Showing posts with label Human-Elephant Conflict. Show all posts
Showing posts with label Human-Elephant Conflict. Show all posts
Wednesday, October 28, 2026
Monday, December 25, 2017
දළ පූට්‌ටුවා ගේ ඝාතනය මාකට්‌ කිරීම හා අලි සංරක්‌ෂණය
ධනේෂ් විසුම්පෙරුම
විදුසර, පි. 05, 13.12.2017 (Vidusara)
http://www.vidusara.com/2017/12/13/feature1.html
පසුගිය දා දළ ලබාගැනීම සඳහා වෙඩි තබා මරා දමන ලද ගල්ගමුවේ දළ පූට්‌ටුවා ඇතා ගැන සටහනක්‌ තැබීම සඳහා සූදානම් වන විට අපූරු කෙටි පණිවිඩයක්‌ ජංගම දුරකථනයට ලැබුණේ ය. එම කෙටි පණිවිඩයෙන් කියෑවුණේ 'මෑතක දී රට ම කතා වුණු දළ පූට්‌ටුවා ගැන ඔබ මෙතෙක්‌ නො දන්නා කතා මෙතනින් බලන්න' කියා යූ ටියුබ් සබැඳියක ලිපිනයක්‌ එවූ පණිවිඩයකි. මේ කෙටි පණිවිඩය දළ පූට්‌ටුවා මේ දිනවල 'මාකට්‌' වී ඇති බවට මනා සාධකයක්‌ සපයයි. (අදාළ අංකය වැනි අප ඉල්ලා ලියාපදිංචි වී නොමැති සේවා අංකවලින් මෙවැනි කෙටි පණිවිඩ ලැබීම පාරිභෝගික අයිතියක්‌ උල්ලංඝනය වීමක්‌ සේ සැලකිය හැකි වීම වෙන ම කරුණකි.)
දළ පූට්‌ටුවා හෝ හරියට ම කිව හොත් ඒ සතා මරා දැමීම පිළිබඳව සමාජයේ සාකච්ඡාවක්‌ ඇති වීම වැදගත් කරුණකි. ඒ වසරකට දෙ සිය පනහක්‌ පමණ අලි ඇතුන් අපේ රටේ මිය යන නිසා ය. එහෙත් මේ සාකච්ඡාව කෙතෙක්‌ සාධාරණීය ද යන්න වැදගත් වේ. නිදසුනක් ලෙස ගත හොත් දළ පූට්‌ටුවා ගේ ඝාතනය බෙහෙවින් අලෙවි වූයේ සමාජ ජාලවල සහ ඕපාදූප වෙබ් අඩවිවල ය. මේ ඇතැම් සටහන් හුදෙක්‌ ඝාතකයන්ට සාප කිරීමට හා බලධාරීන්ට දෙස්‌ තැබීමට වෙන් වූ ඒවා ය. තවත් ඒවා හුදෙක්‌ ම ආවේගකාරී විය. තවත් ඒවායේ විවිධ යෝජනා දක්වා තිබිණි. නිදසුනක් ලෙස දළ ඇතුනට ආරක්‌ෂාව ලබා දීම සඳහා මේ සමාජ ජාල සංරක්‌ෂකයන් ඉදිරිපත් කළ යෝජනා අතර රේඩියෝ කොලර් සවි කිරීම හා ඇතුන්ට ආරක්‌ෂක අංශවලින් ආරක්‌ෂාව ලබා දීම වැනි යෝජනා තිබිණි. දළ ලබාගැනීම සඳහා දඩයම් කිරීම වළක්‌වාලීමට මේ පළමු උපක්‍රමයෙන් සහායක්‌ නො ලැබෙන බව ඒ තාක්‌ෂණය දන්නා අයට පැහැදිලි කරුණකි. එසේ ම විශාල මෙන්ම වනගත ප්‍රදේශයක සරන අපේ රටේ ඇතකුට ආරක්‌ෂාව ලබා දීම කිසිසේත් ප්‍රායෝගික නො වන්නකි.
අනෙකක්‌ තබා මේ කතාව දිගින් දිගට ඇදී ගොස් සමාජ ජාලවල බෙහෙවින් සිටින සංරක්‌ෂකයන් ගේ චෝදනාවට හා 'කටගැස්‌මට' බෙහෙවින් ලක්‌ ව ඇති සංස්‌කෘතික අවශ්‍යතා සඳහා හීලෑ අලින් ලබා දීම විවේචනය කිරීම දක්වා ම මේ කතාව දික්‌ගැසී ගොස් තිබිණි. (පෙරහැර වැනි සංස්‌කෘතික අවශ්‍යතා සඳහා රාජ්‍ය අංශයේ මැදිහත් වීමෙන් අවශ්‍ය අලින් ලබා දීම සඳහා වැඩපිළිවෙළක්‌ තිබිය යුතු බව අපේ මතය වන අතර, අලින් අනිසි භාවිතය අධික බැවින් පෞද්ගලික අයිතිය ප්‍රවර්ධනය අයෝග්‍ය බව අපේ මතයයි.)
අලි - මිනිස් ගැටුම අවම කරගැනීම සඳහා මෙන්ම, වන අලින් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා වනජීවී බලධාරීන් විසින් මෙතෙක්‌ ගත් සියලු පියවර අවතක්‌සේරු කරන බවක් මේ ඇතැම් අදහස්‌ තුළ දැකිය හැකි විය. එය සාධාරණ නො වන බව අලි - මිනිස් ගැටුම ගැන ප්‍රාමාණික අවබෝධයක්‌ ඇති අය දන්නා කරුණකි. එසේ ම සමාජ ජාලවල දැකිය හැකි වූ පමණ ඉක්‌මවා ගිය ආකාරයේ ප්‍රතිචාර හා පුවත්වලින් මතු වන්නේ මේ කරුණ දක්‌වාලමින් සමාජයේ කිසියම් හඬක්‌ මතු කිරීමේ අවශ්‍යතාවක්‌ යම් පිරිසකට තිබූ බව ද යන ගැටලුව ද අපට ඇති විය. ඒවායේ පළ වූ සටහන් මෙන්ම ඒවාට දැක්‌වූ ප්‍රතිචාරවල ද කිසියම් කෘත්‍රිම ආකාරයක්‌ ගත් බවක් ද පෙනිණි. කාට හෝ ඩෑෂ් පහරක්‌ එල්ල කිරීම සඳහා බෝලය ඔසවා දීමක්‌ මේ තුළ දැකිය නොහැක්‌කේ නො වේ.
දළ පූට්‌ටුවා ගේ මරණය
දළ පූට්‌ටුවන් පරිසර ප්‍රේමීන් මෙන්ම ජනතාව අතර වැඩි අවධානයකට ලක්‌ වන්නේ ඔවුන් ගේ ඇත් දළවල පිහිටීමේ දැකිය හැකි සුවිශේෂ ලක්‌ෂණය නිසා ය. දළ යුග්මය ඉදිරියට පැමිණ හොඬවැල ඉදිරිපසින් එකට පූට්‌ටු වී පිහිටීම මෙහි දී දැකිය හැකි ය. එම තත්ත්වය නිසා මෙවැනි සතුන්ට හොඬවැල පහසුවෙන් පිටතට ගැනීමට නොහැකි වෙයි. එම අහසුතාව සමඟ දිවි ගෙවීමට මේ සතුන්ට සිදු වේ. මෙවැනි ප්‍රකට දළ පූට්‌ටුවකු යාල හා කුමන ප්රදේශවල වාසය කළ අතර, වෙඩි වැදුණු තුවාල හේතුවෙන් එම ඇතා මිය ගියේ 2007 වර්ෂයේ දී පමණ ය. අපේ මතකයේ හැටියට ඒ තුවාල සඳහා ප්‍රතිකාර කරමින් තිබිය දී ය. එහෙත් එදා මෙවැනි හා හෝවක්‌ ඇති කිරීමට තරම් සමාජ ජාල හෝ අන්තර්ජාලය ප්‍රබලව තිබුණේ නැත.
ගල්ගමුව දළ පූට්‌ටුවා ගේ මරණය අවාසනාවන්ත සිදුවීමක්‌ බවට සැකයක්‌ නැත. විශාල ප්‍රදේශයක සැරිසරමින් මිනිස් වාසස්‌ථාන අතර සැරිසරමින් දිවි ගෙවූ මේ සත්ත්වයා මිනිසුන් ගෙන් බොහෝ සෙයින් බැට කා ඇති සත්ත්වයෙකි. එක් ඇසක්‌ අන්ධ වූ අතර අනෙක් ඇසේ ද පෙනීම බෙහෙවින් දුර්වල වීමට හේතුව වී ඇත්තේ මිනිසුන් ගෙන් සිදු වූ ගැහැට ය. කලින් කල මේ ඇතා සමාජයේ අවධානයට ලක්‌ වූ අතර බලධාරීන් ගේ අවධානයට ද ලක්‌ ව තිබූ බව වාර්තා අනුව පැහැදිලි ය. දැනට අනාවරණය වී ඇති ආකාරයට මේ හස්‌තියා මරා දමා ඇත්තේ ඇත් දළ හා ගජමුතු ලබා ගැනීම සඳහා ය. ඇත් දළ යුගලයක්‌ අලෙවි කිරීමට යැමේ දී අත් අඩංගුවට ගත් සැකකරුවන් දෙදෙනකු අනාවරණය වී ඇති තොරතුරු මත කළ සොයාබැලීම්වල දී කහල්ල පල්ලෙකැලේ රක්‌ෂsතය තුළ ස්‌ථානයක තිබී ඇතා ගේ මළසිරුර හමු වී ඇත. ඒ වන විට දිරා යමින් තිබූ දේහය පිළිබඳව කළ පරීක්‌ෂණවලින් ඇතා මරා දැමීම ගැන කරුණු රැසක්‌ අනාවරණය වී ඇත. හිසට හා උදරයට වෙඩි තබා මේ සතා ඝාතනය කර ඇති අතර ඉන් පසුව දළ කපා ඉවත් කර ඇති බව හෙළි වී තිබේ.
මෙරට වෙසෙන දළ ඇති ඇතුන් ප්රමාණය මෙරට අලි ගහනයෙන් ඉතා අඩු ප්‍රමාණයකි. 2011 වර්ෂයේ දී මෙරට සිදු කරන ලද අලි සංගණනයේ දී වාර්තා වූ දළ සහිත පිරිමි සතුන් ගේ ගණන 122කි. එනම්, සමස්ත පිරිමි සතුන් අතරින් 6.5%ක් තරම් ප්‍රමාණයකි. මේ ප්රමාණය ආසියානු අලින් අතර සාපේක්‌ෂව අඩු අගයක්‌ ගන්නා බව සෙසු රටවල සංඛ්‍යා සමඟ සංසන්දනය කරන විට පෙනේ. ඒ අනුව දළ ඇතුන් යනු දිනෙන් දින දැකීමට අපහසු සතුන් වෙමින් ඇති බව පැහැදිලි කරුණකි.
දළ ලබා ගැනීම සඳහා ඇතුන් මරා දැමීම දිගුකාලීන වශයෙන් ගැටලුකාරී තත්ත්වයක්‌ ඇති කරන බව පැහැදිලි ය. දළ සඳහා මේ වන විට ඉල්ලුමක්‌ පවතින්නේ ඒවා ළඟ තබාගැනීමට කැමැති ධනවත් ප්‍රභූ පැළැන්තිය අතර බව පැහැදිලි ය. දළ යොදාගනිමින් විසිතුරු භාණ්‌ඩ නිපදවීමේ කර්මාන්තයක්‌ මේ වන විට අපේ රටේ නොමැත. එහෙයින් ඇත් දළ සඳහා ධනවතුන් හා නැඟී එන ධනවතුන් අතර ඇති කැමැත්ත වැනි ආකල්ප වෙනස්‌ කිරීමට සමාජ ජාල යොදාගැනීමට හැකි නම් එය කාට වත් සාප කරමින් සිටිනවාට වඩා ඵලදායී එකක්‌ විය හැකි ය. විහාරස්‌ථානවල බොහෝ විට ඇත්තේ මිය ගිය හීලෑ ඇතුන් ගේ දළ වන අතර, ප්‍රභූ නිවෙස්‌වල හීලෑ ඇතුන් ගේ දළ මෙන්ම අතීතයේ (හෝ මෑත දී) දඩයම් කළ ඇතුන් ගේ දළ ද තිබිය හැකි ය.
අලි ඇතුන් කෙරෙහි ඇති ආකල්ප
මේ අවස්‌ථාවේ දී අලි - මිනිස් ගැටුම හා අලි ඇතුන් කෙරෙහි සාමාන්‍ය ජනතාව දක්‌වන ආකල්ප ගැන යමක්‌ පැවසීම සුදුසු යැයි හැඟෙයි. මේ ආකල්පවල මිශ්‍ර ස්‌වභාවයක්‌ දැකිය හැකි ය. එය හුදෙක්‌ කළු හෝ සුදු නො වන අතර මිශ්‍ර හැඟීමක්‌ වේ. ගොඩබිම දැකිය හැකි විශාල ම සතා මෙන්ම සංස්‌කෘතික හා ආගමික වටිනාකමක්‌ ද ඇති හෙයින් අලින් කෙරෙහි සාමාන්‍ය ජනතාව අතර කරුණාවක්‌ දැකිය හැකි වෙයි. එයට බුදුදහමින් ලැබුණු අහිංසාව පිළිබඳ ශික්‌ෂණය ද එක් හේතුවක්‌ බව පිළිගත හැකි කරුණකි.
එහෙත් අලින් ගෙන් සිදු වන ගැහැටවල දී අලින් පිළිබඳ ආකල්පය වෛරයක්‌ හෝ ද්වේෂයක්‌ හෝ බවට පත් වීම දැකිය හැකි ය. විශේෂයෙන් සමාජයේ පීඩාවට පත් ව ඇති හා නූගත් පිරිස්‌ තුළ ඒ තත්ත්වය දැකිය හැකි ය. එය අද ඊයේ සිට නො ව අතීතයේ සිට ම දැකිය හැකි ය. එය අවබෝධ කරගැනීම එතරම් සංකීර්ණ කරුණක් නො වන්නේ මිනිසුන් සෙසු මිනිසුන් පිළිබඳව ද දක්‌වන්නේ මෙවැනි ආකල්පයක් වන නිසා ය. මිනිසුන් අනෙක් මිනිසුන්ට එරෙහි ව, තමන් ගේ ම මිතුරන්ව සිටි අයට එරෙහි ව පවා, කෙතරම් අපරාධ කරන්නේ ද?
අලින් ගෙන් සිදු වන හානිවල දී අලින්ට එරෙහි ව ක්‍රෑර ලෙස ක්‍රියා කරන ආකාරය පිළිබඳ වාර්තා අපට අවම වශයෙන් පෘතුගීසින් මෙරට වෙරළබඩ ප්රදේශ පාලනය කළ කාලයේ සිට හමු වේ. ඒ අනුව අලින්ට වෙඩි තැබීම් පමණක් නො ව, හොඬවැලට උණු තෙල් දැමීම, අලින් මතට ගිනි අඟුරු දැමීම වැනි සිදුවීම් පිළිබඳ වාර්තා මේ කාලයේ දී අපට හමු වේ. ඊට පෙර එවැනි උපක්රම යොදාගත්තේ ද යන්න අප නො දන්නා බව පමණක් පැවසිය හැකි ය.
අලි ගහනයේ කැපී පෙනෙන වර්ධනයක් සිදු වූ අවස්‌ථාවල දී ඉන් පීඩාවට පත් වූ ජනතාව ඒ සම්බන්ධව ප්‍රතිචාර දක්වා ඇති බව වාර්තා අනුව පෙනේ. පෘතුගීසි සමයේ අලි ඇල්ලීම ආදායම් මාර්ගයක්‌ වූ අතර, අලි ගහනය වැඩි වූ ප්රදේශ පිළිබඳව පෘතුගීසි නිලධාරීන්ට ගම්වැසියන් දැනුම් දුන් අවස්ථා පිළිබඳව සඳහන් වෙයි. මෙය සමාන කළ හැක්කේ අලි ඇතුන් ගෙන් සිදු වන ගැහැටවලට විසඳුම් ඉල්ලා මිනිසුන් වීදි බැස පාරවල් වසාගෙන අද සිදු කරන උද්ඝෝෂණය කිරීම් සමඟ ය.
එමෙන් ම අවශ්‍ය තරම් වාර්තා සහිත 19 - 20 සියවස්‌ පිළිබඳව සැලකූ විට පෙනෙන කරුණක් වන්නේ අලින් ගෙන් සිදු වන වගා හානි හා වෙනත් ගැහැට පිළිබඳව බලධාරීන්ට පැමිණිලි කරන්නේ ද ප්‍රදේශවාසී ජනතාව බවයි. ඉන් පසුව අදාළ ප්‍රදේශයේ අලින් ඇල්ලීමට හෝ වෙඩි තැබීමට නියෝග කිරීම දැකිය හැකි විය. ඇතැම් විට ඒ සඳහා වූ බලපත්‍රය ලබා දෙන්නේ නොමිලේ ම ය. එහි දී ඉදිරිපත් වන්නේ දඩයමට රුචිකමක්‌ දක්‌වන "ක්‍රීඩා ලෝලී" සුදු ජාතිකයන් හෝ දේශීය ප්‍රභූන් ය. මොවුන්ට මඟ පෙන්වන්නේ අදාළ ප්‍රදේශයේ ගමේ ප්‍රධානීන් හා ගම්වැසියන් ය. ප්‍රශ්නකාරී අලි ඇතුන් ගෙන් මිදීම එදා ජනතාව ගේ වගා බිම්වල හා ජීවිතවල ආරක්‌ෂාව සඳහා අවශ්‍ය වූ දෙයකි. අප මෙය තේරුම්ගත යුත්තේ එදා පැවැති සන්දර්භය සමඟ ය (මෙය වතු වගාබිම් ආශ්රිත ව හුදු ක්‍රීඩාවක්‌ ලෙස ම සිදු වූ අලි දඩයම සමඟ පටලවා නො ගත යුතු ය).
කෙසේ වෙතත් මෙසේ තමන්ට හානි කරන අලින් සමඟ බද්ධ වෛරයක්‌ මේ ජනතාව තුළ දැකිය නොහැක්‌කේ ඔවුන්ට අලියා සංස්‌කෘතික හා ආගමික වශයෙන් වැදගත් සත්ත්වයකු වන නිසා ය. ජාතක පොතේ එන අලින්, නුවර පෙරහැරේ යන ඇතුන් ආදි වශයෙන් අලි ඇතුන් සංස්‌කෘතික වශයෙන් මිනිසුන්ට සමීප සත්ත්වයෙක්‌ වෙයි. මේ හේතුවෙන් අලි ඇතුන් පිළිබඳ ව ස්‌වාභාවිකව ජනනය වන අනුකම්පාවක්‌ ද මිනිසුන් තුළ දැකිය හැකි වේ. වගා ළිඳකට වැටුණු, ඇලකට වැටුණු, තුවාල වූ කරදරයට පත් වුණු අලියකු හෝ ඇතෙකු හෝ බේරා හරින්නට ගමේ ම මිනිසුන් ඉදිරිපත් වන්නේ මේ නිසා ය. ඇතැම් විට ඒ තමන් ගේ වගා පාලු කරන්නා වූ වන අලියා ම බව ඔවුහු දනිති. එහෙත් ඔවුහු එම අලියා වෙනුවෙන් අනුකම්පා කරති.
http://www.vidusara.com/2017/12/13/feature1.html
Tuesday, September 26, 2017
අලි-මිනිස් ගැටුම වැළැක්‌වීමට අලින් අල්ලා විකිණීම විසඳුමක් ද?
ධනේෂ් විසුම්පෙරුම
විදුසර, 20.09.2017. පි. 11 (Vidusara)
http://www.vidusara.com/2017/09/20/feature3.htmlඅලි පිළිබඳව කිසියම් දේශපාලනමය කතාබහක්‌ යළිත් ආරම්භ වී තිබේ.
'කැළෑ ප්‍රමාණයේ හැටියට ලංකාවට අවශ්‍ය අලි හාර දාහයි' යනුවෙන් හා අලි බෝ වීම පාලනය කිරීමට කටයුතු කළ යුතු යෑයි පාලක පක්‌ෂයේ දේශපාලනඥයකු පැවසූ කතාවක්‌ මේ සාකච්ඡාව සඳහා මූලික හේතුව විය. ඒ සමග තවත් අදහස්‌ සමූහයක්‌ මතු ව ඇත්තේ වනජීවී-මිනිස් ගැටුමට හේතු වන හානි කරන ඌරන්, රිලවුන් වැනි වෙනත් සතුන් සම්බන්ධව ද ගත යුතු පියවර ද මේ ප්‍රකාශයට ඈඳීමත් සමග ය.
මේ ප්‍රකාශය පිළිබඳව විවිධ අදහස්‌ පළ වී ඇත. ඉන් සමහරක්‌ පළ වී ඇත්තේ ඉහත කී ප්‍රකාශයට පක්‌ෂ ව ය. සමහරක්‌ ඊට විපක්‌ෂ ව ය. මේ අදහස්‌ මුද්‍රිත මාධ්‍යයේ මෙන්ම සමාජ ජාලවල හා වෙනත් වෙබ් අඩවිවල ද පළ වී තිබේ. මේ සමහර අය ගේ අදහස්‌ හාස්‍යජනක වන්නේ ඉන් ඔවුන් ගේ අලින් හා වනජීවීන් පිළිබඳ දැනුම ද ප්‍රශ්න කෙරෙන නිසා ය. නිදසුනක් ලෙස ඇතැමුන් අලි රංචුවක නායකත්වය දරන ඇත් රජු ගැන ද කතා කර තිබිණි. ආසියානු අලි රංචුවක නායකත්වය දරන්නේ වැඩිමහල් ගැහැනු අලියකු බව නො දන්නා අය තවමත් සිටිති. තවත් සමහරුන්ට අනුව ලංකාවේ අලින් ඉන්නේ 2000-2500ක් අතර ප්රමාණයක් පමණි.
මෙරට අලි ගහනය කොපමණ ද?
මෙරට වෙසෙන අලි ගහනය පිළිබඳව ද ගැටලුවක් ඇති බව පෙනේ. මෙරට අලි ගහනය පිළිබඳව ඇති වඩාත් පිළිගත හැකි ගණනය කිරීම වන්නේ වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව මැදිහත් ව 2011 වර්ෂයේ දී සිදු කරන ලද අලි සංගණනයයයි. එහි වාර්තාව The First Island Wide National Survey of Elephants in Sri Lanka 2011 යනුවෙන් 2013 වර්ෂයේ දී පළ විය. එම වාර්තාවේ සඳහන් වන ආකාරයට මේ වන විට අලි 5,879ක් පමණ මෙරට වාසය කරති. අප මාතෘකා කරගත් ඉහත කී දේශපාලනඥයා ගේ කතාවේ දී ඔහු මෙරට අලි 6,000ක් සිටිනවා යෑයි පවසන්නේ මේ මත පදනම් ව විය යුතු ය.
මේ ගණන විශාල සංඛ්‍යාවක්‌ බැවින් ඇතැම් අය මේ සංගණනය පිළිබඳව සැක කරන ආකාරයක්‌ ද දැකිය හැකි ය. එහෙත් ස්‌වාධීන ව සිදු කර ඇති අධ්‍යයනවලින් ද ඇතැම් ප්රදේශවල අලි ගහන සම්බන්ධව හෙළි වී ඇති සංඛ්‍යාලේඛන මීට සමාන ය. නිදසුනක් ලෙස ගත හොත්, ශර්මින් ද සිල්වා සහ තවත් අය විසින් 2011 දී Biological Conservation සගරාවේ ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද අධ්‍යයනයකට අනුව උඩවලව ජාතික වනෝද්‍යානය පිළිබඳව සිදු කරන ලද අධ්‍යයනයකට අනුව එහි වාසය කරන අලින් ගණන 804-1,160 අතර බව ගණන් බලා ඇත. (DOI: 10.1016/j.biocon.2011.03.011) කෙසේ වෙතත් 2011 දෙපාර්තමේන්තු සංගණනයේ දී උඩවලව පමණක් නො ව, රුහුණ, ලුණුගම්හෙහෙර හා බුන්දල යන ජාතික උද්‍යාන මෙන්ම ඉන් පිටත ප්රදේශ ද ඇතුළත් දකුණු වනජීවී කලාපයෙන් ම (එවකට දකුණු කලාපය) වාර්තා වන, වන අලින් ගණන 1,086ක් පමණි.
අනෙක් අතට මෙරට වාසය කළ හැකි අලින් කොපමණ ප්රමාණයක් ද යන්න පිළිබඳව ප්‍රාමාණික අධ්‍යයන සිදුව තිබේ ද යන්න සැකසහිත ය. එසේ සිදු ව ඇතත්, 'අවශ්‍ය' යෑයි අලින් ප්රමාණයක් නියම කිරීමට මිනිසුන්ට සදාචාරාත්මක අයිතියක්‌ තිබේ ද යන්න ගැටලුවකි. අලින් යනු ද ස්‌වාභාවික පරිසරයේ මිනිසුන් මෙන්ම ජීවත් වීමේ අයිතියක්‌ ඇති ජීවීන් කොට්‌ඨාසයකි.
පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී ඇති ආකාරයට මෙරට අලි ගහනයෙන් සැලකිය යුතු ප්රමාණයක් වාසය කරන්නේ ආරක්ෂිත ප්‍රදේශවලින් බාහිර ව ය. ඇතැම් විට කැළෑවලින් ද බැහැර ව යමිනි.
අලි ඉන්නේ කැළෑවල පමණක් ද?
ඇතැමුන්ට අනුව අලින් ඉන්නට ඕනෑ කැළේ හෝ ආරක්ෂිත ප්රදේශවල පමණකි. එහෙත් මිනිසුන් මෙසේ සීමා පනවා ඇති බව අලින් දන්නේ නැත. එසේ ම අලින් ගේ වාසස්‌ථාන වූ ප්රදේශ මේ වන විට මිනිසුන් සිය වගා කටයුතු හා ජනාවාස සඳහා යොදාගෙන ඇත. ආහාර මෙන්ම ජලය ද අලින් ගේ අවශ්‍යතාවකි. ජල මාර්ග සොයා ඇතැම් අවස්‌ථාවල දී මානව ජනාවාස සහිත ප්රදේශ හරහා ගමන් කිරීමට අලින්ට සිදු ව තිබේ. එසේ ම දික්‌ගැසුණු නියගය වැනි සුවිශේෂ තත්ත්වවල දී ආහාර හා ජලය පිළිබඳ ගැටලුව තවදුරටත් උග්‍ර වේ.
පර්යේෂණවලින් පෙන්වා දී ඇති පරිදි අලි ඇත්තු ආහාර සොයා හේන් ආශ්රිත ව මෙන්ම වැව් පිටි ආශ්රිත ව ගැවසෙති. අලි හේන්වල භෝග අස්‌වැන්න නෙළාගත් පසුව ඉතිරි භෝග හා ඉන්පසුව වැවෙන ශාකවලට රුචිකත්වයක්‌ දක්‌වති. රුහුණ ජාතික වනෝද්‍යානයට යාබදව පිහිටා ඇති නිමලව ප්‍රදේශයට උතුරින් පිහිටි හේන් වගා කළ ප්රදේශ ආශ්රිත ව සිදු වූ සිදුවීම මේ සඳහා දැක්‌විය හැකි යෝග්‍යතම නිදසුනකි. එහි දී පෙනී ගිය පරිදි රුහුණ ජාතික වනෝද්‍යානයේ වාසය කළ අලින් වියළි කාලයේ දී යාබදව පිහිටා ඇති හේන් පිහිටා තිබූ ප්රදේශවලට පැමිණ අස්‌වනු නෙළාගෙන තිබූ හේන්වල ඉතිරි ව තිබූ භෝග ශේෂ හා සෙසු ශාක ආහාරයට ගැනීම සිදු කර ඇත. එහෙත් යළි වර්ෂා සමය එළැඹීමත් සමග මේ අලින් අතරින් වැඩි ප්රමාණයක් යළිත් වනෝද්‍යානය තුළට හා වෙනත් වගා නොකරන ප්රදේශවලට පිවිසි බව රේඩියෝ කොලර් යොදාගනිමින් කළ අධ්‍යයනයකින් හෙළි වූ බව ඊ. ඩී. වික්‍රමනායක හා තවත් අය පළ කර ඇති පර්යේෂණ වාර්තාවකින් දක්වා ඇත. මෙය වැදගත් වන්නේ වර්ෂා සමයේ දී මේ ප්රදේශවල හේන් වගාව සිදු කරන නිසා ය. ඒ කාලයේ දී අලින් ගේ ගැවසීම අඩු වීම නිසා අලි-මිනිස් ගැටුම් අවම වීමට මේ තත්ත්වය හේතු විය. මේ නිසා සාම්ප්‍රදායික ජීවනෝපාය ක්‍රම මනා පාලනයකින් යුක්‌ත ව භාවිත කිරීම අලි සංරක්‌ෂණය මෙන්ම අලි-මිනිස් ගැටුම අවම කිරීම සඳහා යොදාගත හැකි උපක්‍රමයක්‌ බව පෙන්වා දී තිබේ. කෙසේ වෙතත්, 2000 වර්ෂයෙන් පසුව පමණ මෙසේ, කලින් කලට ප්රදේශවලට සංක්‍රමණය වෙමින් දිවි ගෙවූ අලින් රුහුණු ජාතික උද්‍යාන ප්‍රදේශයට සීමා කරමින් විදුලි වැටක්‌ ඉදි කිරීමෙන් පසුව එම අලින් අතරින් සැලකිය යුතු ප්රමාණයක් අකාලේ මිය ගිය බව වාර්තා වී තිබේ.
අලින් සමග දිවි ගෙවීම
මිනිසුන් හා අලින් අතර සහයෝගී පැවැත්මක්‌ පිළිබඳව යම් අදහසක්‌ පවත්වාගත නොහැකි ද යන්න සිතා බැලිය යුතු දෙයකි. ඒ සඳහා බහු පාර්ශ්වීය ප්රවේශයක් අවශ්‍ය බව සැබෑ ය. සංවර්ධනය හා මිනිසුන් ගේ අවශ්‍යතා සොයාබැලීම හා ඒ සඳහා අවශ්‍ය ඉඩම් ලබාගැනීම මෙන්ම වනජීවීන් උදෙසා අවශ්‍ය බිම් ප්රමාණය තබාගැනීම රටක්‌ ලෙස වැදගත් ය. වනජීවී කළමනාකරණය මෙහි දී වැදගත් වේ. මේ සඳහා විවිධ උපක්රම අනුගමනය කිරීමට සිදු විය හැකි ය. විදුලි වැට, ජීව වැට, අගල්, ගැටලුකාරී අලින් ඇල්ලීම, අලින් එළවීම ආදි විවිධ උපක්රම මේ සඳහා භාවිත වේ. මේ අතරින් වඩාත් වැදගත් වන්නේ මිනිසුන් හා අලින් අතර සහයෝගී පැවැත්මක්‌ සිදු කළ හැකි ආකාරයේ විසඳුම් ය. එවැනි විසඳුම් සාර්ථකව ක්රියාත්මක කළ අවස්ථා තිබේ. අලින් ගේ සංචරණයට ද අවස්‌ථාව ලබා දෙමින් ගම් වටා විදුලි වැට යෙදවූ අවස්ථා මේ සඳහා නිදසුනකි.
අනාදිමත් කාලයක සිට පැවත එන අලි-මිනිස් ගැටුම අලින් ගේ හා මිනිසුන් ගේ මරණවලට මෙන්ම දේපොළ හා වගාහානිවලට හේතු වන කරුණක් බව සැබෑවකි. මෙය කඩිනමින් විසඳුමක් සෙවිය යුතු ගැටලුවක් ද වේ. එසේ ම මෙය රටේ සැම තැනකට ම එක ම ආකාරයේ විසඳුමක් ලබා දිය හැකි ගැටලුවක් නො වේ. එයට හේතුව ගැටලුවට බලපා ඇති හේතු විවිධ ප්රදේශවල දී වෙනස්‌ වීම ය. මේ අනුව මෙය විවිධ ආකාරයේ විසඳුම් ලබා දිය යුතු ආකාරයේ ගැටලුවක් බව බලධාරීන් මෙන්ම ප්‍රතිපත්ති සම්පාදකයන් ද වටහාගත යුතු වේ. එහෙත් මේ ගැටලුවට විසඳුම අලි ඇල්ලීම හෝ විකිණීම නම් නො වේ.
හීලෑ අලින් අවශ්‍ය කුමකට ද?
අලි-මිනිස් ගැටුමට විසඳුම් ලෙස ඉදිරිපත් වන යෝජනාව අතරට අලින් අල්ලා විකිණීම නම් ඇතුළත් විය යුතු යෑයි ක්‌ෂේත්‍රයේ කිසිදු විද්වතකු පවසනු ඇතැයි අප සිතන්නේ නැත. ඉන් පළමු කරුණ වන්නේ අලින් අද අවශ්‍ය වන්නේ කුමක්‌ සඳහා ද යන්නයි. සත්වෝද්‍යානවල ප්‍රදර්ශනය සඳහා විදේශ රටවලට යෑවූ අලින් පත් ව ඇති ඉරණම විදේශීය මාධ්‍ය ඔස්‌සේ වාර්තා වේ.සාම්ප්‍රදායික දැනුමක්‌ ලෙස සැලකිය හැකි අලි හීලෑ කිරීම පිළිබඳ මෙරට ඉතිහාසය බොහෝ පැරැණි ය. එහෙත් අද වන විට හීලෑ අලින් අවශ්‍ය වන්නා වූ ප්රධානතම කාර්යය වන්නේ සංස්‌කෘතික වශයෙන් වැදගත්කමක්‌ ඇති පෙරහැර පමණකි. ඇතැමුන් ඊට විරුද්ධ වුව ද පෙරහැර යනු අනාදිමත් කාලයක සිට පැවත එන සංස්‌කෘතික අංගයකි. මෙය බුදුදහම මෙරටට හඳුන්වා දුන් කාලයේ සිට පැවත එන්නක්‌ බව මහාවංසය අනුව පෙනේ. නිදසුනක් ලෙස ගත හොත් මෙරට පළමු ස්‌තූපය වන ථූපාරාමය නිර්මාණය කළ අවස්‌ථාවේ දී එහි තැන්පත් කිරීම සඳහා ධාතූන් වහන්සේලා තැන්පත් කිරීම සඳහා සංවිධානය කරන ලද පෙරහැරේ දී ධාතූන් වහන්සේලා වැඩමවීම සඳහා ඇතකු යොදාගැනීම මීට නිදසුනකි.
කෙසේ වෙතත් පෙරහැර සඳහා අලින් ලබාගැනීම සඳහා වුව ද පෞද්ගලික අයිතියට ලබා දීම ප්‍රවර්ධනය කිරීම නො කළ යුතු බව අප ගේ අදහසයි. ඉහත කී ආකාරයට පෙරහැර සඳහා අලි ඇතුන් සැපයීම රාජ්‍ය අංශයේ මැදිහත් වීමෙන් සිදු කළ හැකි ය. එවැන්නක්‌ සඳහා යම් ආරම්භයක්‌ පසුගිය දිනක පැවැත්වුණු බවක් වාර්තා විය. එය යම් ආකාරයකින් සතුටට හේතු වන කරුණකි.
පෞද්ගලික අයිතිය ප්‍රවර්ධනය නො කළ යුතු යෑයි අප සඳහන් කරන්නේ එමගින් අලින් යොදාගෙන මුදල් ඉපැයීම අරමුණු කරගත් නව ධනපති පංතිය නිසා අලින් පත් ව ඇති අසරණ තත්ත්වය අද අප ගේ ඇස්‌ හමුවේ දිස්‌ වන නිසා ය. මෙරට තුළ අලින් යොදාගෙන වැඩ ගැනීම දැන් අවම මට්‌ටමකට පත් ව තිබේ. එය තවදුරටත් අඩු වෙමින් පවතින්නකි. සෆාරි සඳහා යොදාගැනීම අලින් පත් විය හැකි දරුණුතම තත්ත්වයක්‌ වන්නේ එය හුදෙක්‌ මුදල් අරමුණු කරගෙන කරන්නක්‌ බව පෙනෙන නිසා ය. සංචාරක අධිකාරීන් ඒ සඳහා නිකුත් කර ඇති මාර්ගෝපදේශ හා මේ වන විට සෆාරි කාර්යයේ යොදාගන්නා අලින් සම්බන්ධව ක්රියාත්මක නො වන බව ක්‌ෂේත්‍රයට සමීප පිරිස්‌වල මතය වේ. අලින් ගේ සුබසාධනය සම්බන්ධව මේ පිරිස්‌වල අවධානය අවම ය. මේ නිසා පෞද්ගලික අයිතියට අලින් ලබා දීම නො කිරීම වඩාත් හොඳ ය.
http://www.vidusara.com/2017/09/20/feature3.html
Thursday, February 14, 2013
අලි මරණ ඉහළ යෑමේ ප‍්‍රවණතාවයක්?
ධනේෂ් විසුම්පෙරුම
විදුසර (Vidusara), 2013-02-06, පි. 05
Vidusara website: Not available online (unedited writeup is reproduced below)
පසුගිය සතියේ අපේ රටේ පුවත්පත් වාර්තා අතර තිබූ ප්රධානතම පරිසර පුවතක් වූයේ 2012 වර්ෂයේ ඇතිවූ අලි-මිනිස් ගැටුමේ ප‍්‍රතිඵල පිළිබඳ සටහනයි. එ් අනුව ගතවූ වර්ෂය ඇතුළත අලි මරණ 252ක් හා මිනිස් මරණ 66ක් පිළිබඳව වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට වාර්තා වී තිබේ. (වැඩි පුවත්පත් ප්රමාණයක් මේ සංඛ්‍යා දක්වා තිබූ අතර එක් පුවත්පතක මේ සංඛ්‍යා මීට වඩා අඩුවෙන් දක්වා තිබිණි.)
ශ්රී ලංකාව ආසියානු අලි ගහන ඝනත්වය අතින් ඉහළම රට සේ සැලකිය හැකිය. 2003 වර්ෂයේ ප‍්‍රකාශිත අධ්‍යයනයකට අනුව ලෝකයේ වෙසෙන සමස්ත ආසියානු අලි ගහනයෙන් දහයෙන් එකකට අධික ප්රමාණයක් අලින් වාසය කරන බිම් ප්රමාණයෙන් (range) සියයට 2ක තරම් අඩු ප‍්‍රමාණයක වාසය කරයි. (මෙරට අලි ගහනය පිළිබඳ නව සංඛ්‍යාලේඛන අනුව මේ ප්රමාණය සමස්ත ආසියානු අලි ප්රමාණයෙන් දහයෙන් එකකට වඩා අධික විය යුතුය*. අපේ රටේ ජනගහන ඝනත්වයද ඉහළ වන බැවින් අපේ රට ඇතුළත අලි-මිනිස් ගැටුමක් ඇතිවීම ස්වාභාවිකය. දිනෙන් දින වැඩිවන මිනිස් ජනගහනයත් සමඟ මේ ගැටලූව උග‍්‍රවීමට ඉඩ ඇති බැවින් එය වළක්වා ගැනීම අද දවසේ අප හමුවේ ඇති අභියෝගයයි. මේ නිසා උක්ත තත්ත්වය පිළිබඳව සාකච්ඡුා කිරීම කාලෝචිත වේ.
මේ සමඟ ඇති පළමු වගුවේ දැක්වෙන්නේ විවිධ මූලාශ‍්‍රය යොදාගනිමින් මෑත වර්ෂ අටක පමණ කාලය ඇතුළත සිදුවූ අලි මරණ ප‍්‍රමාණයයි.
1 වගුව: අලි මරණ ප්රමාණය
(මූලාශ‍්‍රය: වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ දත්ත යොදාගත් පුවත්පත් හා වෙනත් ලිපි)
අලි-මිනිස් ගැටුමේ වර්ධනය
ඉහත කී වගුව නිරීක්ෂණය කිරීමේදී අපට අලි-මිනිස් ගැටුමේ වර්ධනය පිළිබඳ කැපීපෙනෙන අවස්ථා දෙකක් හඳුනාගත හැකි බව පෙනේ. ඉන් පළමුවැන්න 2006 හා 2008 අතර කාලයේදී අලි මරණ ප්රමාණය සැලකිය යුතු මට්ටමකින් ඉහළ යෑමයි. මීට හේතු කිහිපයක් තිබිය හැකිය. ඉන් පළමුවැන්න වන්නේ 2009 දක්වා මෙරට උතුරු හා නැගෙනහිර පළාත්වල පැවැති ත‍්‍රස්තවාදී ගැටුම් නිසා අදාළ පළාත්වල හා තදාසන්න ප්රදේශවල ජනතාව වාසය කළේ අඩු වශයෙනි. ගොවිබිම් හා ජනාවාස විශාල ප්රමාණයක් අත්හැරදමා තිබිණි. එහෙත් ගැටුම් ක‍්‍රමයෙන් නිමාවෙද්දී මේ ප්රදේශවල නැවත පදිංචි කිරීම හා වගා කටයුතුද ආරම්භ විය. විශේෂයෙන් නැගෙනහිර පළාතේ හා තදාසන්න ප්රදේශවල මේ තත්ත්වය දැකිය හැකිවිය. දශක දෙකක් පමණ කාලයක් තිස්සේ අලි-ඇතුන් හා වෙනත් වනසතුන්ට කැපවී තිබූ බිම්වල නැවතත් මිනිසුන් පදිංචිවීම හා වගා කිරීමත් සමඟ අලි-මිනිස් ගැටුම ඉහළ ගියේය. අනෙක් අතට ගැටුම් පැවැති සමයේදී මේ පළාත්වල මෙන්ම ඊට ආසන්න ප්රදේශවල මියගිය අලි ඇතුන් පිළිබඳ නිවැරදි සංඛ්‍යාලේඛන බලධාරීන්ට ලැබුනේද යන්නය.
එසේම මේ වගුවට අනුව 2011 හා 2012 වර්ෂවල අලි මිනිස් ගැටුමෙන් මියගිය අලින්ගේ ගණන, ඊට පෙර වසර දෙකක කාලය (2009 හා 2010) හා සංසන්දනය කරන විට සියයට 10කින් පමණ ඉහළ ගොස් ඇති බවක් පෙනේ. මේ අනුව මෑත වසර දෙක තුළ අලි-මිනිස් ගැටුමේ වර්ධනයක් ඇති වී තිබෙන බව පෙනේ.
අලි මරණවලට හේතු මොනවාද?
මේ ලිපිය සමඟ ඇති දෙවන වගුව සකස් කර ඇත්තේ 2008-2010 අතර කාලයේදී ඇතිවූ අලි මරණවලට හේතුවූ කරුණු විමසා බැලීමෙනි.
2 වගුව: අලි මරණ සඳහා බලපා ඇති හේතු
(මූලාශ‍්‍රය: උපුටා ගැනීම - 2011දී Gajah 35 වෙළුමේ පළවූ Current Status of Asian Elephants in Sri Lanka ලිපිය)
2008-2010 අතර කාලයේදී සිදුවූ අලි මරණ සඳහා බලපෑ හේතු අතරින් 47.5%කට ආසන්න ප‍්‍රමාණයකට හේතු වී තිබුනේ වෙඩිතැබීම්ය. එහෙත් එහි යම් අඩුවීමක් දැකිය හැකිය. 2012 වර්ෂයේදී වෙඩිතැබීම් නිසා මරණයට පත්ව ඇති අලින් ගණන 44ක් බව වාර්තාවක සඳහන් විය. වෙඩි වැදී මියයන අලි ගණන අඩුවී ඇතත් අලි මරණ ප්රමාණය ඉහළ ගොස් තිබේ. ඒ කෙසේද? උක්ත පුවතට අනුව හක්ක පටාස් නිසා සිදුවන මරණ ප්රමාණය ක‍්‍රමයෙන් වර්ධනය වෙමින් ඇත. වනජීවී දෙපාර්තමේන්තුවට අනුව හක්ක පටාස් නිසා සිදුවන අලි මරණ වාර්තා වන්නේ 2010 වර්ෂයේ පටන්ය. එහෙත් එවැනි මරණ ඊට පෙර පටන් වාර්තා වී ඇති බවට සාධක ඇති අතර මේ උපක‍්‍රමය ත‍්‍රස්ත ගැටුම් අවසානයේදී වර්ධනය වෙමින් ඇති බව පෙනේ. 2010 වර්ෂයේ 11ක් ලෙස පැවැති හක්ක පටාස් අලි මරණ ගණන 2011දී 36ක් දක්වාද 2012දී මේ අගය 35 දක්වා වර්ධනය වී තිබේ. පෙර සඳහන් වගුවේ දත්ත අනුව අනෙක් හේතු නිසා සිදුවන අලි මරණ ගණනට අමතරව මේ අමානුෂීය ක‍්‍රියාමාර්ගය මෑත කාලයේදී වැඩි වී ඇති අලි මරණවලට හේතුවී ඇති බව පෙනේ. සතුන් දඩයම සඳහා මෙන්ම වගා පාලූ කරන ඌරන් වැනි සතුන් මරා දැමීම සඳහා හක්ක පටාස් ඇටවීම සිදුවේ. (හක්ක පටාස්වලින් සිදුන හානිය හා එය වැළැක්වීමේ අවශ්‍යතාවය පිළිබඳව අප ලියූ ලිපියක් 2011-06-08 දින විදුසර පුවත්පතේ පළවිය.)
අලි මරණ සඳහා බලපාන ප්රධාන කරුණ
මේ සියල්ල අනුව අපට පෙනෙන්නේ අලි මරණ ප්රමාණය සැලකිය යුතු තරම් වන බවය. වනජීවී දෙපාර්තමේන්තුවේ 2011 අලි සංගණනයෙන් අනාවරණය වූ සංඛ්‍යා නිවැරදි නම්, මෙරට වාසය කරන අලි ගහනයෙන් 4%කට අධික ප්රමාණයක් වාර්ෂිකව මියයන බව පෙනේ. එය සැලකිය යුතු අගයකි.
අපට කියැවීමට ලැබුණු පුවත් වාර්තා අනුව 2012 වර්ෂයේදී සිදුවූ අලි මරණ අතරින් වැඩිම ප්රමාණයක් වාර්තා වන්නේ මහවැලි වනජීවී කලාපයෙන් හා වයඹ වනජීවී කලාපයෙනි. එ් 66ක් හා 61ක් ලෙසය. මේ වර්ෂයේදී අලින්ගේ ප්රහාරවලින් සිදුවූ මිනිස් මරණ ප්රමාණය 66ක් වන අතර ඉන් 36ක් වාර්තා වන්නේ වයඹ හා මහවැලි වනජීවී කලාපවලිනි. මේ කලාප දෙකේ පිහිටීම සැලකූ විට එ්වා මෙරට කෘෂිකර්මයේලා අතිශයින් වැදගත් ප්රදේශ වේ. හක්ක පටාස්, විදුලි සර යෙදීම, වෙඩිතැබීම හා වසදීම වැනි උපක‍්‍රමවලින් වැඩි වශයෙන් අලි මරා දමන්නේද මේ වගා බිම් ආශ්රිත ප‍්‍රදේශවලය.
එසේම 2012 වර්ෂයේ පැවැති දැඩි නියඟය අලි-මිනිස් ගැටුම වර්ධනය වීමට යම් ආකාරයකින් බලපාන්නට ඇත. නියඟය නිසා අලින් ආහාර මෙන්ම ජලය සොයා වෙනත් ප්රදේශවලට, විශේෂයෙන් ගොවිබිම් ප්රදේශවලට පැමිණීම සිදුවිය හැකිය.
මේ අනුව අලි ඇතුන්ගේ මරණ ප්රමාණය මෑත කාලයේ ඉහළයෑමට බලපා ඇති හේතු අතර අලින් වගා බිම්වලට පිවිසීම නිසා ඇතිවන ගැටුම වැදගත් තැනත් ගන්නා බව පෙනේ.
ගැටුමට විසඳුම්
අලි-මිනිස් ගැටුම විසඳුමක් නැති ගැටලූවක් නම් නොවේ. කෙසේ වෙතත් මෙහිදී වැදගත් වන තවත් කරුණක් නම් ගැටලූවට විසඳුම් දීමට නම් අප ගැටලූවේ මුල සොයා ගත යුතු වීමය. මෙරට අලි-මිනිස් ගැටුමට වැඩි වශයෙන් හේතුවන්නේ අලින් විසින් මිනිසුන්ගේ වගාබිම් ආක්රමණය කිරීම හා වගාබිම් පාලූ කිරීමය. එ් කවරක් නිසාදැයි අප විමසා බැලිය යුතුය. මෙහිදී අප අමතක නොකළ යුතු කරුණ වන්නේ මින් පෙර අලි ඇතුන් විසූ බිම් ප්රදේශ මේ වන විට ගොවිබිම් හා වගාබිම් බවට පත්කර ඇති බවය. එ් නිසා අප විසඳුමක් සෙවිය යුතු වන්නේ එතැන සිට බව පෙනේ.
එහෙත් මේ ගොවිබිම් හා ජනාවාස ව්‍යාප්ත වී ඇති බැවින් අපට එ්වා යළිත් ආපස්සට ගැනීමට නොහැකිය. එය රටේ ජනතාවගේ ආර්ථිකයට මෙන්ම ආහාර සුරක්ෂිතතාවයටද බලපාන වැදගත් සාධකයකි. එසේ නම් අලි ඇතුන්ගේ පැවැත්මට හානි නොවන ආකාරයෙන් වගා බිම් හා ජනාවාස පවත්වාගැනීමට උපක්රම යෙදීම අවශ්‍යය. මෙහිදී වැදගත් වන විවිධ උපක්රම මෑත කාලයේදී අපේ රටේද අත්හදා බලා තිබෙන අතර නැතහොත් අත්හදා බැලෙමින් පවතී. මේ ඇතැම් උපක්රම බෙහෙවින් සාර්ථක වී ඇත. විදුලි වැට පමණක් නොව ජෛව වැට ආදි උපක‍්‍රමවල ඇති වැදගත්කට අමුතුවෙන් කිව යුතු නැත. එසේම මේ සඳහා ප‍්‍රජා සහභාගිත්වයද බෙහෙවින් වැදගත්ය.
අනෙක් අතට තවත් වැදගත් කරුණක් වන්නේ මේ ගැටුමට මැදැහත්ව ඇති ජනතාව අතර අලි ඇතුන් පිළිබඳ ඇති ආකල්පය වෙනස්වීමේ ඇති වැදගත්කමය. අලි ඇතුන්ද අපේ පරිසරයේ කොටසක් බව ජනතාව අතර තිබිය යුතු ආකල්පයක් වන්නේය. අලි ඇතුන් සමඟ අපේ පරිසරය බොදාගැනීමට අපට හැකියාව තිබිය යුතුව තිබේ. මේ හැඟීම ජනතාව අතරින් තරමක් ඈත්ව ඇති බව පෙනේ. මෙරට මෑත කාලයේ ක්රියාත්මක වී ඇති සංවර්ධන ප‍්‍රතිපත්තිද මේ සඳහා යම් පමණකින් හෝ හේතු වී ඇති බවක් පෙනේ.
සමස්තයක් ලෙස ගතහොත් වර්තමාන තත්ත්වය අනුව අලි-මිනිස් ගැටුමට එක් තනි විසඳුමක් නොමැති බව පෙනේ. මේ දක්වා ගෙන ඇති පියවර සියල්ල සමාලෝචනය කර ගැටලූවේ ස්වභාවය අනුව එ්වා අවශ්‍ය තැනට යොදාගැනීම කළ යුතුව තිබේ. එක් තැනක අසාර්ථක වූ විසඳුමක් තවත් තැනක සාර්ථක වීමට හැකියාව පවතී. මේ නිසා විවිධ ප්රදේශ සඳහා විවිධ විසඳුම් සපයන බහුවිධ විසඳුම් සහිත විවෘත ප්රවේශයක් යොදාගැනීම කෙරේ බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු විය යුතුය.
නොඑසේ නම් සිදුවිය හැක්කේ අපේ රටට ආඩම්බරයක් ගෙනදුන් අලි සම්පත අපට තවදුරටත් අහිමිවීමය.
Not available online.
විදුසර (Vidusara), 2013-02-06, පි. 05
Vidusara website: Not available online (unedited writeup is reproduced below)
පසුගිය සතියේ අපේ රටේ පුවත්පත් වාර්තා අතර තිබූ ප්රධානතම පරිසර පුවතක් වූයේ 2012 වර්ෂයේ ඇතිවූ අලි-මිනිස් ගැටුමේ ප‍්‍රතිඵල පිළිබඳ සටහනයි. එ් අනුව ගතවූ වර්ෂය ඇතුළත අලි මරණ 252ක් හා මිනිස් මරණ 66ක් පිළිබඳව වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට වාර්තා වී තිබේ. (වැඩි පුවත්පත් ප්රමාණයක් මේ සංඛ්‍යා දක්වා තිබූ අතර එක් පුවත්පතක මේ සංඛ්‍යා මීට වඩා අඩුවෙන් දක්වා තිබිණි.)
ශ්රී ලංකාව ආසියානු අලි ගහන ඝනත්වය අතින් ඉහළම රට සේ සැලකිය හැකිය. 2003 වර්ෂයේ ප‍්‍රකාශිත අධ්‍යයනයකට අනුව ලෝකයේ වෙසෙන සමස්ත ආසියානු අලි ගහනයෙන් දහයෙන් එකකට අධික ප්රමාණයක් අලින් වාසය කරන බිම් ප්රමාණයෙන් (range) සියයට 2ක තරම් අඩු ප‍්‍රමාණයක වාසය කරයි. (මෙරට අලි ගහනය පිළිබඳ නව සංඛ්‍යාලේඛන අනුව මේ ප්රමාණය සමස්ත ආසියානු අලි ප්රමාණයෙන් දහයෙන් එකකට වඩා අධික විය යුතුය*. අපේ රටේ ජනගහන ඝනත්වයද ඉහළ වන බැවින් අපේ රට ඇතුළත අලි-මිනිස් ගැටුමක් ඇතිවීම ස්වාභාවිකය. දිනෙන් දින වැඩිවන මිනිස් ජනගහනයත් සමඟ මේ ගැටලූව උග‍්‍රවීමට ඉඩ ඇති බැවින් එය වළක්වා ගැනීම අද දවසේ අප හමුවේ ඇති අභියෝගයයි. මේ නිසා උක්ත තත්ත්වය පිළිබඳව සාකච්ඡුා කිරීම කාලෝචිත වේ.
මේ සමඟ ඇති පළමු වගුවේ දැක්වෙන්නේ විවිධ මූලාශ‍්‍රය යොදාගනිමින් මෑත වර්ෂ අටක පමණ කාලය ඇතුළත සිදුවූ අලි මරණ ප‍්‍රමාණයයි.
1 වගුව: අලි මරණ ප්රමාණය
(මූලාශ‍්‍රය: වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ දත්ත යොදාගත් පුවත්පත් හා වෙනත් ලිපි)
අලි-මිනිස් ගැටුමේ වර්ධනය
ඉහත කී වගුව නිරීක්ෂණය කිරීමේදී අපට අලි-මිනිස් ගැටුමේ වර්ධනය පිළිබඳ කැපීපෙනෙන අවස්ථා දෙකක් හඳුනාගත හැකි බව පෙනේ. ඉන් පළමුවැන්න 2006 හා 2008 අතර කාලයේදී අලි මරණ ප්රමාණය සැලකිය යුතු මට්ටමකින් ඉහළ යෑමයි. මීට හේතු කිහිපයක් තිබිය හැකිය. ඉන් පළමුවැන්න වන්නේ 2009 දක්වා මෙරට උතුරු හා නැගෙනහිර පළාත්වල පැවැති ත‍්‍රස්තවාදී ගැටුම් නිසා අදාළ පළාත්වල හා තදාසන්න ප්රදේශවල ජනතාව වාසය කළේ අඩු වශයෙනි. ගොවිබිම් හා ජනාවාස විශාල ප්රමාණයක් අත්හැරදමා තිබිණි. එහෙත් ගැටුම් ක‍්‍රමයෙන් නිමාවෙද්දී මේ ප්රදේශවල නැවත පදිංචි කිරීම හා වගා කටයුතුද ආරම්භ විය. විශේෂයෙන් නැගෙනහිර පළාතේ හා තදාසන්න ප්රදේශවල මේ තත්ත්වය දැකිය හැකිවිය. දශක දෙකක් පමණ කාලයක් තිස්සේ අලි-ඇතුන් හා වෙනත් වනසතුන්ට කැපවී තිබූ බිම්වල නැවතත් මිනිසුන් පදිංචිවීම හා වගා කිරීමත් සමඟ අලි-මිනිස් ගැටුම ඉහළ ගියේය. අනෙක් අතට ගැටුම් පැවැති සමයේදී මේ පළාත්වල මෙන්ම ඊට ආසන්න ප්රදේශවල මියගිය අලි ඇතුන් පිළිබඳ නිවැරදි සංඛ්‍යාලේඛන බලධාරීන්ට ලැබුනේද යන්නය.
එසේම මේ වගුවට අනුව 2011 හා 2012 වර්ෂවල අලි මිනිස් ගැටුමෙන් මියගිය අලින්ගේ ගණන, ඊට පෙර වසර දෙකක කාලය (2009 හා 2010) හා සංසන්දනය කරන විට සියයට 10කින් පමණ ඉහළ ගොස් ඇති බවක් පෙනේ. මේ අනුව මෑත වසර දෙක තුළ අලි-මිනිස් ගැටුමේ වර්ධනයක් ඇති වී තිබෙන බව පෙනේ.
අලි මරණවලට හේතු මොනවාද?
මේ ලිපිය සමඟ ඇති දෙවන වගුව සකස් කර ඇත්තේ 2008-2010 අතර කාලයේදී ඇතිවූ අලි මරණවලට හේතුවූ කරුණු විමසා බැලීමෙනි.
2 වගුව: අලි මරණ සඳහා බලපා ඇති හේතු
(මූලාශ‍්‍රය: උපුටා ගැනීම - 2011දී Gajah 35 වෙළුමේ පළවූ Current Status of Asian Elephants in Sri Lanka ලිපිය)
2008-2010 අතර කාලයේදී සිදුවූ අලි මරණ සඳහා බලපෑ හේතු අතරින් 47.5%කට ආසන්න ප‍්‍රමාණයකට හේතු වී තිබුනේ වෙඩිතැබීම්ය. එහෙත් එහි යම් අඩුවීමක් දැකිය හැකිය. 2012 වර්ෂයේදී වෙඩිතැබීම් නිසා මරණයට පත්ව ඇති අලින් ගණන 44ක් බව වාර්තාවක සඳහන් විය. වෙඩි වැදී මියයන අලි ගණන අඩුවී ඇතත් අලි මරණ ප්රමාණය ඉහළ ගොස් තිබේ. ඒ කෙසේද? උක්ත පුවතට අනුව හක්ක පටාස් නිසා සිදුවන මරණ ප්රමාණය ක‍්‍රමයෙන් වර්ධනය වෙමින් ඇත. වනජීවී දෙපාර්තමේන්තුවට අනුව හක්ක පටාස් නිසා සිදුවන අලි මරණ වාර්තා වන්නේ 2010 වර්ෂයේ පටන්ය. එහෙත් එවැනි මරණ ඊට පෙර පටන් වාර්තා වී ඇති බවට සාධක ඇති අතර මේ උපක‍්‍රමය ත‍්‍රස්ත ගැටුම් අවසානයේදී වර්ධනය වෙමින් ඇති බව පෙනේ. 2010 වර්ෂයේ 11ක් ලෙස පැවැති හක්ක පටාස් අලි මරණ ගණන 2011දී 36ක් දක්වාද 2012දී මේ අගය 35 දක්වා වර්ධනය වී තිබේ. පෙර සඳහන් වගුවේ දත්ත අනුව අනෙක් හේතු නිසා සිදුවන අලි මරණ ගණනට අමතරව මේ අමානුෂීය ක‍්‍රියාමාර්ගය මෑත කාලයේදී වැඩි වී ඇති අලි මරණවලට හේතුවී ඇති බව පෙනේ. සතුන් දඩයම සඳහා මෙන්ම වගා පාලූ කරන ඌරන් වැනි සතුන් මරා දැමීම සඳහා හක්ක පටාස් ඇටවීම සිදුවේ. (හක්ක පටාස්වලින් සිදුන හානිය හා එය වැළැක්වීමේ අවශ්‍යතාවය පිළිබඳව අප ලියූ ලිපියක් 2011-06-08 දින විදුසර පුවත්පතේ පළවිය.)
අලි මරණ සඳහා බලපාන ප්රධාන කරුණ
මේ සියල්ල අනුව අපට පෙනෙන්නේ අලි මරණ ප්රමාණය සැලකිය යුතු තරම් වන බවය. වනජීවී දෙපාර්තමේන්තුවේ 2011 අලි සංගණනයෙන් අනාවරණය වූ සංඛ්‍යා නිවැරදි නම්, මෙරට වාසය කරන අලි ගහනයෙන් 4%කට අධික ප්රමාණයක් වාර්ෂිකව මියයන බව පෙනේ. එය සැලකිය යුතු අගයකි.
අපට කියැවීමට ලැබුණු පුවත් වාර්තා අනුව 2012 වර්ෂයේදී සිදුවූ අලි මරණ අතරින් වැඩිම ප්රමාණයක් වාර්තා වන්නේ මහවැලි වනජීවී කලාපයෙන් හා වයඹ වනජීවී කලාපයෙනි. එ් 66ක් හා 61ක් ලෙසය. මේ වර්ෂයේදී අලින්ගේ ප්රහාරවලින් සිදුවූ මිනිස් මරණ ප්රමාණය 66ක් වන අතර ඉන් 36ක් වාර්තා වන්නේ වයඹ හා මහවැලි වනජීවී කලාපවලිනි. මේ කලාප දෙකේ පිහිටීම සැලකූ විට එ්වා මෙරට කෘෂිකර්මයේලා අතිශයින් වැදගත් ප්රදේශ වේ. හක්ක පටාස්, විදුලි සර යෙදීම, වෙඩිතැබීම හා වසදීම වැනි උපක‍්‍රමවලින් වැඩි වශයෙන් අලි මරා දමන්නේද මේ වගා බිම් ආශ්රිත ප‍්‍රදේශවලය.
එසේම 2012 වර්ෂයේ පැවැති දැඩි නියඟය අලි-මිනිස් ගැටුම වර්ධනය වීමට යම් ආකාරයකින් බලපාන්නට ඇත. නියඟය නිසා අලින් ආහාර මෙන්ම ජලය සොයා වෙනත් ප්රදේශවලට, විශේෂයෙන් ගොවිබිම් ප්රදේශවලට පැමිණීම සිදුවිය හැකිය.
මේ අනුව අලි ඇතුන්ගේ මරණ ප්රමාණය මෑත කාලයේ ඉහළයෑමට බලපා ඇති හේතු අතර අලින් වගා බිම්වලට පිවිසීම නිසා ඇතිවන ගැටුම වැදගත් තැනත් ගන්නා බව පෙනේ.
ගැටුමට විසඳුම්
අලි-මිනිස් ගැටුම විසඳුමක් නැති ගැටලූවක් නම් නොවේ. කෙසේ වෙතත් මෙහිදී වැදගත් වන තවත් කරුණක් නම් ගැටලූවට විසඳුම් දීමට නම් අප ගැටලූවේ මුල සොයා ගත යුතු වීමය. මෙරට අලි-මිනිස් ගැටුමට වැඩි වශයෙන් හේතුවන්නේ අලින් විසින් මිනිසුන්ගේ වගාබිම් ආක්රමණය කිරීම හා වගාබිම් පාලූ කිරීමය. එ් කවරක් නිසාදැයි අප විමසා බැලිය යුතුය. මෙහිදී අප අමතක නොකළ යුතු කරුණ වන්නේ මින් පෙර අලි ඇතුන් විසූ බිම් ප්රදේශ මේ වන විට ගොවිබිම් හා වගාබිම් බවට පත්කර ඇති බවය. එ් නිසා අප විසඳුමක් සෙවිය යුතු වන්නේ එතැන සිට බව පෙනේ.
එහෙත් මේ ගොවිබිම් හා ජනාවාස ව්‍යාප්ත වී ඇති බැවින් අපට එ්වා යළිත් ආපස්සට ගැනීමට නොහැකිය. එය රටේ ජනතාවගේ ආර්ථිකයට මෙන්ම ආහාර සුරක්ෂිතතාවයටද බලපාන වැදගත් සාධකයකි. එසේ නම් අලි ඇතුන්ගේ පැවැත්මට හානි නොවන ආකාරයෙන් වගා බිම් හා ජනාවාස පවත්වාගැනීමට උපක්රම යෙදීම අවශ්‍යය. මෙහිදී වැදගත් වන විවිධ උපක්රම මෑත කාලයේදී අපේ රටේද අත්හදා බලා තිබෙන අතර නැතහොත් අත්හදා බැලෙමින් පවතී. මේ ඇතැම් උපක්රම බෙහෙවින් සාර්ථක වී ඇත. විදුලි වැට පමණක් නොව ජෛව වැට ආදි උපක‍්‍රමවල ඇති වැදගත්කට අමුතුවෙන් කිව යුතු නැත. එසේම මේ සඳහා ප‍්‍රජා සහභාගිත්වයද බෙහෙවින් වැදගත්ය.
අනෙක් අතට තවත් වැදගත් කරුණක් වන්නේ මේ ගැටුමට මැදැහත්ව ඇති ජනතාව අතර අලි ඇතුන් පිළිබඳ ඇති ආකල්පය වෙනස්වීමේ ඇති වැදගත්කමය. අලි ඇතුන්ද අපේ පරිසරයේ කොටසක් බව ජනතාව අතර තිබිය යුතු ආකල්පයක් වන්නේය. අලි ඇතුන් සමඟ අපේ පරිසරය බොදාගැනීමට අපට හැකියාව තිබිය යුතුව තිබේ. මේ හැඟීම ජනතාව අතරින් තරමක් ඈත්ව ඇති බව පෙනේ. මෙරට මෑත කාලයේ ක්රියාත්මක වී ඇති සංවර්ධන ප‍්‍රතිපත්තිද මේ සඳහා යම් පමණකින් හෝ හේතු වී ඇති බවක් පෙනේ.
සමස්තයක් ලෙස ගතහොත් වර්තමාන තත්ත්වය අනුව අලි-මිනිස් ගැටුමට එක් තනි විසඳුමක් නොමැති බව පෙනේ. මේ දක්වා ගෙන ඇති පියවර සියල්ල සමාලෝචනය කර ගැටලූවේ ස්වභාවය අනුව එ්වා අවශ්‍ය තැනට යොදාගැනීම කළ යුතුව තිබේ. එක් තැනක අසාර්ථක වූ විසඳුමක් තවත් තැනක සාර්ථක වීමට හැකියාව පවතී. මේ නිසා විවිධ ප්රදේශ සඳහා විවිධ විසඳුම් සපයන බහුවිධ විසඳුම් සහිත විවෘත ප්රවේශයක් යොදාගැනීම කෙරේ බලධාරීන්ගේ අවධානය යොමු විය යුතුය.
නොඑසේ නම් සිදුවිය හැක්කේ අපේ රටට ආඩම්බරයක් ගෙනදුන් අලි සම්පත අපට තවදුරටත් අහිමිවීමය.
Not available online.
Friday, February 24, 2012
මිනිසුන්ට ගැටලුවක් වෙමින් ඇති අලි ...
පසුගියදා ලුණුගම්වෙහෙර වැලිගත්ත ප්‍රදේශයේ ඇති වූ අවාසානාවන්ත සිදුවීම පිළිබඳව ජනමාධ්‍යවලින් මේ වන විට බෙහෙවින් සාකච්ඡාවට ලක්ව තිබේ. මා මේ සඳහන් කරන්නේ අලියකු පහරදීමෙන් තරැණියක මියයෑම සමග ඇති වූ ජනතා උද්ඝෝෂණය හා ඉන් අනතුරුව ඇති වූ තත්ත්වය පිළිබඳවය. මේ සිදුවීම ජීවිතයක් අහිමි වීමෙන් ඇති වූ සැබෑ ශෝකයේ ප්‍රතිරාවයක් සේ සැලකිය හැකිය.
අලි වාසය කරන්නේ වනාන්තරවල හා ආරක්ෂිත ප්රදේශවල පමණක් නම් මේ ගැටලු කිසිත් ඇති නොවේ. ඒ අදාළ ප්රදේශ සීමා කර ආරක්ෂා කළ හැකි නිසාය. එහෙත් මිනිසුන් වන අප විසින් ඇති කර තිබෙන සීමා අලින්ට අදාළ නොවේ. මෙරට අලින් සැලකිය යුතු පිරිසක් වාසය කරන්නේ ආරක්ෂිත ප්‍රදේශවලින් පිටතය. නැතහොත් ඔවුන් කලින් කලට ආරක්ෂිත ප්‍රදේශවලින් පිටතට ගමන්කරන බව දැකිය හැකිය. මේ අනුව ඔවුන් ආරක්ෂා කිරීම ගැටලුවක් වන බව පැහැදිලිය. ඒ අනුව ගැටලුව සඳහා එක් විසඳුමක් නොමැති බව පැහැදිලිය.
නිදසුනක් ලෙස හම්බන්තොට ප්‍රෙද්ශයේ හුදකලාව මිනිස් අනාවාස අතර කොටුවී සිටින අලින් ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා අදාළ ගම්මාන ආරක්ෂා වන සේ විදුලි වැට ඉදිකිරීමට යෝජනාවක් තිබූ බව අපට මතකය.
මෙසේ වන්නේ ඇයි? අලි-ඇතුන් සමඟ සහයෝගයෙන් ජීවත් වීමට අපට නොහැකිද? මෙය අද දිනයේ විමසා බැලිය යුතු කරුණකි. අපේ රටේ අලි-මිනිස් ගැටුම බොහෝ දිගු කාලයක් තිස්සේ පවතින්නටය ඇති බව ඓතිහාසික සාධක අනුව පෙනෙන අතර වර්තමානයේ හෝ ඒ සඳහා සාර්ථක විසඳුමක් හෝ විසඳුම් සොයා ගත යුතුව තිබේ. යළිත් අවධාරණය කළ යුත්තේ මිනිසුන් මෙන්ම අලින් රැකගතහැකි විසඳුමක් අලි ගැටලුවට ලබාදීම අත්‍යවශ්‍ය බවය.
වැඩි විස්තර - අපේ රටේ අලි ඇතුන් ගේ අනාගතය (http://www.vidusara.com/2011/08/10/feature1.html)
ධනේෂ් විසුම්පෙරුම
2012-02-24
අලි වාසය කරන්නේ වනාන්තරවල හා ආරක්ෂිත ප්රදේශවල පමණක් නම් මේ ගැටලු කිසිත් ඇති නොවේ. ඒ අදාළ ප්රදේශ සීමා කර ආරක්ෂා කළ හැකි නිසාය. එහෙත් මිනිසුන් වන අප විසින් ඇති කර තිබෙන සීමා අලින්ට අදාළ නොවේ. මෙරට අලින් සැලකිය යුතු පිරිසක් වාසය කරන්නේ ආරක්ෂිත ප්‍රදේශවලින් පිටතය. නැතහොත් ඔවුන් කලින් කලට ආරක්ෂිත ප්‍රදේශවලින් පිටතට ගමන්කරන බව දැකිය හැකිය. මේ අනුව ඔවුන් ආරක්ෂා කිරීම ගැටලුවක් වන බව පැහැදිලිය. ඒ අනුව ගැටලුව සඳහා එක් විසඳුමක් නොමැති බව පැහැදිලිය.
නිදසුනක් ලෙස හම්බන්තොට ප්‍රෙද්ශයේ හුදකලාව මිනිස් අනාවාස අතර කොටුවී සිටින අලින් ආරක්ෂා කර ගැනීම සඳහා අදාළ ගම්මාන ආරක්ෂා වන සේ විදුලි වැට ඉදිකිරීමට යෝජනාවක් තිබූ බව අපට මතකය.
මෙසේ වන්නේ ඇයි? අලි-ඇතුන් සමඟ සහයෝගයෙන් ජීවත් වීමට අපට නොහැකිද? මෙය අද දිනයේ විමසා බැලිය යුතු කරුණකි. අපේ රටේ අලි-මිනිස් ගැටුම බොහෝ දිගු කාලයක් තිස්සේ පවතින්නටය ඇති බව ඓතිහාසික සාධක අනුව පෙනෙන අතර වර්තමානයේ හෝ ඒ සඳහා සාර්ථක විසඳුමක් හෝ විසඳුම් සොයා ගත යුතුව තිබේ. යළිත් අවධාරණය කළ යුත්තේ මිනිසුන් මෙන්ම අලින් රැකගතහැකි විසඳුමක් අලි ගැටලුවට ලබාදීම අත්‍යවශ්‍ය බවය.
වැඩි විස්තර - අපේ රටේ අලි ඇතුන් ගේ අනාගතය (http://www.vidusara.com/2011/08/10/feature1.html)
ධනේෂ් විසුම්පෙරුම
2012-02-24
Wednesday, August 10, 2011
අපේ රටේ අලි ඇතුන් ගේ අනාගතය
ධනේෂ් විසුම්පෙරුම
විදුසර, 2011.08.10
http://www.vidusara.com/2011/08/10/feature1.html
අලි ඇතුන් යනු මෙරට වාසය කරන වනජීවීන් අතර වැඩි ම ආකර්ෂණයක්‌ දිනාගත් සත්ත්ව විශේෂය බවට සැකයක්‌ නොමැත. ඒ සඳහා කරුණු කිහිපයක් හේතු වී තිබේ. අලියා යනු ගොඩබිම වෙසෙන විශාලතම සත්ත්වයා වන අතර බුද්ධිමත් සතෙක්‌ ද වේ. එසේ ම ඔවුන් ගේ බුද්ධිය හා සමාජශීලී හැසිරීම ඔවුන් කෙරෙහි ඇති ආකර්ෂණය තවත් වැඩි කර තිබේ. එපමණක්‌ නො ව සංස්‌කෘතික වශයෙන් ද අලි ඇතුන් අපට බොහෝ සේ සමීප වේ. මේ කරුණු අලි ඇතුන් සංචාරක ආකර්ෂණයක්‌ වීමට ද හේතු වී තිබේ. අනෙක් අතට අලි-මිනිස් ගැටුම ද අලින් පිළිබඳව ඇති අවධානය තවත් වර්ධනය කිරීම සඳහා ද හේතු වී තිබේ.
අලි ඇතුන් යනු මෙරට වාසය කරන වනජීවීන් අතර වැඩි ම ආකර්ෂණයක්‌ දිනාගත් සත්ත්ව විශේෂය බවට සැකයක්‌ නොමැත. ඒ සඳහා කරුණු කිහිපයක් හේතු වී තිබේ. අලියා යනු ගොඩබිම වෙසෙන විශාලතම සත්ත්වයා වන අතර බුද්ධිමත් සතෙක්‌ ද වේ. එසේ ම ඔවුන් ගේ බුද්ධිය හා සමාජශීලී හැසිරීම ඔවුන් කෙරෙහි ඇති ආකර්ෂණය තවත් වැඩි කර තිබේ. එපමණක්‌ නො ව සංස්‌කෘතික වශයෙන් ද අලි ඇතුන් අපට බොහෝ සේ සමීප වේ. මේ කරුණු අලි ඇතුන් සංචාරක ආකර්ෂණයක්‌ වීමට ද හේතු වී තිබේ. අනෙක් අතට අලි-මිනිස් ගැටුම ද අලින් පිළිබඳව ඇති අවධානය තවත් වර්ධනය කිරීම සඳහා ද හේතු වී තිබේ.
කෙසේ වෙතත් මේ දිනවල ජනමාධ්‍ය ඔස්‌සේ අලි ඇතුන් පිළිබඳව වැඩි අවධානයක්‌ යොමු වී ඇත්තේ අලි සංගණනය නිසාත් පෙරහැර සමය නිසාත් ය. එසේ ම පසුගිය සති කිහිපය තුළ මිය ගිය ප්‍රකට හීලෑ අලි දෙදෙනකු නිසා ද මේ අවධානය තවදුරටත් පුළුල් වී ඇත.
අලි සංගණනය
අලින් පිළිබඳ සංගණනයක්‌ වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුව විසින් අගෝස්‌තු 11 වැනි දින (හෙට දින) ආරම්භ කිරීමට නියමිත ය. මේ පිළිබඳව අනාවරණය වී ඇති කරුණු අනුව මේ සංගණනය පැවැත්වීමට අදහස්‌ කර ඇත්තේ ආරක්ෂිත ප්රදේශ මෙන්ම විශාල වශයෙන් අලින් ගැවසෙන ස්‌ථාන ගණනාවක්‌ පදනම් කරගනිමිනි. ඒ සඳහා ජාතික වනෝද්‍යාන දින තුනක්‌ පමණ කාලයක් වසා තැබීමට ද නියමිත ය. මේ කාර්යය සඳහා තුන් දහසකට අධික පිරිසක් ද සහභාගි වීමට නියමිත ය. මිලියන විස්‌සක පමණ මුදලක්‌ මේ සඳහා වැය වේ. මේ සංගණනයේ අරමුණ සමස්ත අලින් ප්රමාණය ගණනය කිරීම ය. මෙහි දී යොදාගන්නේ ඍජු නිරීක්‌ෂණ මත පදනම් ව අලින් ගණනය කිරීමකි. ඒ ජල ප්‍රභව මත පදනම් වූ ක්‍රමවේදයකි.
මෙරට වාසය කරන අලි ඇතුන් ගණන පිළිබඳව ද විවිධ ඇස්‌තමේන්තු තිබේ. ඇතැම් සංඛ්‍යාලේඛන අනුව එය 2,500ත් 4,000ත් අතර ප්‍රමාණයකි. වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවට අනුව මේ ප්රමාණය 5,000-6,000 අතර වේ.
වනජීවී සංරක්ෂණ දෙපාර්තමේන්තුවේ ප්‍රකාශවලට අනුව මේ සංගණනයෙන් ලබා ගන්නා තොරතුරු අලින් සංරක්ෂණ කළමනාකරණ සැලැස්‌මක්‌ සැදීම සඳහා යොදාගන්නා බව ද ප්‍රකාශ වී තිබේ. එසේ නම් උක්ත සංගණනයෙන් ලබා ගන්නා දත්ත නිවැරැදි විය යුතු ය. එසේ නැත හොත් ඒ මත පදනම් ව සකසන කළමනාකරණ සැලැස්‌ම ද අඩුපාඩුවලින් යුක්‌ත විය හැකි ය.
අලින් සංගණනයක්‌ යනු සරල කාර්යයක්‌ නො වේ. ඒ කරුණු කිහිපයක් නිසා ය. අපේ රටේ ද සෙසු ආසියානු අලින් වාසය කරන රටවල ද අලින් දැකිය හැකි ස්‌වාභාවික පරිසරයේ දී ඔවුන් Rජුව ගණනය කිරීම තරමක් අසීරු ය. ඇතැම් විට එය තරමක් ඝන වනාන්තරයක්‌ විය හැකි ය. එසේ ම අලින් මිනිසුන් දුටු විට දක්‌වන ප්‍රතිචාරය විවිධ විය හැකි වීම ය. මිනිසුන් මඟහැර යැම ඔවුන් ගේ මූලික ක්‍රියා පිළිවෙතකි. මේ නිසා අලින් ගණනය කිරීමට බොහෝ විට යොදාගනු ලබන්නේ වක්‍ර ක්‍රියා පිළිවෙත් ය. ඒ අතර අලි බෙටි ගණනය කිරීම වැනි ක්‍රියාමාර්ග ද වේ. කෙසේ වෙතත් මේ සියලූ ආකාරයේ ක්‍රියා පිළිවෙත්වල දෝෂ දැකිය හැකි අතර ඒවායේ අඩුපාඩු සැලකිය යුතු තරමින් සාකච්ඡාවට ලක්‌ වී තිබේ.
ජල මූලාශ්‍ර මත පදනම්ව අලි ඇතුන් ගණනය කිරීම ද එතරම් පහසු කටයුත්තක්‌ නම් නො වේ. එහි දී අලි ඇතුන් ජලය පානය කිරීම සඳහා පැමිණෙන සියලූ ජල ප්‍රභව ආවරණය විය යුතු ය. මේ සතුන් දෙවරක්‌ ගණනය කිරීම වැළැක්‌වීමට ද කටයුතු කළ යුතු වේ. විශේෂයෙන් මෙරට ජීවත් වන වන අලින් අතරින් වැඩි පිරිසක් වාසය කරන්නේ වනෝද්‍යානවලින් පිටත වන බැවින් එය වැඩි සැලකිල්ලකට ලක්‌ විය යුතු කරුණකි. මේ පිළිබඳව ද අදාළ බලධාරීන් යම් අවධානයක්‌ යොමු කර ඇති බව පෙනේ.
මේ සංගණණය පිළිබඳව අපට ඇති වන බරපතළ ම ගැටලූවට හේතු වන්නේ ඇතැම් මාධ්‍යවලට ඇමැතිවරයා පවසා තිබූ ප්‍රකාශයකි. ඒ විහාර හා දේවාලවලට ලබා දීමට යෝග්‍ය අලි පැටවුන් හඳුනාගැනීමක්‌ ද මේ සංගණනයේ දී සිදු කරන බව ය. මෙය එක්‌තරා ආකාරයකට බළලා මල්ලෙන් එළියට පැනීමකි. එය එසේ නම් මේ සංගණනය පිළිබඳව තවදුරටත් සාකච්ඡා කිරීමේ ප්‍රයෝජනයක්‌ නොමැත. මේ ඉතා කණගාටුදායක හා බරපතළ වූ තත්ත්වයකි. වනජීවී දෙපාර්තමේන්තුව අලි ගාලක්‌ පැවැත්වීමේ මූලික පෙරහුරුවක යෙදෙනවා වැනි ය.
අලි - මිනිස් ගැටුම
අලි මිනිස් ගැටුම වැළැක්‌වීම මෙරට අලි ඇතුන් සංරක්‌ෂණය හා සම්බන්ධව වැදගත් කරුණක් වේ. සාමාන්‍යයෙන් එක් වසරක දී මිය යන අලින් ගේ ගණන 150කට අධික ය. මෙය කාලයත් සමග වර්ධනය වී ඇත. එහෙත් 2011 වර්ෂයේ ජූනි මාසය දක්වා ගත වී ඇති කාලය තුළ අලි ඇතුන් 148ක් පමණ පිරිසක් මිය ගොස් තිබේ. මේ වසරේ පැවැති ආන්තික කාලගුණ තත්ත්වය හා හක්ක පටාස් වැනි කුරිරු උපක්රම සුලබ වීම ද ඊට හේතුවක්‌ වී ඇති බව පෙනේ.
එමෙන් ම අලින් ගේ ප්‍රහාරවලට ලක්‌ ව මිය යන මිනිසුන් ප්රමාණය ද සුළුපටු නො වේ. සාමාන්‍යයෙන් වසරකට මිනිසුන් 60කට අධික පිරිසක් අලින් ගේ ප්රහාරවලින් මිය යන බව වාර්තා වී තිබේ. මේ සියලු දෙනා ම මිහි මත ජීවත් වීමේ අයිතිය රැගෙන උපන්නවුන් වන බැවින් අපට මේ තත්ත්වය අමතක කළ නොහැකි ය.
අලි මිනිස් ගැටුමට එක් ප්රධාන හේතුවක්‌ වන්නේ මිනිසුන් විසින් අලින් ජීවත් වන ප්රදේශ ආක්රමණය කරනු ලැබීම ය. කෘෂිකාර්මික අවශ්‍යතා මේ සඳහා ප්රධාන හේතු වේ. වනගතව හා අලින් ගේ වාසභූමි ලෙස පැවැති බොහෝ ප්රදේශ කෘෂි ව්‍යාපාර හා ජනාවාස සඳහා මිනිසුන් විසින් ආක්රමණය කරනු ලැබ තිබේ. මෑත කාලයේ දී මහවැලි ප්‍රදේශවලින් හා උතුරු නැඟෙනහිර ප්‍රදේශවලින් වැඩි ගැටුම්කාරී තත්ත්වයක්‌ වාර්තා වීම මේ සඳහා නිදසුනකි.
අලින් පිළිබඳ ප්‍රතිපත්තිය කෙසේ විය යුතු ද?
අලින් සංරක්‌ෂණය කිරීම සඳහා ගන්නා කුමන පියවරක දී වුවත් සැලකිය යුතු කරුණු කිහිපයක් තිබේ. ඉන් පළමුවැන්න වන්නේ අපේ රටේ ජීවත් වන අලින් අතරින් අඩකටත් වැඩි සංඛ්‍යාවක්‌ ජීවත් වන්නේ ආරක්ෂිත ප්‍රදේශවලින් පිටත බව ය. නිදසුනක් ලෙස හම්බන්තොට දිස්‌ත්‍රික්‌කයේ හා වයඹ පළාතේ ජීවත් වන අලි ගහන දැක්‌විය හැකි ය. අලි සංරක්‌ෂණයේ දී මේ බව අමතක කළ නොහැකි ය.
එහෙත් අපට අසන්නට දකින්නට ඇති ඇතැම් කරුණු අනුව පෙනෙන්නට තිබෙන්නේ අලින් ආරක්ෂා කිරීමේ සැලසුම්වල දී මේ බව නො සලකා හැර ඇති බවකි. ඒ අනුව අලි ඇතුන් ජාතික වනෝද්‍යානවලට ගාල් කිරීමේ ප්‍රයත්නයක්‌ දියත් වෙතැයි පෙනෙන්නට තිබේ. වනෝද්‍යානවල අලින්ට අවශ්‍ය තරම් ආහාර හා ජලය ලබා දීමට අපේක්‌ෂා කරන බවක් වනජීවී අමාත්‍යවරයා පවසා තිබිණි. මෙය සංචාරක ආකර්ෂණයක්‌ ලෙස සලකා ක්රියාත්මක කරන්නක්‌ බව ද පෙනේ.
එහෙත් මෙය කෙතරම් ප්‍රායෝගික වේ ද යන්න අපට නම් ගැටලූවකි.
අලි ඇතුන් යනු ප්රමාණයෙන් සීමිත ආරක්ෂිත ප්රදේශ කිහිපයකට ගාල් කර ආරක්ෂා කළ යුතු සතුන් පිරිසක් නො වේ. අධ්‍යයන ගණනාවකින් පෙන්වා දී ඇති පරිදි අලි ඇතුන් සැලකිය යුතු ප්‍රදේශයක ගමන් කරමින් තම ආහාර හා ජල අවශ්‍යතා සපුරා ගන්නා සත්ත්ව විශේෂයකි. ඔවුන් ගේ දේහය පවත්වා ගැනීමට හා ශක්‌තිය ලබා ගැනීම සඳහා අධික ආහාර හා ජල ප්රමාණයක් අවශ්‍ය වේ. සාමාන්‍යයෙන් අලියකුට එක් දිනකට කිලෝග්රෑම් 150ක පමණ ආහාර ප්රමාණයක් ද ජලය ලීටර් 120ක් පමණ ද අවශ්‍ය වේ. මේ නිසා අලින් සැලකිය යුතු ප්‍රදේශයක සංචරණය කරන බව පෙනේ. ඇතැම් විට වියළි හා තෙත් කාලවල දී මේ සංචරණ ප්‍රදේශය වෙනස්‌ වේ. මේ නිසා ඇතැම් වකවානුවල දී ආරක්ෂිත ප්‍රදේශවලින් පිටත පැමිණීම සිදු වේ.
මෙවැනි අවස්‌ථාවක දී අදාළ අලින් ගේ පැවැත්ම තහවුරු කිරීම සඳහා ඔවුන් ගේ සංචරණ රටාව වටහාගත යුතු ය. මේ සඳහා ඇති හොඳ ම නිදසුන යාල-නිමලව අතර සංචරණයේ යෙදුණු අලි රංචුවේ ඉරණමයි. වියළි කාලයේ දී මේ අලි රංචුව යාල වනෝද්‍යානයෙන් පිටතට පැමිණි අතර යාල හා නිමලව අතර විදුලි වැට ඉදි කිරීමෙන් පසුව ඔවුන් ගේ මේ ගමන්මඟ අවහිර විය. එහි ප්‍රතිඵලයක්‌ ලෙස මේ අලි රංචුවේ වැඩි පිරිසක් කණගාටුදායක ඉරණමකට මුහුණ දී තිබේ. එයට එක් හේතුවක්‌ වූයේ ඔවුන් සීමා වූ ප්‍රදේශයේ ආහාර ප්‍රමාණවත් නො වීම ය.
මේ අනුව අපේ ආරක්ෂිත ප්රදේශවල සියලූ ම අලි ඇතුන් රඳවා ගත හැකි ද යන්න ගැටලූ සහගත ය. ඒ වනෝද්‍යානවල පවා ජීවත් විය හැකි අලි ඇතුන් ගේ ප්‍රමාණයට සීමා තිබිය හැකි ය. නිදසුනක් ලෙස උඩවලවේ ජීවත් වන අලින් ගේ ප්රමාණය ඇතැම් කාල වකවානුවල දී 800-1100 අතර ප්රමාණයක් බව මෑත දී පළ වූ අධ්‍යයන වාර්තාවක්‌ මගින් හෙළි වී තිබේ. මේ අධ්‍යයනය වසර පුරා සිදු කරන ලද නිරීක්‌ෂණ මත පදනම් ව සිදු කරන ලද්දකි. එය එතෙක්‌ උඩවලවේ ඇතැයි සැලකුණු වන අලින් සංඛ්‍යාව මෙන් දෙගුණයක්‌ පමණ වේ. මෙය වසර පුරා විවිධ වන්නේ අලින් කලින් කල මේ ප්‍රදේශය අවට ප්රදේශවලට සංක්‍රමණය වන නිසා ය. උඩවලව වනෝද්‍යානය තුළ පරිසරයට අලින් ගෙන් සිදු වන බලපෑම නිරීක්ෂණය කිරීමෙන් මේ අලින් ප්රමාණය ඊට දරාගත හැකි ද යන්න තීරණය කළ හැකි ය. අපේ වනෝද්‍යානවලට දරාගත හැකි අලින් ගණන පිළිබඳව මීට වඩා වැඩි අවබෝධයක්‌ අපට අවශ්‍ය බව පැහැදිලි ය.
ආරක්ෂිත ප්‍රදේශවලින් පිටත සිටින අලින් ආරක්ෂිත ප්රදේශවලට පන්නා දැමීමේ සාර්ථකත්වය පිළිබඳව ද ගැටලූ පවතී. අධික වියදමක්‌ දරා පසුගිය දිනවල සිදු කරන ලද එවැනි අලින් එළවීම් කිහිපයක් ද අසාර්ථක වූ බව පුවත්පත්වල වාර්තා වී තිබිණි. බාධකයක්‌ නොමැති නම් අලින් ආපසු පැමිණීම වැළැක්‌වීම අසීරු ය.
අනෙක් අතට අපේ වනෝද්‍යාන හා අභයභූමිවල ඇති ආරක්ෂිත තත්ත්වය ද ඇතැම් විට ගැටලූ සහිත ය. අලි ඇතුන් හා වෙනත් වනජීවීන් වෙනුවෙන් වෙන් කරන බිම් ප්රදේශ පසුව මිනිසුන් විසින් ආක්රමණය කරනු ලැබීම සිදු කළ හොත් එය එතරම් යෝග්‍ය කරුණක් නො වේ. එවැනි දේ අද ද සිදු වන බව සෝමාවතී වනෝද්‍යානයෙන් අසන්නට ලැබේ. එය කණගාටුදායක කරුණකි.
මේ කරුණු අනුව පෙනෙන්නේ අලි ඇතුන් සංරක්‌ෂණය කිරීමට අවශ්‍ය නම් එය සිදු කළ යුත්තේ අලි ඇතුන් ගේ හැසිරීම් හා අවශ්‍යතා තේරුම් ගැනීමෙන් පමණක් බව ය. අලින් සඳහා වූ ආරක්ෂිත ප්රදේශ නිර්ණය කළ යුත්තේ අපේ අවශ්‍යතාව මත නො වේ. ඒ සඳහා අලින් ගේ ජීවන රටාව තේරුම් ගත යුතු වේ. කළ යුත්තේ අලින් ගේ ස්‌වාභාවික ව්‍යාප්තිය තේරුම් ගෙන ඒ අනුව අපේ සැලසුම් සකස් කිරීම බව පෙනෙන්නට තිබේ. එවැනි ප්‍රායෝගික යෝජනා ඉදිරිපත් ව ඇතත් ඒවා ක්රියාත්මක කෙරෙන බවක් අපට නම් පෙනෙන්නට නැත.
එසේ ම අවසන් වශයෙන් කිව යුත්තේ අලි ඇතුන් සංරක්‌ෂණය කළ යුත්තේ ඔවුන් මේ පරිසරයේ ම කොටසක් වන නිසාත්, අප මේ භූමිය ඔවුන් සමග බෙදා ගන්නවා පමණක් නිසාත් ය. මිහිඳු හිමියන් විසින් මෙරට පාලකයා ව සිටි දෙවනපෑතිස්‌ රජුට එදා වදාරන ලද පහත සඳහන් ප්‍රකාශය අද දවසේ පාලකයන්ට වුවත් වැදගත් වන්නේ කෙමෙන් දියෑවී යන බවක් පෙනෙන වත්මන් රජයේ පරිසර සලකුණ යහපත් ව තබා ගැනීමට එය ඉවහල් විය හැකි නිසා ය. "මහරජ, අහස සරන කුරුල්ලන්ට ද පොළොවේ සියලූ සතුන්ට ද මහ පොළොවේ ඕනෑ ම තැනක හැසිරීමේ අයිතිය හා නිදහස ඔබට මෙන්ම ඇත. ඔබ එහි අයිතිකරු නො ව භාරකරු පමණිZZ.
හීලෑ අලි ප්‍රශ්නයට විසඳුම් සෙවීම
හීලෑ අලි-ඇතුන් ශ්රී ලංකාවේ සංස්‌කෘතියේ වැදගත් අංගයක්‌ බව පෙනේ. හස්‌තියා මංගල සම්මත සංකේතයක්‌ සේ සලකන ලදි. අතීතයේ සැලකිය යුතු කලක පටන් අලි ඇතුන් විවිධ කටයුතු සඳහා භාවිත කර තිබේ. සංග්‍රාම හස්‌තීන් ලෙස, රාජකීය සත්ත්වයකු ලෙස, ප්‍රවාහන මාධ්‍යයක්‌ ලෙස, බර වැඩ සඳහා හා වෙළෙඳ ද්‍රව්‍යයක්‌ ආදි වශයෙන් විවිධ කාර්යයන් සඳහා යොදාගෙන තිබේ. එය කලින් කලට වෙනස්‌ වී තිබේ.
මේ වන විට අලි ඇතුන් මූලික වශයෙන් යොදා ගැනෙන්නේ බර වැඩ, සංචාරක කර්මාන්තය හා පෙරහැර වැනි ආගමික අංග සඳහා බව පෙනේ. සැලකිය යුතු කාලයක සිට පෙරහැර සඳහා අලි යොදා ගැනීම නිසා අලි ඇතුන් නැති පෙරහැරක්‌ සඳහා අදටත් සමාජයේ ඇත්තේ අඩු ආකර්ෂණයකි. එසේ ම හීලෑ අලින් නැරඹීමට බොහෝ දෙනා දක්‌වන්නේ ද දැඩි ඇල්මකි. පාරේ තොටේ හෝ වෙනත් තැනක හෝ හීලෑ අලියකු - ඇතකු ගමන් කරන ආකාරය හෝ වැඩ කරන ආකාරය දුටු විට මිනිසුන් අතර ඇති වන උනන්දුව මීට සාධකයකි.
අපේ රටේ සැලකිය යුතු කාලයක පටන් හීලෑ අලින් හිඟයක්‌ ඇති වෙමින් තිබේ. ඒ අලින් ඇල්ලීම තහනම් වූ කාලයේ පටන් අලි ඇතුන් අල්ලාගැනීම අපහසු වූ නිසා ය. සැම වර්ෂයක දී ම මෙන් මේ වර්ෂයේ දී පෙරහැර සමයේ මේ අලි ඇතුන් ගේ හිඟය ගැන අසන්නට ලැබේ. මේ වන විට හීලෑ අලි ඇතුන් ගණන සියයක්‌ තරම් අඩු බව පැවසේ. කෙසේ වෙතත් පොදුවේ පවසන්නේ (නො කියා කියන්නේ) හීලෑ කිරීම සඳහා අලි ඇතුන් අවශ්‍ය බව ය. මේ ඉල්ලීම්වලට කඩිනම් ප්‍රතිචාර දක්‌වන බවක් ද දැන් දැන් පෙනෙන්ට තිබේ. වනජීවී අමාත්‍යවරයා ගේ ප්‍රකාශයකට අනුව අලින් හා ඇත් පැටවුන් 300ක් පමණ විහාරස්‌ථානවලට ලබා දීමට පියවර ගන්නා බවක් පුවත්පත්වල පළ විය. මෙය සිදු විය යුතු දෙයක්‌ නම් නො වේ.
පෙරහැර වැනි සංස්‌කෘතික අංග සඳහා හීලෑ අලින් අවශ්‍ය ම නම් මේ ගැටලූවට සාධාරණ විසඳුමක් තිබේ ද? මෙවැනි විසඳුමක් කලකට පෙර මාධ්‍ය තුළින් යෝජනා කළ බවක් අපට මතක ය. ඒ අනුව හීලෑ අලි ගහනයක්‌ පවත්වා ගැනීම රජයෙන් සිදු කළ යුතු ය. (දැනටමත් එවැනි ගහනයක්‌ පින්නවල වාසය කරයි). පෙරහැර වැනි විවිධ සංස්‌කෘතික අංග සඳහා අලින් අවශ්‍ය නම් ඒ සඳහා පුහුණු කළ අලි ඇතුන් ලබා දිය හැකි ය. එය අලූතෙන් පිහිටුවන රජයේ ආයතනයක්‌ මගින් සිදු කළ හැකි ය. එක ම කාලයක පෙරහැර ගණනාවක්‌ නො පවත්වන බැවින් මෙවැනි ආයතනයකට එතරම් අලි ඇතුන් ප්රමාණයක් අවශ්‍ය වන්නේ ද නැත. එවිට පෞද්ගලික අයිතියක්‌ පිළිබඳ ගැටලූවක් පැන නො නඟී. අපේ රටේ ඉතිහාසයේ වැඩි කාලයක් අලි ඇතුන් රටේ පාලකයාට අයත් ව තිබූ බව පෙනේ. (ඇතැම් කාලවකවානුවල දී අලින් පෞද්ගලික අයිතිය යටතේ පැවැති බව ද ඓතිහාසික සත්‍යයකි). අලින් ගේ යහපත සලකා රජයේ හෙවත් පොදු අයිතිය වෙත යළිත් යොමු වීම මගින් ම මේ ගැටලූව විසඳාගත නොහැකි ය.
හීලෑ අලින් අතරින් නව ජනිතයන් බිහි වීමක්‌ නො වන්නේ ද මේ ආකාරයෙන් අධික ලෙස සේවයේ යෙදවීම නිසා බව පෙනේ. මේ අලින් අතරින් සැලකිය යුතු පිරිසක් වියපත් වූවන් වුවත් ඒ අලින් හා ගැහැනු සතුන් තරුණ කාලයේ දී පවා අභිජනනය කිරීම සඳහා අවස්‌ථාවක්‌ නො ලැබුණු තරම් ය. එහෙත් එය ප්‍රායෝගිකව කළ හැකි ය. මේ දක්වා පින්නවල දී අලි පැටවුන් හැටක්‌ පමණ පිරිසක් උපත ලබා ඇත. පෙර සඳහන් කළ ආකාරයට අලි ඇතුන් එක් තැනක රැඳවීම මගින් හා පෙරහැර වැනි අවශ්‍යතා සඳහා පමණක් ලබා දීම මගින් හීලෑ අලින් ගේ අභිජනනයට ද අවස්‌ථාවක්‌ ලැබේ.
කෙසේ වෙතත් කරුණු විමසා බලන විට පෙනෙන්නේ හීලෑ අලින් සඳහා ඇති ඉල්ලූමට තවත් හේතුවක්‌ ඇති බව ය. ඒ අලින් යනු මුදල් ඉපැයිය හැකි ආදායම් මාර්ගයක්‌ වීම ය. අලින් විශාල වශයෙන් සංචාරක කර්මාන්තය සඳහා යොදාගෙන තිබේ. ඒ සංචාරකයන් සඳහා ප්‍රවාහන මාධ්‍යයක්‌ ලෙස හා සංචාරකයන් පිනවිය හැකි මාධ්‍යයක්‌ ලෙස ය. හබරණ ප්‍රදේශය මේ සඳහා වඩාත් ප්‍රකට ය. එය අලි හිමියා හට ආදායම් මාර්ගයක්‌ වුවත් ඒ අලින් ගේ සාමාන්‍ය ජීවන අවශ්‍යතා පිළිබඳව නිසි සැලකිල්ලක්‌ මෙහි දී නො ලැබෙන බව පෙනේ. එය මේ අලි ඇතුන් ගේ ජීවිතවලට කළ හැකි අනිසි බලපෑම ගැන අවධානය අඩු ය.
අනෙක් අතට අලි ඇතුන් පෞද්ගලිකව හිමි කරගනිමින් තම වංශවත් බව හෝ සමාජ තත්ත්වය හෝ පෙන්වීමට ද ඇතැම් පිරිස්‌ කැමැත්ත දක්‌වති. එහෙත් එය මේ සත්ත්වයාට සිදු කරන යම් නිගරුවකි. මේ අදහස අපේ සමාජයෙන් ඈත් කිරීමට කාලය එළැඹ තිබේ. අලින්ට ඇති අධික ඉල්ලූම නිසා හොර රහසේ වනාන්තරවලින් අලි පැටවුන් අල්ලා ගැනීම මෙන්ම රජයේ ආයතනවල සිටින අලින් ලබා ගැනීමට විවිධ පිරිස්‌ දක්‌වන උනන්දුව පිළිබඳ වාර්තා විටින් විට මාධ්‍ය තුළින් අසන්නට දකින්නට ලැබේ. මෙය වහා වැළැක්‌විය යුතු තත්ත්වයකි.
ආසියානු අලියා
- විද්‍යාත්මක නාමය - Elephas maximus
- වර්ගීකරණය - ක්‌ෂීරපායී වර්ගයේ, Proboscidea ගෝත්‍රයේ, Elephantidae කුලයේ Elephas ගණයට අයත් ය. මේ ගණයට අයත් එක ම විශේෂයයි.
- උප විශේෂ - උප විශේෂ තුනක්‌ මේ වන විට පුළුල් ලෙස පිළිගැනේ. ඉන් එකක්‌ ශ්රී ලංකාවේ දැකිය හැකි Elephas maximus maximus උප විශේෂයයි.
- ප්රමාණය - උසින් අඩි 10ක් පමණ ද බරින් කිලෝග්රෑම් 5000ක් පමණ ද වේ. මේ අනුව ආසියානු මහාද්වීපයේ ගොඩබිම වෙසෙන විශාලතම සත්ත්වයා වේ.
- ආයු කාලය - වසර 60-70 අතර
- ව්‍යාප්තිය - දකුණු හා අග්නිදිග ආසියාවේ රටවල් 13ක පමණ ජීවත් වේ.
- මුළු ගහනය - උක්ත රටවල දැකිය හැකි සමස්ත වන අලින් ගණන 41,000-52,000 අතර බවට ඇස්‌තමේන්තු කර ඇත. (මෙහි නිරවද්‍යතාව ගැන ගැටලූ තිබේ.) ශ්රී ලංකාව ආසියානු අලින් ප්රමාණය අතින් තුන්වැනි තැන ගන්නා රට වේ.
- සංරක්ෂණ තත්ත්වය - අන්තරායක (Endangered) සත්ත්වයකු ලෙස 1986 දී රතු දත්ත පොතට ඇතුළත් කරන ලදි.
ප්රධාන තර්ජන :
1. වාසභූමි අහිමි වීම, හායනයට ලක්‌ වීම හා කැබැලිකරණය - අලි මිනිස් ගැටුමක් ඇති වීම සඳහා මූලික හේතුව වන්නේ මෙයයි.
2. දඩයම් කිරීම - දළ හා වෙනත් දේහ කොටස්‌ සඳහා දඩයම් කිරීම බොහෝ රටවල සිදු වේ.
3. තෝරාගත් සතුන් ඉවත් කිරීම - දළ සහිත පිරිමි සතුන් ගහනයෙන් ඉවත් කිරීම නිසා ලිංගික අනුපාතය වෙනස්‌ වීම මේ සතුන් ගේ පැවැත්මට බලපායි.
ඡායාරූප - භූෂණ කල්හාර
Subscribe to:
Posts (Atom)