ප්ලාස්ටික් දූෂණය සඳහා විසඳුම් සෙවීම

අද, එනම් ජුනි මස පස්වන දා, ජගත් පරිසර දිනයයි. මෙවර එහි තේමාව වී ඇත්තේ ප්ලාස්ටික් දූෂණය සඳහා විසඳුම් සෙවීමයි.

රාජගිරියේ පාසලක තාප්පයේ ඇති මේ චිත්‍රයෙන් දැක්වෙන්නේ මිනිසුන් පරිසරයට බැහැර කරන ප්ලාස්ටික් ඇතුළු අපද්‍රව්‍ය, වෙනත් ජීවීන්ට බලපෑම් කරන අන්දමයි. අප දන්නා පරිදි, එහි හානිකර බලපෑම් මිනිසුන්ට ද දැනෙමින් තිබේ.

ඒ චිත්‍රය පාමුල, පදික වේදිකාවේ ඇති ප්ලාස්ටික් ඇතුළු අපද්‍රව්‍ය මෙතැනට පැමිණියේ කෙසේද? ඒ මිනිසුන් විසින්ම බැහැර කිරීමෙන් පසුව මාර්ගය පිරිසිදු කරන සේවක පිරිස් විසින් එකතු කළ නිසාය. මේ චිත්‍රය දැක ඇති අය ද මේ කසල බැහැර කරන්නට ඇත... මේ අනුව වගකීම පැහැරහැර ඇත්තේ ජනතාව විසින්ම බව පෙනේ.

ප්ලාස්ටික් නිසා ඇති වන පරිසර දූෂණය වැළැක්වීමට නම් අප භාවිත කරන ප්ලාස්ටික් නිෂ්පාදන අවසානයේ බැහැරලන ආකාරය ගැන සැලකිලිමත් වීම ඉතා වැදගත්ය. භාවිතය අවම කිරීම, නැවත භාවිතය හා ප්‍රතිචක්‍රියකරණය යන 3R සංකල්ප මෙන්ම අවසන් බැහැරලීම විධිමත් වීම ද වැදගත්ය. (පසුගියදා පැවති ප්ලාස්ටික් දූෂණය පිළිබඳ අන්තර්ජාතික සාකච්ඡාවක දී ඇතැම් පාර්ශ්ව (රටවල්) තර්කය වූයේ ප්ලාස්ටික් පරිසර දූෂණයේ ගැටලුව ඇත්තේ අවසන් බැහැරලීමේ බවයි. අප ඊට එකඟ නොවන නමුත්, ප්ලාස්ටික්වලින් තොර ජීවිතයක් ගැන සිතීමත් අපහසු නිසා, මේ තර්කය ඉදිරි සංවාදවල දී ප්‍රධාන ධාරාවේ අදහස වීමේ අවදානමක් ඇති බව සිහිතබාගත යුතු වේ).

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

2023.06.05

ඡායාරූපය - 2023 අප්‍රේල් 9 සවස.

නව්‍ය කොරෝනාව නිසා පරිසරයට සිදු වූ යහපත තිරසර එකක් බවට පත්කර ගන්නේ කෙසේ ද?

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 2020.04.29, පි. 5 (Vidusara)

E-paper පමණි - http://www.vidusara.com/2020/04/29/feature4.html (jpg ගොනුවකි)


නව්‍ය කොරෝනා ලෙසින් ප‍්‍රකට වූ කොවිඞ්-19 වයිරස වසංගතය හමුවේ ලෝකයේ බොහෝ රටවල සාමාන්‍ය දෛනික කටයුතු නැවතී ඇත. කර්මාන්තශාලා, ව්‍යාපාර ඇතුළු සේවා ස්ථාන වැඩි ප‍්‍රමාණයක් වසා දමා ඇති අතර, ඒවා අත්‍යාවශ්‍ය සේවාවලට සීමා වී ඇත. මාර්ග මෙන්ම ගුවන් ප‍්‍රවාහනය ද මුළුමනින්ම පාහේ නැවතී ඇත. මිනිසුන් සංචරණය නොකරන නිසා මාර්ග මෙන්ම වෙනත් සියලූ ස්ථාන පාලූ වී ගොසිනි. ලෝක ආර්ථික වර්ධනය මේ වර්ෂයේදී විශාල අඩුවීමක් පෙන්වන බවද පැහැදිලිය.

මේ තත්ත්වය නිසා පරිසරයේ ඇති වී තිබෙන සුබවාදී තත්ත්ව පිළිබඳව වාර්තා ලෝකයේ විවිධ ප‍්‍රදේශවලින් වාර්තා වෙයි. මිනිස් ක‍්‍රියාකාරකම් අඩු වී ගොස් පාලූ වී ගිය නගරවලට වනසතුන් පැමිණීම එවැනි එක් සිදුවීමකි. ජල දූෂණය හා මානව කටයුතු අඩු වීම නිසා වැනීසිය වැනි සමහර ප‍්‍රදේශවල එතෙක් ජලයේ දැකිය නොහැකි වූ සතුන් හා ශාක දැන් දැකගත හැකි වී තිබෙයි. එසේම වායු දූෂණය අඩු වීම පිළිබඳව සාධක චීනයෙන් හා තවත් රටවලින් වාර්තා වී ඇත. මෑත කාලයේදී දැකිය නොහැකි වූ හිමාලය කඳුවැටිය යළිත් දැක ගැනීමට එක් ඉන්දියානු නගරයක වැසියන්ට හැකි වී ඇත්තේ ද වායු දූෂණය අඩු වීම නිසාය.

කෙසේ වෙතත් මේපරිසරයට මේ ලැබී ඇති සහනය කෙතරම් කාලයක් පවතිනු ඇත්තේද යන්නය. එය පැහැදිලි ගැටලූවකි. මේ තත්ත්වයට තරමක් හෝ සමාන තත්ත්වයක් ලෙස පෙනෙන්නේ 2008 පමණ ඇති වූ ආර්ථික අර්බුදයයි. ඒ නිසා කර්මාන්ත හා සෙසු කටයුතු අඩපණවීම නිසා හරිතාගාර විමෝචන අඩු විය. 2007 වර්ෂයේදී ලෝකයේ හරිතාගාර වායු විමෝචන ප‍්‍රමාණය පෙර වර්ෂයට වඩා 3.77% කින් ඉහළ ගොස් ඇති අතර, 2008 දී එය ඉහළ ගිසේ 0.65% කින් පමණි. 2009 දී එය 1.10%කින් අඩු විය. එහෙත් ආර්ථික කටයුතු යථා තත්ත්වයට පත්වීමත් සමඟ 2010 වර්ෂයේදී හරිතාගාර වායු විමෝචන ප‍්‍රමාණය 5.72%කින් ඉහළ ගියේය. එය වාර්තාගත වර්ධනයකි. මේ තත්ත්වය සෙසු පරිසර දූෂකවලට ද පොදුය.

නව කොරෝනා වසංගතය නිසා ද ලෝක ආර්ථිකයේ පිරිහීමක් ඇති විය හැකි බව පැහැදිලිය. ඒ සමඟ කර්මාන්ත, ප‍්‍රවාහන හා බලශක්ති අංශ ආදියේ ඇතිව තිබෙන අඩපණ වීමේ ප‍්‍රථිඵලය ලෙස දැකිය හැකි පාරිසරික වෙනස්කම් කීපයක් ඉහත දක්වන ලදි. මේ තත්ත්වය ශ‍්‍රී ලංකාවේද දැකිය හැකිය. එවැනි සිදුවීම් කිහිපයක් පිළිබඳව වාර්තා වූ අතර හා ඒවා තාවකාලික සහනයක් පමණක් විය හැකි බවද පැහැදිලිය. ඒ සිදුවීම් මෙන්ම අදාළ සහනය දිගුකාලීන තිරසර තත්ත්වයක් බවට පත් කරගැනීමට ඇති හැකියාව ගැන ද විමසීම මේ ලිපියේ අරමුණ වෙයි.

වායු දූෂණය අඩු වී තිබීම

කොළඹ ප‍්‍රදේශයේ වායු දූෂණය අඩු වූ බව මධ්‍යම පරිසර අධිකාරියේ නිලධාරීන් උපුටා දක්වමින් පුවත්පත්වල පළ වි තිබූ කරුණකි. ‘වාතයේ ගුණාත්මක බව පිළිබඳ සුචිය’ අනුව මෑත දිනවල මේ ප‍්‍රදේශයේ වාතය ‘හොඳ’ තත්ත්වයේ පවතී. පෙර වර්ෂවල මාර්තු හා අපේ‍්‍රල් කාලයට සාපේක්ෂව මේ වර්ෂයේදී වායු දූෂණය අඩු වී ඇති බව පැහැදිලිය. එමෙන්ම මේ සමඟම වායුගෝලයට එකුවන කාබන්ඩයොක්සයිඞ් හා සෙසු හරිතාගාර වායු ප‍්‍රමාණය අඩු වී ඇති බවද අප අමතක නොකළ යුතුය.

වායු දූෂණය අඩු වී ඇත්තේ කොළඹ නගරයේ මෙන්ම රටේද බලශක්තිය සඳහා ඉන්ධන දහනයේ වෙනසක් නොමැති තත්ත්වයක් තිබියදීය. නිදසුනක් ලෙස ගතහොත් අපේ‍්‍රල් 27 දින මෙරට විදුලි උත්පාදනයෙන් 39%ක් පමණ ජනනය කර ඇත්තේ තෙල් මගින් ක‍්‍රියාත්මක තාප බලාගාරවලිනි. තවත් 37%ක් ගල්අඟුරුවලිනි. එසේම කර්මාන්තශාලාවලින් සිදුවන විමෝචන ද අවම වී ඇත්තේ ක‍්‍රියාත්මක කර්මාන්ත අඩු නිසාය. ඒ අනුව ප‍්‍රධාන වශයෙන්ම මේ වෙනස සිදුව ඇත්තේ රථවාහන ධාවනය අඩු වීම නිසාය. මේ යහපත් තත්ත්වය දිගටම පවත්වා ගැනීමට නම් කළයුත්තේ කුමක්ද? කර්මාන්ත හා විදුලි බලාගාර රටේ ආර්ථිකයට අවශ්‍ය බැවින් දිගු කාලීනව ඒවා ක‍්‍රියාත්මක නොවී තබාගැනීමට නොහැකිය. එසේ නම් ඉදිරියේදී ද වාහන ධාවනයෙන් නිකුත්වන වායු විමෝචන අඩු කිරීම සඳහා ඉක්මනින් පියවර ගැනීම කළ හැකි එකම දේ වෙයි. එය කළ හැකි එක් ක‍්‍රමයක් වන්නේ පොදු ප‍්‍රවාහන සේවා පුළුල්ව ශක්තිමත් කිරීමෙනි. අනෙක වන්නේ පුද්ගලික වාහන භාවිතය සාධාරණ නොවන අවස්ථා සීමා කිරීමය. නිදසුනක් ලෙස එක් මගියෙකු වෙනුවෙන් එක් වාහනයත් නගරයට ඇතුළු වීම දැක්විය හැකිය. එවැනි පියවර ගැනීමෙන් තවදුරටත් වාහන විමෝචන අඩු කර තබා ගැනීමට හැකිය. මෙහිදී වාහන විමෝචන පරීක්ෂාවෙහි සාර්ථකත්වය ද සමහරුන් ප‍්‍රශ්න කර ඇති අතර ඒ ගැන ද අවධානය යොමු කළ යුතුය. එසේම මේ වන විට කටයුතු ආරම්භ වී ඇති සැහැල්ලූ දුම්රිය ව්‍යාපෘති හා කණු මත දිවෙන දුම්රිය ව්‍යාපෘති වැනි ව්‍යාපෘති මගින් වාහන ධාවනය අඩු කරගත හැකිවනු ඇත. මේවා හැකි ඉක්මනින් ක‍්‍රියාත්මක විය යුතුව තිබේ.

ජලයේ ගුණාත්මක බව ඉහළ යෑම

කැලණි ගඟේ ජලයේ ගුණාත්මක බව ඉහළ ගොස් ඇති බව ද මේ ආකාරයෙන් වාර්තා වූ තවත් කරුණකි. මධ්‍යම පරිසර අධිකාරියේ මැදිහත් වීමෙන් ගංගාවේ ස්ථාන කීපයකින් ලබාගත් නියැදිවලින් මේ බව පෙනී ගොස් ඇත. එයින් පෙනී යන්නේ ජල දූෂණය වැළැක්වීමට මෙතෙක් පැවති නීති අනුව නොහැකි වී ඇති බවද යන්න මෙහිදී මතුවන පැනයයි. ගෙඟ් ජල දූෂණයට බලපෑ කරුණුවලින් මෑත දී වෙනස් වී ඇත්තේ කර්මාන්තශාලාවලින් නිකුත්වන අප ජලය ගඟට මුසු වීම නතර වීම පමණකි. වාහන සේවා ස්ථානවල ද යම් බලපෑමක් ඇති බවය. මෙමගින් පෙනෙන්නේ විවිධ කර්මාන්තශාලාවලින් දැන හෝ නොදැන අප ජලය ගඟට එක්වන බව විය හැකිය.

මේ යහපත් තත්ත්වය අඛණ්ඩව පවත්වා ගත හැක්කේ කෙසේද? කර්මාන්ත රටේ ආර්ථිකයට මෙන්ම ජනතාවගේ රැකියා සම්බන්ධවද වැදගත්ය. එසේ නම්, ඒවා ළඟදීම ආරම්භ විය යුතුව ඇත. එබැවින් මේ කර්මාන්තවලින් නිකුත්වන අප ජලය ප‍්‍රතිකාර කිරීම ගැන වඩාත් සැලකිලිමත් විය යුතු බව පෙනේ. අනෙක් කරුණ වන්නේ සේවා ස්ථාන ආදියෙන් නිකුත්වන අපජලය ද පරිසරයට නිකුත් වීම පාලනය කිරීමයි. මේ සඳහා රජයේ බලධාරීන් මෙන්ම අදාළ කඒමාන්ත හිමිකරුවන් ද, ජනතාව ද අවධානය යොමු කිරීම වටියි.

වෙරළ දූෂණය අඩු වෙයි

මේ අතර පසුගියදා වාර්තා වූ තවත් පුවතකට අනුව වෙරළ තීරයට එක් කරනු ලබන ප්ල්ස්ටික් ප‍්‍රමාණය 50% කින් පමණ අඩු වී ඇත. ඒ බව හෙළි වී ඇත්තේ ද රාජ්‍ය ආයතනයක් විසින් සිදුකරන ලද අධ්‍යයනයකදීය. එය වෙරළ තීරයේ දිස්ත‍්‍රික් පහක ස්ථාන ආශ‍්‍රිතව සිදුකරන ලද්දකි. මේ සඳහා මූලික හේතුව ජනයා නිවෙස්වලින් පිටතට යෑම අඩු වීම බව පැවසේ. එමෙන්ම වෙත් ජල දූෂක ද අඩු වී ඇති බවක් ද එහි දක්වා ඇත. මෙය වැදගත් වන්නේ සාගරයට ප්ලාස්ටික් අපද්‍රව්‍ය එක් කිරීම ජගත් මට්ටමේ ගැටලූවකට හේතු වී ඇති නිසාය.

ප්ලාස්ටික් හා සෙසු ඝන අපද්‍රව්‍ය පිළිබඳ ගැටලූව නම් දීර්ඝ කාලයක සිට පැවතෙන්නකි. එහෙත් එය තවත් කාලයක් ගත වීමට පෙර විසඳා ගත යුත්තකි. මේ පිළිබඳව කෙතරම් දැනුම්වත් කර තිබුණද මේ පුරුදු නැතිකර ගැනීමට තවමත් ජනතාවට හැකියාව ලැබී නැත. තුනී පොලිතින් තහනම් කිරීමෙන් වරක් භාවිත කර ඉවත දමන පොලිතීන් බෑග් ප‍්‍රමාණය අඩු කිරීමට ගත් පියවර අසාර්ථක වී ඇති ඇති බව ද පැහැදිලිය. දැන් සිදුව ඇත්තේ වඩා ඝනකම බෑග් වරක් භාවිත කර ඉවත දැමීමක් බව පෙනෙයි. කෙසේ වෙතත් ජනතාව ෂොපින් යෑම ඇතුළුව අනවශ්‍ය ගමන් බිමන් අඩු කර නිවාසවලට සීමා වී සිටි කාලයේදී පොලිතීන් භාවිතය අඩු වී ඇති බවක් පෙවෙයි.

මේ වෙනස තිරසර කිරීමට නම්

මේ තත්ත්වයෙන් පෙන්වන එක් කරුණක් නම් අප මෙතෙක් සිදුකරගෙන ආ කටයුතුවල කිසියම් ගැටලූවක් තිබෙන බවයි. එසේම කොරෝනා නිවාඩුවේ පසුගිය මාසයක කාලයේ පරිසරයට ඇති වූ සහනය හෙවත් වෙනස ජනමාධ්‍යවල තවත් පුවතක් පමණක් බවට පත් වීමට ඉඩ දිය යුතු නැති බව අපේ අදහසයි. පරිසරයේ දැකිය හැකි වූ යහපත් ප‍්‍රතිඵල වර්ධනය කිරීම සඳහා අඛණ්ඩ උත්සාහයක් දැරීම අවශයය.

එවැනි උත්සාහයක් මගින් මුළුමනින්ම නැතත්, ඒ වෙනස කිසියම් ප‍්‍රමාණයකින් හෝ තිරසර එකක් කිරීමට අපට තැත් කළ හැකිය. මේ අත්දැකීම් වායු දූෂණය, ජල දූෂණය හා ඝන අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය සම්බන්ධ දැනුම්වත් කිරීමේ වැඩසටහන්වලට නිර්මාණාත්මක අයුරින් ඇතුළත් කළ හැකිය. මෙහි තවත් අභියෝගයක් ඇත. එනම්, කොවිඞ්-19 ගැටලූවත් සමඟ රටේ ආර්ථිකයේ යම් පසුබෑමක් ඇති වීමය. එවැනි තත්ත්වයකදී සමහර පරිසර හිතකාමී කටයුතු සඳහා පිරිවැය සපයා ගැනීම ගැටලූ සහිත විය හැකිය. රාජ්‍ය අංශයේ මෙන්ම පුද්ගලික අංශයේ පරිසර හිතකාමී කාර්යයක් හා අරමුදල් සදහා මේ තත්ත්වය බලපෑ හැකිය. මෙය ලංකාවට පමණක් නොව ලෝකයටම පොදු විය හැකි දෙයකි. එනිසා ජනතාවගේ ආකල්ප වෙනස් කිරීම වැදගත් වනු ඇත. මේ සියලූ කටයුතුවලදී රටේ ජීවත්වන සියලූ දෙනාගේම වගකීමක් ඇති බැවින් සියලූ පාර්ශ්ව දැනුම්වත් කිරීම වැදගත් කටයුත්තක් වනු ඇත. අවශ්‍ය වන්නේ නීති රීති පැනවීම පමණක් නොවේ.

නූතන බිත්ති චිත්‍ර ඇඳීම විධිමත් නියාමනයක්‌ යටතේ සිදු වන්නේ නම් වඩාත් අලංකාරවත්

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 2019.12.11  පි. 5 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2019/12/11/feature1.html




මාර්ගවල හා පාලම්වල පැති බැමි, තාප්ප හා වෙනත් පොදු ගොඩනැ`ගිලි බිත්ති මත චිත්‍ර නිර්මාණය කිරීම මෑත සති කීපයේ දී රැල්ලක්‌ ලෙස වේගයෙන් වර්ධනය වී ඇත. මේ බිත්ති චිත්‍ර ඇඳීම මාස කීපයකට පෙර සමාජ ජාල ඔස්‌සේ සංවිධානය වූ තරුණ පිරිස්‌ හරහා ආරම්භ වුව ද වේගයෙන් ව්‍යාප්ත වූයේ පසුගිය සති කිහිපයේ දී ය. මෙතෙක්‌ පෝස්‌ටර්වලින් වැසී ගොස්‌ තිබූ බිත්ති මේ පිරිස්‌ විසින් වර්ණවත් චිත්‍රවලින් පින්තාරු කෙරෙනු දැකිය හැකි විය.

ඒ සඳහා ම සංවිධානය වූ මෙවැනි පිරිස්‌ පසුගිය කාලයේ දී වෙනත් කටයුතු සඳහා ද එසේ සාමූහික ව පියවර ගත් හ. ජනප්‍රිය වෙරළ තීර, දුම්රිය ස්‌ථාන ආදි පොදු ස්‌ථාන පිරිසිදු කිරීමට සංවිධානය වූ කණ්‌ඩායම් ඊට නිදසුනකි. එම රැලි අද වන විට එතරම් දැකිය නොහැකි ය. එහෙත් බිත්ති චිත්‍ර නිර්මාණය කිරීම සඳහා වූ උනන්දුව තවදුරටත් පවතී.

බිත්ති චිත්‍ර ආරම්භ වූයේ කවදා ද?

මාර්ග දෙපස පිහිටි බැමි හා තාප්ප මත චිත්‍ර ඇඳීම අප රටට අලුත් දෙයක්‌ නො වේ. අප මුලින් ම මේවා නිරීක්‌ෂණය කළේ 1980 දශකයේ දී ය. පාසල් හා රෝහල් තාප්ප ආදිය කොටස්‌වලට බෙදා විවිධ පාසල්වල සිසුන්ට චිත්‍ර ඇඳීම සඳහා අවස්‌ථාව ලබා දී තිබිණි. ඒවා අදාළ ආයතන විසින් සංවිධානය කරන ලදුව ආරාධිතව චිත්‍ර ඇඳි අවස්‌ථා විය.

එසේ ම ඒ චිත්‍රවලින් කිසියම් හරවත් සමාජමය පණිවිඩයක්‌ ලබා දීමට ද උත්සාහ කළ බව අපට මතක ය. ඒ ඒ චිත්‍ර කුමන පාසලක නිර්මාණ ද යන්න ඒවා මත ම සඳහන් කර තිබිණි. මේ චිත්‍ර කලින් කල අලුත් කිරීමට අවශ්‍ය වූ අතර, දුර්වර්ණ වූ චිත්‍ර ඉවත් කළ අවස්‌ථා ද විය. අදටත් මාර්ග අසල ඇති සමහර තාප්පවල මීට වසර කීපයකට පෙර අඳින ලද චිත්‍ර දැකිය හැකි ය.

නූතන ප්‍රවණතාව හා සමාජ ජාල

එහෙත් අද දැකිය හැකි බිත්ති චිත්‍ර රැල්ල එදාට වඩා වෙනස්‌ ය. අද චිත්‍ර නිර්මාණය කරන කණ්‌ඩායම් එය කරන්නේ අනාරාධිත ව හා ස්‌වෙච්ඡාවෙන් ඉදිරිපත් වීමෙනි. ඒ සඳහා අවශ්‍ය අවසරය මාර්ග අධිකාරියෙන් හා පොදු ගොඩනැ`ගිලි හිමිකරුවන් ගෙන් ලබාගන්නා බව සඳහන් වෙයි. තීන්ත සමාගම්, මාධ්‍ය ආයතන හා තවත් අය මීට අවශ්‍ය අනුග්‍රහය ලබා දී ඇති බව ද පෙනෙයි.

මේ ආකාරයෙන් යෙදැවෙන්නේ සමාජ මාධ්‍ය තුළ ම දියෑ වී යා හැකි ව තිබූ තාරුණ්‍යයයි. කාලය හා විදුලි බලය නාස්‌ති කරමින් හරිතාගාර වායු විමෝචනය ඉහළ නංවමින් ඔහේ දියෑ වී යා හැකි ව තිබූ තරුණ ජීවිතයි. ඔවුනට එකමුතු වී කිසියම් ඵලදායී කටයුත්තකට යොමු විය හැකි බවට මෙය කදිම නිදසුනති. සමාජයට අයහපත් ලෙස බලපාන ආකාරයට රස්‌තියාදු ගැසීමට, කල්ලි ගැසීමට හැකි ව තිබූ ඔවුන් ඊට වඩා වෙනස්‌ ලෙස සංවිධානය වීම වැදගත් ය. ස්‌වෙච්ඡාවෙන් මෙවැනි පොදු කටයුතු සඳහා දායක වීම මෙරට වැසියන් අතීතයේ සිට සිදු කර ඇති දෙයකි.

එවැනි කාර්යයක්‌ සඳහා ඔවුන් දැක්‌වූ උනන්දුව අගය කළ යුත්තක්‌ වන අතර ම, මේ සම්බන්ධ ව අවධානයට ලක්‌ කළ යුතු කරුණු කීපයක්‌ පෙන්වා දීම මේ ලිපියේ අරමුණු වෙයි. ඒ අනුව මේ බිත්ති චිත්‍ර පිළිබඳව කිසියම් නියාමනයක්‌ අත්‍යවශ්‍ය බව අපගේ අදහස ය.

සුදුසු තැන් පමණක්‌ තෝරාගැනීම

මේ බිත්ති චිත්‍ර නගරවලට සුදුසු විය හැකි ය. බොහෝ නගරවල දෘෂ්‍ය පරිසරය පවතින්නේ පුළුල් ස්‌වාභාවික දර්ශනයක්‌ ඇති තත්ත්වයක නො වේ. එමෙන් ම නගරයේ වුව ද ඒ ස්‌ථානය අවට පිහිටි සෙසු ගොඩනැ`ගිලි, ඉදි කිරීම් හා ගහකොළ (වේ නම්) ඒවා සමඟ මේ චිත්‍ර ගැළපීම අවශ්‍ය ය. එමෙන් ම ඓතිහාසික වශයෙන් වැදගත් හා පැරැණි ගොඩනැ`ගිලි, ඔරලෝසු කණු ආදි ඉදි කිරීම් මත චිත්‍ර ඇඳීම නො කළ යුතු ය. ඒවායේ ඓතිහාසික බව පෙනෙන්නේ පවත්නා පැරැණි පෙනුම මත ය. පුරාවිද්‍යා ස්‌මාරක නො වන නමුත් පැරැණි වූ ඉදිකිරීම් බොහෝ නගරවල දැකිය හැකි ය. එබැවින් මේ චිත්‍ර ඇඳීමට යෝග්‍ය ස්‌ථාන අදාළ බලධාරීන් විසින් තීරණය කරනු ලැබිය යුතු ය.

අනෙක්‌ අතට ස්‌වාභාවික දර්ශනයකට බාධා විය හැකි කිසිදු තැනකට මේ බිත්ති චිත්‍ර සුදුසු නො වේ. නිදසුනක්‌ ලෙස නගරයේ පමණක්‌ නො ව වඩා ග්‍රාමීය හා ස්‌වාභාවික දර්ශනයක්‌ සහිත ප්‍රදේශවල මාර්ග අසල ද පැති බැමි පවතී. වර්තමාන ප්‍රවණතාව අනුව ඒවායේ චිත්‍ර නිර්මාණය කිරීමට කටයුතු කළ හොත් එය නුසුදුසු ස්‌ථානයක අඳින ලද චිත්‍රයකි. සමාජ ජාල ඔස්‌සේ ඇතැම් විට එවැනි ඉල්ලීම් ද අපට දකින්නට ලැබෙයි.

එමෙන් ම පරිසර තත්ත්වවලින් ආරක්‌ෂිත තැන්වල චිත්‍ර ඇඳීම ඒවා වැඩි කාලයක්‌ පැවතීමට හේතු විය හැකි ය. නිදසුනක්‌ ලෙස අව්වට හා වැස්‌සට නිරාවරණය වන තැනක වැඩි කලක්‌ චිත්‍ර පවතින්නේ නැත. පාලම් යට, උමං මාර්ගවල හා ගුවන් පාලම් යට වැනි ස්‌ථාන වඩාත් සුදුසු වන්නේ ඒ නිසා ය. එය ද බලධාරීන්ගේ අවධානයට යොමු විය යුත්තකි.

චිත්‍රවල තේමාව හා වර්ණ

බිත්ති චිත්‍ර නිර්මාණයේ දී ඒවායේ තේමාව හා වර්ණ ගැන ද අවධානය යොමු විය යුතු බව පෙනේ.

සුදු පැහැ බිත්තියක්‌ තිබූ තැනක තද වර්ණ සහිත බිත්තියක්‌ ඇති වීමෙන් වන වෙනස පැහැදිලි ව හඳුනාගත හැකි ය. එබැවින් චිත්‍ර අඳිනු ලබන ස්‌ථානය අනුව ඒ සඳහා යොදාගන්නා වර්ණ සම්බන්ධ ව සැලකිලිමත් විය යුතු ය. යම් ස්‌ථානයකට තද හා විචිත්‍ර වර්ණ යෝග්‍ය නො වීමෙන් දකින්නාගේ ඇසට විඩාවක්‌ හා පීඩාවක්‌ ඇති වීමට ඉඩක්‌ ඇත. එසේ ම එය වාහන රියදුරන්ගේ දර්ශනයට බාධාවක්‌ වී ඔවුන්ගේ අවධානය වෙනතකට යොමු කිරීමට හේතු විය හැකි ය. එහි අවසන් ප්‍රතිඵලය වන්නේ මේවා චිත්‍ර දෘෂ්‍ය පරිසර දූෂණයකට හේතු විම ය.

චිත්‍රවල තේමාව ද වැදගත් ය. මීට මාස කීපයකට පෙර මේ රැල්ල ආරම්භ වූ අවස්‌ථාවේ ද වැඩි වශයෙන් දැකිය හැකි වූයේ බටහිර පන්නයේ චිත්‍ර හා කුරුටු චිත්‍ර ය (graffiti). එහෙත් මෑත සති කිහිපයේ දී අඳිනු ලබන චිත්‍ර ඊට වඩා තරමක්‌ දේශීයත්වයකට නැඹුරු බව දැකිය හැකි ය. එහෙත් එය හැම තැන ම එසේ නො වන බව ද පෙනෙයි. මේ චිත්‍ර තවදුරටත් දේශීයත්වයට නැඹුරුතාවක්‌ දක්‌වන්නේ නම් එය වැදගත් ය. විශේෂයෙන් මෙරට සංස්‌කෘතියට, කලාවට හා ඉතිහාසයට අදාළ වන තේමා අවශ්‍ය තරම් ඇඳීමට හැකි ය. එහෙත් මෙරට ඉතිහාසයට හෝ සංස්‌කෘතියට හෝ කිසිදු අදාළතාවක්‌ නොමැති තේමා අනුගමනය කළ අවස්‌ථා ද වාර්තා විය. නිදසුනක්‌ ලෙස මහනුවර බිත්තියක 'රාවණා කොන්සෙප්ට්‌' එකක්‌ නිර්මාණය කරන බවක්‌ අපට අසන්නට ලැබිණි. මෙරට ඉතිහාසඥයන් පිළිගත් ඉතිහාසයේ නොමැති මෙවන් මිථ්‍යා කතා ප්‍රවර්ධනය කිරීම බිත්ති චිත්‍රවලින් නො කළ යුතු දෙයකි. මෙවැනි කරුණු ද බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු විය යුතු කරුණු අතර වෙයි.

බුද්ධිමය දේපළ ගැටලුව

මේ බිත්ති චිත්‍රවල අප දුටු තවත් දෙයක්‌ වූයේ ඇතැම් ප්‍රවීණ චිත්‍ර ශිල්පීන් විසින් අඳින ලද විශිෂ්ට චිත්‍ර මේ බිත්ති චිත්‍ර ශිල්පීන් විසින් පිටපත් කරනු ලැබ හෝ අනුකරණය කරනු ලැබ හෝ තිබීම ය. ඇතැම් විට ඒ සඳහා අවසර ගෙන තිබූ අතර, තවත් අවස්‌ථාවල එසේ නො වූ බවත් වාර්තා විය. විශේෂයෙන් ඓතිහාසික චිත්‍රකරණය සඳහා වසර ගණනක්‌ තිස්‌සේ පර්යේෂණවල යෙදෙන ශිල්පීහු මෙරට සිටිති. ඔවුන්ගේ චිත්‍ර විශිෂ්ට නිර්මාණ වන්නේ ඒ පර්යේෂණ නිසා ය. එම චිත්‍ර අනුකරණය කර අදාළ මුල් ශිල්පියා සිහිපත් නො කිරීම හෝ පිටපත් කළ ශිල්පියාගේ නිර්මාණ ලෙස හුවා දැක්‌වීම හෝ කණගාටුවට කරුණකි. සමහර විට අනුකරණය කරන ලද චිත්‍ර තුළ චිත්‍ර ශිල්පය අතින් හා සංදර්භය අතින් කළ පැහැදිලි විකෘති කිරීම් ද විය. ඒ නො තකා චිත්‍ර රැල්ලට ප්‍රශංසා කරන පිරිස්‌ මේ චිත්‍රවල පසුබිම නො දන්නා බව පැහැදිලි ය.

වසර ගණනක පර්යේෂණවලින් බිහි වන ස්‌වකීය චිත්‍ර නිර්මාණ පොදු මාධ්‍යයේ ද පළ කරන ප්‍රකට චිත්‍ර ශිල්පියකු හා පර්යේෂකයකු වන ප්‍රසන්න වීරක්‌කොඩි මේ ගැන සමාජ මාධ්‍ය හරහා සාකච්ඡා කර තිබිණි. තම අයිතිය වෙනුවෙන් ඔහු දැක්‌වූ අදහස්‌වලට එරෙහි ව සමාජ ජාල හා මාධ්‍යවලින් එල්ල වූ අසාධාරණ හා අපහාසාත්මක විවේචන අපි දුටුවෙමු. ඒ තත්ත්වය කිසිසේත් අනුමත කළ හැක්‌කක්‌ නො වේ. මේ සම්බන්ධ ව අප හා අදහස්‌ දක්‌වමින් ඔහු වැදගත් කරුණක්‌ මතු කළේ ය. එනම් අනුන්ගේ චිත්‍ර පිටපත් කිරීම සමාජයට වැරැදි පූර්වාදර්ශයක්‌ විය හැකි බවයි. එය සැබෑ නිර්මාණකරුවනට අසාධාරණයක්‌ වෙයි. එමෙන් ම ඔවුන්ගේ චිත්‍ර මේ අයුරින් යොදාගනිමින් සිදු කරනු ලබන මේ බුද්ධිමය දේපළ කොල්ලය සමාජයෙන් අනුමත කිරීම නිසා මේ තරුණ පරපුරෙන් නිර්මාණශීලී කලාකරුවන් බිහි වීම වළකිනු ඇති බව ඔහුගේ අදහසයි. වඩා පහසුවෙන් අනුන්ගේ චිත්‍ර පිටපත් කිරීමෙන් ජනප්‍රිය වීම නිසා චිත්‍ර කලාව ගැඹුරින් හැදෑරීමට ඔවුන් යොමු නො විය හැකි බව ඔහු පෙන්වා දෙයි. චිත්‍ර යනු හැදෑරිය යුතු අංග ගණනාවකින් යුක්‌ත විෂයයකි. සාමාන්‍යයෙන් අනුන්ගේ චිත්‍ර පිටපත් කරනු ලබන්නේ පුහුණු ක්‍රියාවලියේ දී පමණකි.

එමෙන්ම මේ බිත්ති චිත්‍ර නිර්මාණය හෝ වෙනත් පොදු කටයුතු සඳහා හෝ දායක වීමෙන් සමාජයේ සාධනීය වෙනසක්‌ අපේක්‌ෂා කරන අය, පවත්නා නීති රීති හා සම්ප්‍රදායවලට ගරු කිරීම වැදගත් වෙයි. විනයවත් සමාජයක්‌ බිහි කළ හැක්‌කේ එලෙස ය. ඒ වරද හදාගැනීමට ඔවුන් තවමත් පමා නැත.

මේ චිත්‍රවල අනාගතය?

නගර ගණනාවක නිර්මාණය කර ඇති මේ චිත්‍රවල අනාගතය කෙබඳු වේ ද යන්න වැදගත් කරුණකි. මේවා අනාගතයේ දී නඩත්තු කරනු ලබන්නේ කවුරුන් විසින් ද? අව්වට හා වැස්‌සට නිරාවරණය වන උපස්‌තරයක අඳිනු ලබන චිත්‍ර කෙතරම් කලක්‌ පවතිනු ඇතිද? අද චිත්‍ර අඳින්නට ඇති රැල්ල ඒවා නඩත්තු කිරීමට හෝ යළි යළිත් ඇඳීමට හෝ තිබෙනු ඇති ද යන්න කීමට තවමත් ඉක්‌මන් වැඩි ය. ඒ සඳහා බරපැන දරනු ලබන්නේ කවුද? මේවා අපට තවමත් උත්තර නොමැති ප්‍රශ්න ය. ඒ ගැන ද අප සිතිය යුතු වේ.

කෙසේ වෙතත් හැම දාමත් මෙවැනි විවිධ රැලි පැමිණ තිබේ. සමහර රැලි ආ පමාවෙන් නැති වී ගොස්‌ ඇති අතර සමහර රැලි කාලයක්‌ පැවතී තිබේ. මේ රැල්ල ද ඇවිත් යන එකක්‌ විය හැකි ය. මේ රැල්ල උදාසීන නො වුව ද චිත්‍ර ඇඳීමට ඇති ස්‌ථාන අවසන් වීම සිදු වනු ඇත. එසේ වුව හොත් මේ රැල්ලෙන් පසුව තාරුණ්‍යයේ ඒ ශක්‌තිය නාගරික හා ආසන්න ප්‍රදේශවල පැළ සිටුවීම සඳහා යෙදවිය හැකි නම් එය වඩා යහපත් පරිසරයක්‌ ගොඩනැ`ගීමට හැකියාවක්‌ ඇති පියවරකි. එහෙත්, එය ද කිසියම් නියාමනයක්‌ සහිත ව විය යුත්තකි.



මේ චිත්‍ර මොනවා ද?

අපේ රටේ මේ දිනවල අඳිනු ලබන චිත්‍ර වර්ගය මොනවා ද? ඒවා අයත් වන්නේ කුරුටු චිත්‍රවලට ද, බිතු සිතුවම් හෝ බිත්ති චිත්‍රවලට ද?

ග්‍රැෆිටි හෙවත් කුරුටු චිත්‍ර (graffiti) ප්‍රසිද්ධ ස්‌ථානයක බිත්තියක්‌ හෝ වෙනත් මතුපිටක හෝ අයකු හෝ කණ්‌ඩායමක්‌ හෝ විසින්, අනවසරයෙන් අඳිනු ලබන අකුරු පේළි හෝ චිත්‍ර වෙයි. මේවා අවධානය යොමු කරගැනීම සඳහා සිදු කරන රැඩිකල් හා විරෝධාකල්ප ප්‍රකාශනයන් වුව ද එය ප්‍රකාශන කලාවක්‌ ලෙස ද සැලකේ. 20 වැනි සියවසේ දී මෙය ප්‍රචලිත වූයේ බටහිර රටවල නාගරික ප්‍රදේශවල ය. උමං මාර්ග, දැන්වීම් පුවරු හා බිත්ති මේ සඳහා උපස්‌තරය විය. මේවා මහජන කලාවක්‌ ද එසේ නැත හොත් මහජන පීඩාවක්‌ ද යන්න ගැන ඇත්තේ විවාදයකි. ඇතැම් රටවල මේ ග්‍රැෆිටි නීතියෙන් තහනම් ය.

තවත් අදහසකට අනුව මේවා බිතු සිතුවම් (murals) හෝ බිත්ති චිත්‍ර (wall art) ලෙස සැලකිය හැකි ය. බිතු සිතුවම් යනු බිත්ති, සීලිම් මත අඳිනු ලබන චිත්‍ර වන අතර බිත්ති චිත්‍ර යනු ගොඩනැ`ගිලි බිත්ති මත අඳිනු ලබන චිත්‍ර වෙයි. එහෙත් මේවා සාමාන්‍යයෙන් අඳිනු ලබන්නේ අදාළ ගොඩනැ`ගිල්ලේ හිමිකරුවන්ගේ ආරාධනයෙනි. එය කිසියම් ශිල්පියකු විසින් නිර්මාණය කෙරෙන නිශ්චිත කලා කෘතියක්‌ ද වෙයි. එහෙත් අද මෙරට සිදු වන්නේ එවැන්නක්‌ නො වෙයි. චිත්‍ර අඳින්නට අවශ්‍ය පිරිස්‌ විසින් අදාළ ආයතන හා බලධාරීන් ගෙන් අවසරය ලබාගනිමිනි. ඒ අනුව බැලු විට අද වන විට අප රටේ අඳිනු ලබන්නේ මේ දෙක අතර වර්ගයක්‌ විය හැකි බව පෙනෙයි.

http://www.vidusara.com/2019/12/11/feature1.html

ඉදිරියේදී භාවිතයෙන් ඉවත්වන ප්ලාස්ටික් නිෂ්පාදන

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 2019.10.30, පි. ? (Vidusara)
Not Available Online

වායු දූෂණය පිටුදකිමු...

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 05.06.2019, පි. 14-15 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2019/06/05/feature4.html






වාතය අපට ජීවත් වීම සඳහා අත්‍යවශ්‍ය වූ සාධකයකි. ආහාර හා ජලය නොමැති ව සාමාන්‍යයෙන් මිනිසකුට දින හෝ සති කීපයක පමණ කාලයක්‌ ජීවත් විය හැකි වුවත් වාතය නොමැති ව ජීවත් විය හැක්‌කේ ඉතා සුළු කාලසීමාවක්‌ පමණක්‌ වීම නිසා වාතය කෙතරම් වැදගත් ද යන්න පැහැදිලි ය. ශ්වසනය සඳහා වාතය අවශ්‍ය වීම ලොව වෙසෙන සියලු ම ජීවීන්ට ම පාහේ පොදු වූ කරුණකි.

එහෙත් මූලික වශයෙන් මිනිසුන් විසින් සිදු කෙරෙන විවිධ ක්‍රියාවලි නිසා වාතයට එක්‌ වන වායු දූෂකවලින් පෘථිවි වායුගෝලය දූෂණය වෙයි. මේවා සමහරක්‌ ස්‌වාභාවිකව ද වායුගෝලයට එක්‌ වන අවස්‌ථා තිබෙයි. මෙසේ වායු දූෂණයට හේතු වන විවිධ දූෂක ගණනාවකි. මේ අතර කාබන්ඩයොක්‌සයිඩ්, කාබන් මොනොක්‌සයිඩ්, සල්ෆර් ඩයොක්‌සයිඩ්, නයිට්‍රජන් ඩයොක්‌සයිඩ්, ඕසෝන්, මීතේන්, අංශුමය ද්‍රව්‍ය, කළු කාබන්, ඊයම්, රසදිය, හයිඩ්‍රොකාබන, දිගු කල් පවත්නා කාබනික දූෂක වැනි විවිධ ද්‍රව්‍ය වෙයි. මේවා පිළිබඳ ව හා ඒවායේ ප්‍රභව, වගුවේ සඳහන් ය (වගුව බලන්න).

මේ වායු දූෂක නිකුත් වන ප්‍රධාන මානව ක්‍රියාවලි ලෙස කෘෂිකර්මය, ප්‍රවාහනය, ගෘහස්‌ථ, කර්මාන්ත හා අපද්‍රව්‍ය යන අංශ සඳහන් කළ හැකි ය. කෙසේ වෙතත්, ගෘහස්‌ථ වායු දූෂණය, ප්‍රවාහන විමෝචන හා කර්මාන්ත ආශ්‍රිත විමෝචන වැඩි බලපෑමක්‌ සිදු කළ හැකි වායු දූෂණ මූලාශ්‍ර ලෙස සැලකෙයි. මේ අංශ එකිනෙකින් නිකුත් වන වායු දූෂක වෙනස්‌ විය හැකි ය.

වායු දූෂණය නිසා සිදු විය හැකි මූලික අහිතකර බලපෑම් කිහිපයක්‌ පිළිබඳ ව පුළුල් ව සාකච්ඡාවට ලක්‌ ව තිබෙයි. ඉන් එකක්‌ වන්නේ, ඉන් මානව සෞඛ්‍යයට සිදු වන බලපෑම ය. තවත් බලපෑමක්‌ වන්නේ වර්තමාන යුගයේ බරපතළ ම පාරිසරික ගැටලුව ලෙස සැලකෙන දේශගුණ වෙනස්‌ වීම ය. කෙසේ වෙතත් මිනිසුන් මෙන් ම වෙනත් ජීවීන් ද වායු දූෂණයේ අහිතකර බලපෑමට ලක්‌ වන බව අප අමතක නො කළ යුතු ය.

මේ තත්ත්වය නිසා වායු දූෂණය මෙන් ම වායු දූෂණය වැළැක්‌වීම සම්බන්ධව ද පුළුල් අවධානයක්‌ ලෝකයේ යොමු ව තිබෙයි. එබැවින් 2019 වර්ෂයේ ජගත් පරිසර දිනයේ තේමාව ලෙස තෝරාගෙන තිබෙන්නේ ද වායු දූෂණයයි. වායු දූෂණය අවම කිරීමේ ඇති වැදගත්කම මේ අනුව පෙනෙන්නකි. ඒ සඳහා ගත හැකි පියවර සම්බන්ධ ව ලෝකයේ අවධානය යොමු කිරීම කාලෝචිත කරුණකි.

මානව සෞඛ්‍යයට බලපෑම

මෑතකාලීන අධ්‍යයන හා සමාලෝචනවලින් පෙන්වා දී ඇති ආකාරයට ලෝක ජනගහනයේ සැම 10 දෙනකු ගෙන් 9 දෙනෙක්‌ ම දූෂිත වාතය ශ්වසනය කරති. ලෝකයේ සිදු වන සැම මරණ 9කින් 1කට හේතුව වන්නේ වායු දූෂණය වන බැවින් එය වර්තමාන ලෝකයේ බරපතළ ම සෞඛ්‍ය අර්බුදයක්‌ ලෙස සැලකෙයි. ලෝකය පුරා වාර්ෂික ව සිදු වන අකල් මරණ මිලියන 7කට හේතු වන්නේ වායු දූෂණය බවට ගණන් බලා ඇත.

වායු දූෂණය මානව සෞඛ්‍යය සඳහා බලපාන අන්දම පිළිබඳ ව අවධානය යොමු කරමින් සිදු කරන ලද අධ්‍යයන 70,000ක්‌ පමණ ප්‍රමාණයක්‌ මේ වන විට ලෝකයේ පළ කර තිබෙයි. ඒවායෙන් පැහැදිලි ව පෙනෙන්නේ වායු දූෂණය නිසා ඇති වන අහිතකර සෞඛ්‍ය බලපෑම් පිළිබඳ ව ශක්‌තිමත් විද්‍යාත්මක පදනමක්‌ පවත්නා බවයි. මේ සෞඛ්‍යමය ගැටලු සම්බන්ධ ව මෑත කාලයේ සිදු කරන ලද අධ්‍යයනවලින් හෙළි වූ කරුණු කිහිපයක්‌ පහත දැක්‌වෙයි.

වායු දූෂණය නිසා ශ්වසන පද්ධතිය හා හෘදය ආශ්‍රිත ආබාධ ඇති වීම, ඒ පිළිබඳ ව අප දන්නා වඩාත් ප්‍රකට සෞඛ්‍ය බලපෑමයි. ඒ හැරුණු විට තවත් රෝගී තත්ත්ව ගණනාවකට වායු දූෂණය බලපෑම් කරයි. මේ වසර මුල Chest සඟරාවේ ප්‍රකාශයට පත් වූ සවිස්‌තර වාර්තා දෙකකට අනුව වායු දූෂණය නිසා මිනිස්‌ ශරීරයට සිදු විය හැකි බලපෑම කෙතරම් ද යත්, එය සිරුරේ සැම ඉන්ද්‍රියකට ම, සැම සෛලයකට ම හානි කරන බවක්‌ පැවසිය හැකි යෑයි පෙන්වා දී තිබිණි. දූෂිත වාතය නිසා ඇති විය හැකි විවිධ ආබාධ ශරීරයේ හිසේ සිට පාදස්‌ථය දක්‌වා වැළඳිය හැකි ආකාරයේ ඒවා ය. ඒවා හෘදයාබාධ හෝ පෙනහලු ආබාධ හෝ විය හැකි ය. දියවැඩියාව හා භින්නෝන්මාදය හෝ වැනි තත්ත්ව සඳහා ද වායු දූෂණය හේතු වීමට ද ඉඩ ඇත. යාකෘත අර්බුදවල සිට පිත්තාශය ආශ්‍රිත පිළිකා තත්ත්ව දක්‌වා වූ විවිධ රෝගවලට ද මූලික හේතුව එය විය හැකි ය. අස්‌ථි භංගුරතාවයේ පටන් සම තුවාල වීම දක්‌වා වූ විවිධ හානි තත්ත්ව දක්‌වා ද වායු දූෂණය බලපෑමක්‌ වෙයි. එමෙන් ම සරුභාවයට, කලලයට හා දරුවන්ට ද වායු දූෂණය අහිතකර ලෙස බලපෑමක්‌ සිදු කරයි.

මේ අතර ගැබිනි කාන්තාවන්ට ගබ්සා ඇති වීමේ ඇති අවදානම වායු දූෂණයට නිරාවරණය වීම නිසා ඉහළ යන බව Fertility and Sterility සඟරාවේ මෑත දී පළ වූ පර්යේෂණයකින් පෙන්වා දී තිබෙයි. ඒ අනුව නයිට්‍රජන් ඩයොක්‌සයිඩ් වායු දූෂණයට, කෙටි කාලයක්‌ නිරාවරණය වීමෙන් නිසා ගබ්සා වීම් ඇති වීමේ අවදානම 16%කින් පමණ ඉහළ යා හැකි ය. සංඛ්‍යාත්මක ව ගත හොත්, නයිට්‍රජන් ඩයොක්‌සයිඩ් වායු සාන්ද්‍රණය ඝන මීටරයකට මයික්‍රොග්‍රෑම් 20කින් ඉහළ යැම ගබ්සා වීමක්‌ ඇති වීමේ අවදානම 16%කින් ඉහළ යැමට බලපායි. ඇමෙරිකාවේ නාගරික ප්‍රදේශ කිහිපයක සිදු කර ඇති මේ අධ්‍යයනයේ ප්‍රතිඵල ලෝකයේ වෙනත් එවැනි ස්‌ථානවලට හා වඩා වැඩි වායු දූෂණයක්‌ ඇති නගරවලට ද අදාළ විය හැකි බව ද මේ පර්යේෂකයන් දක්‌වා ඇත.

වායු දූෂණය හුදෙක්‌ ශාරීරික ව පමණක්‌ නො ව මානසික ව ද ගැටලු ඇති කළ හැකි ය. දූෂිත වාතය ඇති ප්‍රදේශවල වාසය කළ දරුවන් පසු කලක දී විෂාදයට ලක්‌ වීමට ඇති අවදානම පිළිබඳ ව සිදු කළ අධ්‍යයනයක්‌ Science Advances හි පළ වී තිබිණි. ලන්ඩනයේ ජීවත් වන ළමයින් කණ්‌ඩායමක්‌ සම්බන්ධ ව සිදු කර තිබෙන මේ අධ්‍යයනයෙන් පැහැදිලි වන පරිදි, සිය අවුරුදු 12 පමණ වයසේ දී දූෂිත වාතයට නිරාවරණය වන දරුවන් වයස අවුරුදු 18 පමණ වයස්‌ වන විට විෂාදයට ලක්‌ වීමට ඇති අවස්‌ථාව, එසේ වායු දූෂණයට ලක්‌ නො වූ දරුවන්ට වඩා තුන් ගුණයත් සිව් ගුණයත් අතර ප්‍රමාණයකින් ඉහළ ය.

ඩීසල් වාහනවලින් නිකුත් වන වායු විමෝචනවලට ලක්‌ වන ළමයින්ගේ පෙනහලුවල වර්ධනය අඩාළ විය හැකි බව ද පෙන්වා දී තිබෙයි. මෙමඟින් ඇති වන බලපෑම ඔවුන්ගේ ජීවිත කාලයට ම පැවතිය හැකි එකකි. The Lancet Public Health හි පළ වූ මේ අධ්‍යයනය බ්‍රිතාන්‍යයේ මධ්‍යම ලන්ඩන් ප්‍රදේශයේ ප්‍රාථමික පාසල් ළමයින් යොදාගනිමින් සිදු කරන ලද්දකි. එහි දී හෙළි වී ඇති ආකාරයට ඩීසල් විමෝචනවල ඇති නයිට්‍රජන් ඩයොක්‌සයිඩ් මට්‌ටම අනුමත ප්‍රමාණය ඉක්‌මවා ගිය හොත් ළමයින්ගේ පෙනහලු ධාරිතාව 5%කින් අඩු වීම සඳහා එය හේතු විය හැකි ය. සාමාන්‍යයෙන් පෙනහලු ධාරිතාව උපරිමයට ළඟා වන්නේ වයස අවුරුදු 18 දී පමණ වන අතර, ඉන් පසුව එය අඩු වන බව පැවසේ. එහෙත් මෙවැනි තත්ත්වයක්‌ නිසා වැඩිහිටි වියට පත් වන විට පෙනහලු ධාරිතාව පැවතිය යුතු තත්ත්වයට වඩා අඩු වීම බරපතළ කරුණකි. වයසත් සමඟ එම ධාරිතාව අඩු වීම නිසා අඩු වයසින් මිය යැමේ අවදානමකට ඔවුන් ලක්‌ විය හැකි ය.

European Heart Journal සඟරාවේ පසුගිය වර්ෂයේ පළ වූ අධ්‍යයනයකින් හෘද රෝග සඳහා වායු දූෂණය බලපාන ආකාරයේ බරපතළ බව දක්‌වා තිබිණි. ඊට අනුව, වායු දූෂණය නිසා ලෝකයේ වාර්ෂික ව ඇති වන මරණවලින් 60%ක්‌ පමණ ඇති වන්නේ හෘද්වාහිනී පද්ධතිවල රෝග නිසා ය. වායු දූෂණය නිසා ඇති වන හෘද රෝග පිළිබඳ ව සිදු කරන ලද විමර්ශනයක දී මේ බව හෙළි වී ඇත. මේ සඳහා අංශුමය ද්‍රව්‍ය සැලකිය යුතු බලපෑමක්‌ සිදු කරන බව ද හෙළි වී ඇත. විශේෂයෙන් ඉතා සියුම් අංශුමය ද්‍රව්‍ය මේ සඳහා බලපෑමක්‌ ඇති කරයි.

වායු දූෂණය නිසා ඇති විය හැකි තවත් සෞඛ්‍ය හානියක්‌ වන්නේ වකුගඩු ආබාධ ඇති විය හැකි වීම ය. PLOS ONE සඟරාවේ පළ වූ ඇමෙරිකාවේ සිදු කරන ලද අධ්‍යයනයකට අනුව වකුගඩු රෝගය හා PM2.5 කාණ්‌ඩයේ සියුම් අංශුමය ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය අතර ධන සහසම්බන්ධයක්‌ තිබිය හැකි බව පෙන්වා දී ඇත. වාතයේ ගුණාත්මක තත්ත්වය ඉහළ ප්‍රදේශවලට වඩා දූෂිත වාතය ඇති ප්‍රදේශවල වකුගඩු රෝගීන් ඉහළ ය. එසේ ම මේ සියුම් අංශුමය ද්‍රව්‍ය හැරුණු විට වකුගඩුවලට හානි කරන බැරලෝහ ද දූෂිත වාතයේ දැකිය හැකි ය.

වායු දූෂණය නිසා මිනිසුන්ගේ ආයු අපේක්ෂාව වසරකින් පමණ අඩු වන බව Environmental Science Technology Letters සඟරාවේ පළ වූ අධ්‍යයනයක සඳහන් ය. 2016 වර්ෂය හා සම්බන්ධ දත්ත යොදාගෙන රටවල් 185ක PM2.5 කාණ්‌ඩයේ අංශුමය ද්‍රව්‍යවලට නිරාවරණය වීම හා ඉන් පසුව එය ඒ ඒ රටට හා ජගත් මට්‌ටමින් ආයු අපේක්ෂාවට බලපාන ආකාරය අවධානයට ලක්‌ කර ඇත. මෙහි දී පෙනී ගොස්‌ ඇති පරිදි ආසියාවේ හා අප්‍රිකාවේ දී ආයු අපේක්ෂාව වසර 1.2 - 1.9 අතර ප්‍රමාණයකින් අඩු කිරීමට මේ තත්ත්වය හේතු වී ඇත. එසේ ම වඩා ගුණාත්මක වායු තත්ත්වයක්‌ පවතින්නේ නම්, මිනිසුන්ගේ ආයු අපේක්ෂාව ඉහළ යන බව මේ අනුව පැහැදිලි ය.

දේශගුණ වෙනස්‌ වීම

වායු දූෂණය හා දේශගුණ වෙනස්‌ වීම අතර අෙන්‍යාන්‍ය සම්බන්ධයක්‌ වෙයි. එයට මූලික හේතුව වන්නේ වායු දූෂණය සඳහා සහ දේශගුණ වෙනස්‌ වීම ඇති වීමට බලපාන මූලික සාධක එක ම සාධක වීම ය. මේ අනුව කාබන්ඩයොක්‌සයිඩ් මෙන් ම වෙනත් හරිතාගාර වායු ගණනාවක්‌ ද වායු දූෂක ලෙස වාතයට එක්‌ වන ද්‍රව්‍ය වෙයි. නිදසුන් ලෙස මීතේන් හා නයිට්‍රස්‌ ඔක්‌සයිඩ් ද දැක්‌විය හැකි ය.

එබැවින් වායු දූෂණය අඩු කිරීම සඳහා ගන්නා වූ යම් ප්‍රයත්නයක්‌ වේ ද එය දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පාලනය කිරීම සඳහා රුකුලක්‌ වන බව පැහැදිලි ය. මෙහි දී අපගේ අවධානය යොමු විය යුත්තේ ෆොසිල ඉන්ධන සම්බන්ධ ව ය. ෆොසිල ඉන්ධන යනු ප්‍රවාහනය හා කර්මාන්තවල දී බලශක්‌ති ප්‍රභවයක්‌ ලෙස භාවිතයට ගනු ලබන ප්‍රධාන ඉන්ධන ප්‍රභවයයි. ඒ අනුව ෆොසිල ඉන්ධන දහනයෙන් නිකුත් වන වායු දූෂක අඩු කළ හැකි නම් දේශගුණ වෙනස්‌ වීම සම්බන්ධයෙන් ද ඵලදායී විය හැකි ප්‍රතිඵලයක්‌ ලබාගත හැකි ය.

ෆොසිල ඉන්ධන භාවිතයෙන් ඉවත් කිරීම සඳහා කඩිනමින් කටයුතු කළ හැකි නම්, ලෝකයේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යැම සෙල්සියස්‌ අංශක 1.5කට සීමා කිරීමට හැකියාව ඇති බව Nature Communications සඟරාවට ලිපියක්‌ සැපයූ පර්යේෂකයන් පිරිසක්‌ පෙන්වා දී තිබුණේ මෑත දී ය. ඒ සඳහා ෆොසිල ඉන්ධන හා සම්බන්ධ ව අද භාවිත කෙරෙන සියලු ම යටිතල පහසුකම් - එනම් විදුලි බලාගාර, කර්මාන්තශාලා, රථවාහන, නෞකා සහ ගුවන් යානා වැනි පහසුකම් - ඒවායේ ජීවිත කාලය අවසානයේ දී ශුන්‍ය කාබන් (zero carbon) විකල්ප මඟින් ප්‍රතිස්‌ථාපනය කළ යුතු ය. එනම් මේ පහසුකම්වලින් නිකුත් වන කාබන් විමෝචන ඉදිරි දශක හතරක කාලයේ දී ශූන්‍ය විය යුතු ය. එය වහා ම කළ හැකි නම් ලෝකයේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යැම සෙල්සියස්‌ අංශක 1.5 අගයට අඩුවෙන් පවත්වාගැනීමට 64%ක පමණ අවස්‌ථාවක්‌ පවතී. එහෙත් එම කාර්යය 2030 වසර වන තෙක්‌ ප්‍රමාද වුව හොත් අදාළ ඉලක්‌කය අත්පත් කරගැනීමට ඇති අවස්‌ථාව 33%ක්‌ දක්‌වා අඩු වෙයි. කෙසේ වෙතත් මේ අධ්‍යයනයෙන් දැක්‌වෙන ඉලක්‌ක අත්පත් කරගැනීම කෙතරම් ප්‍රායෝගික ද යන්න නම් මඳක්‌ සැකසහිත ය.

වායු දූෂණය වළක්‌වාගත හැකි ය - අපට කළ හැකි දේ

වායු දූෂණය බරපතළ ගැටලුවක්‌ වුව ද එහි ඇති වැදගත් කරුණක්‌ වන්නේ එය වළක්‌වාගත හැකි එකක්‌ වීම ය. විවිධ වායු දූෂක අවම කිරීම සඳහා ගත හැකි නවීන තාéණික පිළියම් හඳුනාගෙන තිබෙන අතර මේ වන විට අවශ්‍ය ව ඇත්තේ ඒවා අදාළ අංශවල ක්‍රියාත්මක කිරීම සඳහා පියවර ගැනීම ය. ඊට ලෝකයේ සියලු රටවල බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු කිරීම අවශ්‍ය ව තිබෙයි. මෙහි ලා සඳහන් කළ යුතු වැදගත් දෙයක්‌ වන්නේ වායු දූෂණයට ලක්‌ වීම ඉහළ වන්නේ ද, අවශ්‍ය පිරිසිදු තාéණය ක්‍රියාත්මක කිරීම වඩාත් ප්‍රමාද වී තිබෙන්නේ ද දියුණු වන රටවල බවයි.

තනි පුද්ගලයකු ලෙස වායු දූෂණය අවම කිරීම සඳහා අපට කළ හැකි කටයුතු ද බොහෝ ය. මේ අතරින් මූලික වැදගත් කරුණු කීපයක්‌ මෙසේ සඳහන් කළ හැකි ය.


* රුක්‌ රෝපණය - වායු දූෂක අඩු කිරීම සඳහා ගත හැකි වැදගත් පියවරක්‌ වන්නේ රුක්‌ රෝපණයයි. රුක්‌ රෝපණය මඟින් මූලික ව ම වාතයේ තිබෙන කාබන්ඩයොක්‌සයිඩ් වායුව වාතයෙන් ඉවත් කිරීමට හැකියාව ලැබෙයි. මේ නිසා හැකි තාක්‌ රුක්‌ රෝපණය මඟින් තනි පුද්ගලයන් ලෙස අපට ද වායු දූෂණය අවම කිරීම සඳහා දායක වීමට හැකි ය. මෙය, වන රෝපණය මෙන් ම ගෙවතු හා මාර්ග ආශ්‍රිත ව සිදු කරන රුක්‌ රෝපණය වුව ද විය හැකි ය. එමෙන් ම ශාක මඟින් වාතයේ තිබෙන අංශුමය ද්‍රව්‍ය ඉවත් කිරීම සඳහා ද ප්‍රයෝජන ලැබෙන බවක්‌ දක්‌වා තිබෙයි.

* කසළ පිරිසිදු කිරීම - කසළ නිසි ලෙස බැහැර කිරීම වායු දූෂණය අවම කිරීම සඳහා ගත හැකි පියවරකි. කැලි කසළ අනිසි ලෙස දහනය කිරීම නිසා කාබන්ඩයොක්‌සයිඩ්, මීතේන්, අංශුමය ද්‍රව්‍ය හා වෙනත් විෂ සහිත ද්‍රව්‍ය වායුගෝලයට එක්‌ විය හැකි ය. මෙවැනි විෂ සහිත ද්‍රව්‍ය අතර පිළිකා වැනි තත්ත්ව ඇති කිරීමට හේතුවන රසායනික සංයෝග, දිගු කල් පවත්නා කාබනික දූෂක (persistent organic pollutants) පවා තිබිය හැකි ය. මේ නිසා වඩාත් වැදගත් වන්නේ කසළ නිසි ලෙස බැහැර කිරීම හා ප්‍රතිභාවිතය, ප්‍රතිචක්‍රීකරණය වැනි කටයුතු සඳහා යොදාගැනීම ය. මෙමඟින් වාතයට එක්‌ වන පරිසර දූෂක අඩු කළ හැකි ය.

* වායු දූෂණය අවම වූ ප්‍රවාහන මාධ්‍ය භාවිතය - මෙය වායු දූෂණය සම්බන්ධ ව, තනි පුද්ගලයන් ලෙස අප සැමට තැබිය හැකි තවත් වැදගත් පියවරකි. මෙහි දී අපගේ එදිනෙදා ප්‍රවාහනය සඳහා යොදාගත හැකි ප්‍රවාහන මාධ්‍ය තෝරාගැනීමේ දී සබුද්ධික වීමේ වැදගත්කම පෙනෙයි. මේ වන විට ඇතැම් රටවල් හා නගර, අඩු කාබන් කලාප, ඇතැම් ප්‍රදේශවල සමහර වාහන වර්ග සීමා කිරීම වැනි පියවර ගෙන තිබෙන්නේ මේ තත්ත්වය නිසා ය. මෙහි දී පුද්ගලයන් ලෙස ගත හැකි පියවර වඩාත් වැදගත් වන්නේ එය වඩාත් ස්‌ථාවර හා ඵලදායී වන බැවිනි. මෙහි දී, වැදගත් කරුණු කිහිපයක්‌ මෙසේ ය.

පොදු ප්‍රවාහන සේවා භාවිතය ඉන් පළමුවැන්න ය. පෞද්ගලික වාහන වෙනුවට පොදු ප්‍රවාහන සේවා යොදාගැනීමෙන් අපගේ වායු දූෂණය අවම කළ හැකි ය. ඒ පෞද්ගලික වාහන භාවිතය අඩු කිරීමෙන් ඒවා මඟින් වාතයට එක්‌ වන වායු දූෂක යම් ප්‍රමාණයකින් අඩු වන නිසා ය. එය හැකි හැම විට ම සිදු කළ හැකි නම් එය වායු දූෂණය අවම කිරීම සඳහා අපට ගත හැකි ඵලදායී පියවරක්‌ වනු ඇත. මේ සඳහා වඩා දියුණු තත්ත්වයක පොදු ප්‍රවාහන සේවාවක්‌ අවශ්‍ය බව සැබෑවකි. එහෙත් පවත්නා තත්ත්ව යටතේ වුව ද ගත හැකි ඇතැම් පියවර පවතී.

පරිසර හිතකාමී ප්‍රවාහන මාධ්‍ය භාවිත කිරීම මෙවැනි තවත් පියවරකි. රථවාහන වෙනුවට පාපැදි භාවිතය මෙන් ම පිරිසිදු ඉන්ධන මඟින් ධාවනය වන වාහන ද පරිසර හිතකාමී ප්‍රවාහන මාධ්‍ය අතර වෙයි. මේවා හැකි තාක්‌ භාවිත කිරීම වැදගත් වන්නේ ඒවා බොහෝ දුරට අහිතකර වායු විමෝචන අවම වූ ප්‍රවාහන මාධ්‍ය වන නිසා ය. එහෙත් මේ සම්බන්ධව ද යම් යම් සීමා පවතී. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් දිවා කාලයේ උෂ්ණත්වය අවම වූ සෞම්‍ය කලාපීය රටවල් මෙන් නො ව අප රට වැනි රටක නාගරික ප්‍රදේශවල හා දිගු දුර ගමන් කිරීම සඳහා දෛනික ව පාපැදි භාවිතය අසීරු ය. එහෙත් කෙටි දුර ප්‍රවාහනය සඳහා පාපැදි යොදාගැනීමට හැකියාව පවතී.

ජගත් පරිසර දිනය - ජුනි 5

ජගත් පරිසර දිනය යෙදෙන්නේ ජුනි මස 5 වන දාටය. 1960 දශකයේ සිට ලෝකයේ රටවල ක‍්‍රමයෙන් වර්ධනය වෙමින් තිබූ පරිසරය සම්බන්ධව විවිධ ගැටලූ ගැන ඒ රටවල ජනතාවගේ හා දේශපාලන නායකයින්ගේ අවධානය යොමු වී තිබිණි. මේ තත්ත්වය නිසා එක්සත් ජාතීන්ගේ සංවිධානයේ මූලිකත්වයෙන් ජගත් මට්ටමේ පරිසර සමුළුවක් 1972 ජුනි මාසයේදී ස්වීඩනයේ ස්ටොක්හෝම් නගරයේදී පවත්වන ලදි. මානව පරිසරය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ සම්මන්ත‍්‍රණය (United Nations Conference on the Human Environment) නම් වූ මෙම සමුළුව ආරම්භ වූයේ 1972 ජුනි මස 5 වන දිනය.

 
ඉහත පරිසර සමුළුව ආරම්භ වූ දිනය ‘ජගත් පරිසර දිනය’ (World Environment Day) ලෙස සැමරිය යුතු බවට යෝජනාවක් එම වර්ෂයේම දෙසැම්බර් මාසයේ එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩල සැසිවාරයේදී සම්මත කරන ලදි. ඒ අනුව මුලින්ම පරිසර දිනයක් සමරන ලද්දේ 1974 වර්ෂයේදීය. 

අද වන විට ජගත් පරිසර දිනය පරිසරය හා සම්බන්ධව තේමාවක් මුල්කරගනිමින් ලෝකය පුරා සමරනු ලබන්නකි. එහි වැදගත්කම වන්නේ අදාළ තේමාව පිළිබඳව මෙන්ම, පොදුවේ පරිසරය සම්බන්ධවද ජගත් මට්ටමින් අවධානය යොමු කරවීමට ඉන් අවස්ථාවක් ලැබීමය.

ඒජන්ට්‌ ඔරේන්ජ්වල දිගුකාලීන බලපෑම

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 13.03.2019, පි. 13 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2019/03/13/feature4.html

ඒජන්ට්‌ ඔරේන්ජ් (Agent Orange) යනු වියට්‌නාම් යුද්ධය නිසා වඩාත් ප්‍රකට වූ රසායනික සංයෝගයකි. 1965 සිට 1972 දක්‌වා වූ කාලයේ දී පැවැති දෙවැනි ඉන්දු-චීන යුද්ධය හෙවත් වියට්‌නාම් යුද්ධයේ දී මේ රසායන ද්‍රව්‍යයෙන් ලීටර් මිලියන අසූවක්‌ පමණ දකුණු වියට්‌නාමයේ දී භාවිත කර ඇත. එම ප්‍රදේශයේ මීකොං ගංගාවේ ඩෙල්ටාව ආශ්‍රිත ව පිහිටා තිබූ වර්ෂා වනාන්තර, තෙත්බිම් හා වගා බිම්වලට මේ රසායන ද්‍රව්‍යය ඉසීමට ඇමෙරිකානු හමුදාව පියවර ගත්තේ එහි පිහිටා තිබූ වනවැස්‌ම විනාශ කිරීම සඳහා ය. එහි අරමුණ වූයේ එම වනාන්තරවල සතුරන් සැඟවී සිටි ස්‌ථාන හෙළි කරගැනීම, හමුදා කඳවුරු ආශ්‍රිත වනාන්තර හෙළිපෙහෙළි කර තබාගැනීම හා එසේ ම සතුරාගේ ආහාර සැපයුම අඩාළ කිරීම වැනි කරුණු ය.

එහෙත් ඩයොක්‌සින කාණ්‌ඩයේ නම් රසායන ද්‍රව්‍යයක්‌ මඟින් දූෂිත වූ ඒජන්ට්‌ ඔරේන්ජ් රසායන ද්‍රව්‍යය නිසා වියට්‌නාම ජාතිකයන්ට මෙන් ම ඇමෙරිකානු ජාතිකයන්ට ද හානි පැමිණි බව මේ වන විට ප්‍රකට කරුණකි. එය ලෝකයේ බරපතළ රසායනික විපතක්‌ ලෙස ද සැලකිය හැකි ය.

ඒජන්ට්‌ ඔරේන්ජ්වල බලපෑම පිළිබඳ ව පසුගිය කාලයේ දී විවිධ අධ්‍යයන සිදු කර තිබෙයි. එවැනි අධ්‍යයන අතරින් වැඩි ප්‍රමාණයක්‌ ඒවායේ සෞඛ්‍යමය බලපෑම් පිළිබඳ ව සිදු කරන ලද ඒවා ය. විශේෂයෙන් සම හරහා ඒජන්ට්‌ ඔරේන්ඡ් ශරීරගත වීම තුළ ඇති වන දිගුකාලීන බලපෑම් පිළිබඳ ව ඇමෙරිකානු සොල්දාදුවන් සම්බන්ධ ව මූලික වශයෙන් ඇමෙරිකානු සොල්දාදුවන් සම්බන්ධයෙන් සිදු කරන ලද අධ්‍යයන විශාල ප්‍රමාණයක්‌ දැකිය හැකි ය. එමඟින් හෙළි වන කරුණු අනුව ඒජන්ට්‌ ඔරේන්ජ් යනු බරපතළ බලපෑමක්‌ සිදු කළ හැකි රසායන ද්‍රව්‍යයක්‌ බව මේ අනුව පැහැදිලි ය.

මේ අතර ඒජන්ට්‌ ඔරේන්ජ් නිසා ඇති වන පාරිසරික බලපෑම් සම්බන්ධ ව කලක්‌ තිස්‌සේ යම් යම් අධ්‍යයන සිදු කරන ලදි. එරට තුළ වර්ග කිලෝ මීටර 31,000ක පමණ වනාන්තර ප්‍රමාණයක්‌ මේ රසායන ද්‍රව්‍යය නිසා කොළ හැළී බෙහෙවින් හායනයට ලක්‌ ව ඇත. ඒවා නැවත වන වගා කිරීම ද ගැටලුසහගත වී තිබෙයි.

පාරිසරික බලපෑම් ගැන අධ්‍යයනයක්‌

ඒජන්ට්‌ ඔරේන්ජ් රසායන ද්‍රව්‍යයේ දිගුකාලීන බලපෑම් පිළිබඳ ව සිදු කරන ලද අධ්‍යයනයක්‌ පසුගිය දා ප්‍රකාශයට පත් ව ඇත. එහි දී වියට්‌නාමයේ ආහාර සැපයීමට අද දක්‌වා ම ඩයොක්‌සින ඇතුළු වන ස්‌ථාන හෙවත් උණුසුම් ස්‌ථාන පිළිබඳ ව අවධානයක්‌ යොමු කර ඇත.

ඒ අනුව අවධානය යොමු කර ඇත්තේ ඒජන්ට්‌ ඔරේන්ජ් ඇතුළත් රසායනික සංයෝගවල කෙටිකාලීන හා දිගුකාලීන බලපෑම් වියට්‌නාමයේ ස්‌වාභාවික සම්පත් සඳහා බලපාන අන්දමයි. එහි දී පස, ජලය, අවසාදිත තැන්පතු, මසුන්, ජලජ ජීවීන් ආහාර සැපයුම හා වියට්‌නාම් ජාතිකයන්ගේ සෞඛ්‍යය වැනි කරුණු පිළිබඳ ව අවධානය යොමු කර තිබේ.

ඒජන්ට්‌ ඔරේන්ජ් යනු මූලික වශයෙන් වල්පැළෑටිනාශක දෙකක සංයුක්‌තයකි. ඒ 2, 4, D හා 2, 4, 5, ඔ යනුවෙන් හඳුන්වන ඒවා ය. මේ රසායනික සංයෝග සූර්යාලෝකයට නිරාවරණය වූ විට දින කිහිපයක්‌ හෝ සති කිහිපයක්‌ පමණ කාලයකින් විනාශ වී යන ඒවා ය. එහෙත් ඒජන්ට්‌ ඔරේන්ඡ් නිසා ඇති වන පාරිසරික ගැටලුව ඇති වන්නේ මේවා නිසා නො වේ. එම බලපෑම ඇති වන්නේ ඒජන්ට්‌ ඔරේන්ඡ් නිෂ්පාදනයේ දී ඇති වන අතුරුඵලයක්‌ නිසා ය. ඒ ඩයොක්‌සින TCDD යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන රසායනික සංයෝගයයි. මෙය ඩයොක්‌සින රසායනික සංයෝග පවුලේ වඩාත් ම විෂ සහිත රසායනික සංයෝගය ලෙස හැඳින්වෙයි. මේ රසායන ද්‍රව්‍යය පරිසරයට එක්‌ වූ විට ඒවා දශක ගණනක්‌ හෝ ශතවර්ෂ ගණනාවක්‌ හෝ පරිසරයේ පැවතීමට හැකියාව ඇත. මේ වියට්‌නාමයේ සිදු ව ඇති දෙයයි. මේ රසායන ද්‍රව්‍යයේ දිගුකාලීන පැවැත්ම පිළිබඳ ව පැහැදිලි කිරීම සඳහා විවිධ වාර්තා උපයෝගී කරගෙන ඇත (මේ රසායන ද්‍රව්‍ය පිළිබඳ විස්‌තරයක්‌ සටහන යටතේ එයි).

ඩයොක්‌සින සාන්ද්‍රණය වන ආකාරය

වියට්‌නාමයේ ඒජන්ට්‌ ඔරේන්ජ් පිළිබඳ කතාව ආරම්භ වන්නේ 1960 දශකයේ දී මුලින් ම ඉසීම ආරම්භ වීමෙන් පසු ව ය. එම රසායනිකය ශාකවලට හා පත්‍රවලට පතිත වී ඒවා පසට එකතු වෙයි. එමෙන් ම එම රසායන ද්‍රව්‍ය කෙළිsන් ම පසට එකතු වීම ද සිදු වෙයි. ඩයොක්‌සින TCDD ඉන් පසු ව පසේ කාබනික ද්‍රව්‍ය හා එකතු වීම හා පසේ ඇති මැටි අංශු හා බැඳීම ද සිදු විය හැකි ය. එතැන් සිට මේ රසායනික සංයෝගය තැනින් තැනට ගමන් කළ හැකි ය. ජලයේ අපද්‍රව්‍ය සමඟ තෙත්බිම්, වගුරු බිම්, ගංගා, විල් හා පොකුණු ආදියේ මේ රසායනික ද්‍රව්‍ය තැන්පත් වෙයි. ඩයොක්‌සින TCDD මඟින් දූෂිත වී ඇති අවසාදිත තැන්පතු පත්ලේ බුදින්නන් වන මසුන් හා ඉස්‌සන් වැනි ජීවීන් විසින් ආහාරයට ගනු ලැබෙයි. එම රසායනික ද්‍රව්‍ය එමඟින් ආහාර දාමය ඔස්‌සේ ජෛව සාන්ද්‍රණය වෙමින් වියට්‌නාම ජාතිකයන්ගේ ආහාර දාමයට ද එක්‌ වෙයි. මේ ආකාරයෙන් දූෂිත බවට ලක්‌ ව ඇති ජලාශවල මසුන් ඇල්ලීම තහනම් කර ඇති නමුත්, එවැනි තහනම් නීති ක්‍රියාත්මක කිරීම එරට තුළ අකුරට ම සිදු වන්නක්‌ නො වෙයි. එහි ප්‍රතිඵලය වන්නේ වසර 50කට පමණ පසුව පවා ඩයොක්‌සින මිනිසුන්ගේ ආහාර සැපයුමට එකතුවීම ය.

මේ අධ්‍යයනයේ දී ඉහළ ඩයොක්‌සින TCDD මට්‌ටමක්‌ ඇති පැරැණි ඇමෙරිකානු ගුවන් කඳවුරු බිම් දහයක්‌ පමණ හඳුනාගැනීමට ද හැකියාව ලැබී ඇත. ඒවා පිහිටා ඇත්තේ අද වන විට මිලියන ගණනාවක්‌ වියට්‌නාම ජාතිකයන් පිරිසක්‌ වාසය කරන නාගරික හා ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවලට ආසන්න ව ය. මේ නිසා ඇති විය හැකි අවදානම ගැන ද යම් අදහසක්‌ ලබාගත හැකි ය. මේ අතරින් වඩාත් අනතුරුදායක ස්‌ථානය ලෙස හඳුනාගෙන ඇත්තේ බියෙන් හොආ (Bien Hoa) නම් ගුවන් කඳවුර ය. එම කඳවුර වනාහි 1970 වර්ෂයේ දී ඒජන්ට්‌ ඔරේන්ජ් ඉසීම නවත්වා දැමීමට ඇමෙරිකාව තීරණය කළ පසු වියට්‌නාමයේ ඒ වන විට ඉතිරි ව තිබූ ඒජන්ට්‌ ඔරේන්ජ් බැරල් එකතු කර රඳවාගැනීමට පියවර ගත් ස්‌ථානයයි. ඒවා පෙර සැකසුමකින් පසුව පැසිෆික්‌ සාගරයේ පිහිටා තිබූ ජොන්ස්‌ටන් දූපතට ප්‍රවාහනය කරන ලද අතර, ඒවා 1977 දී මුහුදේ දී පුළුස්‌සා විනාශ කරන ලදි.

මේ පර්යේෂකයන් ස්‌වකීය අධ්‍යයනය මත පදනම් ව පෙන්වා දෙන පරිදි මේ ඩයොක්‌සින මඟින් දූෂිත වී ඇති පස්‌ සහ අවසාදිත තැන්පතු විනාශ කිරීම සඳහා සුදුසු ම ක්‍රියාමාර්ගය වන්නේ ඒවා පුළුස්‌සා දැමීම ය. ඒ වියට්‌නාමයේ දූෂිත වී ඇති ගුවන් තොටුපොළ කඳවුරු ආශ්‍රිත ප්‍රදේශවල ය. එය මේ සඳහා ගත හැකි වඩාත් වියදම් අධික ම පියවර විය හැකි වුවත්, එය බිම් පිරවුමක හෝ තාවකාලික තැන්පත් කිරීමට වඩා ස්‌ථිර විසඳුමක්‌ වෙයි.

ඒජන්ට්‌ ඔරේන්ජ්

මේ රසායනික ද්‍රව්‍යය සමන්විත වන්නේ මූලික වශයෙන් වල්පැළෑටිනාශක දෙකකිනි. ඒ 2, 4 -D ලෙස ප්‍රකට 2, 4 - ඩය්ක්‌ලෝරො පීනොක්‌සිඇසිටික්‌ අම්ලය (2, 4 - dichloro phenoxyacetic acid) 2, 4, 5 -T ලෙසින් දන්නා 2, 4, 5 - ට්‍රයික්‌ලෝරො පීනොක්‌සිඇසිටික්‌ අම්ලය (2, 4, 5 - trichloro phenoxyacetic acid) යන වල්පැළෑටිනාශක දෙකයි. මේ රසායනික දියුණු කරන ලද්දේ 1940 දශකයේ මැද භාගයේ දී පමණ ය.

එසේ ම 2, 4, 5 -T නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලියේ දී යොදාගන්නා අධිවේගී දහන ක්‍රියාවලියේ ප්‍රතිඵලයක්‌ ලෙස ජනනය වන අතුරුඵලයක්‌ වන්නේ 2, 3, 7, 8 -ටෙට්‍රාක්‌ලෝරොඩයිබෙන්සොඩයොක්‌සින් (2, 3, 7, 8 - tetrachlorodibenzodioxin) හෙවත් TCDD ලෙස හඳුන්වනු ලබන අතිශය විෂ සහිත ද්‍රව්‍යයයි. මෙය මේදයෙහි දිය වන බැවින් ශරීරගත වූ පසුව ආහාර දාමය ඔස්‌සේ සාන්ද්‍රණය වීම සිදු වෙයි.

මේ තත්ත්වය නිසා 2, 4, 5 -T නිෂ්පාදනය කිරීම 1980 දශකයේ පටන් ලෝකයේ බොහෝ රටවල නවතා දමා ඇත. එහෙත් 2, 4 -D නිෂ්පාදනය හා භාවිතය තවමත් සිදු කරනු ලැබෙයි.

මූලාශ්‍රය ( Open Journal of Soil Science, DOI: 10.4236/ojss.2019.91001)

ප්ලාස්‌ටික්‌ පිළිබඳව 'නැවත සිතා බැලීම' වැදගත්

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 12.12.2018 පි. 7,18 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2018/12/12/feature3.html

ඉවත ලන ප්ලාස්‌ටික්‌ නිසා ලෝකයේ ඇති වී තිබෙන ගැටලු පිළිබඳ ව බොහෝ දේ පසුගිය කාලය පුරා සාකච්ඡා වී ඇත. මිනිසුන්ගේ ජීවිත කෙතරම් පහසු තත්ත්වයකට පත් කළ නිෂ්පාදනයක්‌ වුවත් ප්ලාස්‌ටික්‌ ස්‌වාභාවික තත්ත්ව යටතේ දිරාපත් නො වීමෙන් මේ තත්ත්වය ඇති වී තිබෙයි. ප්ලාස්‌ටික්‌ අපද්‍රව්‍ය පරිසරයට එක්‌ වී අවසානයේ දී මුහුදට එක්‌ වීම නිසා ඇති වී තිබෙන්නේ බරපතළ තත්ත්වයකි. ප්ලාස්‌ටික්‌ කොටස්‌ කුඩා ප්ලාස්‌ටික්‌ කැබැලි බවට පත් ව, ආහාර දාමයට එක්‌ වීම නිසා මේ වන විට සතුන් සැලකිය යුතු ගණනාවකගේ ශරීරවල ප්ලාස්‌ටික්‌ කැබැලි ඇතුළත් බව සොයාගෙන ඇත. මේ නිසා ඇති විය හැකි සෞඛ්‍ය ගැටලු පිළිබඳ ව තවමත් ප්‍රමාණවත් අවබෝධයක්‌ නොමැති තරම් ය.

මේ තත්ත්වය විසඳීම සඳහා මූලික ව යෝජනා වී ඇති 3R සංකල්පය පිළිබඳව ද ලෝකය බෙහෙවින් දැනුවත් ය. එමඟින් පැවසෙන්නේ අඩු කිරීම (Reduce), නැවත භාවිතය (Reuse) හා ප්‍රතිචක්‍රිකරණය (Recycle) පිළිබඳ ව ය. මෙහි දී අඩු කිරීම වඩාත් වැදගත් වන්නේ වරක්‌ පමණක්‌ භාවිත කර ඉවත දමනු ලබන ප්ලාස්‌ටික්‌ නිෂ්පාදන සම්බන්ධ ව ය. එසේ ම ප්ලාස්‌ටික්‌ භාණ්‌ඩ නිෂ්පාදනය අඩු කිරීම සඳහා ඒවා නැවත භාවිත කිරීම වැදගත් වෙයි. අනෙක්‌ අතට භාවිතයෙන් පසුව පරිසරයට එකතු වන ප්ලාස්‌ටික්‌ අපද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය අඩු කිරීම සඳහා ප්‍රතිචක්‍රිකරණය බෙහෙවින් ඵලදායක ය.

නැවත සිතා බැලීම

කෙසේ වෙතත් මීට අමතර ව ප්ලාස්‌ටික්‌ පිළිබඳ ව 'නැවත සිතා බැලීම' වැදගත් බවට වූ අදහසක්‌ මෑත කාලයේ දී සාකච්ඡාවට ලක්‌ ව තිබෙයි. එයට හේතුව වන්නේ පෙර සඳහන් පියවර මඟින් පමණක්‌ ප්ලාස්‌ටික්‌ අපද්‍රව්‍ය පිළිබඳ ගැටලුව විසදා ලීමට අපහසු බව අද වන විට පැහැදිලි බැවිනි. නිදසුනක්‌ ලෙස සැම ප්ලාස්‌ටික්‌ නිෂ්පාදනයක්‌ ම ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කිරීම පහසු නො වෙයි. ඇතැම් ප්ලාස්‌ටික්‌ නිෂ්පාදනවලට විවිධ භෞතික ලක්‌ෂණ හා වර්ණ ආදිය ලබා දීම සඳහා එක්‌කර ඇති වෙනත් රසායන ද්‍රව්‍ය හේතුවෙන් ඒවා ප්‍රතිචක්‍රීකරණය අපහසු වී ඇත.

මේ තත්ත්වය හමුවේ ප්ලාස්‌ටික්‌ ගැටලුව විසඳා ලීම සඳහා යෝග්‍ය පියවරක්‌ ලෙස ප්ලාස්‌ටික්‌වල ස්‌වභාවය වෙනස්‌ කිරීම හා ඒවා ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කරනු ලබන ක්‍රමවේදවල වෙනස්‌කම් සිදු කිරීම වැනි අංශ පිළිබඳ ව අවධානය යොමු කළ යුතු යෑයි ඇතැම් විද්‍යාඥයන් අදහස්‌ කරන බව පෙනෙයි. ඒ අනුව මේ ඇතැම් කරුණු පිළිබඳ ව මූලික වෙනස්‌කම් හෙවත් නැවත සිතා බැලීමක්‌ (Rethinking) කළ යුතු වෙයි.

නිදසුනක්‌ ලෙස ජෛව හායනයට ලක්‌ වන ප්ලාස්‌ටික්‌ පිළිබඳ ව මෙවැනි වෙනස්‌කමක්‌ කළ යුතු වෙයි. ඒවා හායනයට ලක්‌ වන බැවින් ආහාර ඇසුරුම් වැනි දිගු කලක්‌ භාවිතය සඳහා යොදාගැනීම අපහසු ය. එබැවින් කළ යුත්තේ කෙටිකාලීන ව හා එක්‌ වරක්‌ පමණක්‌ භාවිත වන ආවරණ වැනි ද්‍රව්‍ය සඳහා මේවා යොදාගැනීම ය. නිදසුනක්‌ ලෙස වරක්‌ පමණක්‌ භාවිත වන ආහාර උපකරණ සඳහා සහ ඇතැම් ක්‌ෂණික ආහාර, කෙටි වේලාවකට ආවරණය කිරීම සඳහා මෙවැනි ජෛව හායනයට ලක්‌ වන ප්ලාස්‌ටික්‌ ආවරණ යොදාගත හැකි ය.

එමෙන් ම ප්ලාස්‌ටික්‌ ප්‍රතිචක්‍රිකරණයේ දී සැලකිය යුතු ගැටලුවක්‌ වී ඇති, ප්ලාස්‌ටික්‌වලට එකතු කර ඇති විවිධ ද්‍රව්‍ය ඉවත් කිරීම සඳහා යෝග්‍ය ක්‍රමවේදයක්‌ දැන් දැන් සාකච්ඡා වෙමින් තිබෙයි. ඒ අනුව ප්ලාස්‌ටික්‌ ප්‍රතිචක්‍රීකරණයේ දී වර්තමානයේ දී මූලික වශයෙන් යොදාගනු ලබන භෞතික වශයෙන් කැබැලි කොට අඹරා යළිත් ප්ලාස්‌ටික්‌ සෑදීම වෙනුවට වෙනත් ක්‍රමවේදයක්‌ යොදාගැනීමට යෝජනා කර ඇත. ඒ අනුව ප්ලාස්‌ටික්‌ රසායනික වශයෙන් ඒවායේ ඇතුළත් වන ද්‍රව්‍යවලට වෙන් කිරීමෙන් ප්ලාස්‌ටික්‌ නිෂ්පාදනයේ දී එකතු කර ඇති වෙනත් අවශේෂ රසායනික ද්‍රව්‍ය ඉවත් කිරීම එම ක්‍රමවේදයයි.

තාක්‌ෂණයක්‌ නිසා ජනනය විය හැකි අතුරු ඵල වැනි කරුණු සම්බන්ධ ව මෙහි දී යම් අවධානයක්‌ යොමු විය යුතු බව පැහැදිලි ය.

නිදසුනක්‌ ලෙස PET හෙවත් පොලිඑතිලීන් ටෙරෙප්තැලේට්‌ බෝතලයක්‌ එහි මූලික තැනුම් ඒකකවලට වෙන් කරනු ලබන අතර එහි දී ඊට එකතු කර ඇති අවශේෂ ද්‍රව්‍ය වෙන් කර ඉවත් කළ හැකි ය. එමඟින් ලබා ගන්නේ මුල් ප්ලාස්‌ටික්‌ අමුද්‍රව්‍ය බැවින් ඒවා යොදා ගනිමින් සිදු කරන ඕනෑ ම නිෂ්පාදනයක්‌ තැනීමට හැකි ය. එසේ භාවිත කරන ලද ප්ලාස්‌ටික්‌ නැවතත් එම ප්ලාස්‌ටික්‌ නිෂ්පාදනය සඳහා ම යොදාගැනීමට පියවර ගැනීම මේ විද්‍යාඥයන්ගේ යෝජනාව වෙයි. වීදුරු හා කඩදාසි සම්බන්ධ ව මෙය දැනටමත් ක්‍රියාත්මක වෙයි.

කෙසේ වෙතත් ඒවා තනා ඇති මූලික ම බහුඅවයවිකය දක්‌වා වෙන් කළ නො හැකි ප්ලාස්‌ටික්‌ වර්ග ද තිබිය හැකි ය. එවැනි අවස්‌ථාවල දී ඒවා කිසියම් මට්‌ටමකට වෙන් කරනු ලැබීමෙන් පසුව වෙනත් නිෂ්පාදනයක්‌ සඳහා යොදා ගැනීමට හැකි බව මේ විද්‍යාඥයන්ගේ අදහස වෙයි. නිදසුනක්‌ ලෙස ඉන්ධන නිෂ්පාදනය දැක්‌විය හැකි ය. ඇතැම් විට ඖෂධ වර්ග නිෂ්පාදනය සඳහා ද මේවා අවශ්‍ය විය හැකි ය. මෙමඟින් ප්ලාස්‌ටික්‌වලට යම් අගයක්‌ ලබා දීමට හැකි අතර, එමඟින් ඒවා පුළුස්‌සා හෝ පරිසරයට බැහැර කිරීමට වඩා ප්‍රයෝජනයක්‌ ලබාගැනීමට මිනිසුන් පෙලඹවිය හැකි ය. එමෙන් ම එවැනි ඉහළ වටිනාකමක්‌ දිය හැකි නම් මේ වන විට ද බැහැර කර ඇති ප්ලාස්‌ටික්‌ පරිසරයෙන් ඉවත් කිරීමට පවා මිනිසුන් පෙලඹවිය හැකි ය. එවැන්නකට බොහෝ දුර විය හැකි නමුත් සෛද්ධාන්තික ව මේ බව අනුමාන කළ හැකි ය.

අද වන විට ක්‌ෂුද්‍ර ප්ලාස්‌ටික්‌ හායනය හා සම්බන්ධය සිදු කර ඇති පර්යේෂණ මඟින් ද වැදගත් සොයාගැනීම් සිදු කර ඇත. නිදසුනක්‌ ලෙස ඇතැම් වර්ගවල ක්‌ෂුද්‍ර ප්ලාස්‌ටික්‌ ජීරණය කළ හැකි බැක්‌ටීරියා හා එන්සයිම පිළිබඳ ව කරුණු අනාවරණය කරගෙන ඇත. කෙසේ වෙතත් මේ පිළිබඳ ව තවමත් ඇත්තේ පර්යේෂණ මට්‌ටමේ ය.

http://www.vidusara.com/2018/12/12/feature3.html

චීනයේ අපද්‍රව්‍ය ආනයන තහනම නිසා ලෝකය වෙනස්‌ වන හැටි

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 31.10.2018, පි. 5 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2018/10/31/feature1.html

පසුගිය වර්ෂයේ දී චීන රජය එරටට ආනයනය කරනු ලබන ඇතැම් පසුභාවිත අපද්‍රව්‍ය වර්ග ආනයනය කිරීම තහනම් කිරීමට තීරණය කළේ ය. 1980 දශකයේ පමණ සිට චීනය ප්ලාස්‌ටික්‌ ඇතුළු ද්විතීයික අමුද්‍රව්‍ය හෙවත් භාවිත කරන ලද ද්‍රව්‍ය ආනයනය කිරීමේ යෙදී සිටියේ ය. ඒවා යොදාගන්නා ලද්දේ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය මඟින් විවිධ කර්මාන්ත සඳහා අවශ්‍ය අමුද්‍රව්‍ය ලෙස භාවිත කළ හැකි දේ ලබාගැනීම සඳහා ය. එමඟින් සම්පත් ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කළ හැකි ද්‍රව්‍ය ආනයනය කරන රටවල් අතර මුල් තැන චීනයට හිමි විය. සංඛ්‍යාලේඛන ආශ්‍රිත ව දක්‌වන්නේ නම්, 1992 වර්ෂයේ සිට 2016 දක්‌වා ගත වූ කාලයේ දී ලෝකයේ එක්‌ රටකින් තවත් රටකට අපනයනය කරන ලද ප්ලාස්‌ටික්‌ අපද්‍රව්‍ය අතරන් 45%ක්‌ පමණ ආනයනය කර ඇත්තේ චීනයයි.

කෙසේ වෙතත් 2017 වර්ෂයේ දී චීන රජය තීරණය කළේ කාර්මික නො වන අපද්‍රව්‍ය වර්ග ගණනාවක්‌ ආනයනය කිරීම සම්පූර්ණයෙන් තහනම් කිරීමට ය. පාරිසරික හේතු සඳහන් කරමින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද මේ තහනම අදාළ වූයේ විවිධ ද්‍රව්‍ය 24ක්‌ වැනි ප්‍රමාණයක ය. ඊට ප්ලාස්‌ටික්‌ කාණ්‌ඩ කිහිපයක්‌ හා කඩදාසි වැනි වර්ග ගණනාවක්‌ අයත් විය. එය ක්‍රියාත්මක වූයේ පසුගිය වර්ෂයේ දෙසැම්බර් 31 පමණ පටන් ය. කෙසේ වෙතත් ඇතැම් වාර්තාවකට අනුව චීනයේ අරමුණ වන්නේ එරට තුළ නිපදවෙන අපද්‍රව්‍ය එරට තුළ ම භාවිත කිරීම ය. එසේ ම එය ආරක්‌ෂණවාදී පියවරක්‌ ලෙස හඳුන්වා දී තිබෙයි.

යළිත් 2018 වර්ෂයේ අප්‍රේල් මාසයේ පමණ ඝන අපද්‍රව්‍ය ලෙස සඳහන් කරන අපද්‍රව්‍ය වර්ග 32ක්‌ ආනයනය කිරීම තහනම් කළේ ය. මේ යටතේ වර්ග 16ක්‌ පමණ මේ වර්ෂයේ දෙසැම්බර් 31 දින සිට ද, තවත් වර්ග 16 ක්‌ 2019 දෙසැම්බර් අග භාගයේ පමණ සිට ද එරටට ආනයනය කිරීම තහනම් කරනු ලැබෙනු ඇත. මේ වර්ග අතරට ප්ලාස්‌ටික්‌ වර්ග කිහිපයක්‌ පමණක්‌ නො ව දැවමය ද්‍රව්‍ය හා ලෝහමය අපද්‍රව්‍ය ද ඇතුළත් වේ.

මේ පිළිබඳ ව ලෝකයේ අවධානය යොමු වූයේ මෙසේ චීනය ප්ලාස්‌ටික්‌ අපද්‍රව්‍ය ආනයනය සීමා කිරීමත් ඒ හා සමඟ ලෝකයේ එකතු වන අපද්‍රව්‍යවලට කුමක්‌ සිදු වන්නේ ද යන ප්‍රශ්නය නිසා ය.

ප්ලාස්‌ටික්‌ අපද්‍රව්‍ය

ප්ලාස්‌ටික්‌ නිෂ්පාදනය කිරීම මෑත කාලයේ ඉතා වේගයෙන් වර්ධනය වූවකි. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් 1950 වර්ෂයේ දී ටොන් මිලියන 2ක්‌ පමණක්‌ වූ සමස්‌ත ප්ලාස්‌ටික්‌ නිෂ්පාදනය 2015 වර්ෂය වන විට ටොන් මිලියන 322ක්‌ පමණ දක්‌වා ඉහළ ගොස්‌ ඇත. ප්ලාස්‌ටික්‌වල දැකිය හැකි විවිධ භාවිත කිරීම් නිසා එය අද දවසේ ලෝකයට අත්‍යවශ්‍ය දෙයක්‌ බවට පත් ව ඇත. එසේ ම ලෝකයේ ප්ලාස්‌ටික්‌ අතරින් 40%ක්‌ පමණ භාවිත කරනු ලබන්නේ ආවරණ හෙවත් පැකේජින් ද්‍රව්‍ය ලෙස වීම මෙහි ඇති වැදගත්කම මෙන් ම ඉවත දමන ප්‍රමාණය ද පෙන්වයි. එසේ ම එක්‌ වරක්‌ පමණක්‌ භාවිතයට ගැනීමෙන් පසුව ඉවත ලන ප්ලාස්‌ටික්‌ ප්‍රමාණය අධික වීම නිසා එය අපද්‍රව්‍ය ජනනයට හේතු වී ඇත.

ලෝකයේ රටවල් ගණනාවක්‌ මේ ගැටලුවට මුහුණ දී සිටියි. ඒ සඳහා බොහෝ රටවල් ගත් පියවරක්‌ වූයේ තම රටේ ජනනය වන අපද්‍රව්‍ය වෙනත් රටකට අපනයනය කිරීම ය. ප්ලාස්‌ටික්‌ හා සෙසු අපද්‍රව්‍ය අපනයනය කරන රටවල් අතර මුලින් ම පසු වන්නේ ඉහළ ආදායම් ලබන රටවල් ය. එසේ මෙවැනි ද්‍රව්‍ය ආනයනය කරන්නේ දිළිඳු රටවල් වීම වැදගත් ය. එම රටවල දී එම අපද්‍රව්‍ය ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කර යළිත් භාවිතයට ගත හැකි දේ ලබාගැනෙයි. එම ක්‍රියාවලිය රැකියා අවස්‌ථා ජනනය කර ආර්ථික වශයෙන් ඵලදායී වී ඇති නමුත් ඒ නිසා ඇතැම් රටක මානව සෞඛ්‍යයට හා පරිසරයට බලපෑම් සිදු කර ඇත.

දැන් චීනය ගෙන ඇති පියවර හේතුවෙන් මෙහි කිසියම් ආකාරයක අර්බුදයක්‌ ඇති කර තිබෙයි. එක්‌ ගණනය කිරීමකට අනුව, චීනය ක්‍රියාත්මක කර ඇති තහනම නිසා 2030 වර්ෂය වන විට ප්ලාස්‌ටික්‌ ටොන් මිලියන 111ක්‌ පමණ ප්‍රමාණයකට සිදු වන්නේ කුමක්‌ ද යන ගැටලුව ඇති වේ. එතෙක්‌ කල් නො ගිය ද, තම රටවල ප්ලාස්‌ටික්‌ අපද්‍රව්‍යවලට සිදු කරන්නේ කුමක්‌ ද යන්න සිතා බැලීමට රටවල් ගණනාවකට මේ වන විට ද සිදු වී ඇත. විශේෂයෙන් 2018 ජනවාරි මස එම තහනම ක්‍රියාත්මක වීමත් සමඟ තත්ත්වය කෙතරම් බරපතළ වූවක්‌ ද යන්න පැහැදිලි වී ඇත.

චීනයේ තීරණයෙන් ඇති වූ බලපෑම

පළමු ව සිදුව ඇත්තේ අපද්‍රව්‍ය එකතු කරන ස්‌ථාන අපද්‍රව්‍යවලින් පිරී යැමට පටන්ගැනීම ය. එම රටවල මෙවැනි දේ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කිරීම සිදු වන නමුත්, අපනයනය කිරීම නැවතීම නිසා ඒ රටවල ප්‍රතිචක්‍රීකරණ ධාරිතාව ඉක්‌මවා යැම ඉක්‌මනින් වාර්තා විය.

පසුගිය දා වාර්තා වූ පරිදි ජපානයේ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කළ හැකි ද්‍රව්‍ය එකතු වීම ගැටලුවක්‌ වී ඇත. ජපානයේ එකතු වන ටොන් මිලයන 1.5ක්‌ පමණ වන ප්ලාස්‌ටික්‌ අපද්‍රව්‍ය අතරින් අඩක්‌ පමණ එරටින් වෙනත් රටවලට අපනයනය කර ඇත. දැන් මේ ප්‍රමාණය රට තුළ එකතු වීමෙන් ප්‍රශ්න මතු වී ඇත. එරට පළාත් පාලන ආයතන අතරින් රැසක්‌ ම මේ ප්ලාස්‌ටික්‌ බැහැර කිරීම සඳහා ස්‌ථාන නොමැති වීමේ ගැටලුවට මුහුණ පා ඇත. එරට ප්‍රතිචක්‍රීකරණයේ යෙදෙන ආයතනවල ධාරිතාව ඉක්‌මවා ලීම මේ ගැටලුවට හේතුව වී ඇත. මේ වන විට ප්ලාස්‌ටික්‌ අපද්‍රව්‍ය සැකසුම් කටයුතු දේශීය ව සිදු කිරීමේ හැකියාව දියුණු කිරීමට එරට අපේක්‌ෂා කරයි.

මේ නව තත්ත්වය හමුවේ රටවල් කිහිපයක්‌ කඩිනම් සැලසුම් දියත් කර ඇත. මේ වර්ෂයේ ජනවාරි මස බ්‍රිතාන්‍යයේ අගමැතිනිය පවසා තිබුණේ වසර 25ක්‌ ඇතුළත වැළැක්‌විය හැකි අපද්‍රව්‍ය නැවැත්වීම සඳහා පියවර ගන්නා බවයි. එරට තුළ ජනනය වන ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කළ හැකි අපද්‍රව්‍ය අතරෙන් තුනෙන් දෙකක්‌ පමණ බ්‍රිතාන්‍යය අපනයනය කළේ ය.

යුරෝපා සංගමය ද වරක්‌ පමණක්‌ භාවිත කරන ප්ලාස්‌ටික්‌ නිෂ්පාදන තහනම් කිරීමේ යෝජනාවක්‌ පසුගිය මැයි මාසයේ පමණ ද ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදි. එයට අනුව විකල්ප ලෙස භාවිත කළ හැකි ද්‍රව්‍ය ඇති අවස්‌ථාවල දී වරක්‌ පමණක්‌ භාවිත කරන ප්ලාස්‌ටික්‌ නිෂ්පාදන භාවිතය තහනම් කිරීමට හා එසේ නොමැති අවස්‌ථාවල දී භාවිතය සීමා කිරීමට ද යෝජනා කර ඇත. කෙසේ වෙතත් අදාළ ක්‍රමවේදය තුළ මේ යෝජනාව සම්මත ව නීතියක්‌ බවට පත් වන්නට වසර කිහිපයක කාලයක්‌ ගත විය හැකි ය. පසුගිය සතියේ එම යෝජනාව යුරෝපා පාර්ලිමේන්තුවේ දී සම්මත විය. එසේ ම ඊට පෙර යුරෝපා සංගමය මඟින් ප්ලාස්‌ටික්‌ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය ප්‍රවර්ධනය සඳහා උපායමාර්ගයක්‌ ද දියත් කරන ලදි.

මේ තහනම පිළිබඳ ව අදහස්‌ පළ කළ ඇමෙරිකාව චීනයෙන් ඉල්ලා තිබුණේ එය නැවත සලකා බලන මෙන් ය. ඒ මේ වර්ෂයේ මුල් භාගයේ ය. එය ඇමෙරිකාව හා චීනය අතර වෙළෙඳ යුද්ධයක්‌ බවට ද පත්වෙමින් තිබූ බවක්‌ දැකිය හැකි විය.

විසඳුමක්‌ සොයා

මේ සඳහා විසඳුම් ලෙස වෙනත් රටවලට එම ද්‍රව්‍ය අපනයනය කිරීම දක්‌වා ඇතත්, තවත් රටවල් චීනය ගත් පියවර හා සමාන පියවර ගැනීම පිළිබඳව ද අසන්නට ලැබෙයි. ප්ලාස්‌ටික්‌ හා වෙනත් ඝන අපදව්‍ය ප්‍රතිචක්‍රීකරණය සඳහා ආනයනය කරන තවත් රටවල ද මේ හා සමාන ගැටලු තිබෙයි. මේ මාසය මුල ද මලයාසියාව ද මෙවැනි අපද්‍රව්‍ය ආනයනය සඳහා මාස තුනක තහනමක්‌ පනවා ඇත. මලයාසියාව ලෝකයේ දියුණු රටවල ප්ලාස්‌ටික්‌ කසළ බඳුන වීමට අපේක්‌ෂා නො කරන බව එරට විද්‍යා, තාක්‌ෂණ, පරිසර හා දේශගුණ වෙනස්‌වීම පිළිබඳ අමාත්‍යවරයා පවසා තිබෙයි. වියට්‌නාමය ද තාවකාලික ආනයන තහනමක්‌ පනවා ඇති බවක්‌ වාර්තා වෙයි. තායිලන්තය 2021 වර්ෂයේ සිට ආනයන තහනම් කිරීම සඳහා පියවර ගන්නා බවක්‌ සඳහන් කර ඇත. මේ රටවල් තුනේ සීමා කිරීම වඩාත් බලපානු ඇත්තේ එම රටවලට සිය ප්ලාස්‌ටික්‌ අපද්‍රව්‍ය අපනයනය කරන ඇමෙරිකාවට ය.

අනෙක්‌ අතට මේ ප්‍රතිචක්‍රීකරණය ක්‍රියාවලියෙහි යෙදෙන ඇතැම් රටවල එම ද්‍රව්‍ය ප්‍රතිචක්‍රීකරණය සඳහා අවශ්‍ය ආරක්‌ෂිත තත්ත්ව නොමැති විය හැකි ය. එය එම රටවල ජනතාවගේ සෞඛ්‍යය පිළිබඳ ව ගැටලු ඇති කරන්නකි.

මෑතක ප්‍රකාශයට පත් වූ අධ්‍යයනයකින් පෙන්වා ඇත්තේ මේ තත්ත්වය අනුව ප්‍රතිචක්‍රීකරණය කළ නොහැකි ද්‍රව්‍ය සම්බන්ධයෙන් එම ප්‍රමාණය අඩු කිරීම සඳහා අවශ්‍ය අදහස්‌ හා ක්‍රියාමාර්ග ගැනීම වැදගත් බව ය. මෙහි දී අපද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය අවම වන ලෙස ඇතැම් ද්‍රව්‍ය නැවත සකස්‌ කිරීම වැනි පියවර අවශ්‍ය විය හැකි ය.

අවසානයේ දී පෙනෙන්නේ චීනයේ ඉහත කී අපද්‍රව්‍ය ආනයන සීමා කිරීම ලෝකයට යම් කිසි ආකාරයකින් වෙස්‌වලාගත් ආශිර්වාදයක්‌ වී ඇති බවයි. එයට හේතුව ඒ නිසා ප්‍රතිචක්‍රීකරණය මෙන් ම සබුද්ධික ආකාරයෙන් ප්ලාස්‌ටික්‌ හා සෙසු ද්‍රව්‍ය භාවිතය වේගවත් වීමට අවස්‌ථාවක්‌ සැලසීම ය. මෙය ප්ලාස්‌ටික්‌ පරිසර දූෂණය පිළිබඳ සෙසු බලපෑම් සමඟ ගත් විට සාධනීය ප්‍රතිඵල අත්පත් කරමින් ඇති බව පෙනේ.

http://www.vidusara.com/2018/10/31/feature1.html

බීම බට පිළිබඳ කතිකාවෙන් මතුවන පුද්ගලික වගකීම

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 05.09.2018, පි.9 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2018/09/05/feature2.html

ප්ලාස්‌ටික්‌ පිළිබඳ ව කටයුතු කරන එක්‌ ෆේස්‌බුක්‌ පිටුවක පළ වූ අපූරු දැන්වීමක්‌ මේ සමඟ ඇති ඡායාරූපයේ දැක්‌වෙයි. පෙනෙන ආකාරයට විදේශීය රටක අලෙවි සලක දැකිය හැකි වූ දැන්වීමක්‌ බව පෙනෙයි. එහි සඳහන් වැකියෙහි සිංහල අරුත මෙසේ ය.

"මෙය එක්‌ බීම බටයක්‌ පමණයි"
බිලියන 8ක ජනතාවක්‌ එසේ පැවසූ හ.

මේ වැකියෙන් දැක්‌වෙන්නේ සැලකිය යුතු පිරිසක්‌ අතර ඇති එක්‌තරා පොදු හැඟීමකි. වරක්‌ භාවිතයෙන් පසුව ඉවත ලන ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට (ස්‌ට්‍රෝ) එසේ ඉවත දැමීම නිසා සැලකිය යුතු පරිසර දූෂණයක්‌ ඇති වෙයි. මේ පිළිබඳ සාමාන්‍ය ජනතාව අතර ඇති හැඟීමක්‌ වන්නේ මා භාවිත කරන්නේ එක බීම බටයක්‌ පමණයි යන අදහසයි. එහෙත් බොහෝ දෙනා එසේ සිතා ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට භාවිත කරන විට පරිසරයට එකතු වන බීම බට ප්‍රමාණය අති විශාල ය. තම තමන් පෞද්ගලික ව පරිහරණය කරනු ලබන්නේ එකක්‌ පමණක්‌ වුව ද, සියලු දෙනා එසේ පරිහරණය කිරීමෙන් සමස්‌තයක්‌ ලෙස පරිසරයට එකතු වන අපද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය ගැන අවබෝධයක්‌ නොමැති වීම මෙයට නිදසුනකි. මෙය අදාළ වන්නේ ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බටවලට පමණක්‌ නො වෙයි. වරක්‌ භාවිතයෙන් පසු ඉවත ලන බොහෝ ප්ලාස්‌ටික්‌ නිෂ්පාදනවලට ද මෙය අදාළ ය.

ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට යනු අපේ රටේ ජනතාව අතර ද එදිනෙදා අධික ලෙස භාවිත වන්නකි. බීම බෝතල්, කිරි පැකට්‌ ආදිය පමණක්‌ නො ව, තැඹිලි ගෙඩියක්‌ පානය කිරීමේ දී පවා දැන් දැන් මේ බීම බට භාවිත වෙයි. බීම බෝතලයක්‌ පානය කරන ඇතැම් අවස්‌ථාවක දී අප බීම බටයක්‌ ප්‍රතිෙක්‌ෂේප කරන විට එම වෙළෙන්දන් විස්‌මයට පත් වන බවක්‌ ද පෙනෙයි. ඒ තරමට බීම බට අත්‍යවශ්‍ය දෙයක්‌ වී ඇත.

ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට පිළිබඳ ව හා ඉන් ඇති වන බලපෑම පිළිබඳ ව මඳක්‌ සාකච්ඡා කිරීමට සිතුවේ මේ නිසා ය.

ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බටවල කතාව

බීම බට භාවිතයට සැලකිය යුතු අතීතයක්‌ ඇත. ඈත අතීතයේ පැවැති සුමේරියානු ශිෂ්ටාචාරයේ විසූවන් මත්පැන් පානය සඳහා විවිධ ලෝහවලින් කළ බීම බට භාවිත කර ඇති බවට සාධක පවතී. පසු කාලයක ඇමෙරිකාවේ බීම වර්ග පානය කිරීම සඳහා රයි තෘණවල බටයක්‌ වැනි කොටස යොදාගත් බව සඳහන් වෙයි. කඩදාසිවලින් තැනූ බීම බට සඳහා පළමු ව පේටන්ට්‌ බලපත්‍රයක්‌ ලබාගෙන ඇත්තේ 1888 වර්ෂයේ දී පමණ ය. ඒ ඇමෙරිකානු ජාතික මාර්වින් ස්‌ටෝන් නමැත්තා ය. භාවිතයේ පහසුව සඳහා මැදින් නැමුණු බීම බට භාවිතය ආරම්භ වන්නේ 1930 දශකයේ දී පමණ ය.

ප්ලාස්‌ටික්‌ නිෂ්පාදන ජනප්‍රිය වීමත් සමඟ ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට නිෂ්පාදනය ආරම්භ වෙයි. 1960 දශකයේ දී පමණ ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට මහා පරිමාණයෙන් නිෂ්පාදනය කිරීම ආරම්භ වී ඇත. කඩදාසි බීම බටවලට වඩා කල් පැවතීම, ලාභදායක වීම වැනි කරුණු නිසා මේවා නිෂ්පාදනය බෙහෙවින් වේගයෙන් වර්ධනය වූයේ ය. මේවායෙන් ඇති විය හැකි පරිසර බලපෑම පිළිබඳ ව මෑතක්‌ වන තුරු කිසිවකු අවධානය යොමු කළේ නැත.

ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට භාවිතය පිළිබඳ ව ඇති සංඛ්‍යාලේඛන අපගේ අවධානයට යොමු විය යුතු ය. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් ඇමෙරිකාවේ එක්‌ දිනයක දී භාවිත වන ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට ප්‍රමාණය මිලියන 500ක්‌ පමණ බව එක්‌ ගණන් බැලීමකින් හෙළි ව ඇත (මේ ප්‍රමාණය පිළිබඳ ව ඊට වඩා අඩු වෙනත් ගණනය කිරීම් ද වෙයි). එසේ ම බ්‍රිතාන්‍යයේ එක්‌ වර්ෂයක දී භාවිත වන බීම බට ප්‍රමාණය බිලියන 8.5ක්‌ පමණ බවට ගණන් බලා ඇති අතර, එය ඊට වඩා අධික විය හැකි බවට ද අදහස්‌ පළ වී ඇත. කෙසේ වෙතත් මෙහි ගැටලුව මතු වන්නේ ප්‍රමාණයේ නො ව ඒවා භාවිතයෙන් පසු ඉවත දැමීම හා ඒවා දිරා යැමට දිගු කාලයක්‌ අවශ්‍ය වීම නිසා බව පොදුවේ පිළිගැනෙන කරුණකි.

පරිසරය දූෂණය වීම

ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට අතරින් වැඩි ප්‍රමාණයක්‌ ප්‍රතිචක්‍රිකරණය කළ හැකි ඒවා ය. එහෙත් ඒවා ප්‍රතිචක්‍රිකරණය කිරීම නිසි ලෙස සිදු නො වේ. මේ නිසා වෙරළ පිරිසිදු කිරීම්වල දී (beach clean-up) හමු වන ප්‍රධාන ම ද්‍රව්‍ය දහය අතර ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට ද වෙයි. කෙසේ වෙතත් බර අනුව ගත් විට බීම බටවල ප්‍රමාණය අඩු ය. අධ්‍යයනවලින් පෙන්වා දී ඇති ආකාරයට වාර්ෂික ව සාගරයට එකතු වන ටොන් මිලියන 8ක්‌ පමණ වන ප්ලාස්‌ටික්‌ අපද්‍රව්‍ය අතර ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට ඇත්තේ 0.025%ක්‌ තරම් අඩු ප්‍රමාණයකි.

ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට නිසා ඇති වන පරිසර දූෂණය සමස්‌ත ප්ලාස්‌ටික්‌ පරිසර දූෂණයෙන් සුළු කොටසකට පමණක්‌ දායක වන බව සැබෑවකි. එහෙත් එය වරක්‌ භාවිතයෙන් පසු ඉවත දමන නිෂ්පාදනයක්‌ වීම පාරිසරික ක්‍රියාකාරිකයන් අතර මෙවැනි විරෝධයක්‌ ජනනය කිරීම සඳහා වැදගත් වී ඇති බව පෙනෙයි. එය එක්‌ වරක්‌ භාවිත කර ඉවත ලන ප්ලාස්‌ටික්‌ නිෂ්පාදන පාලනය කිරීමෙහි දී ඉදිරි පියවරක්‌ වී ඇත. එබැවින් ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට තහනම් කිරීම සඳහා පුළුල් ආකාරයේ ව්‍යාපාරයක්‌ මේ වන විට ක්‍රියාත්මක වෙයි. ඒ වැඩි වශයෙන් දියුණු රටවල ය.

ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට යොදාගනිමින් පානය කරන බොහෝ නිෂ්පාදන ඒවා යොදා නො ගනිමින් පානය කිරීමට හැකි ය. ඒවා අත්හැරීමට අපේ හැසිරීමේ විශාල වෙනසක්‌ සිදු කළ යුතු නො වීම මේ සඳහා ඇති එක්‌ සාධනීය තත්ත්වයකි. එහෙත් මෙවැනි දේ සාගරයට හා පරිසරයට එක්‌ වීම වැළැක්‌වීමට අපද්‍රව්‍ය එකතු කිරීම විධිමත් කිරීම තුළින් හැකියාව ඇති බව කර්මාන්ත අංශයේ අදහස වෙයි. ඒ බොහෝ බීම බට ප්‍රතිචක්‍රිකරණය කළ හැකි නිසා ය. එහෙත් ඊට වැඩි දෙයක්‌ කළ යුතු ය යන අදහස මේ ගැන උනන්දුවක්‌ දක්‌වන්නවුන් අතර ඇති බව පෙනෙයි. ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට සම්පූර්ණයෙන් තහනම් කිරීමක්‌ පිළිබඳ ව යෝජනා කරනු ලබන්නේ මේ නිසා ය.

විකල්ප තිබේ ද?

ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට තහනම් කළ හොත් ඒ වෙනුවට භාවිත කළ හැකි විකල්පය කවරේ ද යන්න ගැන කලක සිට අවධානය යොමු ව ඇත. විශේෂයෙන් තිරසර විකල්පයක්‌ සොයාගැනීම තරමක අභියෝගයක්‌ වී ඇති බව පෙනෙයි. උණුසුමට හා සිසිලට ඔරොත්තු දෙන නිෂ්පාදනයක්‌ සොයාගැනීම ඉන් එකකි. එසේ ම ඇතැම් විශේෂිත තත්ත්ව යටතේ බීම බට අත්‍යවශ්‍ය වෙයි. නිදසුනක්‌ ලෙස ආබාධිතයන් දැක්‌විය හැකි ය. එසේ ම පැකට්‌ කරන ලද බීම වර්ග පානය සඳහා බීම බට අවශ්‍ය බව පැහැදිලි ය. පසුගිය මාසයේ National Geographic වෙබ් අඩවියේ පළ වූ ලිපියකට අනුව ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට භාවිතය අවසන් කිරීම තරමක්‌ සංකීර්ණ කාර්යයකි.

එම තත්ත්වය යටතේ ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට සඳහා විවිධ පරිසර හිතකාමී විකල්ප ගණනාවක්‌ ඉදිරිපත් ව ඇති බව පෙනෙයි. ඒ ඉක්‌මනින් දිරා යන, ජෛවහායනයට ලක්‌ වන නිෂ්පාදන වෙයි. මේ අතරින් වඩාත් ම වේගයෙන් ව්‍යාප්ත වන්නේ කඩදාසිවලින් කළ බීම බට ය. ඒ හැරුණු විට පැස්‌ටා, උණ හා පිදුරුවලින් තනන ලද බීම බට පිළිබඳව ද මේවා නිෂ්පාදනය කරන සමාගම්වල අවධානය යොමු වී ඇත. කෙසේ වෙතත් මේ නිෂ්පාදන වැඩි ප්‍රමාණයක නිෂ්පාදන වියදම ප්ලාස්‌ටික්‌ බටවලට වඩා අධික වනු ඇත.

ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට තහනම

පෙර සඳහන් කර ඇති පරිදි ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බටවලට එරෙහි ව යම් සමාජ මතයක්‌ තැනීමට බටහිර දියුණු රටවලට හැකි වී තිබෙයි. මේ අනුව සැලකිය යුතු ඉදිරි පියවර ද එම රටවල දැකිය හැකි ය. ඇතැම් ආයතන හා නගරවල මේ වන විට ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට භාවිතය සීමා කිරීමට පියවර ගෙන තිබීම මීට නිදසුන් ය.

ඇමෙරිකාවේ ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට තහනම් කරන ලද පළමු ප්‍රධාන නගරය වන්නේ සිsයෑටල් නගරයයි. නිව්යෝක්‌ හා වොෂින්ටන් ඩී.සී. ප්‍රදේශවල ද ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට තහනම් කිරීම සඳහා වූ යෝජනා ඉදිරිපත් ව ඇත. මියාමි බීච් හා මලිබු වැනි නගරවල කිසියම් සීමිත තහනමක්‌ ක්‍රියාත්මක වෙයි. මේ වන විට මහා බ්‍රිතාන්‍යයේ ද බීම බට තහනම් කිරීම පිළිබඳ සාකච්ඡාවක්‌ තිබෙයි.

එසේ ම ඇතැම් ප්‍රකට ආයතන ඉදිරියේ දී ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට භාවිතය අවසන් කරන බව ප්‍රකාශයට පත් කර ඇත. ඒ අතර මැරියට්‌ හෝටල, ඇලස්‌කා එයාර්ලයින් හා ඇමෙරිකන් එයාලයින් වැනි ආයතන ද තවත් අවන්හල් ජාල කිහිපයක්‌ ද වෙයි. බ්‍රිතාන්‍යයේ මැක්‌ඩොනල්ඩ් ආයතන ද ලබන සැප්තැම්බර් සිට ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට වෙනුවට කඩදාසි බට භාවිතයට ගන්නා බව සඳහන් කර ඇත.

කෙසේ වෙතත් විචාරකයන් පෙන්වා දී ඇති පරිදි ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට සීමා කිරීමට පියවර ගෙන ඇති ආයතන බොහොමයක්‌ මේ වන විට ද පාරිසරික වගකීම පිළිබඳ ව අවධානයක්‌ යොමු කර ඇති ආයතන වෙයි. එසේ ම මේ නගර ද කිසියම් ආකාරයකට වාමවාදී දේශපාලන නැඹුරුවක්‌ ඇති නගර සේ දක්‌වා ඇත.

මේ ඇතැම් ආයතන මේ තීරණය ගැනීම සඳහා පෙලඹුණේ බීම බට විරෝධී කණ්‌ඩායම් හා පොදුවේ ජනතාව වෙතින් ආ ඉල්ලීම් නිසා ය. තවත් ආයතනවල එය ඉහළ නිලධාරීන් විසින් ගන්නා ලද තීරණයක්‌ විය. එහෙත් ඒ සියල්ලට හේතු වූයේ ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට සම්බන්ධ ව ඇති වූ කතිකාවයි. විශේෂයෙන් ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට පිළිබඳ ප්‍රකාශයට පත් වූ සංඛ්‍යාලේඛන හා එමඟින් ඇති වන බලපෑම් මේ වෙනස සිදු කිරීමට දායක වී ඇති බව පෙනෙයි. නූතන සමාජයේ අත්‍යවශ්‍ය ද්‍රව්‍යයක්‌ ලෙස සැලකුණ ද, ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට අත්‍යවශ්‍ය නැති බව හා ඒවාට විකල්ප ඇති බව ලෝකය අද වන විට පිළිගනිමින් තිබීම තිරසරභාවය සම්බන්ධ ව වැදගත් ය.

වරක්‌ පමණක්‌ භාවිත කරන ප්ලාස්‌ටික්‌ පිළිබඳ ජගත් මට්‌ටමේ විරෝධය

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 07.03.2018, පි. 11 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2018/03/07/feature4.html

ප්ලාස්‌ටික්‌ යනු අද ලෝකයේ නැති ව ම බැරි දෙයකි. ගණනය කර ඇති ආකාරයට 1950 ගණන්වල සිට 2015 දක්‌වා ප්ලාස්‌ටික්‌ ටොන් බිලියන 8.3ක්‌ නිෂ්පාදනය කර තිබෙයි. මේ අතරින් ටොන් 6.3ක්‌ පමණ ප්‍රමාණයක්‌ ප්ලාස්‌ටික්‌ අපද්‍රව්‍ය බවට පත් ව ඇත. මේ අතරින් ප්‍රතිචක්‍රිකරණය කර ඇත්තේ 9%ක්‌ වන අතර, 12%ක්‌ පුළුස්‌සා දමා ඇත. ඉතිරි 79%ක්‌ පමණ ප්‍රමාණය අපද්‍රව්‍ය ලෙස පරිසරයට එක්‌ වී ඇත. ඒ අතර බිම් පිරවුම්වල ඇති ප්ලාස්‌ටික්‌ මෙන් ම ස්‌වාභාවික පරිසරයට එක්‌ කරනු ලබන ප්ලාස්‌ටික්‌ ද මීට ඇතුළත් ය. මේ අනුව ප්ලාස්‌ටික්‌ පරිසර දූෂණ ගැටලුවේ තරම පැහැදිලි ව පෙනේ. කෙසේ වෙතත් මෑත කාලයේ දී ප්ලාස්‌ටික්‌ නිෂ්පාදන සම්බන්ධ ව ලෝකය පුරා බොහෝ රටවල නීති රීති පනවා පාලනයට පියවර ගෙන තිබෙයි. එක්‌ වරක්‌ පමණක්‌ භාවිත කර බැහැර කරනු ලබන ප්ලාස්‌ටික්‌ මෙහි දී වැඩි අවධානයක්‌ යොමු ව ඇත.

මෙසේ ප්ලාස්‌ටික්‌ මඟින් සිදු වන පරිසර දූෂණය හා සම්බන්ධ ව අවධානය මෑත දී ඉහළ ගියේ ප්ලාස්‌ටික්‌ නිසා ඇති වී තිබෙන පරිසර දූෂණය සම්බන්ධ ව වාර්තා වීමත් සමඟ ය. ප්ලාස්‌ටික්‌ අපද්‍රව්‍ය එකතු වීමෙන් ගොඩබිම අපද්‍රව්‍ය ගැටලුව ඉහළ ගොස්‌ ඇති අතර ම, සාගර පරිසරයේ දැකිය හැකි ප්ලාස්‌ටික්‌ ප්‍රමාණය හා ඒ නිසා ඇති වී තිබෙන ගැටලු ද මීට දායක විය. සාගර ජීවීන් ගේ ආහාර දාමයට ප්ලාස්‌ටික්‌ ඇතුළු වීම නිසා ඇති වී තිබෙන තත්ත්වය එවැනි එක්‌ කරුණකි. එසේ ම මෙතෙක්‌ නො ඉඳුල් ලෙස පැවැති ඇතැම් දූපත් හා එවැනි හුදෙකලා පරිසර පද්ධති ප්ලාස්‌ටික්‌ නිසා දූෂණයට පත් ව තිබීම මෑත කාලයේ දී වාර්තා විය. මිනිස්‌ වාසයකින් බොහෝ ඈතින් පිහිටා ඇති දූපත්වල මෙන් ම, ආක්‌ටික්‌ ප්‍රදේශය ද මෙසේ ප්ලාස්‌ටික්‌ නිසා දූෂණයට ලක්‌ ව තිබීම මෑත කාලයේ දී වාර්තා වී ඇත.

ඇතැම් අවස්‌ථාවල දී මේ වරක්‌ භාවිත කර ඉවත දමන ප්ලාස්‌ටික්‌ හඳුන්වනු ලැබන්නේ 'තත්පර පහකින් නිපදවා, මිනිත්තු පහක්‌ භාවිත කර ඉවත දමන නමුත් දිරාපත් වීමට වසර 500ක්‌ කල් යන නිෂ්පාදනයක්‌' ලෙස ය. එම කාල සීමාව සැම නිෂ්පාදනයකට ම සමාන නො වුව ද එමඟින් ලබා දෙන අදහස වන්නේ කෙටි කාලයකින් නිෂ්පාදනය කර එක්‌ වරක්‌ පමණක්‌ භාවිත කළ ද මේවා දිරාපත් වීමට ඉතා දිගු කාලයක්‌ ගත වන බවයි. මෙහි ඇති වඩාත් කණගාටුදායක කරුණ එයයි. මේ නිෂ්පාදන අවසානයේ දී එකතු වන්නේ පරිසරයට යත ගොඩබිමට හෝ සාගරයට ය. එමඟින් අදාළ පරිසරයට හානි සිදු විය හැකි ය.

ප්ලාස්‌ටික්‌ අපද්‍රව්‍ය සීමා කිරීම

මෙවැනි හේතු නිසා ප්ලාස්‌ටික්‌ පාලනය කිරීම සඳහා, එක්‌ වරක්‌ පමණක්‌ භාවිත කර ඉවත දමනු ලබන ප්ලාස්‌ටික්‌ නිෂ්පාදන පාලනය සඳහා, ලෝකයේ වැඩි අවධානයක්‌ යොමු ව තිබේ. ඒ පිළිබඳ ව වැඩි අවධානයක්‌ යොමු ව ඇති කලාපයක්‌ ලෙස යුරෝපා සංගමයේ රටවල් දැක්‌විය හැකි ය. මේ වන විට යුරෝපා සංගමය වරක්‌ භාවිතයෙන් පසු ඉවත දමන ප්ලාස්‌ටික්‌ පිළිබඳ ව සීමා පැනවීමට කටයුතු කරමින් ඇත. දැනට සකස්‌ කෙරෙමින් පවත්නා මේ නියෝග වර්ෂයේ මැද භාගයේ දී පමණ අනුමත වනු ඇතැයි අපේක්‌ෂිත ය. පසුගිය ජනවාරි මාසයේ දී ප්‍රකාශයට පත් වූ ආකාරයට මෙහි ඉලක්‌ක වන නිෂ්පාදන අතර, ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට (ස්‌ට්‍රොa), කෝප්ප, වර්ණවත් බෝතල්, පියන්, හැඳි ගෑරුප්පු හා ආහාර ගෙන යන බඳුන් ආදිය වෙයි. එහි දී ගන්නා පියවර අතර නිෂ්පාදනවලට බදු පැනවීම, තහනම ආදිය ඇතුළත් වන බව පැවසේ. සමස්‌තයක්‌ ලෙස ගත් විට යුරෝපයේ ජනනය වන ප්ලාස්‌ටික්‌ අපද්‍රව්‍ය අතරින් ප්‍රතිචක්‍රිකරණය කරනු ලබන්නේ 30%ක්‌ තරම් අඩු ප්‍රමාණයකි. යුරෝපා සංගමයේ ඉලක්‌කය වන්නේ 2030 වන විට එය 100%ක අගයක්‌ කරා ගෙන ඒම ය. නැත හොත් නැවත භාවිත කළ හැකි තත්ත්වයකට ගෙන ඒම ය. මේ අනුව එක්‌ වරක්‌ පමණක්‌ භාවිත කරනු ලබන ප්ලාස්‌ටික්‌ නිෂ්පාදන බොහොමයක්‌ යුරෝපා රටවල් තුළ තහනම් වීමට අවස්‌ථාව තිබේ. එසේ ම සංගමයට අයත් රටවල් මේ වන විටත් යම් යම් පියවර ගෙන ඇති අතර, ලෝකයේ වෙනත් රටවල් ද සමාන පියවර ගෙන ඇත.

මේ ආකාරයෙන් ප්ලාස්‌ටික්‌ බැහැර ලීම පාලනයට හා ප්‍රතිචක්‍රිකරණය සඳහා උනන්දුවක්‌ ඇති වීමට බලපෑ තවත් වැදගත් කරුණක්‌ වන්නේ චීනය විසින් මෑතක දී ගනුනා ලද තීරණයකි. එනම් භාවිත කරන ලද අපද්‍රව්‍ය වර්ග ගණනාවක්‌ ප්‍රතිචක්‍රිකරණය සඳහා ආනයනය කිරීම තහනම් කිරීමට ගත් තීරණයයි. මීට ඇතැම් ප්ලාස්‌ටික්‌ වර්ග ද අයත් වෙයි. පසුගිය ජනවාරි 1 දින සිට මෙය ක්‍රියාත්මක ය. බොහෝ යුරෝපා රටවල සිය පසු භාවිත ප්ලාස්‌ටික්‌ අපනයනය කරන ලද්දේ චීනයට ය.

මේ වන විට මෙසේ ප්ලාස්‌ටික්‌ නිෂ්පාදන සම්බන්ධ ව ඇති වී තිබෙන සීමා කිරීම් තෙල් ඉල්ලුම සම්බන්ධ ව යම් බලපෑමක්‌ සිදු කරන බව ලෝක ප්‍රකට සමාගමක්‌ වන BP සමාගම පවසයි. එහි ප්‍රකාශකයකුට අනුව ලෝකය පුරා එවැනි පියවර ගත හොත් තෙල් නිෂ්පාදනයේ වර්ධනය 2030 වන විට දිනකට බැරල් මිලියන දෙකකින් පමණ අඩු විය හැකි ය. අද වන විට ලෝකයේ දෛනික තෙල් ඉල්ලුම තෙල් බැරල් මිලියන 97ක්‌ පමණ වෙයි.

ප්ලාස්‌ටික්‌ මලු

බොහෝ රටවලට ගැටලුවක්‌ වී ඇති වරක්‌ භාවිත කර ඉවත දමන ප්ලාස්‌ටික්‌ මලු සම්බන්ධ ව ගෙන ඇති විවිධ පියවර අතර, සම්පූර්ණ තහනමක්‌ ක්‍රියාත්මක කිරීම, බෑග් සඳහා පාරිභෝගිකයන් ගෙන් මුදල් අය කිරීම හා ඒවා අලෙවි කරනු ලබන ආයතනවලින් බදු මුදලක්‌ අය කිරීම වැනි පියවර වේ.

මේ වන විට ගෙන ඇති සාර්ථක ම පියවර වන්නේ ඒවා තහනම් කිරීම හා පාරිභෝගිකයන් ගෙන් යම් මුදලක්‌ අය කිරීමයි. එය බද්දක්‌ ලෙස ද හැඳින්වේ. අයර්ලන්තය, පෘතුගාලය හා බ්‍රිතාන්‍යය වැනි රටවල් ගණනාවක්‌ මෙසේ ප්ලාස්‌ටික්‌ මලු සඳහා මුදලක්‌ ගෙවිය යුතු බවට නීති පනවා ඇති අතර, ඒ රටවල ඉන් පසුව ගත වූ කාලයේ දී එවැනි මලු පරිභෝජනයේ කැපී පෙනෙන අඩු වීමක්‌ සිදු වී තිබේ. ඇතැම් රටක පාරිභෝගිකයන් අතරින් 90%ක්‌ පමණ දෙනා දිගු කල් පවත්නා බෑග් සඳහා යොමු වූ ආකාරය වාර්තා වී තිබේ.

ප්ලාස්‌ටික්‌ කෝප්ප හා බෝතල්

වරක්‌ භාවිතයෙන් පසුව ඉවත දමන ප්ලාස්‌ටික්‌ කෝප්ප හා බෝතල් මෙවැනි තවත් ගැටලු ඇති කර තිබෙන නිෂ්පාදනයකි. මෙමඟින් පරිසරයට එකතු වන අපද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය මහත් ය. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් බ්‍රිතාන්‍යය තුළ වර්ෂයක දී කෝප්ප බිලියන 2.5ක්‌ පමණ ඉවත දමනු ලැබේ. එසේ ම කාඩ්බෝඩ්වලින් තනන ලද එහෙත් දැඩි පොලිතින් තට්‌ටුවකින් ආවරණය කරන ලද කෝප්ප ද ප්‍රතිචක්‍රිකරණය කිරීම පහසු නො වේ. මේ නිසා එවැනි බඳුන් වුව ද ප්‍රතිචක්‍රිකරණය කරනු ලබන්නේ 0.25%ක්‌ තරම් ඉතා අඩු ප්‍රමාණයක්‌ බව දක්‌වා තිබෙයි. එවැනි පහසුකම් සහිත කර්මාන්ත ඇත්තේ අඩු ප්‍රමාණයකි. මේ නිසා මේවා භාවිතයෙන් ඉවත් කිරීම සඳහා තවත් වසර කිහිපයක්‌ ගත විය හැකි බැවින්, එතෙක්‌ කිසියම් බදු මුදලක්‌ එකතු කිරීමට බ්‍රිතාන්‍යය යෝජනා කර ඇත.

මේ සඳහා විකල්ප ලෙස ඉදිරිපත් ව ඇත්තේ දැනටමත් භාවිතයේ ඇති වීදුරු කෝප්ප හා ප්‍රතිචක්‍රිකරණයට ලක්‌ කළ හැකි කෝප්ප ය. එසේ ම ඇතැම් ආයතන විවිධ පියවර හඳුන්වා දී ඇත. තමන් ගේ ම බඳුන් රැගෙන එන පුද්ගලයන්ට කෝපි සඳහා වට්‌ටමක්‌ ලබා දීම නිදසුනකි. මේ සඳහා යම් බද්දක්‌ එකතු කිරීමෙන් වැඩි ප්‍රතිඵලයක්‌ අත් කරගත හැකි බව බ්‍රිතාන්‍යය මේ ගැන සිදු කළ වාර්තාවක්‌ අනුව පෙනෙයි. එම බදු මුදල අදාළ කෝප්ප ප්‍රතිචක්‍රිකරණය කරනු ලබන පහසුකම් සංවර්ධනය කිරීම සඳහා යෙදවීමට අපේක්‌ෂිත ය. එසේ ම යුරෝපා සංගමයේ යෝජිත නියෝග අනුව ද වරක්‌ භාවිතයෙන් පසුව ඉවත දමන ප්ලාස්‌ටික්‌ කෝප්ප ඉදිරියේ දී තහනම් වනු ඇතැයි අපේක්‌ෂා කරනු ලැබේ.

එසේ ම ප්ලාස්‌ටික්‌ බෝතල් සම්බන්ධ ව ද මෙවැනි විරෝධයක්‌ එල්ල වී ඇත. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් බ්‍රිතාන්‍යයේ පමණක්‌ මෙසේ භාවිතයෙන් පසුව ඉවත දමන ප්ලාස්‌ටික්‌ වතුර බෝතල් බිලියන 7.7ක්‌ වර්ෂයක දී ඉවත දමනු ලැබෙයි. තවත් බෝතල් බිලියන 7.5ක්‌ පමණ ප්‍රතිචක්‍රිකරණය කරනු ලැබේ. ඒ වෙනුවට තමන් ගේ ම ජල බෝතලයක්‌ රැගෙන යැම ප්‍රවර්ධනය කිරීම සඳහා කටයුතු කිරීම සුදුසු බව පෙන්වා දී තිබෙයි. එසේ ම ප්ලාස්‌ටික්‌ ජල බෝතල භාවිතය අඩු කිරීම සඳහා ප්‍රායෝගික පියවර ඇතැම් රටවල් ගෙන ඇත. 'සැම ආහාර පාන සපයන සැම ආයතනයක්‌ ම පානීය ජලය නොමිලේ සැපයිය යුතු ය' යනුවෙන් නීති සැකසීම මීට නිදසුනකි.

ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට

බීම ආදිය පානය කිරීම සඳහා යොදාගන්නා ප්ලාස්‌ටික්‌ බීම බට හෙවත් ස්‌ට්‍රොa සම්බන්ධ ව ද මෑත කාලයේ සිට අවධානය යොමු ව ඇති බව පෙනෙයි. බ්‍රිතාන්‍යයේ පමණක්‌ එක්‌ වර්ෂයක්‌ ඇතුළත භාවිතයෙන් පසුව බැහැර කරනු ලබන බීම බට ප්‍රමාණය බිලියන 8.5ක්‌ පමණ වන අතර, එය එරට වෙරළ පිරිසිදු කිරීම්වල දී හමු වන ප්‍රධාන අපද්‍රව්‍ය දහයෙන් එකක්‌ ද වෙයි. පසුගිය දා බ්‍රිතාන්‍යයේ පරිසර ලේකම් පවසා තිබුණේ ප්ලාස්‌ටික්‌ ස්‌ට්‍රොa බ්‍රිතාන්‍යය තුළ ද තහනම් කිරීමට වුව ද හැකියාව ඇති බවයි.

මේ වන විටත් ඇතැම් ව්‍යාපාරවල බීම බට ලබා දෙනුයේ පාරිභෝගිකයා ඉල්ලා සිටිය හොත් පමණකි. ඒවා භාවිතයෙන් ඉවත් කරමින් තිබෙයි. ඒ වෙනුවට කඩදාසි හා ලෝහමය බීම බට භාවිතයට ගැනීම ප්‍රවර්ධනය කරනු ලැබේ. මෙය ද යුරෝපා සංගමයේ යෝජිත නීතිවලට ඇතුළත් වනු ඇතැයි අපේක්‌ෂිත නිෂ්පාදනයකි

http://www.vidusara.com/2018/03/07/feature4.html

පොලිතීන් තහනමට ජයවේවා, ඒත්........

(මේ ලිපිය ලියන ලද්දේ 2006 වර්ෂයේදී ශ්‍රී ලංකාවේ පොලිතින් භාවිතය සඳහා පළමුවරට සීමා පනවමින් ගැසට් නිවේදනයක් නිකුත් කළ අවස්ථාවේදීය. එම තහනම ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක නොවූ බව අප දන්නා කරුණකි. - ධනේෂ් විසුම්පෙරුම 14.07.2017)

ධනේෂ් විසූම්පෙරුම

විදුසර, 2006.12.27 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2006/12/27/feature1.html (in kaputa font)


තුනී පොලිතින් භාවිතය හා නිෂ්පාදනය තහනම් වූව ද මයික්‍රෝන 20ට වැඩි ඝනකමකින් යූක්ත පොලිතින් භාවිතය හෝ නිෂ්පාදනය තහනම් නො වේ. මේ නිසා වැඩි ඝනකමින් යූක්ත පොලිතින්වලින් නිෂ්පාදිත ලන්ච් ෂීටි හා ෂොපින් බෑග් වර්ග වෙළෙඳපොළට පැමිණිය හැකි ය. මේ වන විටත් ඇතැම් පොලිතින් නිෂ්පාදකයන් මේ සඳහා උනන්දු වී ඇත. මේවා වර්තමාන ලන්ච්ෂීටි හා ෂොපින් බෑග්වලට වඩා මිලෙන් අධික වනූ ඇත.

දිගු කලක් තිස්සේ අප අපේක්ෂා කළ පොලිතින් තහනම අවසානයේ දී ක්‍රියාත්මක වීමට යයි. ලබන ජනවාරි මස 1 වැනි දින පටන් ක්‍රියාත්මක වීමට නියමිත මෙම නව නීති අනූව ඝනකමින් මයික්‍රෝන විස්සට අඩූ පොලිතින් නිෂ්පාදනය, අලෙවිය සහ භාවිතය තහනම් වේ. පරිසර නීතියේ ප්‍රතිපාදන අනූව පරිසර අමාත්‍යවරයා විසින් 2006 ඔක්තෝබර් 10 වන දින ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අංක 1466/5 දරන ගැසටි නිවේදනය අනූව මේ තත්ත්වය උදා වී ඇත. පරිසර නීතිය අනූව මෙම නියෝග කඩ කරන අයකු ඒ සඳහා වරදකරු වූව හොත් රුපියල් 10,000ක දඩයක් හෝ වසර දෙකක සිර දඬූවමක් හෝ ඒ දඬූවම් දෙකට ම යටත් වීමට සිදු වනූ ඇත.

මෙම නව නියෝගවලට අනූව පොලිතින් යනූවෙන් පොලිඑතිලින්, පොලිප්‍රොපිලින්, පොලිස්ටයිරින්, පොලිවයිනයිල් ක්ලෝරයිඩ්, පොලිඑතිලින් ටෙරිප්තලේටි හෝ වෙනත් සමාන අමූද්‍රව්‍යවලින් කරනූ ලබන නිෂ්පාදන අචහස් කෙරෙයි. මේ නිෂ්පාදන සඳහා

රැගෙන යාම, ඇසිරීම, එතීම හෝ ඇසූරුම් කිරීම සඳහා නිපදවන නිෂ්පාදන ඇතුළත් වේ. මේ නීති විශේෂයෙන් ම පාරිසරික වශයෙන් මේ වන විටත් හිසරදයක් වී ඇති ලන්ච් ෂීටි, ග්‍රොසරි බෑග් හා ෂොපින් බෑග් වර්ගවලට බලපායි.

කිසිදු සැකයක් නොමැති ව මෙම නියෝග අපේ රටෙි පාරිසරික අර්බූද පිළිබඳ කථාවේ, එසේත් නැත හොත් පරිසරය රැකගන්නට ක්‍රියාත්මක අරගලයේ වැදගත් සන්ධිස්ථානයකි.

පොලිතීන් හා පරිසරය

රටෙි පරිසරය සම්බන්ධයෙන් ඉතා බරපතල ගැටලූවක් බවට පත් ව ඇති පොලිතින් නිසා ඇති වන ගැටලූ අපි දිගු කලක පටන් අත්විඳිමින් සිටිමූ. මේවා පරිසරයට එක් වීම නිසා සිදු වන හානිය ඉතා විශාල ය. නිදසූනක් ලෙස පහසූවෙන් දිරාපත් නො වන පොලිතින් නිෂ්පාදන නිසා පරිසරය දූෂණය වීම, හා ජල මාර්ග අවහිර වීම වැනි තත්ත්ව අපි අත්දුටූවෙමූ. ඒ විනාශයේ තරම ප්‍රත්‍යක්ෂ කරගත්තෙමූ. මේ සඳහා තුනී පොලිතින් එනම් මයික්‍රෝන 20ට අඩූ ඝනකමක් ඇති පොලිතින්වලින් ඇති දායකත්වය අධික ය. මෙම නිෂ්පාදන වැඩි වාර ගණනක් භාවිතය ඉතා අසීරු ය. මේ නිසා බොහෝ විට එක් වරක් පමණක් භාවිතයෙන් පසූ ඉවත දෑමීමට සිදු වේ. (මෑත කාලයේ දී මෙවැනි පොලිතීන් නිෂ්පාදන ඇතැම් විට එක්වරක් වත් භාවිත කළ හැක්කේ අසීරුවෙනි. මේ සඳහා හේතු වී ඇත්තේ අමූද්‍රව්‍ය මිල ඉහළ යාම බව ද පැවසෙයි). පොලිතින් හා ප්ලාස්ටික්වලින් කෙරෙන කල් පවතින නිෂ්පාදන මෙන් නො ව මේවා නිසා පරිසරයට එකතු වන පොලිතින් ප්‍රමාණය අධික ය. එසේ ම මෙම තුනී පොලිතින් නිෂ්පාදන ප්‍රතිචක්‍රිකරණය ද අපහසූ වී ඇති බව පෙනේ. (අපේ රටෙි ප්‍රතිචක්‍රිකරණය කරනූ ලබන්නේ පරිභෝජනය කෙරෙන ප්ලාස්ටික් ප්‍රමාණයෙන් ඉතා සූළු ප්‍රමාණයකි. ඒ සඳහා ක්‍රමවත් හා පූළුල් උත්සාහයක් තවමත් දෑකගත නොහැකි ය.)

අපේ රටෙි ඒක පූද්ගල ප්ලාස්ටික් පරිභෝජනය කිලෝ ග්‍රෑම් 4.5ක් බව කලකට පෙර වාර්තා වී තිබිණිි. මෙය මේ වන විට තවත් වැඩි වී ඇතිවාට සැක නැත. මේ අතරට පොලිතින් නිෂ්පාදකයන් පවසන ආකාරයට එක් දිනක දී රටෙි භාවිත වන ලන්ච්ෂීටි මිලියන 5ක් ද ඇතුළත් ය. භාවිතයෙන් පසූව අනිවාර්යයෙන් ම ඉවත දැමෙන ලන්ච්ෂීටි භාවිතයේ තරම කෙබඳු දෑයි මෙම සංඛ්‍යාලේඛනවලින් සිතා ගත හැකි ය.

මේ තත්ත්වය හා ඒ සඳහා වන විසඳුම් පිළිබඳව ද එතරම් කලක පටන් සාකච්ඡා කර ඇත්තෙමූ. මෙි සඳහා යම් ආකාරයක සීමාකිරීම්, තහනමක් හෝ බදු හෝ දඩ වැනි ක්‍රමයක් හෝ ක්‍රම එකතුවක අවශ්‍යතාව පිළිබඳව යෝජනා වී තිබිණිි. අපි ද මේ පිළිබඳව විදුසර පූවත්පත මගින් ම කිහිප වරක් ම කතා කර ඇත්තෙමූ.

ලෝකයේ වෙනත් රටවල් ද මේ තත්ත්වයට මූහූණ දුන් අතර ඒ සඳහා පියවර ද ගෙන ඇත. බංග්ලාදේශය, ඉන්දියාවේ ඇතැම් ප්‍රාන්ත හා දකුණූ අප්‍රිකාව මේ අතර වෙයි. බංග්ලාදේශය වැනි රටවල මේ තත්ත්වය වඩාත් සාර්ථක ය.

අපේ රටෙි පොලිතින් නිෂ්පාදන සීමා කිරීම හා තහනම් කිරීම පිළිබඳව මැතිවරණ පොරොන්දුවලින් ද සහතික දී තිබේ. එසේ ම කලින් කලට පත් වූ පරිසර අමාත්‍යවරුන් කිහිප දෙනකු දුන් පොරොන්දු ද අප ගේ මතකයේ තිබේ. කෙසේ වෙතත් මේ දක්වා මෙම තහනම ප්‍රායෝගික යථාර්ථයක් බවට පත් නො වී ය. අවසානයේ දී එය යථාර්ථයක් බවට පත් වීමට ආසන්න අවස්ථාවේ දී මේ පිළිබඳව මඳක් විමසා බැලීම සූදුසූ ය. විශේෂයෙන් මෙම තහනම මගින් පමණක් පොලිතීන් නිසා ඇති වී තිබෙන පරිසර දූෂණය ඇතුළු ගැටලූ වළක්වා ලිය හැකි ද යන්න විමසා බැලීම සූදුසූ ය.

තහනමේ බලපෑම

රජය ගෙන ආ නව තහනම නිසා ඇති විය හැක්කේ කෙබඳු බලපෑමක් ද යන්න මඳක් විමසා බැලීම වැදගත් ය. නිදසූනක් ලෙස රජය මෙමගින් බලාපොරොත්තු වනූයේ ඇතැම් වර්ගවල පොලිතින් නිෂ්පාදන නිෂ්පාදනය, අලෙවිය හා භාවිතය වැළැක්වීම ය. එමගින් මෙම ද්‍රව්‍ය පරිසරයට එකතු වීම වළක්වා පරිසර දූෂණය නවත්වා ලීම ය. නීති සම්පාදනය පමණක් නො ව මේ සඳහා නීතිය ක්‍රියාත්මක කිරීමේ ක්‍රමවේදයක් ද අවශ්‍ය ය. එවැන්නක් ද සැකසෙනූ ඇතැ යි අපේක්ෂා කරමූ. අදාළ නීති උල්ලංඝනය කරන්නවූන් අල්ලාගැනීම සඳහා අවශ්‍ය පියවර ගැනීම මෙන්ම දඬූවම් ලබා දීමට පියවර ගැනීම ද වැදගත් ය.

මෙම තහනම නිසි ආකාරයට ක්‍රියාත්මක වූව ද ඇති විය හැකි ගැටලු අතර වැදගත් කරුණක් වන්නේ ෂොපින් බෑග් සහ ලන්ච් ෂීටි සඳහා මේ වන විට පූළුල් විකල්පයක් නොමැති වීම ය. මේ වන විට පොලිතීන් සඳහා විවිධ විකල්ප භාවිතයට පැමිණ ඇතත් ඒ සූළු ප්‍රමාණවලිනි. සිලි සිලි බෑග් වෙනූවට අතීතයේ දී භාවිත කළ විවිධ පරිසර හිතකාමී බෑග් වර්ග දෑන් වෙළදපොළේ පවතී. මේ අතර රෙදි, හණ, පන් ආදියෙන් කළ බෑග් වර්ග තිබේ. මේවා අනාගතයේ ඇති විය හැකි ඉල්ලූම සමඟ ව්‍යාප්ත වනූ ඇත. එසේ ම ජෛව හායනයට ලක් වන පොලිතින් බෑග් නිෂ්පාදනය ද දෑන් දෑන් ප්‍රචලිත වෙමින් පවතී. මෙවැනි නිෂ්පාදන හා කර්මාත්න සඳහා යම් යම් සහන ආදිය ලබා දීම ඵලදායක විය හැකි ය. ලන්ච් ෂීටි වෙනූවට ආදේශයක් ලෙස මැතක දී කරළියට පැමිණි පදම් කළ කෙසෙල් කොළය තවත් හොඳ විකල්පයකි. අනෙක් අතට ප්ලාස්ටික්වලින් නිෂ්පාදිත වූව ද කෑම පෙටිටිය මේ සඳහා හොඳ විකල්පයකි.

මෙම විකල්ප නිෂ්පාදන ද පූළුල් ව ව්‍යාප්ත වූව හොත් නියෝග යම් පමණකින් හෝ සාර්ථක වනූ ඇතැයි යන්න අප ගේ හැඟීමයි. එසේ ම එය අපේ ප්‍රාර්ථනාවයි. කෙසේ වෙතත් එහි දී වෙළෙඳ උපක්‍රම හා ජනතාව ගේ ආකල්පවලින් සැලකිය යූතු අභියෝගයක් එල්ල වනූ ඇත.

තුනී පොලිතින් භාවිතය හා නිෂ්පාදනය තහනම් වූව ද මයික්‍රෝන 20ට වැඩි ඝනකමකින් යූක්ත පොලිතින් භාවිතය හෝ නිෂ්පාදනය තහනම් නො වේ. මේ නිසා වැඩි ඝනකමින් යූක්ත පොලිතින්වලින් නිෂ්පාදිත ලන්ච් ෂීටි හා ෂොපින් බෑග් වර්ග වෙළෙඳපොළට පැමිණිය හැකි ය. මේ වන විටත් ඇතැම් පොලිතින් නිෂ්පාදකයන් මේ සඳහා උනන්දු වී ඇත. මේවා වර්තමාන ලන්ච්ෂීටි හා ෂොපින් බෑග්වලට වඩා මිලෙන් අධික වනූ ඇත.

එවැනි නිෂ්පාදන වෙළෙඳපොළට පැමිණීම තුළ නව නීති සඳහා ජනතාව කුමන ආකාරයක ප්‍රතිචාරයක් දක්වන්නේ ද යන්න අනූව මෙම වැඩි ඝනකමක් ඇති ද්‍රව්‍යවල අලෙවිය තීරණය වනූ ඇත. ඇතැම් විට වැඩි මිලක් ගෙවා පූරුදු ආකාරයට ම ලන්ච්ෂීටි හා සිලි සිලි බෑග් වර්ග භාවිතයට ද ජනතාව යොමූ විය හැකි ය. ඒවා නැවත නැවතත් භාවිත කළ හැකි වූව ද පහසූව පමණක් ම සොයන පිරිස් ඒ සඳහා යොමූ වේ ද යන්න ද ගැටලූවකි. අප රටෙි ද පැතිර යන වරක් භාවිතයෙන් පසූ ඉවත දෑමීම ආඩම්බරයක් සේ සලකන ඩිස්පෝසබල් සංස්කෘතියට (මේ සඳහා යෝග්‍ය යෙදුමක් සොයාගත යූතු ය) අනූගත පිරිස් ලන්ච් ෂීටි හා ෂොපින් බෑග් නැවන නැවත භාවිතයට හූරු වේ ද යන්න සැක සහිත ය. එසේ වන්නේ ඒවායේ මිල මූදල් පසූම්බියට දෑනෙන ආකාරයේ ප්‍රමාණයකින් ඉහළ ගිය හොත් පමණකි. මේ නිසා අවසානයේ තුනී පොලිතින්වලින් සිදු වන පරිසර දූෂණය වෙනූවට වඩා ඝනකම පොලිතීන්වලින් සිදු වන පරිසර දූෂණයක් අපට අත්විඳින්නට සිදු විය හැකි ය. ඒ වැඩි ඝනකමක් සහිත ද්‍රව්‍ය නිෂ්පාදනයට වැය වන වැඩි සම්පත් භාවිතයක් සමගිනි. මේවා නිෂ්පාදනයට වැඩි පොලිතින් ප්‍රමාණයක්, වැඩි බලශක්තියක් අවශ්‍ය වේ. අප සිතන අකාරයට කටයූතු මේ ආකාරට ද සිදු වීමට ඉඩ තිබේ. මෙය තත්ත්වය දෙස අසූබවාදී ලෙස බැලීමක් නො ව ඇති විය හැකි තත්ත්වයක් දෙස විමසූම් ඇසින් බැලීමක් පමණකි.

මේ අනූව පෙනෙන්නේ තවදුරටත් පොලිතින් ලාබදායි භාණ්ඩයක් වන නිසා ඇතැම් විට මේ උත්සාහය ද බලාපොරොත්තු වන තරමට සාර්ථක නො විය හැකි බව ය. අපේ අදහස වන්නේ මෙවැනි පියවර ගණනාවක් ගෙන මිස මේ උවදුර පාලනය කරන්නට නොහැකි වන බව ය. 2003 නොවැම්බර් 12 දින විදුසරට අප ලියූ ලිපියකින් වරක් අප මයික්‍රෝන 30කට අඩූ පොලිතීන් තහනමක් හා පොලිතින් සඳහා බද්දක් අය කිරීම පිළිබඳව ද යෝජනා කළේ ඒ නිසා ය. ඒ වන විට රජය ගෙන ආ යෝජනා අනූව සෙස් බද්දක් පැනවීම මගින් පමණක් පොලිතින් අර්බූදය විසඳා ගැනීමට නොහැකි වී ඇති බව මේ වන විට පෙනී ගොස් ඇත. එමගින් පොලිතින් භාවිතය පසූගිය කාලය තුළ වර්ධනයක් මිස අඩූ වීමක් නම් සිදු වී නොමැත.

සුපුරුදු පරිදි මෙම නියෝගවලට එරෙහි ව කර්මාන්තකරුවන් ගේ පාර්ශ්වයෙන් හඬක් නැගී තිබේ. දෙසැම්බර් මාසය මූල දී මෙම තහනම පිළිබඳව නැවත සිතාබලන මෙන් හෝ එය ක්‍රියාත්මක කිරීම කල් දෑමීම සඳහා පියවර ගන්නා ලෙස ද ඉල්ලීම් ඉදිරිපත් ව තිබිණි. කෙසේ වෙතත් මේ ලිපිය ලියන මොහොත වන විට ද එවැනි තීරණයක් ගෙන නො තිබිණි.

කර්මාන්තකරුවන් පවසන්නේ දෑනටමත් නිෂ්පාදිත පොලිතින් අලෙවිය සඳහා කාලයක් අවශ්‍ය බව ය. කෙසේ වෙතත් 2006 වසරේ මූල් භාගය වන විට තුනී පොලිතින් වර්ග තහනම් කරන්නට යන බව රජය පවසා තිබූ අතර මෙවැනි තත්ත්වයක් ඇති නො වීමට පියවර ගැනීමට මේ කාලය ප්‍රමාණවත් ය. ගැසටි නිවේදනය පවා නිකුත් වූයේ පසූගිය ඔක්තෝබර් මාසයේ ය. තහනම ක්‍රියාත්මක නො වේ යැයි සිතමින් නො සිට අවශ්‍යතාව තිබේ නම් නිෂ්පාදකයන්ට මේ කාලය ද යම් පියවරක් ගැනීම සඳහා ප්‍රමාණවත් බන අපේ හැඟීමයි. ඇතැම් පොලිතින් නිෂ්පාදකයන් මේ වන විට ද නව නීතිවලට එකඟ ව විකල්ප පියවර ගෙන ඇති බව අප ද දන්නා කරුණකි.

අවසන් වශයෙන් පැවසිය යූත්තේ මෙම තහනම යෝග්‍ය හා අත්‍යවශ්‍ය මූලික පියවරක් පමණක් බව ය. එය සාර්ථක වේවා යි අපි ප්‍රාර්ථනා කරමූ. එහෙත් එමගින් අපේක්ෂිත ප්‍රතිඵල අත් කරගත හැකි වේ දෑ යි සැක සහිත ය. ඇතැම් විට ඒ සඳහා වඩා දෑඩි ක්‍රියාමාර්ග අවශ්‍ය විය හැකි ය.

http://www.vidusara.com/2006/12/27/feature1.html

ලූම්බිණියටත් වායු දූෂණය

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම 

 

විදුසර, 24.05.2017, පි. 06 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2017/05/24/feature2.html





සිද්ධාර්ථ කුමාරෝත්පත්තිය සිදු ස්‌ථානය වන නේපාලයේ පිහිටා ඇති ලුම්බිණිය ලෝකය පුරා බෞද්ධයන් ගේ වන්දනාවට ලක්‌ ව ඇති ස්‌ථානයකි. 1997 වර්ෂයේ දී යුනෙස්‌කෝ සංවිධානය විසින් ලුම්බිණිය ලෝක උරුමයක්‌ සේ ප්‍රකාශයට පත් කර තිබේ. මේ නිසා වන්දනාකරුවන් මෙන්ම සංචාරකයන් ද විශාල ලෙසින් පැමිණෙන ස්‌ථානයක්‌ ලෙසට සැලකෙන වැදගත් පුරාවිද්‍යාත්මක ස්‌ථානයකි. කෙසේ වෙතත් ලුම්බිණියේ ඇති පුරාවස්‌තුවලට මෙන්ම ඒ ප්‍රදේශයේ වාසය කරන ජනතාවට ද මෑතක සිට අලුත් තර්ජනයක්‌ ඇති වී තිබේ. ඒ ප්‍රදේශයේ පවත්නා අධික වායු දූෂණය නිසා ය.

මේ පිළිබඳව පසුගිය දා සාකච්ඡාවට ගැනුණේ නේපාලයේ විවිධ ස්‌ථානවල පිහිටා ඇති වායු දූෂක පිළිබඳ නිරීක්‌ෂණ මධ්‍යස්‌ථානවලින් ලබාගත් වායු දූෂක දත්තවලින් හෙළි වූ කරුණු අනුව ය. එම මිනුම් අනුව පසුගිය ජනවාරි මාසයේ දී ලුම්බිණිය ප්‍රදේශයේ වාතයේ අඩංගු සියුම් අංශුමය ද්‍රව්‍ය හෙවත් PM 2.5 ප්‍රමාණයේ අංශුමය ද්‍රව්‍ය අගය ඝන මීටරයට මයික්‍රෝග්‍රෑම් 173.035ක්‌ බව වාර්තා වී ඇත. සාමාන්‍යයෙන් ඉහළ වායු දූෂණයක්‌ ඇති කත්මන්දු නගරයේ වාතයේ මේ අගය 109.82ක්‌ වන අතර, ලුම්බිණියට නුදුරින් පිහිටා ඇති චිත්වාන් නගරයේ මේ අගය 113.32ක්‌ පමණ වීම නිසා ලුම්බිණියේ වායු දූෂණය ඉහළ බව පැහැදිලි ය. ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයට අනුව, ආරක්‌ෂිත යහපත් තත්ත්වයක්‌ යටතේ PM 2.5 කාණ්‌ඩයේ වායු දූෂක පැවතිය හැක්‌කේ ඝන මීටරයට මයික්‍රෝගෑම් 25කට අඩුවෙනි (පැය 24ක සාමාන්‍යය). එසේ ම නේපාලයේ පිළිගත් ප්‍රමිතිය අනුව එය 40ක්‌ පමණ විය යුතු ය. මේ අනුව ලුම්බිණියේ PM 2.5 අගය සැලකිය යුතු තරම් ඉහළ බව පැහැදිලි ය.

වායු දූෂණය ගැන අවධානය

ලුම්බිණිය අවට ප්‍රදේශයේ වායු දූෂණය සම්බන්ධව කලක පටන් අවධානය යොමු වී තිබිණි. ලෝක සංරක්‌ෂණය සංගමයේ නේපාල කාර්යාලය හා යුනෙස්‌කෝ සංවිධානය මගින් 2012 වර්ෂයේ දී පමණ ලුම්බිණිය අවට ප්‍රදේශයේ කාර්මික සංවර්ධනය නිසා ඇති වන පාරිසරික බලපෑම් සම්බන්ධව අධ්‍යයනයක්‌ සිදු කර තිබේ. එහි දී හෙළි වූ පරිදි එම ප්‍රදේශයේ විවිධ කර්මාන්තශාලා 57ක්‌ පමණ පිහිටා ඇති බව හඳුනාගන්නා ලද අතර, එහි දී මහා පරිමාණ කර්මාන්තශාලා 15ක්‌ පමණ ද හඳුනාගෙන තිබේ. මේ අතරින් කර්මාන්ත ශාලා 11ක්‌ ම සිමෙන්ති කර්මාන්තශාලා වේ.

එම සිමෙන්ති කම්හල්වල නිෂ්පාදන ප්‍රමාණය අනුව දිනකට කාබන් මොනොක්‌සයිඩ්, කාබන් ඩයොක්‌සයිඩ්, සල්µර් ඩයොක්‌සයිඩ් වැනි වායු විමෝචන මෙටි්‍රක්‌ ටොන් 912.6ක්‌ පමණ සිදු වන බව ද එහි දී පෙන්වා දී ඇත. මේ කාබන් විමෝචනය කරන කර්මාන්ත ව්‍යාප්ත වීම විවිධ ආකාරයෙන් හානිකර විය හැකි බව එහි අනතුරු හගවා තිබිණි.

කෙසේ වෙතත් ලුම්බිණි ප්‍රදේශයේ වායු දූෂණයට බලපාන එක ම හේතුව ප්‍රදේශයේ නිපදවෙන වායු දූෂක පමණක්‌ නො වන බව ද පෙන්වා දී ඇත. ඒ අනුව දූෂිත වාතය එම ප්‍රදේශයේ සිර වීම හා දේශ සීමා මායිම් හරහා වායු දූෂක බහුල ඉන්දු-ගංගා තැනිතලා ප්‍රදේශයේ සිට පැමිණෙන වායු දූෂක ද මේ තත්ත්වයට හේතු වන බව නිවර්තන කාලගුණවිද්‍යාව පිළිබඳ ඉන්දීය ආයතනය (IITM) හා ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානය එක්‌ ව කළ අධ්‍යයනයකින් හෙළි වී ඇත. ශීත ඍතුවේ දී මේ තත්ත්වය ඇති වීම සඳහා උෂ්ණත්ව ප්‍රතිලෝම ක්‍රියාවලියක්‌ (temperature inversion) සිදු වීම හේතු වේ. එහි දී ඉහළින් පිහිටා ඇති උණුසුම් වායු ස්‌තරයක්‌ නිසා මේ ප්‍රදේශයේ පහළ සිට ඉහළට වාතය සංවහනය වීම වළකින අතර ඒ නිසා වායු දූෂක සිර වීමක්‌ සිදු වේ.

මේ හේතු නිසා අධික වායු දූෂණයක්‌ ඇති වන්නේ ප්‍රදේශයේ ශීත ඍතුව පවත්නා කාලයේ දී ය. වසරේ අනෙක්‌ කාලයේ දී ඇති වන වායු දූෂණය සඳහා හේතු වන්නේ අදාළ ප්‍රදේශයෙන් ම නිකුත් වන වායු දූෂක බව ද එහි දක්‌වා ඇත. 2013 වර්ෂයේ දී සිදු කර ඇති ඉහත අධ්‍යයනය අනුව ශීත ඍතුව ඇතුළත ලුම්බිණිය හා ඒ අවට ප්‍රදේශයේ වායු දූෂණය දැඩි ලෙස ඉහළ යයි. මෙහි දී වාර්තා වූ ආකාරයට PM 2.5 ප්‍රමාණයට වඩා අඩු සියුම් අංශුමය ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඝන මීටරයට මයික්‍රෝගෑම් 270 තරම් ප්‍රමාණයකට ඉහළ නගියි. එසේ ම වඩා විශාල PM 10 කාණ්‌ඩයේ අංශුමය ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඝන මීටරයට මයික්‍රෝගෑම් 350 පමණ ප්‍රමාණයට ළගා වී ඇත. එය නේපාලයේ ජාතික ප්‍රමිති මෙන්ම ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ ප්‍රමිතිය ද විශාල ලෙස ඉක්‌මවා යැමකි.

අධ්‍යයන තවදුරටත්

මේ අතර ලුම්බිණියේ වායු දූෂණය සම්බන්ධව 2016 වර්ෂයේ දී ප්‍රකාශයට පත් වූ පර්යේෂණ පත්‍රිකාවක අවධානය යොමු කරන ලද්දේ අප්‍රේල් සිට ජුනි දක්‌වා වන පූර්ව මෝසම් සමයේ දී එම ප්‍රදේශයේ වාතයේ ඇතුළත් විවිධ වායු දූෂක ගැන ය. එය සිදු කරන ලද්දේ 2013 දී ය. ඒ අනුව අංශුමය ද්‍රව්‍ය, කළු කාබන් අංශු (black carbon), කාබන් මොනොක්‌සයිඩ් හා ඕසෝන් පිළිබඳව එහි දී අධ්‍යයනය කර තිබේ. එය වායු දූෂණය නිරීක්‌ෂණය කිරීමේ වඩා පුළුල් ව්‍යDපෘතියක අංගයක්‌ සේ ක්‍රියාත්මක වූවකි. එහි දී හෙළි වූ ප්‍රකාශිත දත්ත අනුව පෙනෙන්නේ අදාළ පර්යේෂණයට ලක්‌ කරන ලද වායු දූෂක හතරේ ම අගයයන් සැලකිය යුතු තරම් ඉහළ මට්‌ටමක වූ බවයි. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් PM10 ප්‍රමාණයේ අංශුමය ද්‍රව්‍යවල පැයක සාමාන්‍ය සාන්ද්‍රණය ඝන මීටරයට මයික්‍රෝගෑම් 10.5ත් 604.0ත් අතර අගයක්‌ ගත් අතර, PM2.5 ප්‍රමාණයේ අංශුමය ද්‍රව්‍ය සාන්ද්‍රණය ඝන මීටරයට මයික්‍රෝගෑම් 6.1ත් 272.2ත් අතර අගයක්‌ ගෙන ඇත. එසේ ම කළු කාබන් අංශු ප්‍රමාණයේ සාන්ද්‍රණය ඝන මීටරයට මයික්‍රෝගෑම් 0.3ත් 30.0ත් අතර අගයක පැවතී තිබේ. කාබන් මොනොක්‌සයිඩ් සාන්ද්‍රණය පරිමාව අනුව බිලියනයකට කොටස්‌ (ppbv) 125.0 හා 1430.0 අතර ප්‍රමාණයක්‌ ගෙන ඇත. ඕසෝන් සාන්ද්‍රණය පරිමාව අනුව බිලියනයකට කොටස්‌ 1.0 හා 118.1 අතර ප්‍රමාණයක පැවතී තිබේ.

උක්‌ත පර්යේෂණයට සම්බන්ධ වූ පර්යේෂකයන් පෙන්වා දෙන පරිදි මේ ප්‍රමාණ සමාන වන්නේ දකුණු ආසියාවේ බරපතළ තත්ත්වයේ වායු දූෂණයක්‌ ඇති ස්‌ථානවලට ය. එසේ ම PM2.5 හා PM10 කාණ්‌ඩවල අංශුමය ද්‍රව්‍යවල පැය 24ක කාලයක සාමාන්‍ය අගය ලෝක සෞඛ්‍ය සංවිධානයේ අනුමත මට්‌ටම ඉක්‌මවා යැම නිතර දැකිය හැකි වී ඇත. එනම් නිදර්ශක ලබාගත් කාලයෙන් පිළිවෙළින් 94%ක්‌ හා 85%ක්‌ පමණ අවස්‌ථාවල දී අදාළ අගය ඉක්‌මවා අහිතකර මට්‌ටමට පැමිණ තිබේ. එසේ ම මේ සියලු වායු දූෂකවල සාන්ද්‍රණය දිනයේ උදෑසන හා සන්ධ්‍යා කාලවල දී ඉහළ මට්‌ටමකට පැමිණීම ද නිරීක්‌ෂණය වී ඇත.

මේ අධ්‍යයන සමයේ දී පැවැති වායු දූෂණ තත්ත්වය සඳහා බලපෑ හේතු හඳුනාගැනීමට ද මේ පර්යේෂකයන් උත්සාහ ගෙන ඇත. ඔවුන්ට අනුව ඒ සඳහා කෘෂි අපද්‍රව්‍ය දහනය කිරීම, ප්‍රදේශයේ ඇති වූ වනාන්තර ගිනි මෙන්ම ලුම්බිණි ප්‍රදේශයට පිටතින් වායු දූෂක ප්‍රවාහනය සඳහා බලපෑ කාලගුණ තත්ත්වය ද හේතු වී ඇත. ෆොසිල ඉන්ධන දහනය ද මීට සැලකිය යුතු තරම් බලපා තිබේ. පර්යේෂකයන් පවසන පරිදි කළු කාබන් ප්‍රමාණයෙන් අඩකට පමණ දායක වී ඇත්තේ ෆොසිල ඉන්ධන දහනය කිරීමයි. එසේ ම කාබන් මොනොක්‌සයිඩ් අතරින් වැඩි ප්‍රමාණයක්‌ පැමිණ ඇත්තේ ගංගා නදී නිම්නයේ සිට ය.

වායු දූෂණයේ බලපෑම්

මේ කරුණු අනුව පෙනෙන්නේ පසුගිය වසර කිහිපය තුළ ම මේ වායු දූෂණ තත්ත්වය ලුම්බිණියෙන් වාර්තා වන බවයි. වායු දූෂණය නිසා එහි ඇති පුරාවස්‌තුවලට මෙන්ම මිනිසුන්ට ද බලපෑම් ඇති විය හැකි ය. විශේෂයෙන් වායු දූෂණය නිසා විවිධ පුරාවස්‌තුවලට ඇති විය හැකි බලපෑම් පිළිබඳව සාධක ද වාර්තා වී ඇත. මෙතෙක්‌ සිදු කර ඇති අධ්‍යයනයවලට අනුව අශෝක කුලුනේ විවිධ ද්‍රව්‍ය සියුම් කුඩු සේ තැන්පත් වීම දැකිය හැකි ය. මෙසේ තැන්පත් වී ඇත්තේ වායුගෝලයේ ඇති ජිප්සම් ලුණු, කැල්සයිට්‌, ඩොලමයිට්‌ හා මැග්නසයිට්‌ සිහින් කුඩු බව හෙළි වී තිබිණි. මේවා සිමෙන්ති කර්මාන්තයෙන් විමෝචනය වන අපද්‍රව්‍ය වේ. අනෙක්‌ අතට එහි ඇති සල්ෆර් ඩයොක්‌සයිඩ් වැනි වායු නිසා ඇති විය හැකි ආම්ලික වැසි හේතුවෙන් පුරාවස්‌තුවලට හානි සිදු විය හැකි ය.

මේ අතර ලුම්බිණියේ පවත්නා වායු දූෂණය එම ප්‍රදේශයේ වැසියන්ට මෙන්ම එහි පැමිණෙන සංචාරකයන් ගේ සෞඛ්‍ය තත්ත්වය සඳහා ද බලපෑමක්‌ ඇති කළ හැකි ය. ලුම්බිණිය නැරඹීමට හා වන්දනා කිරීමට යන පිරිස්‌ වෙතින් ද මේ වන විට වායු දූෂණය නිසා ඇති වන බලපෑම් වාර්තා වී ඇති බව සඳහන් වේ. විශේෂයෙන් ඇදුම වැනි තත්ත්ව ඇති වීම් හා ඒ නිසා ඇතැම් පිරිස්‌වලට ඔවුන් ලුම්බිණියේ ගත කරන කාලය කෙටි කිරීම සඳහා ද හේතු වූ අවස්‌ථා ඇති බව පසුගිය දා BBC පුවත් ඔස්‌සේ වාර්තා විය. එසේ ම අදාළ ප්‍රදේශවාසීන් අතර පෙනහළු රෝග ඉහළ ගොස්‌ ඇති බව ද ප්‍රදේශවාසීන් පවසා තිබිණි.

ලුම්බිණියේ ගැටලුව දීර්ඝකාලීන විසඳුමක්‌ සෙවිය යුතු කරුණක්‌ බව පැහැදිලි ය. මේ වන විට නේපාල රජය ඒ ගැන යම් යම් පියවර ගෙන තිබේ. වායු දූෂක නිරීක්‌ෂක මධ්‍යස්‌ථාන මගින් වායු දූෂණය නිරීක්‌ෂණය කිරීම වැනි පියවර මේ අතර වේ. එරට රජයේ නිලධාරියකු මේ සම්බන්ධව පසුගිය දා BBC පුවත් සේවයට පවසා තිබුණේ එම වායු දූෂකවල ප්‍රභව සොයාගැනීමට අපේක්‌ෂා කරන බවයි. ලුම්බිණි ආරක්‌ෂිත කලාපය (Lumbini Protected Zone) නමින් නම් කර ඇති ප්‍රදේශයේ ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති නමුත් ඊට තදාසන්න ව ඇති ප්‍රදේශයේ කර්මාන්ත ව්‍යාප්ත වෙමින් ඇති බව සඳහන් ය. එසේ ම ඇතැම් කර්මාන්ත පිහිටා ඇත්තේ මේ ආරක්‌ෂිත කලාපය ඇතුළත ය. මේවා අදාළ ප්‍රදේශයට මෙන්ම එරටට වැදගත් කර්මාන්ත වන බැවින් ඒවායින් වන වායු දූෂණය පාලනය පහසු නො වනු ඇත. අනෙක්‌ අතට ගංගා නිම්නයේ සිට පැමිණෙන වායු දූෂකවලින් ඇති වන බලපෑම පාලනය ද වැදගත් ය. මේ අනුව ලුම්බිණියේ වායු දූෂණය පාලනය දීර්ඝකාලීන කටයුත්තක්‌ බව පෙනෙන්නට තිබේ.

http://www.vidusara.com/2017/05/24/feature2.html

අන්තර්ජාතික වෙළෙඳාමෙන් ඇති වන දේශසීමා ඉක්‌මවූ සෞඛ්‍ය ගැටලු

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 03.05.2017, පි. 6 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2017/05/03/feature2.html




ලෝකයේ බොහෝ රටවල භාවිත කරන භාණ්‌ඩ අතර දියුණු වන රටවල්වල නිපදවන ලද විවිධ භාණ්‌ඩ තිබේ. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් ජංගම දුරකථන, සෙල්ලම් බඩු, ඇඳුම් ආදි විවිධ පාරිභෝගික භාණ්‌ඩ දැක්‌විය හැකි ය. මෙවැනි නිෂ්පාදන නිපදවන රටවල් අතර චීනය, අග්නිදිග ආසියානු රටවල් හා ඉන්දියාව වැනි රටවල් ඉදිරියෙන් සිටියි. එවැනි අපනයන අදාළ රටවල ආර්ථිකයේ වැදගත් තැනක්‌ ගනියි. (අනෙකක්‌ තබා ලෝකයේ බොහෝ රටවල ජාතික ධජ නිෂ්පාදනය කරන්නේ ද චීන සමාගම් ය). විශේෂයෙන් බටහිර යුරෝපය හා ඇමෙරිකාව වැනි දියුණු රටවල මෙවැනි භාණ්‌ඩ සඳහා ඉහළ ඉල්ලුමක්‌ තිබේ. මේ නිෂ්පාදනවල ඇති විශේෂත්වය වන්නේ ඒවායේ පාරිභෝගිකයන් සිටින රටවල නිපදවනු ලබන සමාන නිෂ්පාදනවලට වඩා මේ ආනයනික නිෂ්පාදන ලාභදායක වීම ය. ඒ නිසා පාරිභෝගික ආකර්ෂණය දිනාගැනීමට මේ නිෂ්පාදනවලට හැකි ව ඇත.

කෙසේ වෙතත්, බටහිර දියුණු රටවල පරිහරණය සඳහා නිපදවනු ලබන භාණ්‌ඩ ආදිය නිෂ්පාදනය කිරීමේ දී නිකුත් වන වායු විමෝචන හේතුවෙන් ඒවා නිෂ්පාදනය කරනු ලබන රටවල ජනතාවට ඇති වන බලපෑම මෙතෙක්‌ අඩු අවධානයකට ලක්‌ වූවකි. මේ සම්බන්ධව සිදු කරන ලද අධ්‍යයනයක්‌ පසුගිය දා ප්‍රකාශයට පත් විය. එම අධ්‍යයනයෙන් පෙන්වා දෙන්නේ එවැනි භාණ්‌ඩ නිෂ්පාදනය කිරීම නිසා ඇති වන වායු දූෂණය හේතුවෙන් ඒවා නිෂ්පාදනය කරන රටවල සැලකිය යුතු පිරිසක ගේ සෞඛ්‍යයට බලපෑමක්‌ ඇති වන බවයි.

එසේ ම ලෝකයේ එක්‌ කලාපයකින් නිකුත් වන විමෝචන මගින් තවත් කලාපයක ඇති වන මරණ ප්‍රමාණය ගැන ද මෙහි දී ගණනය කර තිබේ. මිනිසුන් තනාගෙන ඇති දේශසීමා වායු දූෂණයට අදාළ නො වන බව මේ අනුව පැහැදිලි ය. ඒ අනුව වායු දූෂණය ගෝලීය ගැටලුවකි.

අධ්‍යයන ක්‍රමවේදය

වායු දූෂණය සම්බන්ධව වැදගත් වන දූෂකයක්‌ ලෙස අංශුමය ද්‍රව්‍ය (particulate matter) හැඳින්විය හැකි ය. මේ නිසා ඇති වන මරණ ප්‍රමාණය එළිමහන් වායු දූෂණය (outdoor air pollution) නිසා ඇති වන මරණ ප්‍රමාණයෙන් 90%ක්‌ පමණ සඳහා හේතු වන බව පැවසේ. ඒ හෘද රෝග, ආඝාතය, පෙනහළු පිළිකා හා ඇදුම වැනි තත්ත්ව ඇති වීම හේතුවෙනි.

මේ අධ්‍යයනයේ දී අවධානය යොමු කර ඇත්තේ අංශුමය ද්‍රව්‍ය අතරින් සියුම් අංශුමය ද්‍රව්‍ය හෙවත් මයික්‍රෝ මීටර 2.5ට වඩා අඩු අංශුමය ද්‍රව්‍ය (PM2.5) මගින් ඇති වන වායු දූෂණය පිළිබඳ ව ය. විදුලි බලාගාර, කර්මාන්ත ශාලා, ගුවන් යානා හා නාවික ගමනාගමනය නිසා ඇති වන වායු දූෂණය පිළිබඳව මෙහි දී සලකා ඇත. ලෝකයේ කලාප 13ක පිහිටා ඇති රටවලින් මේ සඳහා දත්ත ලබාගැනීමට මේ පර්යේෂකයන් කටයුතු කර ඇත.

මෙහි දී වායු දූෂණ දත්ත, විමෝචන මිනුම් හා ගෝලීය වායු ධාරා ආකෘති යන දත්තවල එකතුවක්‌ මගින් වායු දූෂණය ඇති වීම හා එය ගමන් කර අවසන් වූ ස්‌ථානය සම්බන්ධව 2007 වර්ෂයේ දී පැවැති තත්ත්වය ගණනය කර තිබේ. එසේ ම ගෝලීය වෙළෙඳ විශ්ලේෂණ ව්‍යාපෘතිය (Global Trade Analysis Project) නම් ව්‍යාපෘතියක දත්ත මගින් තනාගත් ආර්ථික ආකෘතියක්‌ යොදාගනිමින් වායු දූෂණය හා පාරිභෝගික භාණ්‌ඩ සඳහා පාරිභෝගිකයන් අතර ඇති ඉල්ලුම හා වායු දූෂණය අතර යම් සම්බන්ධයක්‌ තිබේ ද යන්න සෙවීම සිදු කර ඇත.

අපනයන භාණ්‌ඩ නිසා සිදු වන මරණ

මේ අධ්‍යයනයේ දී අනාවරණය වී ඇති පරිදි, 2007 වර්ෂයේ දී PM2.5 කාණ්‌ඩයේ වායු දූෂක නිසා ලෝකය පුරා මිලියන 3.45ක පමණ ජනතාවක්‌ අකාලයේ මිය ගොස්‌ ඇත. ලෝකයේ එක්‌ කලාපයක පරිභෝජනය සඳහා තවත් කලාපයක නිෂ්පාදනය කරනු ලබන භාණ්‌ඩ හා සේවාවලින් නිකුත් ව ඇති විමෝචන හේතුවෙන් අදාළ භාණ්‌ඩ හා සේවා නිෂ්පාදනය කරන කලාපයේ ඇති වී තිබෙන මරණ ගණන 762,400ක්‌ බව එහි දී ගණන් බලා ඇත. මෙය මුළු මරණ ප්‍රමාණයෙන් 22%ක්‌ සඳහා සම්බන්ධයක්‌ දක්‌වන වන බව මේ පර්යේෂකයෝ පෙන්වා දෙති.

එවැනි මරණ සඳහා භූගෝලීය ප්‍රදේශ මගින් ද නිදසුන් දක්‌වා ඇත. චීනයේ සිදු වන අකල් මරණ අතරින් 108,600ක්‌ පමණ ප්‍රමාණයක්‌ සම්බන්ධ වන්නේ බටහිර යුරෝපයේ හා ඇමෙරිකාව යන කලාපවල පරිභෝජනය කිරීම සඳහා නිෂ්පාදනය කරනු ලබන භාණ්‌ඩවලට ය.

උක්‌ත පර්යේෂකයන් සඳහන් කරන පරිදි ලාභදායක යෑයි සිතා දියුණු රටවල පාරිභෝගිකයන් මිල දී ගන්නා භාණ්‌ඩවල මිල අඩු වීමට හේතුවක්‌ වී ඇත්තේ අදාළ නිෂ්පාදන රටවල ඇති වායු දූෂණය සම්බන්ධ නීති රීති ප්‍රබල නො වීම නම්, දියුණු රටවල පාරිභෝගිකයන් ගේ ඉතිරිය ඇති වන්නේ වෙනත් රටක අහිමි වන ජීවිතවලිනි.

මේ අනුව සිය අපනයන හා සම්බන්ධ වැඩි ම මරණ ප්‍රමාණයක්‌ ඇති වන්නේ චීනයේ ය. ඒ අනුව චීනයේ වායු දූෂණයෙන් සිදු වන මරණ අතරින් 11%ක්‌ තරම් ප්‍රමාණයක්‌ එරටින් සෙසු රටවලට අපනයනය කරන භාණ්‌ඩ හා සම්බන්ධ වේ. චීනයෙන් වැඩි ම අපනයන ප්‍රමාණයක්‌ සිදු වන්නේ බටහිර යුරෝපයට හා ඇමෙරිකාව යන කලාපවලට ය.

අනෙක්‌ අතට තම කලාපයේ පරිභෝජනය කරන භාණ්‌ඩ නිසා සෙසු රටවල මරණ වැඩි ම ප්‍රමාණයක්‌ ඇති වීමට සම්බන්ධ වන කලාප වන්නේ බටහිර යුරෝපය, ඇමෙරිකාව හා දකුණු කොරියාව හා ජපානය ඇතුළත් සෙසු ආසියාව නම් කලාපයයි.

වායු දූෂක වෙනත් ප්‍රදේශවලට ගමන් කිරීමෙන් සිදු වන මරණ

මීට පෙර අධ්‍යයනවලින් පෙන්වා දී ඇති ආකාරයට ලෝකයේ එක්‌ ප්‍රදේශයක සිට දූෂිත වාතය බොහෝ දුරක පිහිටා ඇති වෙනත් ප්‍රදේශ කරා ගමන් කළ හැකි ය. මේ තත්ත්වය ඇති වන්නේ ගෝලීය වායු ධාරා මගිනි. උක්‌ත අධ්‍යයනයේ දී පර්යේෂකයන් ගේ අවධානයට මේ කරුණ ද ලක්‌ විය. ඒ අනුව එක්‌ ප්‍රදේශයක ඇති වන වායු දූෂණය වෙනත් කලාපයක්‌ කරා පැතිර යැමෙන් එසේ ඈත පිහිටා ඇති කලාපයේ ඇති වන සෞඛ්‍ය බලපෑම ඔවුන් ගේ සැලකිල්ලට ලක්‌ විය.

සමස්‌තයක්‌ ලෙස ගත හොත්, ලෝකයේ PM2.5 කාණ්‌ඩයේ වායු දූෂක නිසා සිදු වන අකල් මරණ අතරින් 12%ක්‌ හෙවත් 411,100ක්‌ පමණ ප්‍රමාණයක්‌ සඳහා හේතු වන්නේ එම මරණ සිදු වන කලාපවලින් පිටත පිහිටි කලාපවලින් නිකුත් වන වායු දූෂක ය.

නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් චීනයෙන් නිකුත් කරනු ලබන PM2.5 කාණ්‌ඩයේ වායු දූෂක නිසා ලෝකයේ වෙනත් කලාපවල ඇති වන අකල් මරණ ප්‍රමාණය 64,800ක්‌ ලෙස ගණන් බලා ඇත. මෙයට යුරෝපයේ හා ඇමෙරිකාවේ සිදු වන මරණ ද ඇතුළත් වේ. එහෙත් මේ ප්‍රමාණය, ඉහත සඳහන් කළ පරිදි බටහිර යුරෝපයේ හා ඇමෙරිකාවේ පරිභෝජනය සඳහා භාණ්‌ඩ නිෂ්පාදනයේ දී චීනයේ ඇති වන වායු දූෂණයෙන් එරට තුළ සිදු වන මරණ ප්‍රමාණයට වඩා අඩු බව පැහැදිලි ය.

කළ හැක්‌කේ කුමක්‌ ද?

මෙහි දී අවධානය යොමු විය යුතු තවත් කරුණක්‌ වන්නේ බටහිර දියුණු රටවල පරිභෝජන රටාව ද මේ තත්ත්වය වඩාත් සංකීර්ණ කරන බවයි. අධි පරිහරණය මේ රටවල දැකිය හැක්‌කකි. නිදසුනක්‌ ලෙස මේ වන විට ජංගම දුරකථනයක්‌ සාමාන්‍යයෙන් මාස හයකට පමණ වරක්‌ මාරු කිරීම සිදු වේ. එසේ භාණ්‌ඩ පරිහරණ අවශ්‍යතාව හා මිල පමණක්‌ සලකන අදාළ පාරිභෝගිකයන් අතරින් බහුතරයක්‌ ඒවා නිෂ්පාදනය කරන රටේ ජනතාව ගේ සෞඛ්‍යය හෝ පරිසරය සම්බන්ධව තැකීමක්‌ කරනු ඇතැයි සිතීම අපහසු ය. තම පරිභෝජනය ලෝකයේ වෙනත් පෙදෙසක වෙසෙන මිනිසුන් ගේ සෞඛ්‍යය සඳහා බලපාන බව පැවසීමෙන් මේ පාරිභෝගිකයන් ගේ ආකල්පවල වෙනසක්‌ ඇති කළ හැකි ද යන්න මෙහි දී ඇති වන පැනයයි. අවාසනාවකට මෙන් ලෝකයේ සෙසු රටවල් ද මේ වන විට පිවිසෙමින් සිටින්නේ එවැනි ම පරිභෝජන රටාවකට ය.

අනෙක්‌ අතට මේ භාණ්‌ඩ නිපදවන රටවල ආර්ථිකය තුළ මෙවැනි ලාබ භාණ්‌ඩ හා සේවා අපනයනය කිරීම වැදගත් තැනක්‌ ගනියි. එවැනි තත්ත්වයක්‌ ඇතුළත අදාළ රටවල පරිසර දූෂණ නීති රීති දැඩි කිරීමට ඒ රටවල් කෙතරම් උනන්දුවක්‌ දක්‌වනු ඇති ද යන්න ද සැක සහිත ය. එහෙත් මේ අධ්‍යයනයෙන් පෙන්වා දී ඇති ආකාරයට පරිසර දූෂණය පාලනය කරන තාක්‌ෂණය දියුණු කිරීමට එම රටවල් කටයුතු කිරීම ඒ කලාපවල මෙන්ම ලෝකයේ සෙසු ප්‍රදේශවල මානව සෞඛ්‍යය සඳහා යහපතක්‌ වන්නකි.

අන්තර්ජාතික වෙළෙඳාම ගෝලීයකරණය වීම නිසා මේ ආකාරයෙන් නිෂ්පාදනවල පාරිසරික හා සෞඛ්‍යමය බලපෑම් වෙනත් ප්‍රදේශයකට ගමන් කිරීමේ තත්ත්වය ඇති වී තිබේ. එහි බලපෑම ලෝකය මේ වන විට අත්දකිමින් සිටියි. එය සෞඛ්‍යය මෙන්ම පරිසරය හා සම්බන්ධව ද බලපෑමක්‌ ඇති කරන්නකි. මේ අධ්‍යයනයට සම්බන්ධ වූ පර්යේෂකයන් ඒ ගැන පැවැත්වූ මාධ්‍ය සාකච්ඡාවක දී පවසා ඇත්තේ මේ ගැන අන්තර්ජාතික මට්‌ටමින් කටයුතු කිරීම වැදගත් වන බවයි. වායු දූෂණය ප්‍රාදේශීය එකක්‌ නො ව අන්තර්ජාතික වශයෙන් බලපෑමක්‌ ඇති එකක්‌ ලෙස පිළිගෙන ඒ අනුව කටයුතු කිරීම වැදගත් බව ඔවුන් ගේ අදහසයි.

මූලාශ්‍රය: Nature, DOI:10.1038/nature21712

http://www.vidusara.com/2017/05/03/feature2.html

කැළිකසළ ප්‍රශ්නයේ වගකීම පැවරෙන්නේ කාට ද?

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 19.04.2017, පි. 5 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2017/04/19/feature2.html

කැලිකසළ ප්‍රශ්නය යළිත් කරළියට පැමිණ තිබේ. ඒ අප්‍රේල් 14 දින කොලොන්නාවේ මීතොටමුල්ල ප්‍රදේශයේ පිහිටි කුණු කන්ද ආශ්‍රිත භූමියේ කොටසක්‌ නාය යැමෙන් ඇති වූ ඛේදවාචකයත් සමගිනි. මේ සටහන තබන ඉරිදා සවස්‌ වන විට එම අනතුර නිසා විසි පස්‌ දෙනකු පමණ මිය ගොස්‌ ඇති අතර නිවාස රැසක්‌ විනාශ වී තිබේ. මේ සිදුවීමත් සමග කැළිකසළ ගැටලුව විසඳීම සඳහා ගත හැකි හා ගත හැකි ව තිබූ ක්‍රියාමාර්ග ගැන නොයෙක්‌ අදහස්‌ විවිධ මාධ්‍ය ඔස්‌සේ පළ වනු දැකිය හැකි ය. මෙහි ලා සමාජ ජාල ඔස්‌සේ හුවමාරු වන අදහස්‌ අනුව පෙනෙන්නේ මේ ගැටලුව පිළිබඳව සාමාන්‍ය ජනතාව මෙන්ම යමක්‌ දන්නා පිරිස්‌ අතර ඇති දැනුවත්භාවයේ තරම ය.

විවෘත කසළ බැහැරලීමක ඇති වූ මෙවැනි පළමු අනතුර කොලොන්නාව නො වේ. මෙවැනි ම කුණු කන්දක්‌ වන බ්ලූමැන්ඩල් කුණු කන්ද ආශ්‍රිත ව 2009 මාර්තු මාසයේ දී ගිනිගැනීමක්‌ හා කඩා වැටීමක්‌ නිසා ආසන්නයේ පිහිටා තිබූ පැල්පත් නිවාස ගණනාවකට හානි සිදු විය. ඒ අවස්‌ථාවේ දී ජීවිත හානි සිදු නො වූයේ නිවැසියන් ඒ අවස්‌ථාවේ නිවාසවලින් බැහැර ව සිටි නිසා බව කියෑවේ. කොළඹ තරම් කුණු එකතු නො වන බදුල්ලේ කසළ එකතු කරන ස්‌ථානයක්‌ ගිනිගැනීමෙන් ගැටලුවක්‌ ඇති වූයේ මීට මාස කිහිපයකට ඉහත දී ය. එහෙත් කොලොන්නාවේ කුණු කන්දේ නාය යැම මෙතෙක්‌ එවැන්නක්‌ ආශ්‍රිත ව සිදු වූ විශාලතම අනතුර වේ.

වසර ගණනක්‌ තිස්‌සේ කැළිකසළ හෙවත් ඝන අපද්‍රව්‍ය ගැටලුව සඳහා විවිධ විසඳුම් ඉදිරිපත් වූ ආකාරය මෙරට සිදු වන කටයුතු පිළිබඳව අවදියෙන් සිටි ඕනෑ ම අයකු දැක ඇති බවට සැකයක්‌ නැත. ඒ අතර කසළ අවම කිරීම, ප්‍රතිචක්‍රීකරණය සඳහා යොමු කිරීම හා කිසිත් කළ නොහැකි සෙසු අපද්‍රව්‍ය බැහැර ලීම සඳහා සනීපාරක්‌ෂක බිම් පිරවුම් සඳහා වූ යෝජනාව වැනි ක්‍රියාමාර්ග විය. අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය සම්බන්ධ නෛතික වගකීම ඇත්තේ මහ නගර සභා, නගර සභා හා ප්‍රාදේශීය සභ යන පළාත් පාලන ආයතනවලට ය. එහෙත් ඊට සහාය වීම සඳහා පළාත් සභා මෙන්ම මධ්‍යම රජය මගින් ද ගත් විවිධ ක්‍රියාමාර්ග ගණනාවක්‌ ම අපි දැක ඇත්තෙමු. ඒ අතර විවිධ ව්‍යාපෘති ද වේ. එහෙත් ඒ කිසිවකින් මේ ප්‍රශ්නයට නිසි පිළිතුරක්‌ මේ දක්‌වා ලැබී නොමැති බව මේ ආකාරයෙන් විවෘත කසළ කඳු ගොඩගැසීමෙන් හා ඇති වූ ඛේදවාචකයෙන් මනාව පැහැදිලි වේ.

අතීතයේ සිට අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණය සඳහා විවිධ ක්‍රියාමාර්ග ගෙන තිබේ. අතීතයේ දී සිදු කළ කසළ පිළිස්‌සීම මේ වන විට සිදු නො කෙරෙන තරම් ය. නාගරික ඝන අපද්‍රව්‍යවල ඇති අධික තෙත් සහිත බව නිසා එය එතරම් ප්‍රායෝගික නො වේ. එසේ ම කසළ යොදාගනිමින් කොම්පෝස්‌ට්‌ පොහොර නිපදවීම ඇතැම් පළාත් පාලන ආයතන මගින් සාර්ථකව සිදු කරනු ලබයි. එහෙත් ඇතැම් ස්‌ථානවල දී එය දිගුකාලීනව ක්‍රියාත්මක වී නැත. ඒ පිළිබඳ වාර්තා වන අත්දැකීම් අනුව පෙනෙන්නේ අඛණ්‌ඩව ක්‍රියාත්මක කිරීම, අවශ්‍යතාව හා දේශපාලන සහයෝගය මත රඳා පවත්නා බව ය. එසේ ම විශාල ලෙස අපද්‍රව්‍ය එකතු වන කොළඹ වැනි ප්‍රදේශයක දී කොම්පෝස්‌ට්‌ නිෂ්පාදනය මහා පරිමාණයෙන් කළ යුත්තකි. එවැන්නක්‌ සඳහා ප්‍රමාණවත් උත්සාහයක්‌ සිදු වී නොමැත. අපද්‍රව්‍ය අතර ඇති ප්‍රතිචක්‍රිකරණය කළ හැකි ද්‍රව්‍ය වෙන් කර ඒ සඳහා යොමු කිරීම පිළිබඳව වැඩි උනන්දුවක්‌ මේ වන විට ඇති වී තිබේ. එහෙත් එය ප්‍රමාණවත් නොමැත.

අපද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය වර්ධනය සඳහා හේතු

නාගරීකකරණය, ජනගහන වර්ධනය, කාර්මිකකරණය හා ඒක පුද්ගල ආදායමේ වර්ධනය යන කරුණු රටක කසළ ජනනය ඉහළ යැම සඳහා බලපාන සාධක අතර වේ. අපේ රටේ ඝන අපද්‍රව්‍ය ගැටලුව වඩාත් බරපතළ ව දැකිය හැක්‌කේ නාගරික ප්‍රදේශවල ය. කොළඹ පමණක්‌ නො ව රටේ සියලු නාගරික ප්‍රදේශවල අපද්‍රව්‍ය ජනනය මේ සඳහා නිදසුන් ය. ග්‍රාමීය ප්‍රදේශවල ජනනය වන අපද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය සාපේක්‌ෂව අඩු ය. එසේ ම ජනගහනය වර්ධනය වීමත් සමග නිෂ්පාදනය වන ඝන අපද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය ද ඉහළ යමින් තිබේ. රටේ කාර්මිකකරණය ද මේ තත්ත්වයට බලපා ඇත. ජනතාව ගේ ඒක පුද්ගල ආදායම් වර්ධනය සමග අපද්‍රව්‍ය ජනනය වන ප්‍රමාණය ඉහළ යන බව ද පෙන්වා දී තිබේ. 2003 වර්ෂයේ පළ වූ අධ්‍යයනයකට අනුව ශ්‍රී ලාංකිකයකු විසින් එක්‌ දිනකට ජනනය කෙරෙන අපද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය කිලෝග්‍රෑම් 0.62කි. මෙසේ ජනනය වන අපද්‍රව්‍ය අතරින් සියල්ල ම පළාත් පාලන ආයතනවලින් ගෙන යැම සඳහා බැහැර කරනු නො ලැබේ. 2008 වර්ෂයේ දී පළ වූ වාර්තාවකට අනුව මෙරට පළාත්පාලන ආයතන මගින් එක්‌ දිනකට එකතු කරනු ලබන අපද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය මෙටි්‍රක්‌ ටොන් 2,838ක්‌ පමණ වේ. ඉන් 59%ක්‌ පමණ එකතු වන්නේ බස්‌නාහිර පළාත ඇතුළත වන අතර, කොළඹ දිස්‌ත්‍රික්‌කය ඉන් 44%කට දායක වේ.

කෙසේ වෙතත් මේ සියල්ලට ම පදනම් වන්නේ අද අප අනුගමනය කරන ජීවන රටාව ය. එය අප නිපදවන අපද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය ඉහළ යැමට බලපා ඇත. බටහිර ශෛලියේ පරිභෝජනවාදී ජීවන රටාව නිසා ආහාර ඇතුළු වෙනත් ද්‍රව්‍ය අවශ්‍ය තරමටත් වඩා වැඩියෙන් පරිභෝජනය කිරීමට පෙලැඹීම එයට හේතුවයි. මෙය අතීතයේ අපේ පැවැති සරල හා අල්පේච්ඡ දිවිපෙවෙතට වෙනස්‌ ය. එහෙත් වර්තමාන සමාජ රටාව තුළ මේ ජීවන රටාවෙන් මිදීමට හැකි බවක්‌ නො පෙනේ. මේ පිළිබඳව ආකල්පමය වෙනසක්‌ ඇති කිරීමට විවිධ පිරිස්‌ හා ආයතන ගත් උත්සාහය මේ දක්‌වා සාර්ථක වී ඇති බවක්‌ නො පෙනේ. එසේ නම්, කළ යුත්තේ මේ පවත්නා තත්ත්වයට විසඳුම් සෙවීම ය.

මේ හා සමාන තත්ත්ව වෙනත් දියුණු වන රටවල ද දැකිය හැකි ය. නිදසුනක්‌ ලෙස සමාජවාදී රටක්‌ ලෙස සැලකෙන චීනයේ අපද්‍රව්‍ය ජනනය වීම අධික වේගයෙන් වර්ධනය වෙමින් තිබේ. ඒ සඳහා බලපා ඇත්තේ වේගවත් කාර්මිකකරණයක්‌ හා නාගරිකකරණයක්‌ සිදුවීම ය. 2000 දශකය මුල දී චීනය ලෝකයේ වැඩි ම නාගරික ඝන අපද්‍රව්‍ය ජනනය කරන රට බවට පත් වූයේ ඇමෙරිකාව පසු කරමිනි. මේ වන විට ලෝකයේ කසළ ජනනය වැඩී වීමේ ඉහළ ම වේගය වාර්තා කර ඇත්තේ ද චීනය බව ලෝක බැංකු වාර්තාවක සඳහන් වේ.

එහෙයින් කසළ පිළිබඳ ගැටලු ආමන්ත්‍රණය කිරීමේ දී ඒ පිළිබඳ ගත හැකි තනි පියවරක්‌ නො ව ගත හැකි පියවර ගණනාවක්‌ ඇති බව තතු දන්නවුන් ගේ මතයයි. එය අපද්‍රව්‍ය මූලාශ්‍රයේ දී හෙවත් අපද්‍රව්‍ය ජනනය වීමේ සිට ම ගත හැකි ක්‍රියාමාර්ගවලින් යුක්‌ත ය. අපද්‍රව්‍ය ජනනය වන ප්‍රමාණය අවම කළ හැකි නම් එය පළමුව වැදගත් ය. දෙවනුව වැදගත් වන්නේ ප්‍රතිචක්‍රිකරණය හා කොම්පෝස්‌ට්‌ නිපදවීම සඳහා යොමු කිරීමයි. තුන්වැනි ව වැදගත් වන්නේ කිසිත් කළ නොහැකි කසළ නිසි ලෙස බැහැර ලීම ය. ඒ පිළිබඳව විමසීමේ දී පෙනෙන්නේ අපද්‍රව්‍ය පිළිබඳ වගකීම කසළ ජනනය කරන ජනතාව වෙත මෙන්ම කසළ බැහැර කිරීමේ යෙදී සිටින ආයතන හා රජය වෙත ද පැවරෙන බවයි.

පුද්ගල වගකීමෙන් මිදිය නොහැකි ය

කසළ කඳු ලෙස ගොඩගැසුණ ද ඒවා අතරින් වැඩි ප්‍රමාණයක්‌ ජනනය වන්නේ ගෘහාශ්‍රිත ව ය. වාණිජ හා කාර්මික අංශයෙන් ජනනය වන කසළ ප්‍රමාණය ද ඉහළ ය. ගෘහස්‌ථ මට්‌ටමින් කසළ ජනනය වීම පාලනය සඳහා ගත හැකි පියවර ගණනාවක්‌ වේ. 3R සංකල්පය (Reduce, Reuse, Recycle) මෙහි වැදගත් බව කලක්‌ තිස්‌සේ පුන පුනා පවසා තිබේ. ඉන් පළමුවැන්න විවිධ ද්‍රව්‍ය භාවිතය අවම කිරීමයි. දෙවැන්න ප්‍රතිභාවිතයයි. එමගින් අපද්‍රව්‍ය ලෙස ජනනය වන ප්‍රමාණය අඩු කළ හැකි ය. තෙවැන්න එසේ භාවිත කළ ද්‍රව්‍ය හැකිතාක්‌ ප්‍රතිචක්‍රිකරණය කිරීමයි. මේ සඳහා යොදාගත හැකි අපද්‍රව්‍ය වන ද්‍රව්‍ය අතර ඇති පොලිතින්, ප්ලාස්‌ටික්‌, වීදුරු යනාදී ද්‍රව්‍ය වේ. කෙසේ වෙතත් ඉහත සඳහන් සංකල්ප භාවිතය ප්‍රමාණවත් තරම් වර්ධනය වී තිබේ ද? අප එවැනි දේ භාවිතය අවම කිරීමට හා නැවත භාවිතය සඳහා යොමු වී තිබේ ද? ප්‍රතිචක්‍රිකරණය කළ හැකි දේ අතරින් කොපමණ ප්‍රතිශතයක්‌ අප ප්‍රතිචක්‍රිකරණය සඳහා යොමු කරන්නේ ද? මේ අප හමුවේ ඇති ගැටලු ය. 90% ඉක්‌මවූ සාක්‌ෂරතාවක්‌ ඇති රටක්‌ ලෙස අපට ඉහත පියවර සඳහා යොමු ව ඇති ප්‍රමාණය ගැන සතුටු විය හැකි ද? ඒ සඳහා විවිධ වැඩසටහන් හා ව්‍යාපෘති දියත් වී ඇතත් ජනතාවට පහසු හා නිසි ක්‍රමවේදයක්‌ ගොඩනැගී තිබේ ද? අනෙක්‌ අතට කසළ ප්‍රවාහයට එකතු වන අපද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය අතරින් වැඩි වශයෙන් ඇති දිරාපත් වන අපද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය (මේ ප්‍රමාණය ප්‍රදේශය අනුව විවිධ විය හැකි බව අධ්‍යයන අනුව පෙනේ. එහෙත් එය 50%කට වඩා අධික ය.) අවම කිරීම සඳහා හේතු වන කොම්පෝස්‌ට්‌ නිපදවීම ප්‍රවර්ධනය ගැන බොහෝ දැනුවත් කිරීම් සිදු කර ඇත. එහෙත් ගෘහාශ්‍රිත ව එය සිදු වන ප්‍රමාණය ගැන අපට සතුටු විය හැකි ද? එහෙත් මේ ක්‍රියාමාර්ගය අනුගමනය කර දිරාපත් වන කසළ ප්‍රයෝජනවත් කාර්යයක්‌ සඳහා යොදාගනු ලබන්නේ කොපමණ පිරිසක්‌ විසින් ද යන්න විමසිය යුතු කරුණකි. ඉහත කරුණු සඳහා සැම පුද්ගලයකුට ම හා පවුලකට ම වගකීමක්‌ ඇත. එය ඉටු කළ හැකි හා ඉටු කළ යුතු වගකීමක්‌ වන අතර ඒ සඳහා අපේ දායකත්වය ඉහළ නැංවිය යුතු බව පැහැදිලි ය. එසේ ම මේ කටයුතු මගින් අපද්‍රව්‍ය ජනනය අඩු කළ හැකි බැවින් බැහැර ලිය යුතු අපද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය ද අඩු වන බව පැහැදිලි ය.

මේ පිළිබඳව තවත් වැදගත් කරුණක්‌ වන්නේ පරිශ්‍රවලින් බැහැර කරනු ලබන අපද්‍රව්‍ය ඒවා ජනනය වන ස්‌ථානයේ දී හෙවත් නිවෙස්‌ හා වාණිජ පරිශ්‍රවල දී ම වර්ග කිරීම ය. මේ වගකීම ඇත්තේ ද ජනතාවට ය. කලක්‌ තිස්‌සේ බොහෝ දෙනා පුරුදු ව සිටියේ සියලු කසළ එක්‌ බඳුනක බහා කසළ එකතු කරන රථය වෙත ලබා දීමට ය. එහෙත් මේ වන විට බොහෝ පළාත් පාලන ආයතනවල ඒ සඳහා විශේෂිත රථ යොදවා වෙන් කරන ලද කසළ ගෙන යැම සිදු කරනු ලැබේ. ඒ සඳහා පෙලඹවීමක්‌ ලෙස වර්ග නො කළ කසළ එකතු කරනු නො ලබන බවට මේ ආයතනවලින් මාස කිහිපයකට ඉහත දී දැනුම් දී ඇත. ඒවා අතර ඇති ප්‍රතිචක්‍රිකරණය කළ හැකි කඩදාසි, වීදුරු, පොලිතින් හා ප්ලාස්‌ටික්‌ ආදිය ඒ සඳහා යොමු කරනු ඇතැයි අපි සිතමු. අප එසේ සටහන් කළේ එය නිසි ලෙස සිදු නො වන බව මේ වැඩපිළිවෙළ හඳුන්වා දුන් මුල් කාලයේ මාධ්‍යවල වාර්තා වූ නිසා ය.

සනීපාරක්‌ෂක බිම් පිරවුමක අවශ්‍යතාව

මෙසේ බැහැර කරනු ලබන කසළ සම්බන්ධ වගකීම පැවරෙන්නේ පළාත් පාලන ආයතනවලට ය. කොම්පෝස්‌ට්‌ කළ හැකි හා ප්‍රතිචක්‍රිකරණය කළ හැකි මෙන්ම නැවත භාවිත කළ හැකි කසළ ඉවත් කිරීමෙන් පසු ඉතිරි වන කසළ බැහැර ලීම සඳහා කිසියම් වූ බිම් පිරවුමක්‌ අවශ්‍ය වේ. එහෙත් මේ දක්‌වා අපේ රටේ සිදු කරන්නේ විවෘත බැහැරලීම් (open dump) බව පෙනේ. මේ විවෘත බිම් පිරවුම් පසුපස ඇති දේශපාලනය හා විවිධ අයථා ගනුදෙනු ප්‍රසිද්ධ රහසකි. එහෙත් නිසි අපද්‍රව්‍ය කළමනාකරණයක්‌ සඳහා අවශ්‍ය වන්නේ සනීපාරක්‌ෂක බිම් පිරවුමකි (sanitary landfill).

සනීපාරක්‌ෂක බිම් පිරවුමක්‌ සම්බන්ධ යෝජනාව කලක පටන්ම ඇති එකකි. 1990 දශකයේ දී යෝජනා වූ මීපේ මෙන්ම වඩාත් මෑත දී පුත්තලමේ අරුවක්‌කාලු වැනි ස්‌ථාන කිහිපයක්‌ ම ඒ සඳහා යෝජනා වූ අතර විවිධ හේතු නිසා ඒවා යටපත් විය. කෙසේ වෙතත් කුඩා පරිමාණයේ එවැනි බිම් පිරවුම් කිහිපයක්‌ රටේ ක්‍රියාත්මක වේ. දොම්පේ ප්‍රදේශයේ ක්‍රියාත්මක වන්නේ එවැනි නියමු ව්‍යාපෘතියකි. එසේ ම කොළඹ හා තදාසන්න නාගරික ප්‍රදේශ වැනි විශාල ලෙස අපද්‍රව්‍ය එකතු වන ප්‍රදේශවල ජනනය වන කිසිත් කළ නොහැකි අපද්‍රව්‍ය සඳහා යෝග්‍ය ස්‌ථානයක විශාල පරිමාණයේ බිම් පිරවුමක්‌ පිහිටුවීම කඩිනමින් කළ යුත්තක්‌ වේ. ඒ සඳහා වැය වන පිරිවැය හා අවශ්‍ය සංවිධානය සඳහා මධ්‍යම රජයේ හා පළාත් පාලන ආයතනවල මැදිහත් වීම වැදගත් වේ.

එහෙත් සනීපාරක්‌ෂක බිම් පිරවුමක්‌ ස්‌ථාපිත කිරීම සිදු කළ යුත්තේ ඒ නිසා ඇති විය හැකි පාරිසරික බලපෑම පිළිබඳව නිසි සැලකිල්ල යොමු කිරීමෙන් අනතුරු ව ය. මෙය මනා අධ්‍යයනයකින් පසුව කළ යුත්තකි. එසේ ම ඒ සඳහා විද්‍යාත්මක සාධක යොදාගත යුතු ය. එසේ ම සියලු පාර්ශ්වකරුවන් ගේ සහභාගිත්වය ද මෙහි දී අවශ්‍ය ය. ඒ සඳහා පමා වීමෙන් සිදු වන්නේ මීතොටමුල්ල වෙනුවට වෙනත් තැනක විවෘත කසළ බැහැර ලීමක්‌ හෙවත් කුණු කන්දක්‌ ඇති වීම පමණක්‌ වනු ඇත.

http://www.vidusara.com/2017/04/19/feature2.html