් බලපෑමක්‌ ඇති බවට සාකච්ඡාවක්‌ හාවි කුණාටුවට පසුව ඇති වී තිබේ. ඒ පිළිබඳව අවධානය යොමු කිරීම වැදගත් වන්නේ එය හෙට දවසේ ලෝකයේ දේශගුණය තීරණය කරනු ඇති බැවිනි.

මෙවැනි කුණාටු දේශගුණ වෙනස්‌ වීම හා සම්බන්ධ ද?


මේ සම්බන්ධව විද්‍යාඥයන් පෙන්වා දෙන සාධකය වන්නේ උෂ්ණත්වයෙන් ඉහළ වායුගෝලයක වැඩි ජලවාෂ්ප ප්‍රමාණයක්‌ පැවතීමයි. ක්‌ලෝසියස්‌-ක්‌ලැපේරොන් නියමය හෝ සමීකරණය (Clausius-Clapeyron equation) ලෙස හඳුන්වන නීතිය අනුව යම් උෂ්ණත්වයක දී ඇති ජලවාෂ්ප පීඩනය දන්නේ නම් වෙනත් උෂ්ණත්වයක දී ඇති වන ජලවාෂ්ප පීඩනය ගණනය කළ හැකි ය. මේ වන විට පෙන්වා දී ඇති ආකාරයට, උෂ්ණත්වයේ ඉහළ යන යැම සෙල්සියස්‌ අංශකයක්‌ සඳහා ම වායුගෝලයේ රඳවාගත හැකි ජල ප්‍රමාණය 6%කින් පමණ ඉහළ යයි. මේ නිසා කුණාටු හෝ වර්ෂාපතන තත්ත්ව ඇති වන අවස්‌ථාවල දී වර්ෂාව ලෙස පතිත වන ජල ප්‍රමාණය අධික වේ. එනම් වර්ෂාව වඩාත් තීව්‍ර (intensity) විය හැකි ය.

මේ වන විට හරිතාගාර ආචරණ ක්‍රියාවලිය හේතුවෙන් ඉහළ ගොස්‌ ඇති උෂ්ණත්වය නිසා වැඩි ජල ප්‍රමාණයක්‌ වායුගෝලයේ පවතී. එබැවින් අධික වර්ෂාපතනයක්‌ පතිත වන සිදුවීම් හෙවත් ආන්තික වර්ෂාපතන තත්ත්ව ඇති වීම අනාගතයේ දී ඉහළ යා හැකි ය.

අනෙක්‌ අතට සාගර ජලයේ උෂ්ණත්වය ද මේ තත්ත්වයට බලපෑමක්‌ ඇති කරයි. ඇමෙරිකාවට නුදුරු ව පිහිටා ඇති මෙක්‌සිකෝ බොක්‌ක ප්‍රදේශයේ ද මෙවැනි තත්ත්වයක්‌ පවතී. එහි ඇති ජලයේ උෂ්ණත්වය 1980-2010 අතර කාලයේ දී පැවැති සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයට වඩා අංශක 1.5කින් පමණ ඉහළ ය. ඒ අනුව සාගර ජලය ද පහසුවෙන් වාෂ්ප වීමට ලක්‌ වන බව පැහැදිලි ය. මේ අනුව ශක්‌තිමක්‌ කුණාටුවක්‌ ඇති වීමට හැකියාව ඇති බව ඇතැම් විද්‍යාඥයන් ගේ මතය වේ. මෙසේ සාගරයේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යැම සඳහා මිහිතලය උණුසුම් වීම බලපාන බව පැහැදිලි කරුණකි.

2014 වර්ෂයේ දී පළ වූ ජාතික දේශගුණ ඇගයීම (National Climate Assessment) නම් ෆෙඩරල් ආණ්‌ඩුවේ ප්‍රකාශන පෙළේ නවතම ප්‍රකාශනයේ දැක්‌වෙන ආකාරයට ඇමෙරිකා එක්‌සත් ජනපදය හරහා හමා යන ආන්තික කුණාටුවල ඉහළ යැම හා මිහිතලයේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යැම සිදු ව ඇත්තේ සමාන ව ය. මේ ආකාරයෙන් ලෝකයේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යැම දිගට ම සිදු වුව හොත් ආන්තික වර්ෂාපතන තත්ත්වය ඇති වීමේ අවස්‌ථා ගණන ඉහළ යා හැකි බව දක්‌වා ඇත. එසේ ම සමස්‌ත වර්ෂාපතනය අඩු වනු ඇතැයි අපේක්‌ෂිත ප්‍රදේශවල පවා ආන්තික වර්ෂාපතන තත්ත්ව ඇති විය හැකි බව පෙන්වා දී තිබේ. ඇතැම් ප්‍රදේශවල ආන්තික තත්ත්ව ඉහළ ගොස්‌ ඇති බව ද දක්‌වා ඇත. එසේ ම හරිතාගාර වායු විමෝචන පාලනය කිරීම සඳහා යම් පියවරක්‌ නො ගන්නේ නම්, ඇමෙරිකාවේ ඇතැම් ප්‍රදේශවල අද ඇති වන අධික වැසි ප්‍රමාණය මෙන් පස්‌ ගුණයක පමණ අධික වැසි ප්‍රමාණයක්‌ මේ සියවස අවසානය වන විට පමණ ඇති විය හැකි ය. මෙයින් පෙනෙන්නේ මේ වර්ෂයේ පිහිටුවූ වාර්තාව වැඩි කාලයක්‌ නො පැවතිය හැකි බව යෑයි ඇතැම් පුවත්පත් සඳහන් කරයි.

මේ තත්ත්වය නිවර්තන කුණාටුවලට මුහුණ දෙන ලෝකයේ සෙසු රටවලට ද බොහෝ සේ එක සමාන ය. මෙවැනි සිදු වීම් පුරෝකථනය කිරීම අසීරු වන අතර ම, ඉන් බැට කන දියුණු වන රටවල ජනතාව දරිද්‍රතාවෙන් පෙළෙන පිරිසක්‌ වීම තවත් අවාසනාවකි.

මිනිස්‌ ක්‍රියාකාරිත්ව දායකත්වය ප්‍රමාණනය කිරීම


මිනිසුන් ගේ ක්‍රියාකාරිත්වය නිසා ඇති වී තිබෙන දේශගුණ වෙනස්‌ වීම මෙවැනි ආපදා තත්ත්වවලට හේතු වන බව පෙන්වා දෙමින් යම් යම් අවස්‌ථාවල දී නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ගෙන තිබේ. එහෙත් ඒ ගැන මෙතෙක්‌ ගෙන තිබෙන නෛතික ක්‍රියාමාර්ග මේ වන විට වැඩි වශයෙන් අසාර්ථක වී ඇත.

එහෙත් මේ පිළිබඳව Nature Geoscience සගරාවට මෑතක දී අදහස්‌ පළ කර ඇති විද්‍යාඥයන් පිරිසකට අනුව හරිතාගාර වායු විමෝචන නිමා කිරීමට කටයුතු නො කරන රටවලට එරෙහි ව නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ගත හැකි ය. ඔවුන් මෙහි දී සඳහන් කරන්නේ දැනුම පිළිබඳ නව අංශයක්‌ සේ සැලකෙන ආරෝපණ විද්‍යාව (Attribution science) නම් විෂයයේ වර්ධනය සමග මෙවැනි අවස්‌ථාවක්‌ ලැබී ඇති බවයි. එමගින් ආන්තික කාලගුණ තත්ත්ව සඳහා මානවමූලික දේශගුණ වෙනස්‌ වීමේ ඇති දායකත්වය තීරණය කිරීමට ඇති හැකියාව ඉහළ ගොස්‌ ඇත. මේ අනුව ඒ පිළිබඳව වැඩි විශ්වසනීයත්වයකින් යුතු ව තීරණ ගැනීමට අධිකරණයකට හැකියාවක්‌ ඇති බව ඔවුන් ගේ අදහස වේ. (DOI: 10.1038/ngeo3019)

ඒ අනුව අනාගතයේ දී දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳව ලෝකයේ සෙසු රටවල් සාමූහිකව කටයුතු කරන අතර ඇතැම් රාජ්‍ය හා විවිධ ආයතන තම විමෝචන අඩු නො කළ හොත් ඒ බව අධිකරණය හමුවේ සාර්ථක ලෙස අභියෝගයට ලක්‌ කිරීමට වැඩි අවස්‌ථාවක්‌ ද ඇති බව මේ පිළිබඳ විචාරකයන් ගේ අදහස වේ.

http://www.vidusara.com/2017/09/06/feature4.html

Thursday, September 7, 2017

පුරාඋද්භිදවිද්‍යාත්මක සාධකවලින් හෙළි වන අග්නිදිග ආසියානුවන් මැඩගස්‌කරයට ගිය කාලය

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


විදුසර, 30.08.2017, පි. 13 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2017/08/30/feature5.html




මැඩගස්‌කරය යනු අප්‍රිකා මහාද්වීපයට නුදුරුව, ඊට කිලෝමීටර 500ක්‌ පමණ නැෙගනහිර දිශාවෙන් ඉන්දියානු සාගරයේ නිරිතදිග කෙළවරට වන්නට පිහිටා ඇති දූපතකි. මැඩගස්‌කර වැසියන් භාවිත කරන මලගාසි භාෂාව අයත් වන්නේ ඔස්‌ට්‍රොනීසියානු (Austronesian) භාෂා පවුලට ය. මේ භාෂා පවුලට අයත් භාෂා කතා කරනු ලබන්නේ ප්‍රධාන වශයෙන් අග්නිදිග ආසියානු ප්‍රදේශවල හා පැසිෆික්‌ ප්‍රදේශයේ දුපත් රාජ්‍යවල ය. ඊට නිදසුන් ලෙස හවායි දූපත් වාසීන් ගේ භාෂාව, මාඕරිවරුන් ගේ භාෂාව, සැමෝවා භාෂාව හා මැලේ භාෂාව දැක්‌විය හැකි ය. ඒ අනුව ඔස්‌ට්‍රොනීසියානු භාෂා කතා කරන ආසන්න ම ප්‍රදේශ පිහිටා ඇත්තේ මැඩගස්‌කරයට වඩා අවම වශයෙන් කිලෝමීටර 6,000ක්‌ පමණ ඈතින් වීම කිසියම් ආකාරයකට කදිම සිදුවීමකි.

මෙසේ අග්නිදිග-ආසියාවෙන් පැමිණි ජනතාව මෙන්ම අප්‍රිකානුවන් ද නූතන මලගාසි ජනතාව ගේ ප්‍ර්‍රවේණික පසුබිම සඳහා දායක වී ඇති බව මේ අනුව පැහැදිලි ය. එහෙත් මැඩගස්‌කර වැසියන් හා ඊට ආසන්න ව පිහිටා ඇති අප්‍රිකානු ජනතාව අතර යම්කිසි වෙනසක්‌ ඇති බව වෙනත් සාධකවලින් ද හෙළි වී තිබේ. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත්, ප්‍රවේණික හා සංස්‌කෘතික සාධක අනුව පෙනී ගොස්‌ ඇත්තේ මැඩගස්‌කරය අතීතයේ කිසියම් අවස්‌ථාවක ඔස්‌ට්‍රොනීසියානු භාෂා කතා කරන ජන පිරිසක්‌ මගින් ද ජනාවාසකරණය වී ඇති බවයි. වාග්විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලින් හෙළි වී ඇති කරුණු අනුව එම ජනාවාස වීම සිදු වන්නට ඇත්තේ පළමු සහස්‍රකය ඇතුළත බව යෝජනා කර තිබේ. ඒ අනුව එම කාලයේ දී අග්නිදිග ආසියානු ප්‍රදේශවලින් මැඩගස්‌කරයට ජන සංක්‍රමණයක්‌ සිදු වී තිබේ ය යන අදහස පර්යේෂකයන් අතර කලක පටන් පැවතියේ ය. මෙය ලෝකයේ මානව භූගෝල විද්‍යාව සම්බන්ධයෙන් ඇති විස්‌මයජනක සිදුවීමක්‌ ලෙස අතැම් අවස්‌ථාවල දී දක්‌වා ඇත.

අග්නිදිග ආසියාවෙන් සංක්‍රමණය වූ පිරිසක්‌ මැඩගස්‌කර දූපත ජනාවාස වීමක්‌ සිදු වූ බව මෙවැනි සාධක මත දැන සිටිය ද, එය සිදු ව ඇත්තේ කවදා ද යන්න ගැන තොරතුරු මෑතක්‌ වන තුරු නිශ්චිතව අනාවරණය වී තිබුණේ නැත. ඒ පිළිබඳ පුරාවිද්‍යාත්මක සාධක හමු වී නැති වීම ඒ සඳහා හේතු විය. මැඩගස්‌කරයේ සිදු කර ඇති පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම් හා ගවේෂණවල දී දූපත ජනාවාස වීම පිළිබඳ සාධක විශාල ප්‍රමාණයක්‌ හමු වී ඇත. එම සාධක මගින් වඩා සමීප ව පිහිටා ඇති අප්‍රිකා මහාද්වීපයේ සිට පැමිණි දඩයම්කරුවන්-ඵලවැල රැස්‌ කරන කණ්‌ඩායම් වැනි පිරිස්‌ පොදු වර්ෂ පූර්ව පළමු හෝ දෙවැනි සහස්‍රකයේ පමණ සිට එම දූපතේ වාසය කර ඇති බව හෙළි වී ඇත. එහෙත් අග්නිදිග ආසියානුවන් හෙවත් ඔස්‌ට්‍රොනීසියානුවන් විසින් ඇති කරන ලද ජනාවාස පිළිබඳ සාධක හමු වී නොමැත.

කෙසේ වෙතත් පසුගිය වර්ෂයේ දී ප්‍රකාශයට පත් කළ පර්යේෂණයකින් මේ ගැටලුව සාර්ථක ආකාරයෙන් විසඳා තිබේ. ඒ අනුව මැඩගස්‌කරය ජනාවාස කළ අග්නිදිග ආසියාවෙන් පැමිණි ඔස්‌ට්‍රොනීසියන් භාෂාවක්‌ කතා කරන ජන කොටස්‌ එම ප්‍රදේශය ජනාවාස කරගෙන ඇති කාලය පිළිබඳව ද නිශ්චිත සාධක අනාවරණය කරගැනීමට පර්යේෂකයන් පිරිසක්‌ සමත් ව තිබේ. ඒ පුරාඋද්භිදවිද්‍යාත්මක (paleobotanical) සාධක ආශ්‍රයෙනි.

පුරාඋද්භිදවිද්‍යාත්මක සාධක


මැඩගස්‌කරයේ සිදු කරන ලද පුරාවිද්‍යාත්මක අධ්‍යයනවල දී මෙතෙක්‌ අඩු අවධානයකට ලක්‌ ව ඇති අංශයක්‌ ලෙස ශාක පිළිබඳ සාධක දැක්‌විය හැකි ය. මැඩගස්‌කරයේ වර්තමානයේ දැකිය හැකි ශාක අතරින් 10%ක්‌ පමණ ප්‍රමාණයක්‌ ලෝකයේ වෙනත් ප්‍රදේශවලින් එම දූපතට හඳුන්වා දී ඇති බව උද්භිද විද්‍යාඥයන් අනාවරණය කරගෙන ඇති කරුණකි. මෙසේ හඳුන්වා දුන් ශාක අතර සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක්‌ ආසියානු සම්භවයක්‌ ඇති භෝග වර්ග, කුළුබඩු, වගා භූමිවල වැවෙන වල් පැළෑටි ආදිය තිබේ. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත්, කෙසෙල් (Musa විශේෂ), අල වර්ග (Dioscorea alata හා Colocasia esculenta වැනි), පොල් (Cocos nucifera) වැනි අග්නිදිග ආසියානු භෝග වර්ග මෙන්ම, නැෙගනහිර හා දකුණු ආසියානු සම්භවයක්‌ ඇති ආසියානු වී (Oryza sativa) ද දැක්‌විය හැකි ය. මුං (Vigna radiata) හා ආසියානු කපු (Gossypium arboreum) ද මැඩගස්‌කරයේ වගා කරනු ලබන භෝග අතර වේ. මේ භෝග වර්ග මැඩගස්‌කරයට හඳුන්වා දුන් කාලය එම රටට ඔස්‌ට්‍රොනීසියානු සංක්‍රමණ ඇති වූ කාලය හා සමපාත වීමට ඉඩ ඇති බව මෙහි දී අනුමාන කර ඇත. ඒ පැසිෆික්‌ ප්‍රදේශවලට මෙවැනි භෝග හඳුන්වා දීම හා සංක්‍රමණ අතර සම්බන්ධයක්‌ ඇති බව මීට පෙර සිදු කර ඇති අධ්‍යයනවලින් පෙන්වා දී ඇති නිසා ය.

එබැවින් උක්‌ත අධ්‍යයනයේ දී අවධානයට ලක්‌ කර තිබුණේ පුරාවිද්‍යාත්මක කැණීම්වලින් අනාවරණය වන පුරාඋද්භිදවිද්‍යාත්මක ශේෂ පිළිබඳ කරුණු සම්බන්ධයෙනි. ඒ සඳහා මැඩගස්‌කර් දූපතේ, ඒ ආසන්නයේ ඇති දූපත්වල හා කෙන්යාවේ හා ටැන්සානියාවේ නැෙගනහිර අප්‍රිකානු වෙරළ තීරය ආශ්‍රිත ස්‌ථාන 18ක සිදු කරන ලද පුරාවිද්‍යා කැණීම්වලින් ලැබුණු සාධක විමසීමට ලක්‌ කර ඇත. පුරාවිද්‍යාත්මක ස්‌තරවල ඇති තැන්පතු පරීක්‌ෂා කිරීමෙන් මෙසේ ශාකවල ශේෂ ලබාගෙන ඇති අතර, එමගින් විවිධ ශාක ශේෂ 2,443ක්‌ පමණ ප්‍රමාණයක්‌ හඳුනාගෙන තිබේ.

මෙසේ හඳුනාගත් භෝග ශාක අතරින් වගා කර ඇත්තේ කුමන කාලයක දී ද යන්න විකිරණශීලී කාබන් කාලනිර්ණය අනුව සොයාගැනීමට හැකියාව ලැබී තිබේ. ඒ අනුව හඳුනාගත් භෝග වර්ග වගා කළ කාලය තීරණය කිරීමට ද පර්යේෂකයන්ට අවස්‌ථාව ලැබී ඇත. එසේ ම මේ භෝග අප්‍රිකානු භෝග විශේෂ ද, නොඑසේ නම් වෙනත් ප්‍රදේශවලින් හඳුන්වා දුන් භෝග ද යන්න ඔවුන් ගේ අවධානයට ලක්‌ වූ තවත් කරුණකි.

එහි දී උක්‌ත පර්යේෂකයන්ට මේ දෙවර්ගයට ම අයත් භෝග අදාළ ජනාවාසවල ව්‍යාප්ත ව තිබූ ආකාරය පිළිබඳ කැපී පෙනෙන රටාවක්‌ හඳුනාගැනීමට ද ඔවුන්ට හැකියාව ලැබී ඇත. අප්‍රිකානු ශාකවල ශේෂ ප්‍රධාන වශයෙන් හමු වී ඇත්තේ අප්‍රිකානු වෙරළ තීරයේ හා අප්‍රිකානු මහාද්වීපයට වඩාත් ආසන්නව පිහිටා ඇති දූපත්වල ය.

එහෙත් මැඩගස්‌කරයේ දී මෙන්ම ඊට වඩා සමීප ව පිහිටා ඇති කොමොරොස්‌ දූපත්වල දී ඔවුන්ට හමු වී ඇත්තේ ආසියානු භෝග වර්ගවල ශේෂ ය. මෙසේ කැණීම්වලින් ලැබී ඇති වැදගත් ම සාධක වී ඇත්තේ ආසියානු වී ප්‍රභේද හා මුං ශාකවල ශේෂ හමු වීමයි. මේ ශාක අග්නිදිග ආසියාවේ මෙන්ම දකුණු ආසියාවේ ද අතීතයේ දී වගා කර තිබේ. එසේ ම මැඩගස්‌කරයෙන් හා කොමොරෝස්‌ දූපත්වලින් ආසියානු කපු ශාකයේ ශේෂ ද ඔවුන්ට හමු වී ඇත. මේ භෝග වර්ග මැඩගස්‌කරයට හා යාබද ව පිහිටා ඇති කොමෝරෝස්‌ දූපත්වලට හඳුන්වා දී ඇත්තේ 8 9 සියවස්‌වල පමණ බව කාල නිර්ණයෙන් තහවුරු වී තිබේ.

මේ තොරතුරු අනුව අදාළ කාලයේ දී එහි විසූ ජනතාව ගේ යෑපුම් භෝග ලෙස භාවිත වී ඇත්තේ ආසියානු භෝග වර්ග බව පර්යේෂකයන් ගේ අදහස වේ. එසේ නම් අග්නිදිග ආසියාවේ සිට මේ ප්‍රදේශවලට ඔස්‌ට්‍රොනීසියානු භාෂා කතා කරන ජනතාව සංක්‍රමණය වී ජනාවාස පිහිටුවාගෙන ඇත්තේ පළමු සහස්‍රකයේ අවසන් සියවස්‌වල දී බව මේ පර්යේෂකයන් ගේ නිගමනය වේ. ඒ සඳහා ලැබී ඇති පළමු පුරාවිද්‍යාත්මක සාධකය ලෙස මේ සාධක දක්‌වා ඇත.

අග්නිදිග ආසියානුවන් ගේ ජනපද


මේ අනුව අග්නිදිග ආසියාවේ සිට මැඩගස්‌කරයට පැමිණි පිරිස්‌ ඔවුන් සමග මේ භෝග වර්ග රැගෙන පැමිණ, ඔවුන් ගේ නව වාසස්‌ථානයේ ඒවා වගා කර ඒවා මත යෑපුණු බව විද්‍යාඥයන් ගේ අදහස වේ. මෙසේ භෝග ශාක පිළිබඳ සාධක මත පදනම් ව දූපතේ අතීතය විමසා බැලීමට හැකියාව ලැබීම පුරාවිද්‍යාත්මක වශයෙන් වැදගත් කරුණකි. එසේ ම අප්‍රිකානු ජනපද, අග්නිදිග ආසියානු ජනපදවලින් වෙන් කරගැනීමට මෙමගින් හැකියාවක්‌ ලැබීම මැඩගස්‌කරය පිළිබඳව සිදු කරන අධ්‍යයනවලට වැදගත් වේ. අනෙක්‌ අතට අතීතයේ සිදු වූ සංක්‍රමණ ගැන මෙතෙක්‌ නිසි අවබෝධයක්‌ නො තිබූ කරුණු මෙමගින් අනාවරණය වී ඇත.

මැඩගස්‌කරය මෙන්ම ඊට බටහිරින් පිහිටා ඇති කොමොරෝස්‌ දූපත් ජනාවාසකරණය සඳහා අග්නිදිග ආසියානු ජනතාව දායක වී තිබීම ද මේ අධ්‍යයනයේ දී අනාරවණය වූ වැදගත් සිදුවීමකි. එම දූපත්වල සිදු කරන ලද කැණීම්වලින් ලැබී ඇති ප්‍රමුඛ භෝග වර්ග ද ආසියානු සම්භවයක්‌ ඇති භෝග වීම මීට හේතුවයි. කෙසේ වෙතත්, එම දූපත්වල වෙසෙන ජනතාව භාවිත කරන භාෂා අප්‍රිකානු භාෂා වන අතර, ඔවුන් අතර මැඩගස්‌කරවාසීන් මෙන් අග්නිදිග ආසියානු ජනතාවට ප්‍රවේණික සම්බන්ධයක්‌ හෝ ඥාතිත්වයක්‌ හෝ දක්‌වන ලක්‌ෂණ නොමැති වීම මේ පර්යේෂකයන් ගේ විස්‌මයට හේතු විය. එහෙත් කොමොරෝස්‌ දූපත් වාසීන් ගේ භාෂාව පිළිබඳව සිදු කර ඇති පර්යේෂණවල දී මීට පෙර වාග්විද්‍යාඥයන් දක්‌වා ඇති අදහසකින් ඒ පිළිබඳ සැකය දුරු වී ඇත. ඒ කොමොරෝස්‌ දූපත්වාසීන් ද අග්නිදිග ආසියානු ජනතාව විසින් පිහිටුවන ලද ජනපදයකින් පැවත එන්නන් විය හැකි බවට අදහස්‌ පළ වී තිබීම නිසා ය. එහෙත් පසු කාලයක ඇති වූ අප්‍රිකානු ජන සංක්‍රමණ හා වහල් වෙළෙඳාම නිසා ඇති වූ වෙනස්‌වීම් හේතුවෙන් කොමොරෝස්‌ දූපත්වාසී ජනතාව ප්‍රවේණික හා වාග්විද්‍යාත්මක අතින් අප්‍රිකානුවන්ට වඩාත් සමීප වන්නට ඇති බව මේ පර්යේෂකයන් ගේ අදහස වේ.

එසේ ම මේ කැණීම්වලින් ලැබී ඇති තොරතුරු අනුව නැෙගනහිර අප්‍රිකානු වෙරළ තීරයට ආසන්න ප්‍රදේශවල මෙන්ම අප්‍රිකා මහාද්වීපයට ආසන්න ව පිහිටා ඇති සැන්සිබාරය හා මෆියා වැනි දූපත්වල දැකිය හැකි භෝග ශේෂ අතර සුලබ වූයේ අප්‍රිකානු සම්භවයක්‌ සහිත ශාක ය. මේවා අතර ඉදල් ඉරිගු, මිලට්‌ වර්ග හා බැඕබැබ් වැනි ශාක විය. එම දූපත් අප්‍රිකාවට වඩා සමීප ව පිහිටීම පිළිබඳව සැලකූ විට එය සිදු විය හැකි කරුණකි.

(මූලාශ්‍රය: Proceedings of the National Academy of Sciences, DOI: 10.1073/pnas.1522714113)


http://www.vidusara.com/2017/08/30/feature5.html