ලියුම් දෙකක කතාවක්

මේක අන්තර්ජාතික හෑල්ලක්. ප්‍රබන්ධ කතාවක්.

ස්ටාලින්ට පස්සේ සෝවියට් දේශයේ නායකයා වෙන්න නියමිත උනේ නිකීතා කෘෂෙෆ්. තමන් ලියපු ලියුම් දෙකක් තියන තැන කෘෂෙෆ්ට කියපු ස්ටාලින් කීවාලු රටේ අමාරුම ප්‍රශ්නයක් ආවොත් එකක් ඇරලා බලන්න කියලා. ඊටත් අමාරු එකක් ආවොත් දෙවැනි එක බලන්න කියලා.

ඉතින් ස්ටාලින්ට පස්සේ කෘෂෙෆ් රටේ නායකයා උනා. එයාට විසඳුමක් නැති අර්බුදයක් ඇති උන වෙලාවේ පළවෙනි ලියුම ඇරලා බැලුවාලු. ඒකෙ තිබ්බේ මෙහෙම - "හැමදේකටම මට බනින්න - මීට ස්ටාලින්" කියලලු. කෘෂෙෆ් ඒ විදියට කරලා ඒ ප්‍රශ්නයෙන් බේරුණාලු.

තව ටික දවසකින් ඊටත් වඩා ලොකු ප්‍රශ්නයක් ආවලු. කෘෂෙෆ් ඉතින් දෙවැනි ලියුම බැලුවාලු. ඒකෙ තිබ්බේ..., "ලියුම් දෙකක් ලියන්න - මීට ස්ටාලින්" කියලයි!

මේ කතාව ප්‍රබන්ධයක් විදියට "A Tale Of Two Letters" නමින් Washington Post පුවත්පතේ 1982 වර්ෂයේ විතර පළවූවක් - මාක් ෂීල්ඩ්ස් නම් රචකයා ඒක ලියන්නෙ ඇමරිකානු සිදුවීමකට සම්බන්ධ කරලා (පළවෙනි කමෙන්ට් එකේ Washington Post ලින්ක් එකයි, පුවතයි දෙකම ඇති. කාලෙකට කලින් කියවලා තිබ්බා. දැන් ඒක කියවන්න නම් ඒ ‌වෙබ් අඩවියට Subscribe කරන්න වෙනවා).

තව දෙයක්, මේ කතාව කාලයකට කලින් මං සිංහලෙන් කියවල තිබ්බේ ලියුම් තුනක් විදියට. ඒකෙ විදියට දෙවැනි ලියුමේ තිබ්බේ "හැමදේකටම සිස්ටම් එකට බනින්න" කියලයි!

පොඩ්ඩක් හිතන්න, ඔය උඩ කතාව ප්‍රබන්ධයක් උනත්, ඔය මතවාදය වෙන රටවලට ඇප්ලයි කරන්නත් බැරි නෑ. ඇත්තටම ඇප්ලයි කරල තියනවත්- කලින් හිටපු අයටත්, සිස්ටම් එකටත් බනින එක ඒ රටවල්වල සුලබ දෙයක්.

A Tale of Two Letters By Mark Shields

January 14, 1982

සබැඳිය -

https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1982/01/15/a-tale-of-two-letters/e1f65aa4-66ce-4991-8a1b-840fc6956766/ (Subscription may be needed.)

දේශගුණ සටනට ඇමෙරිකාව යළි එක් වෙයි ද?

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 2020.12.02, පි. 5 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2020/12/02/feature1.html


පසුගිය නොවැම්බර් මස මුල වන විට ලෝකයේ අවධානය යොමු වී තිබුණේ ඇමරිකාව වෙතය. ඒ මෙවර ඇමරිකාවේ ජනාධිපතිවරණයෙන් ජයග්‍රහණය කරන්නේ කවුද යන්න නිසාය. වඩාත් ජාතිකවාදී දේශපාලනයක යෙදුණු ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ජයගනු ඇති ද, නැතහොත් වඩා ලිබරල් හා ජාත්‍යන්තරවාදී අදහස් ඇති ජෝ බයිඩන් ජයගනු ඇති ද යන්න අපැහැදිලි වූ නිසාය. දින ගණනාවක් ඇදීගිය අවිනිශ්චිත තත්ත්වය අවසානයේ අවසානයේ ජෝ බයිඩන් ජයග්‍රහණය කර ඇති බව පැහැදිලිය. ඒ පිළිබඳ අවසන් ඡන්ද මණ්ඩල විමසීම පවත්වන්නේ දෙසැම්බර් මස මැද දීය. එහෙත් මේ සිදුවීම් අතර පරිසරය සම්බන්ධව වැදගත් සිදුවීමක් ද සිදුවිය. ඒ නොවැම්බර් 4 වැනි දා ඇමරිකාවට ඇමරිකාව පැරිස් දේශගුණ ගිවිසුමෙන් නිල වශයෙන් ඉවත් වීමයි.

දේශගුණ වෙනස් වීම සම්බන්ධව මේ වන විට ලෝකය හමුවේ ඇති එකම ගිවිසුම්ගත වැඩපිළිවෙල වන්නේ පැරිස් ගිවිසුමයි. 2100 වර්ෂය වන විට ලෝකයේ සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වය ඉහළ යන ප්‍රමාණය, පූර්ව කාර්මික අවධියේ පැවති උෂ්ණත්වයට වඩා සෙල්සියස් අංශක දෙකක උපරිමයකට සීමා කිරීමට හා එම අගය අංශක 1.5 සීමාවේ තබාගැනීමට උත්සාහ කිරීමත් මේ ගැවසුමේ අරමුණු වෙයි. 2015 වර්ෂයේ ඇති කරගන්නා ලද් එය මූලික වශයෙන්ම ස්වේච්ඡාවෙන් සිදුකරන කටයුතු හා සම්බන්ධ ගිවිසුමක් වන ඊට අනුව ඒ ඒ රටවල් තම රටවල හරිතාගාර වායු විමෝචන අඩු කිරීම සඳහා ගන්නා ක්‍රියාමාර්ග සඳහන් කර ඇත. ඒවා මේ වන විට සංශෝධනය කෙරෙමින් ද තිබෙයි. විද්‍යාඥයින් විසින් පෙන්වා දී ඇති පරිදි මේ පොරොන්දුවල දී ඇති ඉලක්ක අත්පත් කරගත්තද ලෝකයේ උෂ්ණත්වය පැරිස් ගිවිසුමෙන් අපේක්ෂිත සීමාව ඉක්මවා ඉහළ යා හැකිය. ඒ අනුව බරපතළ දේශගුණ වෙනස් වීමක් අපට අපේක්ෂා කළ හැකිය.

ඇමරිකාව ගිවිසුමෙන් ඉවත් වීම

මෙවැනි තත්ත්වයක් තිබිය දී 2016 දී ඇමරිකාවේ ජනාධිපති වූ ට්‍රම්ප් සිය මැතිවරණ පොරොන්දු සනාථ කරමින් 2017 ජුනි මාසයේදී ඇමරිකාව පැරිස් ගිවිසුමෙන් ඉවත් වන බව කීවේය. එහෙත් ඒ සඳහා ද අනුගමනය කළ යුතු ක්‍රියාපටිපාටිය නිසා එය පමා විය. ගිවිසුම 2015 දෙසැම්බර් මාසයේදී අනුමත කරන ලද නමුත් එය බලාත්මක බවට පත්වූයේ 2016 නොවැම්බර් මස 4 දාය. ඒ ලෝකයේ හරිතාගාර වායු විමෝචනවලින් 55%ක් සඳහා වගකිව යුතු රටවල් 55ක් එය අපරානුමත කිරීමෙන් පසුවය.

යම් රටකට තමන් ගිවිසුමෙන් ඉවත් වන බව දැන්වීම සඳහා ගිවිසුම බලාත්මක තත්ත්වයට පත්වන දිනයේ සිට වසර තුනක කාලයක් බලා සිටීමට සිදුවේ. ඉන් පසුව ගිවිසුමෙන් ඉවත් වීම සඳහා ද තවත් වසරක් පමණ කාලයක් ගිවිසුමේ රැඳී සිටීමට සිදුවේ. ගිවිසුම බලාත්මක වූ දින සිට වසර තුනක් ගත වූ 2019 නොවැමබර් මස 4 වන දා ඇමරිකාව පැරිස් ගිවිසුමෙන් ඉවත් වන බව දැනුම් දීම ක්‍රියාත්මක විය. එැතැන් සිට වසරක් ගත වූ 2020 නොවැම්බර් 4 දා ඇමරිකා එක්සත් ජනපද නිලවශයෙන් පැරිස් ගිවිසුමෙන් ඉවත් වූ පළමු රට විය.

ඇමරිකාව කොයිබටද?

ට්‍රම්ප් පරදවා බයිඩන් ජයගැනීමෙන් පසුව දැන් ඇත්තේ අමරිකාව කොතැනට ද යන්න දැනගැනීමය. ලබන ජනවාරියේ ජනාධිපති ධූරයේ කටයුතු ආරම්භ කිරීමට නියමිත ජෝ බයිඩන් පවසා තිබුනේ පැරිස් ගිවිසුමට යළිත් එක්වන බවයි. ඒ නීති රීති අනුව ඒ සඳහා මාසයක කාලයකට පෙර දැනුම්දීම ප්‍රමාණවත්ය. ජො බයිඩන් කටයුතු කරන ආකාරය ඉදිරියේදී බලා ගැනීමට හැකිය.

බයිඩන් සිය ජනාධිපතිවරණ සමයේ ඉදිරිපත් කළ දේශගුණ පැකේජය ඇමරිකානු ජනාධිපතිරවයෙකුගේ හොඳම බලාපොරොත්තු සහගත දේශපාලන පැකේජය ලෙස දක්වා ඇත. එය ක්‍රියාත්මක කළහාත් වඩාත්ම ප්‍රගතිශීලී දේශගුණ උපායමාර්ගය විය හැකි බව විචාරකයන්ගේ මතයයි. එහෙත් යළිත් ඇමරිකාව දේශගුණ සටනය එක් කිරීමට ජෝ බයිඩන් ඉදිරියේ ඇති මාර්ගය දුෂ්කර එකක් විය හැකි බව සමහරුන් විසින් පෙන්වා දී තිබෙයි. විශේෂයෙන් ඇති වූ පසුබෑම මෙන්ම, ආර්ථික කරුණු ද ඊට බලපායි.

ඇතැම් විශ්ලේෂකයන්ට අනුව බයිඩන්ගේ මුළු පළමු පාලනකාලයම ගත වනු ඇත්තේ පසුගිය කාලයේදී ඇති වූ වෙනස්කම් යථා තත්ත්වයට පත් කිරීමට විය හැකිය. පැරිස් ගිවිසුම සම්බන්ධ වෙනත් පාර්ශ්ව මේ වන විට ඔවුන් ලබා දී ඇති ජාතික වශයෙන් නිර්ණය කරන ලද දායකත්ව (NDC) යළි පුනරීක්ෂණය කරමින් සංශෝධනය කරමින් සිටියි. ඒ අදාළ රටවල ශුද්ධ කාබන් විමෝචන ශුන්‍ය වූ තත්ත්වය උදාකරකැනීම පිළිබඳ ඉලක්ක ද ඇතුළත්වය. සමහර රටවල් මේ වන විට ඒ සඳහා දින නියම කරගෙන තිබේ. යුරෝපා මහාද්වීපය ඒ සඳහා දින 2050 වර්ෂය ද, චීනය ඒ සඳහා 2060 ලෙස ද දින නියම කර තිබෙයි. ජපානය ද 2050 සඳහා දින නියම කරගෙන තිබේ. (රටක් සම්බන්ධව නම්, ශුද්ධ කාබන් ශුන්‍ය තත්ත්වය යනු එරට විමෝචනය වන කාබන් විමෝචන හා සමාන කාබන් විමෝචන ප්‍රමාණයක් ඉවත් කිරීමයි. ඒ අනුව ඒ රටෙන් ලෝකයේ වායුගෝලයට කාබන් විමෝචන එක් නොවේ.)

2016 දී ඇමරිකාව පැරිස් ගිවිසුම හා එක් වූ අවස්ථාවේදී ඔවුන්ගේ ප්‍රකාශිත ඉලක්කය වූයේ 2025 වර්ෂය වන විට එරට විමෝචන ප්‍රමාණය 2005 මට්ටමෙන් 26-28%ක් අතර ප්‍රමාණයකින් අඩු කිරීමයි. එහෙත් ට්‍රම්ප් පාලනය යටතේ මේ බලක්කට ආපසු හරවා යැවූවා පමණක් නොව බොහෝ රාජ්‍ය වෙබ් අඩවිවලින් මේ ඉලක්කය ඉවත් කිරීමට ද කටයුතු කරන ලදි.

බයිඩන්ගේ සැලසුම්

බයිඩන් ද පවසා ඇත්තේ පොසිල ඉන්ධනවලින් ඈත්වීමේ දී ස්වාභාවික වායු භාවිත කරන බවයි. බයිඩන්ගේ ඉලක්ක අනුව එරට විදුලි සැපයුම 2035 වන විට කාබන් විමෝචනවලින් තොර පිරිසිදු බලශක්ති සැපයුමක් වනු ඇත. එසේම, ශුද්ධ කාබන් ශුන්‍ය රටක් වීමේ ඉලක්කය ද 2050 වර්ෂයයි.

ඔහුගේ සැලසුම් අතර රටේ ගොඩනැගිලි මිලියන හතරක බලශක්ති කාර්යක්ෂමතාව ඉහළ නැංවීමෙන් විමෝචන අඩු කිරීම ද වෙයි. ඒ සඳහා අපේක්ෂිත වියදම ඩොලර් ට්‍රිලියන දෙකක් පමණය. එසේම ප්‍රවාහනය හා විදුලිබලයෙන් ධාවනය වන රථ නිෂ්පාදනය සම්බන්ධව ද වියදම් කිරීමට ද ඔහු අපේක්ෂා කරයි. මේ හරහා රැකියා උත්පාදනය ද ඔහුගේ අපේක්ෂාවකි. එය ආර්ථිකයට වැදගත් වනු ඇත්තේ පශ්චාත්-COVID-19 තත්ත්වය හමුවේ ලෝකය මුහුණ දී ඇති තත්ත්වය නිසාය.

මෙවැනි පසුබිමක දී බයිඩන් විසින් ජෝන් කෙරී සිය විශේෂ දේශගුණ නියෝජිතයා ලෙස පත් කිරීම ද වැදගත් සිදුවීමකි. ඔබාමාගේ පාලන කාලයේ එරට රාජ්‍ය ලේකම් තනතුර දරා ඇති කෙරී වඩාත් ප්‍රකටව ඇත්තේ දේශගුණ වෙනස්වීම සම්බන්ධ ක්‍රියකාරිකයෙකු ලෙසය. පැරිස් ගිවිසුම සම්බන්ධ සාකච්ඡාවලදී ඇමරිකාව සම්බන්ධයෙන් වැදගත් මෙහෙයක් ඉටු කර ඇත්තෙකි.

කෙසේ වෙතත්, බයිඩන් ගන්නා තීරණවලට එරට සෙනෙට් සභාව අභියෝගයක් වනු ඇතැයි සිතිය හැකිය. මෙවරද පත්ව ඇත්තේ දේශගුණ වෙනස් වීම සම්බන්ධව බෙහෙවින් බෙදී පවත්නා සෙනෙට් සභාවකි. එහි බලය කාට හිමිවන්නේද යන්න තවමත් කිව නොහැකිය. ඇමරිකාව කියොටෝ සන්ධානයට අත්සන් තැබුව ද ඇමරිකානු ජනාධිපති බිල් ක්ලින්ටන්ට ඒ සඳහා සෙනෙට් සභාවේ අනුමැතිය ලබාගත නොහැකි විය. සෙනෙට් සභාවේ අනුමැතිය නොමැතිව ඔබාමා ගිවිසුමට අත්සන් තැබීම ද ගැටලුවක් වු අතර, ඔහුට සිය පාලනකාලයේදී පැරිස් ගිවිසුමට සෙනෙට් සභාවෙන් අනුමැතිය ගෙන අපරානුමත කරගැනීමට නොහැකි විය.

ඇමරිකාව වැදගත් ද?

ඇමරිකානු දේශපාලනය මෙන්ම ඇමරිකාවේ දේශගුණ වෙනස් වීම හා සම්බන්ධ ක්‍රියාකාරිත්වය ද ලෝක පරිසරයට වැදගත්ය.

1997 දී අත්සන් කළ කියෝටෝ සන්ධානය බලාත්මක වීම සඳහා අවශ්‍ය වූ විමෝචනවලින් 55%ක් නිකුත් කරන රටවල් ප්‍රමාණය ලබාගෙන එය බලාත්මක තත්ත්වයට පත් කරගත හැකි 2005 වර්ෂයේ දී ය. එහෙත් ඒ වන විට එය ප්‍රමාණවත් නොවන බව පෙනී ගොස් තිබිණි. දියුණුවන රටවලට පමණක් වගකීම පැවරුණු මේ සන්ධානයට එකඟ වීමට ඇමරිකාව අකමැති වූ අතර දිගින් දිගටම පෙන්වා දුන්නේ ලෝකයේ සියලු රටවලට වගකීම පැවරෙන ගිවිසුමක් අවශ්‍ය බවය. ඊට තවත් රටවල සහාය ලැබිණි. එසේ ලෝකයේ සියලු රටවලට හරිතාගාර විමෝචන සම්බන්ධ වගකීමක් පැවරෙන ගිවිසුම වූයේ පැරිස් ගිවිසුමයි. බැරැක් ඔබාමා ඊට එකඟ වුවද ඉන් පසු බලයට පැමිණි ට්‍රම්ප් එයින් ද බැහැර විය.

2018 සංඛ්‍යාලේඛන අනුව අද වන විට ඇමරිකාවේ හරිතාගාර වායු ප්‍රමාණය ලෝකයේ දෙවැනි තැන ගනියි. එය ලෝකයේ මුළු හරිතාගාර වායු විමෝචන අතරින් 15%ක් පමණ වේ. එවැනි තත්ත්වයකදී ලෝකයේ ප්‍රධාන විමෝචකයෙන් ගිවිසුමෙන් ඉවත් වීම ගැටලුවක් බව අමුතුවෙන් කිවයුතු නොවේ. මේ වන විට යුරෝපයේ ඇතැම් අන්ත දක්ෂිණාංශික පක්ෂවල දැකිය හැකි දේශගුණ විරෝධී හා සංශයවාදී ප්‍රතිපත්තිවලට ද ඇමරිකාව පසුගිය කාලයේ දැක්වූ ක්‍රියාකාරකම් හේතු විය.

අනෙක් අතට ඓතිහාසික වශයෙන් ලෝකයේ වැඩිම කාබන් විමෝචන ප්‍රමාණයක් නිකුත් කර ඇති රට ලෙස ඇමරිකාව හැඳින්විය හැකිය. අද වන විට ඒක පුද්ගල විමෝචන ප්‍රමාණය ගත් විට ලෝකයේ සිව්වන තැන පසුවන්නේද ඔවුන්ය. එය ටොන් 16.56ක් පමණ වේ. මේ නිසා අද ලෝකය හමුවේ ඇති බරපතළ අර්බුදයට විසඳුම් සෙවීමේදී ඇමරිකාව සතු වගකීම සුළු කොට තැකිය නොහැකිය. ඇමරිකාවේ කටයුතු ඇමරිකාවට පමණක් බලපාන්නේ යැයි සිතීම නිවැරදි නැත. ඇමරිකාව දේශගුණ විසඳුමක් සඳහා සම්බන්ධ කරගැනීම වැදගත් වන්නේ මේ නිසාය.

ලෝකයේ අනාගතයට වඩා හොඳ කවුද?

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 2020.10.21, පි. 10 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2020/10/21/feature5.html





ඇමරිකා එක්සත් ජනපදයේ ජනාධිපතිවරණය 2020 නොවැම්බර් මාසයේ තුන්වැනි දින පැවැත්වීමට නියමිතය. වර්තමාන ජනාධිපති රිපබ්ලිකන් පාක්ෂික ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් හා ඩිමොක්‍රටික් පාක්ෂික අපේක්ෂක ජෝ බයිඩන් මෙවර එරට ජනාධිපතිවරණයට ඉදිරිපත්ව සිටින ප්‍රධාන අපේක්ෂකයෝ වෙති. ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ජනාධිපතිවරණයට පැමිණෙන්නේ වසර හතරකට ආසන්න කාලයක් එරට පාලනය කළ නායකයා ලෙසය. එසේම ජෝ බයිඩන් වසර ගණනක දේශපාලන අත්දැකීම් ඇති හිටපු උප ජනාධිපතිවරයෙකි.

මේ අපේක්ෂකයන් දෙදෙනාගෙන් කෙනෙකු ඇමරිකාවේ ජනාධිපති ලෙස එරට ජනතාව විසින් තෝරාගනු ඇත. ඒ තීරණය සඳහා මූලිකව බලපානු ඇත්තේ එරට ආර්ථිකය, රැකියා උත්පාදනය හා සෙසු දේශපාලන පිළිවෙත්ය. එහෙත් මෙහි ඇති ගැටලුව වන්නේ ඇමරිකානු ජනතාව තෝරාගන්න ජනාධිපතිවරයා ලෝකයට, මෙන්ම ලෝකයේ අනාගතයට ද බලපෑම් කළ හැකි අයෙකු වීමය. ඇමරිකාවේ ජනාධිපතිවරයා අනුගමනය කරන පරිසර ප්‍රතිපත්තිය, විශේෂයෙන් ‌දේශගුණ වෙනස්වීම සම්බන්ධව අනුගමනය කරන ප්‍රතිපත්තිය අනාගතයේදී ලෝකයේ පරිසරයට මෙන්ම ජනතාවට ද බලපායි.

එබැවින් මේ අපේක්ෂකයින් දෙදෙනා දේශගුණ වෙනස් වීම සම්බන්ධයෙන් දක්වන ආකල්ප හා ඒ පිළිබඳ පිළිවෙත් සංසන්දනය කිරීම වැදගත් වන්නේ දේශගුණ වෙනස් වීම යනු නූතන ලෝකයේ බරපතළම පාරිසරික ගැටලුව වන නිසාය. 

ට්‍රම්ප් පිළිවෙත්

ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ පළමු පාලන සමය දේශගුණ වෙනස් වීම මෙන්ම, සමස්තයක් ලෙස පරිසරය පිළිබඳව ද සුභවාදී කාලයක් නොවීය. දේශගුණ වෙනස් වීම විශ්වාස නොකරන බව පවසූ ඔහු පැරිස් ගිවිසුමෙන් ඉවත්වීමට තීරණය කළේය. දේශගුණ වෙනස් වීම වැළැක්වීම සඳහා ක්‍රියාත්මක මෙම ගිවිසුම, ඒ සම්බන්ධව මෙතෙක් ඇතිකරගෙන තිබෙන වඩාත් අපේක්ෂා සහගත ජගත් ගිවිසුම වෙයි. ලෝකයේ මුල් පෙළේ හරිතාගාර වායු විමෝචකයෙකු මෙන්ම ඓතිහාසික විමෝචන සම්බන්ධවද වැදගත් රටක් වන ඇමරිකාව එම ගිවිසුමෙන් ඉවත්වීම ගැටලු සහගත එකකි. එම ඉවත්වීම ක්‍රියාත්මක වන්නේ මේ වර්ෂයේ නොවැම්බර් මාසයේ සිටය. එදා පැරිස් ගිවිසුමෙන් ඉවත්වෙමින් එම ගිවිසුම සම්බන්ධව නැවත සාකච්ඡා කළ යුතු බව ඔහු පැවසූ නමුත් මේ දක්වා ඒ සම්බන්ධව කිසිදු පියවරක් ඔහු විසින් ගෙන නැත.

අනෙක් අතට ට්‍රම්ප් විසින් අනුගමනය කළ බලශක්ති ප්‍රතිපත්තියද දේශගුණ වෙනස් වීමට හිතකර එකක් නොවේ. එයින් කාබන් විමෝචන අධික බලශක්ති නිෂ්පාදනයට අවශ්‍ය අවස්ථා ඉහළ නංවා ඇත. ආරක්ෂිත ප්‍රදේශවල තෙල් හා ගෑස් නිධි ලබාගැනීම සඳහා කැනීම් කිරීමට ඉඩ දීම එවැන්නකි. ගෑස් හා තෙල් ලබා ගැනීම සඳහා අධි පීඩන ජල ප්‍රවාහ යොදාගනිමින් ක්‍රියාත්මක කළ ෆ්‍රැකින් ක්‍රමය (fracking) නිසා ඇමරිකාව පසුගිය වර්ෂයේදී කෙටි කාලයකට ලෝකයේ ඉහළම තෙල් අපනයනය කරන රට බවට පත්විය. 

ට්‍රම්ප් නැවතත් ජයග්‍රහණය කිරීමෙන් පසුව පොසිල ඉන්ධන සඳහා තවදුරටත් රාජ්‍ය සහයෝගය, බලපත් හා සහන ආදිය ලැබෙනු ඇති බව අනුමාන කෙරෙයි. එය ලෝකයේ හරිතාගාර වායු විමෝචන ඉහළ දැමීමට උපකාර වනු ඇත. ඇමරිකාව සිය විමෝචන අඩු කිරීමට හෝ සීමා කිරීමට කිසිදු පියවරක් නොගන්නා තත්ත්වයක් තුළ එසේ වුවහොත් ඇති විය හැක්කේ කෙබඳු තත්ත්වයක්ද? 

වඩා යහපත් තත්ත්වයක් එළැඹෙන තුරු තවත් වසර හතරක් බලා සිටීමට සිදුවිය හැකි බව හා එවිට දේශගුණ වෙනස් වීම වඩාත් බරපතළ විය හැකි බව කොලොම්බියා විශ්ව විද්‍යාලයේ මහාචාර්ය මයිකල් ජෙරාඩ් පවසයි. එසේ වුවහොත් පැරිස් ගිවිසුමෙන් අපේක්ෂිත සෙල්සියස් අංශක දෙකේ ඉලක්කය තුළ රැඳීම අපහසු විය හැකිය. ට්‍රම්ප් බලයේ සිටි කාලයේදී වෙනත් කිසිදු රටක් ඍජුව ආක්‍රමණය නොකළ බව ඇත්තක් විය හැකිය. එහෙත් දේශගුණ වෙනස් වීම උග්‍ර වීමට ඉඩදීමෙන් ඔහු ලෝකයේ පරිසරයද, බොහෝ රටවල විවිධ ප්‍රදේශ ද දැඩි අවදානමකට දමා ඇත. ඒ අතර වැඩි වශයෙන් ඇත්තේ දුප්පත් හා දියුණු වන රටවල් හා දූපත් රාජ්‍යයන්ය.
පසුගිය වසර තුනක පමණ කාලයේදී ට්‍රම්ප් පාලනය විසින් ආපසු හරවන ලද පාරිසරික නීති රීති ගණන 160ක් පමණ වන බව නිව්යෝකිහි කොලොම්බියා විශ්ව විද්‍යාලයේ පර්යේෂකයන් විසින් පෙන්වා දී තිබෙයි. විවිධ අංශවලට අදාළ ඒ නීතිරීති මොනවාද මොනවාද යන්න https://climate.law.columbia.edu/climate-deregulation-tracker වෙබ් අඩවියෙන් බලා ගත හැකිය. 

දේශගුණ වෙනස් වීම විශ්වාස නොකළ ට්‍රම්ප් එරට රජයේ ආයතන සමහරක විද්‍යාත්මක කටයුතුවලය ඍජු හා වක්‍ර සීමා පැන වූ බව එකල වාර්තා විය. මේ තත්ත්වය ගැන එරට පරිසර ආරක්ෂන ඒජන්සියේ හිටපු ප්‍රධානී ගීනා මැකාති පවසා ඇත්තේ ජනතාව දැනටමත් දකින, දැනෙන හා රසවිඳින දේ ඔවුන් ඉදිරිපිට සිදුනොවන බව පැවසීමට වර්තමාන පාලනය උත්සාහ ගෙන ඇති බවයි.
මේ අනුව ට්‍රම්ප් නැවතත් ජනාධිපති බවට‌ පත්වුවහොත් ලෝකයේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යෑම පාලනය කිරීමට නොහැකි වනු ඇති බව විද්‍යාඥයින් රැසක් පවසති.

ජෝ බයිඩ්න් ප්‍රතිපත්ති

ජෝ බයිඩ්න් අතීතයේ සිටම පරිසර හිතවාදී ක්‍රියාකාරකම් සඳහා ප්‍රකට වූවෙකි. සෙනෙට් සභිකයෙකු ලෙස 1986 දී දේශගුණ ආරක්ෂණ පනතක් යෝජනා කළේය. එසේම පසුකලක ඔබාමාගේ දේශගුණ හිතවාදී පිළිවෙත්වලට ඔහුගේ සහාය පළ විය (පැරිස් ගිවිසුම සම්බන්ධ ඔහුගේ දායකත්වය නම් අතිශයෝක්තියෙන් හුවා දක්වා ඇති බව මාධ්‍ය වාර්තාවල සඳහන් වේ.)

ජෝ බයිඩ්න්ගේ දේශගුණ සැලසුම මීට වඩා වෙනස් එකකි. මේ වන විට ප්‍රකාශිත ඔහුගේ ප්‍රතිපත්තිය අනුව 2035 වර්ෂය වන විට ඇමරිකාවේ බලශක්ති අංශය කාබන් විමෝචනවලින් තොර පිරිසිදු එකක් වනු ඇත. එමෙන්ම එමගින් 2050 වර්ෂය වන විට ඇමරිකාවේ ශුද්ධ විමෝචන ප්‍රමාණය ශුන්‍ය බවට පත් කිරීම ද ඔහුගේ දේශගුණ සැලසුම්වල ඇතුළත්ය.

 
විදුලියෙන් ධාවනය වන වාහන හා දුම්රිය යොදාගනිමින් එරට ප්‍රවාහන ක්ෂේත්‍රයේ විශාල පරිවර්තනයක් මේ යටතේ යෝජනා කර තිබෙයි. එසේම තිරසර නිවාස මිලියන 1.5ක් ගොඩනැගීමට ද ඔහු අදහස් කරයි. එමෙන්ම සිය විමෝචන අඩු කිරීමට ක්‍රියා නොකරන රටවලට එරෙහිව ඇමරිකාව විසින් දේශගුණ බද්දක් අය කළ යුතු බව ද බයිඩ්න් යෝජනා කරයි. ඔහු පිරිසිදු බලශක්ති අංශයේ ආයෝජනය කිරීමට අපේක්ෂා කරන මුදල ඩොලර් ට්‍රිලියන 2කි. බැරැක් ඔබාමා විසින් යෝජනා කළ ආකාරයට, පිරිසිදු බලශක්තිය වෙත පිවිසෙන අතරමැදි බලශක්තියක් ලෙස ස්වාභාවික ගෑස් යොදාගැනීම ද මීට ඇතුළත්ය. ෆෙඩරල් රජයට අයත් භූමියේ හා ජල ප්‍රදේශවල තෙල් හා ගෑස් කැනීමට බලපත් නොදෙන බවද හෙතෙම පවසා තිබෙයි.

එසේම ජෝ බයිඩ්න් ජනාධිපති වුවහොත් ඇමරිකාව යළිත් පැරිස් ගිවිසුම හා එක් වන බව ද ඔහුගේ දේශගුණ සැලසුමෙහි එන්නකි. ඒ සඳහා ගත වනු ඇත්තේ මසක පමණ කාලයක් පමණකි. මේ නිසා බයිඩ්න්ගේ සැලසුම් හුදෙක් ඇමරිකාවට පමණක් නොව ලෝකයේම උෂ්ණත්වය පහළ හෙලීමට උපකාරී වනු ඇති බව ඔහුට සහාය දක්වන කණ්ඩායම්වල අදහසයි. මේ සියලු කරුණ අනුව ජෝ බයිඩ්න් ඇමරිකාවේ ජනාධිපති ලෙස පත්වුවහොත් ලෝකයට දේශගුණ වෙනස් වීම පිළිබඳව කටයුතු කිරීමට අවස්ථාවක් ලැබීමට ඉඩ ඇති බව දේශගුණ විද්‍යාඥයින් රැසකගේ අදහස වෙයි. 

කෙසේ වෙතත් බයිඩ්න් ප්‍රකාශ කරන දේ හා ක්‍රියාකාරිත්වය අතර වෙනසක් ඇති බවට ද අදහස් පළ වී ඇත. ව්‍යාපාරිකයන් සමඟ පැවති හමුවක දී කිසිවත් මූලිකව වෙනස් නොවනු ඇතැයි ඔයා පවසා ඇති බව සඳහන්ය. එසේම ඔහුගේ නවලිබරල් අදහස් අනුව ද ව්‍යාපාරික අංශ වෙත යම් නැඹුරුවක් ඇති බව පැහැදිලිය. එමෙන්ම ෆ්‍රැකින් ක්‍රමය මගින් තෙල් ලබාගැනීම ඇමරිකාව හරිත ආර්ථිකයක් වෙත ගමන් කිරීමේදී පැවතිය යුතු බවක් ඔහු පවසා තිබෙයි. එය තරමක් මතභේදාත්මක වන බැවින් සමහර විචාරකයන්ගේ විවේචනයට ලක් විය. එහෙත් බයිඩ්න් එය ජනාධිපතිවරණයේදී තීරණාත්මක විය හැකි ප්‍රාන්තවල ඡන්ද අපේක්ෂාවෙන් කළ එකක් බව සිතිය හැකිය. නමුත් ඔහු අනාගතයේදී කවර පියවරක් ගනු ඇතිද යන්න මෙහිදී මතුවන අපැහැදිලි කරුණකි. 

සමස්යක් ලෙස ගතහොත් ඇමරිකානු ජනතාව ඉදිරියේ මෙවර ඇත්තේ එරටට පමණක් වැදගත් තීරණයක් නොවේ. ඔවුන් මෙවර ජනාධිපතිවරණයේ දී ‌තෝරාගනු ලබන්නේ එරටට පමණක් සුදුසු නායකයා ද, නොඑසේ නම්, එරට ද ඇතුළුව ලෝකයට හා ලෝකයේ අනාගතයට ද සුදුසු නායකයා ද යන්න අපට ඉදිරියේදී බලාගත හැකිය. කෙසේ වෙතත් ඇමරිකාවේ බහුතර ජන මනස තුළ තවමත් පරිසරය මෙන්ම දේශගුණ වෙනස්වීම ද මුල් පෙළේ ප්‍රමුඛතා අතර නැති බව අප අමතක නොකළ යුතුය.

ජාතිකවාදී රාජ්‍ය හා පරිසර සංරක්‌ෂණය...

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 2020.03.04, පි. 5 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2020/03/04/feature1.html


ජාතිකවාදය (Nationalism) හා පරිසර ආරක්‌ෂාව යනු එකට යන ගමන් නො කරන සංකල්ප දෙකක්‌ බව සාමාන්‍යයෙන් පිළිගත් කරුණකි. මේ සඳහා බොහෝ දෙනා දක්‌වන නිදසුනක්‌ වන්නේ ජාතිකවාදී මතවාදයක්‌ සහිත රජයයක්‌ බලයට පත් වූ රටවල පරිසර ප්‍රතිපත්ති වෙනස්‌ වන අන්දමයි.

මේ සඳහා ඇති ආසන්න ම ජගත් මට්‌ටමේ උදාහරණය වන්නේ නූතන ඇමෙරිකාවේ ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ගේ පාලනය යටතේ එරට ඇති වී තිබෙන වෙනස්‌කම් ය. ඔහු බලයට පත් වීමට පෙර අට වසරක කාලයක්‌ එරට පාලනය කළ ඩිමොක්‍රටික්‌ පාක්‌ෂික ජනාධිපති බැරැක්‌ ඔබාමාගේ කාලයේ දී, ඊට පෙර ඇමෙරිකාව ගෙන ගිය පරිසර ප්‍රතිපත්තිවල යම් වෙනස්‌කම් ඇති විය. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් දේශගුණ වෙනස්‌ වීම සම්බන්ධ ව අවශ්‍ය පියවර ගැනීමට ඇමෙරිකාව ප්‍රමාද වීම දේශගුණ වෙනස්‌ වීම වැළැක්‌වීම සඳහා ලෝකය ගත් උත්සාහයට බරපතළ ගැටලුවක්‌ වී තිබිණි. එහෙත් ඔබාමා පාලනය යටතේ ඒ තත්ත්වය තරමක්‌ වෙනස්‌ වී සුබවාදී ප්‍රවේශයක්‌ දැකිය හැකි විය. අවාසනාවකට මෙන් ඔබාමා පාලනය යටතේ ගත් පරිසර හිතකාමී පියවර ගණනාවක්‌ ම ආපසු හැරවීමට හෝ නවතා දැමීම සඳහා හෝ ඉන්පසුව බලයට පැමිණි ට්‍රම්ප් ක්‍රියා කළේ ය. දේශගුණ වෙනස්‌ වීම සම්බන්ධව මේ වන විට ඇති වැදගත් ම එකඟතාව වන පැරිස්‌ ගිවිසුමෙන් ඉවත් වීම සඳහා ද ට්‍රම්ප් පාලනය යටතේ ඇමෙරිකාව තීරණය කළේ ය. දේශීය වශයෙන් ද ඔහු ගත් ඇතැම් පියවර ද පාරිසරික වශයෙන් අහිතකර වූ බව ප්‍රකට කරුණකි.

සාමාන්‍යයෙන් ජාතිකවාදී මෙන්ම දක්‌ෂිණාංශික දේශපාලන ව්‍යාපාර පරිසරය හා සම්බන්ධව අසුබවාදී එකක්‌ බව පිළිගැනෙයි. එයට හේතුව දක්‌ෂිණාංශික පක්‌ෂ පරිසර කරුණු දෙස බලන්නේ ද ජාතික වූ හා සංස්‌කෘතික ඇසින් මෙන්ම භූමිය පිළිබඳ ඇසින් ද යන දෙකෙන් ම වන නිසා ය. මේ නිසා ඔවුන් පාරිසරික ගැටලු සම්බන්ධ ව ගන්නා ප්‍රවේශය දේශීය එකක්‌ වන අතර ජගත් මට්‌ටමේ එකක්‌ නො වේ.

ජාතික දේශසීමා ඉක්‌මවා ගිය පරිසර ගැටලු

එහෙත් සමහර පාරිසරික ගැටලු ජාතික මට්‌ටමෙන් ඔබ්බට ගිය ඒවා වෙයි. ඒවාට මිනිසුන් විසින් සකස්‌ කරගනු ලැබ ඇති දේශසීමා වලංගු නො වේ. මෙවැනි තත්ත්ව ලෝකයේ දැකිය හැකි වූයේ බොහෝ කලක පටන් ය. අම්ල වැසි මෙන්ම රටවල් හරහා ගලා යන ගංගාවල දැකිය හැකි ජල දූෂණය වැනි අර්බුද සමඟ ජාතික රාජ්‍ය ම`ගින් පාලනය කළ නොහැකි පාරිසරික ගැටලු ඇති බව ලෝකයට පැහැදිලි විය. ඒ ගැටලුවලින් පරිසරය හා ඒ ඒ රටවල ජනතාව ආරක්‌ෂා කරගැනීමට නම් ජාතික මට්‌ටමින් ඔබ්බට ගිය විසඳුම් අවශ්‍ය විය. එවැනි අවස්‌ථාවක දී ජගත් මට්‌ටමේ උත්සාහයක්‌ අවශ්‍ය විය. එම ගැටලු විසඳීමේ අරමුණ ඇති ව ගත් ප්‍රයත්න නිසා නූතන ජගත් පරිසර ව්‍යාපාරය ද ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වූයේ ය. එහි දී බොහෝ රාජ්‍ය ස්‌වකීය දේශපාලන ප්‍රතිපත්ති කෙසේ වෙතත් ජගත් මට්‌ටමේ ක්‍රියාමාර්ගවලට අනුගත වූයේ එම ගැටලුවල බරපතළ තත්ත්වය නිසා ය.

අද දැකිය හැකි බරපතළ පාරිසරික ගැටලු වන දේශගුණ වෙනස්‌ වීම හා ඕසෝන් ස්‌තරය විනාශ වීම වැනි ගැටලු මේ සඳහා හොඳ ම නිදසුන් වෙයි. ඕසෝන් ස්‌තරය ආරක්‌ෂා කරගැනීම ලෝකයේ සියලු ම රාජ්‍ය එක්‌ ව ගත් ජගත් මට්‌ටමේ උත්සාහයක ප්‍රතිඵලයකි. ඒ සඳහා වන ජාතික ප්‍රතිපත්ති අතර ම ජගත් මට්‌ටමෙන් ඇති කරගත් එකඟතා සමඟ කටයුතු කිරීම අවශ්‍ය විය. අද වන විට දේශගුණ වෙනස්‌ වීම සඳහා ද ගෝලීය මට්‌ටමේ ක්‍රියාකාරිත්වයක්‌ අවශ්‍ය ව තිබෙයි. ඒ වර්තමාන දේශගුණ වෙනස්‌ වීමේ අහිතකර බලපෑම් ලෝකයේ සියලු රටවලට එක ලෙස බලපාන බැවිනි. එය ඒ ඒ රටවල් සිදු කරන හරිතාගාර වායු විමෝචන ප්‍රමාණය මත ර`දා පවතින්නක්‌ නම් නො වේ. (තවමත් දැකිය හැකි දේශගුණ සංශයවාදීන් විවිධ රටවල සිටිය ද, හරිතාගාර වායු විමෝචනය වීම, මිහිතල උණුසුම් වීම හා දේශගුණ වෙනස්‌ වීම මේ වන විට පිළිගත් බරපතළ පාරිසරික අර්බුදයකි). අද අපේ රට වුව ද අද මුහුණ පා ඇති තත්ත්වය එබඳු ය - අපේ හරිතාගාර වායු දායකත්වය කෙබඳු වුවත් අපට එහි බලපෑමට ලක්‌ වීමට සිදු වෙයි. මෙවැනි තවත් ගැටලුවක්‌ ලෙස ආසියානු දුඹුරු වලාව ලෙසින් හඳුන්වන ලද ආසියානු කලාපයේ දැකිය හැකි පරිසර දූෂක වායුවලින් සමන්විත වලාව දැක්‌විය හැකි ය.

ජාතිකවාදී පරිසරවාදයක්‌?

කෙසේ වෙතත් මේ වන විට ලෝකයේ හඳුනාගෙන ඇති ප්‍රවණතා අතර පරිසර හිතවාදී ලක්‌ෂණ සහිත ජාතිකවාදී ප්‍රවණතා පිළිබඳව ද සඳහන් වේ.

පරිසර ජාතිකවාදය (Eco-nationalism) යනුවෙන් හඳුන්වනු ලබන්නේ එවැනි ලක්‌ෂණ සහිත මතවාදයකි. එය හරිත ජාතිකවාදය (Green nationalism) හෙවත් පාරිසරික ජාතිකවාදය (Ecological nationalism) යනුවෙන් ද ඇතැම් විට හඳුන්වනු ලැබේ. එහි දැකිය හැකි ලක්‌ෂණ වන්නේ ජාතිකමය ලක්‌ෂණ සහිත පරිසර දෘෂ්ටියක්‌ තිබීම ය. නිදසුනක්‌ ලෙස විදේශීය රටවලින් ආනයනය කරනු ලබන ඉන්ධන හා බලශක්‌තිය වෙනුවට විකල්පය ලෙස තම රට ඇතුළත ප්‍රමාණවත් තරම් බලශක්‌තියක්‌ ජනනය කිරීම දැක්‌විය හැකි ය. මෙසේ තම රටේ දී බලශක්‌තිය ජනනය කිරීම ම`ගින් බලශක්‌තියෙන් ස්‌වයංපෝෂිත වූ රටක්‌ ලෙස බ්‍රසීලය දක්‌වනු ලැබේ. කෙසේ වෙතත් බලශක්‌තිය ම රටේ ම නිෂ්පාදනය කිරීමේ ක්‍රමවේදය සඳහා ලෝකයේ සෙසු රටවල් ද උත්සාහ කර ඇතත්, එය අසාර්ථක වූ අවස්‌ථා ද දැකගත හැකි ය.

එමෙන් ම මේ ආකාරයෙන් සිදු කරන තවත් ජාතිකවාදී හා පරිසර හිතවාදී ක්‍රියාවක්‌ වන්නේ දේශීය ව දැකිය හැකි ජීවී විශේෂ හා භූදර්ශනවල වැදගත්කම හා සංකේතාත්මකව හුවා දැක්‌වීමයි. සංරක්‌ෂණ කටයුතුවල දී එවැනි දේශීය ජීවී විශේෂ හා භූ දර්ශන සඳහා ප්‍රමුඛතාව ලබා දීම දැකිය හැකි ය. මෙතෙක්‌ කල් වන වගා වැනි කටයුතු සඳහා යොදාගත් විදේශීය ශාක වෙනුවට දේශීය ශාක පමණක්‌ යොදාගැනීම දැක්‌විය හැකි ය. මෙය දේශපාලන දෘෂ්ටියකින් කෙසේ වෙතත්, පාරිසරික දෘෂ්ටියකින් සමහර රටවල් ම`ගින් ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන්නකි. එහි පාරිසරික ප්‍රයෝජන ද බෙහෙවින් ඇත. මේ ආකාරයෙන් පාරිසරික වශයෙන් වැදගත් භූ දර්ශන ජාතිකමය වැශයෙන් වැදගත් සේ දක්‌වන අවස්‌ථා සඳහා නිදසුන් බොහෝ රටවලින් අපට ලැබේ. නිදසුනක්‌ ලෙස ඕස්‌ටේ්‍රලියාවේ පිහිටා ඇති මහා බාධක පරය දැක්‌විය හැකි ය. එය එරට විසින් සලකනු ලබන්නේ ජාතික වශයෙන් වැදගත් වූ සම්පතක්‌ ලෙස ය. එමෙන් ම සමහර රටවල් විසින් තම රටවල ජෛව විවිධත්වයෙහි සංකේතයක්‌ බඳු ජීවී විශේෂ හා පරිසර පද්ධති සඳහා ක්‍රියාත්මක කරනු ලබන සුවිශේෂී සංරක්‌ෂණ ප්‍රයත්න පවා මෙවැනි ක්‍රියාවලි සඳහා සාධක වෙයි.

පරිසර ජාතිකවාදය යම් ආකාරයකින් දේශපාලන වශයෙන් වැදගත් වූ අවස්‌ථා ඇති බව පෙන්වා දී තිබෙයි. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් සෝවියට්‌ දේශය බිඳවැටීම සඳහා එහි සාමාජිකත්වය දැරූ විවිධ රටවල් තුළ පෙලඹවීමක්‌ ඇති කළ එක්‌ කරුණක්‌ ලෙස මෙය දක්‌වා ඇත. සෝවියට්‌ දේශය යටතේ පැවැති සමූහාණ්‌ඩු වූ එස්‌තෝනියාව, ලිතුවේනියාව හා යුකේ්‍රනය වැනි රටවල ඇති වූ නිදහස්‌ අරගල සඳහා සැලකිය යුතු බලපෑමක්‌ පාරිසරික විරෝධතා නිසා ඇති වූ බව සඳහන් වෙයි. ඒ වැඩි වශයෙන් න්‍යෂ්ටික බලයට විරෝධය පාමින් සිදු කරන ලද විරෝධතා ය. කෙසේ වෙතත් රුසියානුවන් විසින් සෝවියට්‌ සමූහාණ්‌ඩුවල සම්පත් කොල්ලකෑම හා ඒ රටවල ස්‌වාභාවික පදනම විනාශ කිරීමට කටයුතු කිරීම ද සෝවියට්‌ පාලනය Rජු ව සිදු කළ බව පෙනේ. ඒ නිසා ඇති වූ පරිසර හායනය එම සමූහාණ්‌ඩුවල ඇති වූ නිදහස්‌ ව්‍යාපාරවලට උත්තේජනයක්‌ සපයා ඇත.

කෙසේ වෙතත් පරිසර ජාතිකවාදය යන්නෙන් පරිසරය හෙවත් සොබාදහම සංස්‌කෘතික පරිසරයෙන් පිටත පවතින ව්‍යqහයක්‌ ලෙස සැලකීමක්‌ ද දැකිය හැකි ය. ඒ අනුව එය මානව සංස්‌කෘතියෙන් බාහිර වූ දෙයක්‌ වන අතර, හැකි හැම විට ම නොඉඳුල් ව හා ආරක්‌ෂිත ව තැබීමට කටයුතු කළ යුතු බවක්‌ මෙහි දී කියෑවේ. මෙවැනි ක්‍රියාවලියක්‌ දැකිය හැකි රටවල් සඳහා නිදසුන් ලෙස ඕස්‌ටේ්‍රලියාව හා නවසීලන්තය වැනි රටවල් දක්‌වා ඇත.

මේ පරිසර ජාතිකවාදය දේශපාලන ප්‍රතිපත්ති හා සම්බන්ධ වූ වැදගත් අවස්‌ථාවක්‌ ලෙස ඇතැම් දේශපාලන පක්‌ෂ විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද ප්‍රතිපත්ති දක්‌වා ඇත. ඒ සඳහා නිදසුනක්‌ ලෙස බ්‍රිතාන්‍ය ජාතික පක්‌ෂය විසින් 2005 වර්ෂයේ දී ප්‍රකාශයට පත් කරන ලද එක්‌ ප්‍රතිපත්තියක්‌ දැක්‌විය හැකි ය. ඒ අනුව ඔවුන් බලයට පත් වුව හොත් එරටට පැමිණෙන මහා පරිමාණ විදේශක සංක්‍රමණ නැවැත්වීම සඳහා කටයුතු කරන බව පොරොන්දුවක්‌ විය. එම`ගින් එරට තුළ ඇති එක ම සැබෑ පරිසරවාදී 'හරිත' පක්‌ෂය ඔවුන් බව ද දක්‌වා තිබිණි. ඒ, සංක්‍රමණ නැවතීමත් සමඟ ඒ සඳහා අවශ්‍ය පහසුකම් සැපයීම වැනි කටයුතු සඳහා අවශ්‍ය සම්පත් හා අවකාශය ඉතිරි වන නිසා ය.

බටහිර පරිසර වාදය හා පෙරදිග අපි

කෙසේ වෙතත් අපේ රට වැනි පෙරදිග රටවල අනාදිමත් කාලයක සිය පැවතියේ පරිසරය හා සහජීවනයෙන් එකට ජීවත් වූ ජීවන ක්‍රමයකි. පරිසරය හා බැඳුණු සංස්‌කෘතියකින් යුක්‌ත මේ රටවල චින්තනය එය මානවකේන්ද්‍රීය වූ බටහිර චින්තනයට වඩා වෙනස්‌ වූවකි. එහෙත් අවාසනාවකට මෙන්, සියවස්‌ ගණනාවක යටත්විජිත වීමේ ප්‍රතිඵලයක්‌ ලෙස අද අප විසින් අනුගමනය කරනු ලබන්නේ බටහිර සංවර්ධන ආකෘතියයි. එවැනි තත්ත්වයක්‌ ඇතුළත බටහිර පරිසරවාදය ම මෙරට තුළ ද අද වන විට ඇති වී තිබීම පුදුමයක්‌ නො වේ.

අද අප වැනි රටවල් හමුවේ ඇති අභියෝගය වන්නේ අපේ සංස්‌කෘතික වටිනාකම් තුළ පැවැති පරිසර හිතකාමී ජීවන රටාව නැවතත් ස්‌ථාපිත කිරීමට හැකි සංවර්ධන ආකෘතියක්‌ සකස්‌ කිරීම ය. එහෙත් මෙහි දී බටහිර සංවර්ධන ආකෘතියෙන් හා බටහිර විද්‍යාවෙන් ගත යුතු දේ තිබිය හැකි බව පැහැදිලි ය. ජාතිකවාදී මතවාදයක්‌ තුළ මෙය සිදු කිරීම පිළිබඳව තවදුරටත් සාකච්ඡා කළ යුතු බව පෙනේ.

http://www.vidusara.com/2020/03/04/feature1.html

ඇමෙරිකා-මෙක්‌සිකෝ දේශ සීමා තාප්පයෙන් ජෛව විවිධත්වයට තර්ජනයක්‌?

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 16.01.2019 පි. 13 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2019/01/16/feature3.html


මෙක්‌සිකෝවේ සිට ඇමෙරිකාවට සිදු වන නීති විරෝධී ජන සංක්‍රමණ වළක්‌වා ලීම සඳහා දෙරට අතර දේශසීමාව දිගේ බාධක තාප්පයක්‌ ඉදි කරන්නට ඇමෙරිකාව පියවර ගෙන දැන් කලක්‌ ගත වී ඇත. එරට දේශපාලන අරමුණු වෙනුවෙන් ඉදි කරනු ලබන මේ තාප්පය උතුරු ඇමෙරිකාවේ ජෛව විවිධත්වයට අහිතකර ලෙස බලපෑ හැකි බව විද්‍යාඥයන් පිරිසක්‌ පෙන්වා දී තිබෙයි.

ඇමෙරිකාවට නීති විරෝධී ව සිදු වන ජන සංක්‍රමණ නිසා බරපතළ සමාජයීය හා ආර්ථික ගැටලු ඇති වීමට පිළියමක්‌ ලෙස මේ දේශ සීමා තාප්පය ගොඩනැඟීම ආරම්භ වන්නේ 2005 පමණ කාලයේ දී ය. ඇමෙරිකාවේ නව මෙක්‌සිකෝ, ටෙක්‌සාස්‌ හා කැලිෆොaනියා යන ප්‍රාන්තවල දකුණු සීමාව ඔස්‌සේ මේ දේශ සීමාව පිහිටා ඇත. සැතපුම් 1,953ක්‌ (කිලෝ මීටර් 3,200ක්‌) පමණ දිගු වන එම දේශ සීමාවෙහි ඉදි වන බාධක තාප්පයේ සැතපුම් 600ක්‌ පමණ මේ වන විට ඉදි කර ඇති අතර, තවත් සැලකිය යුතු කොටසක්‌ ඉදි කිරීමට නියමිත ය. පසුගිය ඇමෙරිකානු ජනාධිපතිවරණයේ දී එරට වර්තමාන ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් ලබා දුන් එක්‌ මැතිවරණ පොරොන්දුවක්‌ වූයේ එරට දකුණුදිග දේශ සීමාව ඔස්‌සේ මහා තාප්පය ඉදි කිරීම සම්පූර්ණ කිරීමයි. ඒ සඳහා අරමුදල් සපයාගැනීම සඳහා මේ වන විට විවිධ පියවර ගෙන තිබෙයි.

ඇමෙරිකා-මෙක්‌සිකෝ දෙරටෙහි දේශ සීමාව ඔස්‌සේ ඉදි කෙරෙමින් පවත්නා මේ තාප්පය පිළිබඳ ව වැඩි වශයෙන් සාකච්ඡා වී ඇත්තේ ජන සංක්‍රමණ පාලනය සහ දේශපාලනය යන මාතෘකා ඔස්‌සේ ය. මේ ඉදිකිරීම පිළිබඳ ව මෙක්‌සිකෝව එතරම් කැමැත්තක්‌ දක්‌වා නොමැත. කෙසේ වෙතත් එම බාධකය මඟින් උතුරු ඇමෙරිකාවේ ජෛව විවිධත්වය සම්බන්ධ ව ඇති විය හැකි අහිතකර බලපෑම ගැන මෑතක දී පළ වූ ලිපියකින් පෙන්වා දී ඇත. පසුගිය වර්ෂයේ ඔක්‌තෝබර් මාසයේ දී BioScience සඟරාවේ පළ වූ එම ලිපිය ලෝකය පුරා රටවල් 43ක විද්‍යාඥයන් 2,370ක්‌ පමණ දෙනාගේ එකඟතාවෙන් ප්‍රකාශයට පත් කරන ලදි. දේශ සීමා තාප්පය මඟින් ඇති විය හැකි පාරිසරික බලපෑම සැලකිය යුතු තරම් බව පෙන්වා දෙන මේ වාර්තාවට අනුව එම තාප්පය කලාපයේ ජෛව විවිධත්වය සම්බන්ධයෙන් 'ව්‍යසනයක්‌' විය හැකි බවට අනතුරු හඟවා තිබෙයි.

දේශ සීමාව ආශ්‍රිත ජෛව විවිධත්වය

මෙසේ අවධානය යොමු වූ ප්‍රදේශය සැලකූ විට එය අධික පරිසර පද්ධති විවිධත්වයකින් යුක්‌ත භූ දර්ශනයක්‌ පවත්නා භූමි ප්‍රදේශයකි. මේ පාරිසරික විවිධත්වය ආන්තික කාන්තාර තත්ත්වවල සිට අධික වර්ෂාපතනයක්‌ ලැබෙන තෙත්බිම් දක්‌වා විවිධ ආකාරයේ වෙයි. මේ ප්‍රදේශයේ ඉහළ ජෛව විවිධත්වයක්‌ පවත්නා බව අධ්‍යයනවලින් හෙළි ව ඇති, අන්තර්ජාතික වශයෙන් පිළිගැනෙන කරුණකි.

මේ දෙරටෙහි දේශ සීමාව ප්‍රදේශයේ සත්ත්ව විශේෂ 1,077ක ප්‍රමාණයක්‌ ද, ශාක විශේෂ 429ක ප්‍රමාණයක්‌ වාසය කරන බව මේ වන විට හඳුනාගෙන තිබෙයි. අදාළ ප්‍රදේශයේ පවත්නා පාරිසරික තත්ත්වවලට එහි වෙසෙන මේ ජීවී විශේෂ හැඩගැසී ඇත. දේශ සීමාව හරහා ද වැටී ඇති ඔවුන්ගේ සංක්‍රමණ මාර්ග ඔස්‌සේ එහා මෙහා ගමන් කිරීමෙන් ආහාර සොයාගැනීමට මෙන් ම ආන්තික තත්ත්ව ඇති කාල වකවානු ගත කිරීමට ද ඔවුන් හැඩගැසී ඇත. ලෝක සංරක්‌ෂණ සංගමය (IUCN) මඟින් ප්‍රකාශිත දැඩි තර්ජිත (Critically Endangered), තර්ජිත (Endangered) හා අවදානම් (Vulnerable) යන තර්ජනයට ලක්‌ වූ ජීවී විශේෂ අයත් ප්‍රධාන කාණ්‌ඩ තුනට මේ අතරින් විශේෂ හැට දෙකක්‌ (62) පමණ අයත් වෙයි.

තාප්පයේ බලපෑම

දැනටමත් ඉදි කර හා ඉදි කෙරෙමින් ඇති තාප්පය මඟින් ඉහත කී ජීවී විශේෂවල වාසභූමිය හෙවත් අඩවිය බෙදී යයි. පියැඹිය නොහැකි ජීවී විශේෂ 346කට පමණ තරණය කළ නොහැකි බාධකයක්‌ බවට මේ දේශ සීමා තාප්පය පත් වී ඇත. එමඟින් උක්‌ත ජීවීන් දැනට හැසිරෙන අඩවියෙන් 50%ක්‌ පමණ අහිමි වීමේ අවදානමක්‌ ඇති වෙයි. එසේ ම එතරම් උසට පියැඹිය නොහැකි පක්‌ෂි විශේෂවලට පවා මේ තාප්පය බාධකයක්‌ වන බව දක්‌වා ඇත.

කලින් එක ම භූමියක්‌ ව පැවැති ප්‍රදේශයේ ජීවත් වන ජීවී විශේෂවල වාසස්‌ථාන අන්තරාදායක ලෙස කඩ කඩ වීම (fragmentation) මඟින් මේ ජීවී විශේෂවල ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍ය ව්‍යාප්ත කිරීමට ඇති හැකියාව අඩු වෙයි. එනම් ජීවී විශේෂවල ගහන අතර ප්‍රවේණික ද්‍රව්‍ය හුවමාරුවට බරපතළ බලපෑමක්‌ ඇතිවිය හැකි ය. මේ නිසා එක ම ගහනය තුළ අන්තර් අභිජනනය කිරීමෙන් ජාන කිටුව සීමා වී ප්‍රවේණික වශයෙන් දුර්වල සත්ත්ව විශේෂ ඇති විය හැකි ය. අද වන විට අප්‍රිකාවේ වෙසෙන චීටා සතුන් මුහුණ දී ඇති මෙවැනි ම ප්‍රවේණික ගැටලුව එම සතුන්ගේ පැවැත්මට තීරණාත්මක ලෙස බලපාන්නකි. එවැනි තත්ත්ව ඇමෙරිකා-මෙක්‌සිකෝ දේශ සීමාව ආශ්‍රිත ප්‍රදේශයේ ද ඇති විය හැකි බව පර්යේෂකයන් පෙන්වා දී තිබෙයි.

එදිනෙදා පැවැත්ම සඳහා අවශ්‍ය ආහාර හා ජලය වැනි සම්පත්වලට ප්‍රවේශ වීමට ද මේ තාප්පය නිසා එහි වෙසෙන ජීවීන්ට -විශේෂයෙන් සතුන්ට - අවහිරතා ඇති වෙයි. එමෙන් ම වසරේ ඇතැම් කාල වකවානුවල දී ඇති වන ගංවතුර තත්ත්ව සඳහා ද මේ දේශ සීමා තාප්පයෙන් බලපෑමක්‌ ඇති වේ. ගංවතුර බැස නො ගොස්‌ රදා පැවතීමට තාප්පය හේතු වන අතර ඇතැම් ප්‍රදේශවල දී මෙය වනජීවීන්ට සහ වෘක්‌ෂලතාවලට හානිකර ලෙස බලපානු ඇති බවට අනතුරු හඟවා ඇත. ගංවතුරට යට වීම නිසා මේ ජීවී විශේෂ මිය යැමේ අවස්‌ථාව ඉහළ යයි. එසේ ම දැඩි නියඟය හා තාප ප්‍රවාහ වැනි ස්‌වාභාවික ව්‍යසන අවස්‌ථාවල දී එයට ලක්‌ වන ජීවී විශේෂවල ජීවිත පවත්වාගැනීමට වැදගත් වන ආහාර සහ ජලය සීමා තාප්පයේ අනෙක්‌ පස පැවතිය ද එය තරණය කළ නොහැකි ජීවීන්ට සිදු වන්නේ විනාශයට පත් වීමට ය.

අනෙක්‌ අතට එම දේශ සීමා තාප්පය හුදෙක්‌ භෞතික තාප්පයක්‌ පමණක්‌ නො වේ. එය ඉදි කිරීම සඳහා යොදාගන්නා විශාල ඉදිකිරීම් වාහන මේ සංවේදී සහ පරිසර පද්ධතියට හා එහි වෙසෙන ජීවී විශේෂවලට බාධා ඇති කරයි. එසේ ම ආලෝකය සහ ශබ්දය දූෂණය මඟින් දිවා කාලයේ මෙන් ම රාත්‍රී කාලයේ හැසිරෙන ජීවී විශේෂවලට ද යම් බලපෑමක්‌ ඇති වෙයි. එමෙන් ම බාධක තාප්පය ඉදි කිරීමෙන් පසුව එම තාප්පය අසල ප්‍රදේශයේ ගමන් කරන ආරක්‌ෂක වාහන සහ මාර්ගවල ඇති වන තත්ත්වය ද මේ ජීව විශේෂවල පැවැත්මට බලපෑමක්‌ කළ හැකි එකකි. 2017 වර්ෂය වන විට ඉදි කර ඇති සීමා තාප්ප සඳහා කිලෝ මීටර් 8,000ක පමණ මාර්ග පද්ධතියක්‌ ඉදි කර ඇති බව ද සඳහන් වෙයි. එසේ ම මේ කාණ්‌ඩයට නො වැටෙන තවත් දුෂ්කර වූ මාර්ග විශාල ප්‍රමාණයක්‌ ද පවතියි.

මේ තර්ජනය හමුවේ ඇතැම් ජීවී විශේෂ වඳ වී යැමට තරම් හැකි තත්ත්ව ඇති විය හැකි ය.

අවධානය අඩු ඇයි?

මේ කරුණ පිළිබඳ ව අවධානය අඩු වීම සඳහා හේතුවක්‌ වී ඇත්තේ 2005 දී සම්මත වූ Real ID Act නම් පනතකිනි. එමඟින් ජෛව විවිධත්වයට ඇති විය හැකි බලපෑම් වළක්‌වා ලීමට උපකාර විය හැකි තර්ජනයට ලක්‌ වූ ජීවී විශේෂ පිළිබඳ පනත (Endangered Species Act) හා ජාතික පාරිසරික ප්‍රතිපත්ති පනත (National Environmental Policy Act) යටතේ පවත්නා ඇතැම් ප්‍රතිපාදන නො සලකා හැරීමට එරට ආරක්‌ෂක අංශවලට හැකියාව ලබා දී තිබෙයි. මෙය දේශ සීමා තාප්පයේ ඉදිකිරීම් කටයුතු නිසා පරිසරයට හා ජෛව විවිධත්වයට ඇති විය හැකි බලපෑම පිළිබඳ ව අවධානයට ලක්‌ වීම හා මහජන මැදිහත් වීමක්‌ සිදු කිරීමට ඇති අවස්‌ථාව අහිමි කර ඇත. මෙසේ පරිසරය සහ මහජන සෞඛ්‍යයේ ආරක්‌ෂාව වෙනුවෙන් පෙර පැවැති ඇමෙරිකානු රජයයන් විසින් සම්මත කරන ලද වැදගත් නීති නො සලකා හැරීම ද ගැටලුවකි.

මේ කරුණු අනුව පෙනෙන්නේ ඉහළ ජෛව විවිධත්වයක්‌ පවත්නා ප්‍රදේශයක ජීවීන්ගේ පැවැත්ම මිනිසුන්ගේ ක්‍රියාකාරිත්වයෙන් එක්‌ පරම්පරාවක කාලයක්‌ ඇතුළත දී වෙනස්‌ කරන්නට ඉඩ ඇති බවයි. මේ ජෛව විවිධත්වය වසර මිලියන ගණනාවක්‌ තිස්‌සේ පරිණාමයට ලක්‌ වූවක්‌ වන බැවින් ඒ ගැන ආඩම්බර විය නොහැකි බව ඒ පිළිබඳ ව පළ වූ ලිපියක තවදුරටත් සඳහන් වෙයි.

කෙසේ වෙතත් මේ පිළිබඳ ව අවධානය යොමු කරන්නේ නම් එය නතර කිරීමට ද හැකියාවක්‌ ඇත. ඒ මේ සීමා තාප්පය ඉදිකිරීම සඳහා ඇති ප්‍රතිපාදන නතර කිරීම මඟිනි. එරට දේශපාලනඥයන්ට ඒ සඳහා අවස්‌ථාවක්‌ හා හැකියාව ඇති බව පෙන්වා දී තිබෙයි. එසේ ම අවශ්‍ය නම් සංක්‍රමණ පාලනය කිරීම සඳහා අවශ්‍ය පියවර ගැනීමට ප්‍රමාණවත් දියුණු තාක්‌ෂණයක්‌ පවත්නා බව ද වැඩිදුරටත් පෙන්වා දී ඇත.

සමස්‌තයක්‌ ලෙස ගත් විට ඇමෙරිකාව සිය ජාතික ආරක්‌ෂාව පිළිබඳ දේශපාලන අවශ්‍යතාව සඳහා එරට මෙන් ම මෙක්‌සිකෝවේ ද ජෛව විවිධත්වය අවදානමකට ලක්‌ කර ඇති බව මේ අනුව පෙනෙයි. මෙය මානව මූලික අරමුණු නිසා පාරිසරික ප්‍රමුඛතා අවතක්‌සේරු වූ තවත් අවස්‌ථාවක්‌ ලෙස සැලකිය හැකි ය. එමෙන් ම ඇමෙරිකාවේ නූතන පාලනය වෙනත් කරුණු පිළිබඳ ව ගෙන ඇති පියවර හා සංසන්දනය කරන විට එය එතරම් පුදුමයට කරුණක්‌ ද නො වෙයි.

මූලාශ්‍රය : BioScience, DOI: 10.1093/biosci/biy063

පෝලන්ත සමුළුවේ දී දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳ ඉදිරි පියවරක්‌ සටහන් වී ද?

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 19.12.2018 පි. 6 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2018/12/19/feature1.html

පෝලන්තයේ කටෝවිස්‌ නගරයේ දී පසුගිය දෙසතියක කාලය තිස්‌සේ පැවැති වාර්ෂික දේශගුණ සමුළුව පසුගිය සති අන්තයේ දී අවසන් විය. ඊට දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳ එක්‌සත් ජාතීන්ගේ රාමුගත සම්මුතියේ (UNFCCC) 24 වැනි පාර්ශ්වකරුවන්ගේ රැස්‌වීම හා තවත් සමාන්තර රැස්‌වීම් ගණනාවක්‌ අයත් ය.

එහි දී මේ වන විට දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පාලනය කිරීම සඳහා එක ම පිළිගත් විසඳුම ලෙස ඉදිරිපත් ව ඇති පැරිස්‌ දේශගුණ ගිවිසුම ක්‍රියාත්මක කළ යුතු ආකාරය පිළිබඳ ව යම් එකඟතාවකට පැමිණ ඇති බව පෙනෙයි. අවසාන මොහොතේ කාබන් වෙළෙඳපොළ පිළිබඳ ව යම් ගැටලු සහගත තත්ත්වයක්‌ ඇති වූ බවක්‌ වාර්තා වන නමුත්, එක්‌ අමතර දිනයක්‌ අවසානයේ දී යම් සාධනීය වූ ප්‍රතිඵලයක්‌ අත්පත් කරගෙන ඇති බවක්‌ පෙනෙයි. අවසානයේ දී ඇති කරගත් එකඟතාව පිළිබඳ ව හා වෙනත් වැදගත් කරුණු පහත සඳහන් වෙයි.

පොදු නීති පද්ධතියක්‌

පෝලන්ත සමුළුවේ දී ඇති කරගත් වැදගත් එකඟතාවක්‌ වූයේ සියලු රටවලට පොදු වූ නීති පොතක්‌ හෙවත් නීති පද්ධතියක්‌ ඇති කරගැනීමට එකඟ වීම ය. එක්‌ එක්‌ රටවල් හෝ රටවල් කාණ්‌ඩ අනුව පවත්නා වෙනස්‌කම් මත වෙනස්‌ වන නීති පද්ධතියක්‌ වෙනුවට සියලු රටවලට පොදු වූ එක්‌ නීති පද්ධතියක්‌ එහි දී අවධානයට ලක්‌ ව ඇත. මෙවැන්නකට එරෙහි ව අදහස්‌ දැක්‌වූ චීනය වැනි රටවල් එවැනි අදහසක්‌ සඳහා එකඟ වීම ද වැදගත් කරුණකි. එතරම් සරල කරුණක්‌ නො වූ මේ නීති පොත සම්බන්ධ ව එකඟතාවකට පැමිණීම තාéණික වශයෙන් දුෂ්කර කරුණක්‌ වූ බැවින් එය අත්පත් කරගැනීම කිසියම් ජයග්‍රහණයක්‌ ලෙස සැලකිය හැකි ය. විශේෂයෙන් රට රටවල් අතර ඇති වෙනස්‌කම් හා කාල රාමුවල ඇති වෙනස්‌කම් තිබිය දී මෙවැනි එකඟතාවකට පැමිණිය හැකි වීම වැදගත් ය.

මෙසේ ඇති කරගන්නා නීති පද්ධතිය ඉදිරියේ දී පැරිස්‌ ගිවිසුමේ ක්‍රියාත්මක නීති පද්ධතිය වනු ඇත. මෙමඟින් ඒ ඒ රට රටවල විමෝචන නිරීéණය හා වාර්තා කිරීම සම්බන්ධ ව සමාන ව කටයුතු කිරීම සිදු වනු ඇත. මෙහි දී එකඟ වී ඇති ආකාරයට, තම රටවල වාර්තා ලබා නො දෙන රටවල් ඒ පිළිබඳ ව විමසීමකට ලක්‌ වනු ඇත. මේ නීති පද්ධතිය අනුව පැරිස්‌ ගිවිසුම යටතේ ලබා දී ඇති කාබන් විමෝචන සීමා කිරීමේ පොරොන්දු ඉටු කිරීමට සියලු රටවල් කටයුතු කරනු ඇතැයි අපේක්‌ෂාවක්‌ ඇති වී තිබෙයි. මෙසේ විනිවිදභාවයෙන් යුක්‌ත ක්‍රමවේදයක්‌ ලැබීමෙන් සාර්ථක ලෙස සියලු රටවල කටයුතු පිළිබඳ ව ලෝකයට දැනගැනීමට හැකියාව ලැබෙයි. එසේ ම මේ දක්‌වා පැරිස්‌ ගිවිසුම අපරානුමත නො කළ රටවලට දැන් නීති පද්ධතිය පිළිබඳ ව පැහැදිලි කිරීමක්‌ ඇති නිසා එයින් ඈත් වීමට නො හැකි වනු ඇත.

එසේ ම දුප්පත් රටවලට දේශගුණ මූල්‍ය සහන ලබා දීම පිළිබඳ ව අදහස්‌ ද මේ යටතේ එයි. 2020 වර්ෂය වන විට වාර්ෂික ව ඩොලර් බිලියන 100ක මුදලක්‌ බැගින් දියුණුවල රටවල් සඳහා ලබා දීම නැවත ඉල්ලා ඇත. එය දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳ සාකච්ඡා ඉදිරියට ගෙන යැම සඳහා තිබූ බරපතළ බාධකයකි.

කෙසේ වෙතත් මේ නීති පද්ධතිය පිළිබඳ ව එකඟතාව කෙතරම් ප්‍රමාණවත් ද යන්න ගැන සමහර පරිසර ක්‍රියාකාරිකයන් අතර එකඟතාවක්‌ නොමැති බව දැකිය හැකි ය. නිදසුනක්‌ ලෙස මෙමඟින් අදාළ ක්‍රියාවලියේ දියුණුවක්‌ සංකේතවත් කරන නමුත්, ලෝකය හා සම්බන්ධ ව සැලකූ විට එය ප්‍රමාණවත් ප්‍රතිඵලයක්‌ අත්පත් කර දෙන්නේ ද යන්න මෙහි දී මතු කර ඇති ගැටලුවයි. ඒ නිසා පෝලන්ත සමුළුව ක්‍රියාකාරී ප්‍රතිඵලයක්‌ අත්පත් කරගැනීමට තිබූ අවස්‌ථාවක්‌ ගිලිහුණු එකක්‌ සේ ඇතැමුන් පෙන්වා දී ඇත. එයින් කියෑවෙන්නේ මේ එකඟතාව ලෝකයේ දැන් ඇති වී තිබෙන කඩිනමින් කටයුතු කිරීමට ඇති අවශ්‍යතාව හා සංසන්දනය කරන විට ප්‍රමාණවත් නො විය හැකි බවයි. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත් විට එක්‌ නියෝජිතයකු පවසා ඇත්තේ "මේ කළ හැකි දෙය වන අතර, අවශ්‍ය දේ නො වෙයි" යනුවෙනි.

කෙසේ වෙතත්, කිසියම් හෝ නීති පොතක්‌ පිළිබඳ ව එකඟතාවක්‌ ඇති වීම වැදගත් ය.

හරිතාගාර වායු විමෝචන සීමා කිරීම

2020 වර්ෂය වන විට රටවල් තමන්ගේ කාබන් විමෝචන සීමා කළ යුතු මට්‌ටම සඳහා පදනම වන ජාතිකමය වශයෙන් නිර්ණය කළ දායකත්වයේ නව සැලසුම් දැනුම් දෙන ලෙස රටවලින් ඉල්ලා ඇත. මෑත කාලයේ දී පළ වූ බොහෝ විද්‍යාත්මක වාර්තාවලින් නැවත නැවත පෙන්වා දී තිබුණේ මේ වන විට ප්‍රකාශිත ජාතිකමය වශයෙන් නිර්ණය කළ දායකත්වය මඟින් රටවල් පොරොන්දු වී ඇති කාබන් විමෝචන කපා හැරීමේ ප්‍රමාණය පැරිස්‌ ගිවිසුමෙන් අපේක්‌ෂා කර ඇති ඉලක්‌ක අත්පත් කරගැනීම සඳහා ප්‍රමාණවත් නො වන බවයි.

මේ සමුළුවේ දී ද කාබන්ඩයොක්‌සයිඩ් ඇතුළු හරිතාගාර වායු විමෝචන කඩිනමින් කපා හැරීමේ ඇති වැදගත්කම බොහෝ පාර්ශ්ව විසින් පෙන්වා දෙනු ලැබ ඇත. ඒ පිළිබඳ ව ලෝකයේ ඇතැම් රටවල් මුහුණපා ඇති තත්ත්වය වඩාත් බරපතළ බව පැහැදිලි ය.

රට රටවල් අතර වෙනස්‌කම්

දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පාලනය කිරීමට අවශ්‍ය අන්තර්ජාතික සහයෝගය පිළිබඳ ව ඇති ගැටලු මේ සමුළුවේ දී අවධානයට ලක්‌ වූ කරුණකි. එයට මූලික හේතුවක්‌ ලෙස ඒ ඒ රටවල දේශපාලනයේ දී ජාතිකත්වය හා සම්බන්ධ කණ්‌ඩායම් ඉදිරියට පැමිණීම හා බලය ලබාගැනීම දක්‌වා තිබෙයි. එහි දී අදාළ රටවල ප්‍රතිපත්ති වෙනස්‌ වීමෙන් හුදෙක්‌ ජාතික වැදගත්කමක්‌ ඇති කරුණු පමණක්‌ සැලකිල්ලට ලක්‌ වීම මීට හේතුවයි. කෙසේ වෙතත්, මේ නිසා දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳ ව කටයුතු කිරීමේ දී පසුබෑමක්‌ ඇති වී තිබෙයි. ඇමෙරිකාවේ ජනාධිපති ධූරයට ට්‍රම්ප් පත් වීමෙන් පසුව එරටේ දේශගුණ ප්‍රතිපත්තිවල ඇති වී තිබෙන වෙනස්‌ වීම් මීට නිදසුනකි. එසේ ම මෑත කාලයේ දී බ්‍රසීලයේ ඇති වී තිබෙන දේශපාලන වෙනස්‌ වීම් ද ඊට නිදසුනක්‌ සේ දක්‌වා ඇත.

මේ විවිධ වූ අදහස්‌ ඇති රටවල් අතර තවමත් දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳ ව කටයුතු කිරීමේ දී රටවල් අතර ඇති උනන්දුව සමාන ආකාරයෙන් පවත්වාගැනීමට හැකි වීම වැදගත් ය. ඒ පිළිබඳ ව රටවල් අතර ඇති උත්සාහයේ අඩුවක්‌ නො වීම වැදගත් සේ සැලකෙයි. මේ වන තෙක්‌ ඇති එකඟතාව සම්බන්ධ ව සියලු ම රටවල් පාහේ එකඟ වී තිබීම මේ සඳහා හේතුවයි.

දේශගුණ වාර්තාවට වූ දේ

පසුගිය ඔක්‌තෝබර් මාසයේ දී දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳ අන්තර් රාජ්‍ය මණ්‌ඩලය (IPCC) නිකුත් කළ වාර්තාව පිළිගැනීමට ඇතැම් රටවල් විරුද්ධත්වය පළ කිරීම මේ දේශගුණ සමුළුවේ දී සිදු විය. එම වාර්තාවෙන් පෙන්වා දී තිබුණේ ලෝකය අපේක්‌ෂා කරන ඉලක්‌කය වන සෙල්සියස්‌ අංශක 1.5 සීමාව ඇතුළත ලෝක උෂ්ණත්වය ඉහළ යැම පවත්වාගැනීම අපහසු වන බව හා අංශක 3ක පමණ උෂ්ණත්ව වර්ධනයක්‌ සිදු විය හැකි බව ය. උෂ්ණත්වය ඉහළ යැම සෙල්සියස්‌ අංශක 1.5කට සීමා කිරීමට නම්, 2030 වර්ෂය වන විට ලෝකයේ මුළු කාබන්ඩයොක්‌සයිඩ් වායු විමෝචන ප්‍රමාණය අද මට්‌ටමට වඩා 45%කින් පමණ අඩු කළ යුතු බව ද එහි දක්‌වා ඇත. ඒ සඳහා කඩිනමින්, පුළුල් හා ඇතැම් විට මෙතෙක්‌ නො සිතූ ආකාරයේ පියවර ගත යුතු වෙයි. ඒ වාර්තාව ලෝකය පුරා, විද්‍යාඥයන් හා පරිසරවේදීන් අතර පිළිගැනීමකට ලක්‌ විය.

පෝලන්ත සමුළුවේ දී එම වාර්තාව පිළිගැනීම පිළිබඳ ව රටවල් කිහිපයක්‌ එරෙහි විය. එම රටවල අදහස වූයේ අදාළ වාර්තාව පිළිබඳ ව සටහන් කරන (take note) බවක්‌ සඳහන් කළ යුතු බවයි. කෙසේ වෙතත් සෙසු රටවල් විසින් දිගින් දිගට ම සිදු කරන ලද මැදිහත් වීම නිසා අවසානයේ දී මේ දේශගුණ සමුළුවේ දී මේ වාර්තාව සම්පූර්ණ කළ බව පිළිගැනීමට හා එය භාවිත කිරීමට රටවලට ආරාධනා කිරීමට එකඟ වී ඇත. වාර්තාව පිළිගැනීම තරම් නො වුව ද මෙය වැදගත් ප්‍රතිදානයකි. ෂඡCC ආයතනය පිළිබඳ ව හා විද්‍යාත්මක දත්ත පිළිගැනීමට එකඟ වීම සතුටුදායක කරුණකි. එහෙත් එය ප්‍රමාණවත් නො වන බව විද්‍යාඥයන් හා පරිසරවේදීන්ගේ අදහස වෙයි.

වෙනත් කරුණු

අනෙක්‌ අතට දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳ ව වැදගත් සාධකයක්‌ ලෙස සැලකෙන ගල් අඟුරු භාවිතය ප්‍රවර්ධනය කරන ආකාරයේ කටයුතු ගැන ඇමෙරිකාව හා පෝලන්තය උනන්දු වූ බවක්‌ පැවසේ. එම රටවල් ගල් අඟුරු මත තදින් යෑපෙන රටවල් අතර වෙයි. එබැවින් දේශගුණ සමුළුවේ දී එවැන්නක්‌ සිදු වීම පරිසර ක්‍රියාකාරිකයන්ගේ විවේචනයට ලක්‌ විය.

මේ සමුළුවේ දී තරුණ පිරිස්‌වල ක්‍රියාකාරිත්වයේ හා ඉදිරිපත් වීමේ පැහැදිලි වර්ධනයක්‌ දැකිය හැකි වූ බව සඳහන් වෙයි. විවිධ රටවල් නියෝජනය කරමින් සමුළුව හා ඊට සමගාමී ව පැවැති වැඩසටහන්වලට සම්බන්ධ වූ මේ පිරිස්‌ අනුව පෙනෙන්නේ ලෝකයේ තරුණ පිරිස්‌ දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳ ව දක්‌වන උනන්දුවයි. එය වැදගත් වන්නේ දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳ අරගලයට එමඟින් ජවයක්‌ ලැබෙන නිසා ය.

ගල් අගුරු භාවිතය අවසන් කිරීමේ උත්සාහයක්‌ - ගල් අගුරුවල කාලය අවසන්?

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 29.11.2017, පි. 06, (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2017/11/29/feature2.html

පසුගිය දා ජර්මනියේ බොන් නගරයේ දී අවසන් වූ ජගත් දේශගුණ සමුළුවට සමගාමී ව සිදු වූ වැදගත් සිදුවීමක්‌ ලෙස ගල් අගුරු භාවිතයට එරෙහි ව ලෝකයේ රටවල් ගණනාවක්‌ එක්‌ ව කිසියම් කණ්‌ඩායමක්‌ ලෙස සංවිධානය වීම දැක්‌විය හැකි ය. බ්‍රිතාන්‍යය හා කැනඩාව මුල් වී ආරම්භ කරන ලද මෙහි අරමුණ වූයේ ගල් අගුරු භාවිතය ක්‍රමයෙන් ඉවත් කිරීමයි. 'ගල් අගුරු ඉක්‌මවූ බලශක්‌ති සන්ධානය' (Powering Past Coal Alliance) ලෙස නම් කර ඇති මේ එකමුතුව හෝ සන්ධානයට රටවල් 19ක පමණ සහයෝගය ලැබුණු අතර, ඒ අතර මෙක්‌සිකෝව, නවසීලන්තය, ප්‍රංශය, ඉතාලිය, ඔස්‌ටි්‍රයාව, නෙදර්ලන්තය වැනි රටවල් ද සිටියි. එසේ ම ඊට ගල් අගුරු භාවිත නො කරන ෆීජි වැනි රටවල් ද ඇතුළත් වන අතර ගල් අගුරු විශාල ලෙස භාවිත කරන ආසියානු රටවල් කිසිවක්‌ මීට ඇතුළත් නො වීම විශේෂ සිදුවීමකි. ලෝකයේ විශාලතම ගල් අගුරු නිෂ්පාදකයකු වන ඔස්‌ටේ්‍රලියාව ඊට එක්‌ වීම ප්‍රතික්‌ෂේප කර ඇත. කෙසේ වෙතත් මේ සන්ධානයේ අපේක්‌ෂාව වන්නේ ලබන වර්ෂය අවසන් භාගය වන විට මේ කණ්‌ඩායමට රටවල් 50ක පමණ සහයෝගය ලැබෙනු ඇතැයි යන්න ය.

මේ කණ්‌ඩායමේ අරමුණ වන්නේ ගල් අගුරු භාවිතය හැකි තාක්‌ ඉක්‌මනින් අවසන් කිරීම සඳහා කැප වීමෙන් කටයුතු කිරීමයි. එහි දී විදුලිය නිපවීම සඳහා ගල් අගුරු භාවිතය අවසන් කිරීමේ ඉලක්‌ක ඇති කරගැනීම හා ගල් අගුරු මගින් විදුලිය නිපදවීම වැනි ව්‍යාපෘති සඳහා ආයෝජනය නො කිරීම වැනි දේ මේ කණ්‌ඩායමේ අපේක්‌ෂාව වේ. ඒ සඳහා වූ ප්‍රකාශයක්‌ ද නිකුත් කර තිබේ.

මෙය දේශපාලන වශයෙන් කෙතරම් දුරට යථාර්ථයක්‌ විය හැකි ද යන්න තවමත් පැහැදිලි නැත. මේ ප්‍රයත්නය සාර්ථක වේ ද, අසාර්ථක වේ ද යන්න කීමට තවමත් කල් වැඩි ය. මේ නව සන්ධානය කිසිදු නෛතික බැඳීමක්‌ ඇති කණ්‌ඩායමක්‌ නො ව ස්‌වෙච්ඡාවෙන් කිසියම් වූ එකගතාවට පැමිණි රටවල්, ප්‍රාන්ත හා වෙනත් කණ්‌ඩායම් ඇතුළත් කණ්‌ඩායමක්‌ පමණි.

එහෙත් ගල් අගුරු භාවිතය අවසන් වන බව, අවසන් විය හැකි බව හා එය කඩිනමින් සිදු විය හැකි බව මේ නව පියවර මගින් ලෝකයට කිසියම් සංඥාවක්‌ ලබා දී තිබේ. විචාරකයන් මෙය දේශපාලන වශයෙන් ගල් අගුරු පිළිබඳ ව කැමැත්ත දක්‌වන පාර්ශ්වයේ ජරාජයක්‌ ලෙස (political watershed) ලෙස හඳුන්වා දී ඇත්තේ මේ කරුණ නිසාවෙනි.

මෙවර සමුළුවේ දී සිදු වූ වැදගත් සිදුවීමක්‌ සේ ඇතැම් පාර්ශ්ව මේ සන්ධානය හඳුන්වා දෙන ආකාරය දැකිය හැකි ය. එහෙත් මේ පිළිබඳ ව ගල් අගුරු මත බෙහෙවින් රඳා පවත්නා ඇතැම් රටවල් එතරම් අවධානයක්‌ දැක්‌වූ බවක්‌ දැකිය නො හැකි ය. කෙසේ වෙතත් දේශගුණ වෙනස්‌ වීමේ බලපෑමට මුහුණ දී ඇති රටවල් මේ නව සන්ධානය නිසා උද්දාමයට පත් ව ඇති බවක්‌ පෙනෙයි. එය වැදගත් ය. එසේ ම පරිසර හා සමාජ ක්‍රියාකාරී කණ්‌ඩායම් ද මේ පිළිබඳ ව සිය සතුට පළ කර තිබේ.

ගල් අගුරු හා දේශගුණ වෙනස්‌ වීම

ගල් අගුරු යනු කාර්මික විප්ලවයේ පටන් අද දක්‌වා වැදගත් ම බලශක්‌ති ප්‍රභවයක්‌ වූ ෆොසිල ඉන්ධනයකි. එය අද වන විට ද ලෝකයේ විදුලි බල සැපයුමෙන් 40%ක්‌ පමණ ප්‍රමාණයක්‌ සපයන ප්‍රධානතම ඉන්ධනයක්‌ වෙයි. මේ වන විට ද ඇතැම් දියුණු රටවල මෙන් ම දියුණු වන රටවල් රැසක ද ප්‍රධානතම ඉන්ධනයක්‌ ලෙස ගල් අගුරු භාවිත වෙයි. සෙසු ෆොසිල ඉන්ධන ඉදිරි දශක 5 - 6කට අඩු කාලයක දී අවසන් වනු ඇතැයි අපේක්‌ෂා කරනු ලැබුව ද තවත් වසර 100 - 150ක්‌ හෝ ඊටත් මදක්‌ වැඩි කාලයක්‌ සඳහා භාවිතයට ප්‍රමාණවත් ගල් අගුරු සංචිත තිබීම ඒ පිළිබඳ අවධානය යොමු වීමට හේතුවකි.

කෙසේ වෙතත්, කාබන් විමෝචන සම්බන්ධ ව ගත් විට ගල් අගුරු වැදගත් තැනක්‌ ගනියි. ගල් අගුරු භාවිතයෙන් වායුගෝලයට නිකුත් වන හරිතාගාර වායු ප්‍රමාණය විශාල ය. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් ගල් අගුරු දහනය වීම නිසා සිදු වන විමෝචන ලෝකයේ මුළු හරිතාගාර වායු විමෝචන අතරින් 40%ක්‌ පමණ විය හැකි බව වාර්තා වෙයි. මේ අනුව දේශගුණ වෙනස්‌ වීම සඳහා ගල් අගුරු දක්‌වන දායකත්වය සැලකිය යුතු එකක්‌ බව පැහැදිලි ය. එය නො සලකා හළ නොහැක්‌කකි.

එක්‌ විශ්ලේෂණයකින් දක්‌වා ඇති ආකාරයට බලශක්‌ති උත්පාදනය සඳහා ගල් අගුරු භාවිත කිරීම අවසන් කිරීම පැරිස්‌ ගිවිසුමේ ඉලක්‌ක අත්පත් කරගැනීම සඳහා වැදගත් වෙයි. පසුගිය වර්ෂයේ දී පළ වූ එවැනි එක්‌ විශ්ලේෂණයකට අනුව, මේ සියවස මැද භාගය වන විට ගල් අගුරු භාවිතය අවසන් කිරීම අවශ්‍ය වනු ඇත. එහෙත් එය කලාපයෙන් කලාපයට, රටින් රටට වෙනස්‌ වන්නකි. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත් යුරෝපා සංගමයේ ගල් අගුරු භාවිතය 2030 වර්ෂය වන විට අවසන් කළ යුතු අතර, චීනය 2040 වර්ෂයේ දී අවසන් කළ යුතු වේ. ලෝකයේ සෙසු රටවල්, 2050 වර්ෂය වන විට ගල් අගුරු භාවිතය අවසන් කිරීම වැදගත් වන බව Implications of the Paris Agreement for Coal Use in the Power Sector නම් පසුගිය වර්ෂයේ දී නිකුත් වූ මේ වාර්තාව පෙන්වා දෙයි.

කෙසේ වෙතත් මේ වන විටත් ගල් අගුරු භාවිතයෙන් ඉවත් වීම සඳහා ඇතැම් රටවල් ප්‍රතිඥා දී තිබේ. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත්, එවැනි රටක්‌ වන බ්‍රිතාන්‍යය, 2025 වන විට එරට තුළ ගල් අගුරු භාවිතය අවසන් කිරීමට තීරණය කර ඇත. මේ වන විට ද එරට ගල් අගුරු භාවිතය සැලකිය යුතු තරම් අඩු කිරීමට ක්‍රියා කර තිබේ. එසේ ම ජර්මනිය වැනි ගල් අගුරු මත තදින් යෑපෙන රටවල් තුළ ද ගල් අගුරුවලින් ඈත් වීම සඳහා එල්ල වන පීඩනයක්‌ දැකිය හැකි වේ.

ගල් අගුරුවල ඇති වෙනත් ගැටලු

ගල් අගුරු භාවිතයේ ඇති සෙසු ගැටලු මේ පිළිබඳ ව ඇති බරපතළ ස්‌වභාවය පෙන්වා දෙන්නකි. ගල් අගුරු නිසා විමෝචනය වන පරිසර දූෂකවලින් ඇති වන සෞඛ්‍ය ගැටලු පිළිබඳ ව පැහැදිලි අවබෝධයක්‌ මේ වන විට ලෝකයට ඇත. වාර්ෂික ව ලෝකය පුරා සිදු වන මරණ අතරින් 800,000ක්‌ පමණ ගල් අගුරු නිසා සිදු වන බව මේ වන විට පෙන්වා දී තිබේ. විශේෂයෙන් මේ ඉන්ධනය දහනය වීමත් සමග නිකුත් වන විවිධ වායු දූෂක නිසා ඇති වන විවිධ සෞඛ්‍ය ගැටලු මේ තත්ත්වයට හේතු වී තිබේ. මේ ගැටලු ප්‍රකට කරුණු වන බැවින් විස්‌තර කිරීම අවශ්‍ය නො වේ.

අනෙක්‌ අතට මේ පරිසර දූෂක නිසා තවත් විවිධ පාරිසරික ගැටලු ඇති විය හැකි බව ද ප්‍රකට කරුණකි. විශේෂයෙන් භාවිතයට ගන්නා ගල් අගුරුවල තත්ත්වය බාල වන්නට වන්නට නිකුත් වන පරිසර දූෂක ප්‍රමාණය ඉහළ යා හැකි ය. සල්ෆර් ඩයොක්‌සයිඩ්, නයිට්‍රජන් ඔක්‌සයිඩ, අංශුමය ද්‍රව්‍ය, රසදිය වැනි විෂ සහිත ද්‍රව්‍ය ගල් අගුරු දහනයේ දී විමෝචනය විය හැකි පරිසර දූෂක අතර වෙයි. මේවා මගින් ඇති විය හැකි පරිසර ගැටලු පිළිබඳ ව බොහෝ දේ සාකච්ඡාවට ලක්‌ ව ඇත.

ගල් අගුරු හා දියුණු වන රටවල්

කෙසේ වෙතත් ගල් අගුරු යනු මේ වන විට ලෝකයේ ඇති ලාබදායක ම ඉන්ධන ප්‍රභව අතරින් එකකි. විශේෂයෙන් පුනර්ජනනය කළ හැකි ඉන්ධන අතරින් ලාබදායක ඉන්ධනයක්‌ වන ජල විදුලිය වැනි ඉන්ධන හැරුණු විට අනෙක්‌ ලාබදායක ඉන්ධන ප්‍රභවය වන්නේ ගල් අගුරු ය. එසේ ම ජල විදුලිය යනු වසර පුරා එක ම ආකාරයෙන් ලබා ගත හැකි බලශක්‌ති ප්‍රභවයක්‌ නො වන නිසා ෆොසිල ඉන්ධනයක්‌ ලෙස ගල් අගුරුවලට සැලකිය යුතු තැනක්‌ හිමි වේ. මේ නිසා දියුණු වන රටවල බලශක්‌ති උත්පාදනයේ විශේෂ වැදගත්කමක්‌ ගල් අගුරුවලට ලැබී ඇත.

අපේ රට වැනි රටක වුව ද ගල් අගුරු වැනි ලාබදායක ඉන්ධනයක ඇති වැදගත්කම විදුලිබල අංශ විසින් පෙන්වා දෙනු ලැබ ඇත. ගල් අගුරු නො තිබෙන්නට අපේ රටේ විදුලිබල නිෂ්පාදන පිරිවැය මේ වන විට අදට වඩා සැලකිය යුතු තරමකින් ඉහළ යා හැකි බව සත්‍යයකි. ඛනිජ තෙල් වැනි වෙනත් තාප ඉන්ධන ප්‍රභව මගින් විදුලිය උත්පාදනය කිරීම සඳහා අධික වියදමක්‌ දැරීමට අපේ රටට සිදු වූයේ මෑත අතීතයේ දී ය. එහෙත් ජල විදුලිය හා සමාන්තර ව තාප විදුලිය තුලනය කර පවත්වාගනිමින් මේ වන විට රටේ විදුලි සැපයුම ලබා දීමේ දී නොරොච්චෝලේ පිහිටා ඇති මෙගාවොට්‌ 900ක ගල් අගුරු බලාගාරයෙන් සුවිශේෂ කාර්යභාරයක්‌ ඉටු වේ.

මෙහි දී මතු වන ගැටලුව වන්නේ දියුණු වන රටවල කාබන් විමෝචන සඳහා ගල් අගුරුවල දායකත්වය කෙතරම් වේ ද යන්න ය. චීනය වැනි රටක කාබන් විමෝචන ඉහළ අගයක්‌ ගත්ත ද සෙසු දියුණු වන රටවල් රැසක කාබන් විමෝචන ප්‍රමාණය සාපේක්‌ෂ ව අඩු අගයක්‌ ගන්නා බැවින් එම රටවලට ගල් අගුරු භාවිත කිරීමේ දී විමෝචන පිළිබඳ ගැටලුවක්‌ නොමැත. මේ වන විට පවත්නා ප්‍රවණතාවය අනුව, සමස්‌තයක්‌ ලෙස ගත හොත් ආසියානු රටවල 2040 වර්ෂය පමණ වන විට විදුලි බල උත්පාදනයෙන් තුනෙන් එකක්‌ පමණ ගල් අගුරු මගින් සැපයෙනු ඇතැයි අපේක්‌ෂා කරනු ලැබේ. මේ අනුව ආසියානු කලාපයේ බලශක්‌ති සැපයුම සම්බන්ධ ව තවදුරටත් සැලකිය යුතු වැදගත්කමක්‌ ගල් අගුරුවලට හිමි වීම අපේක්‌ෂා කළ හැකි ය.

එහෙත් ගල් අගුරු භාවිතය ඉහළ යැමේ දී ඒ සමග එන හානි ද ඇති බව අප සිහි තබාගත යුතු වෙයි. බාල තත්ත්වයේ ගල් අගුරු, ඒවායේ ඇති අපද්‍රව්‍ය ප්‍රමාණය වැනි කරුණු මත නිකුත් වන පරිසර දූෂක රඳා පවතී. එසේ ම හැකි තාක්‌ පිරිසිදු තාක්‌ෂණය හැකි උපරිම ආකාරයෙන් යොදාගැනීමෙන් සිදු විය හැකි හානිය අවම කරගැනීම මේ රටවල ප්‍රමුඛතාවක්‌ වී නො තිබීම කණගාටුව ට කරුණකි. හුදෙක්‌ ලාබදායක බලශක්‌තිය අවශ්‍ය වූ පමණින් ම ගල් අගුරු භාවිතය ප්‍රවර්ධනය කිරීම වෙනුවට අවශ්‍යතාව අනුව යෝග්‍ය පිරිසිදු තාක්‌ෂණික ක්‍රම සහිත ව වඩාත් පිරිසිදු ගල් අගුරු භාවිත කිරීම මෙහි දී වැදගත් වෙයි.

http://www.vidusara.com/2017/11/29/feature2.html

ට්‍රම්ප් ගේ ඇමෙරිකාව,දේශගුණ වෙනස්‌ වීම හා විද්‍යාව

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 15.02.2017, පි. 14-15

http://www.vidusara.com/2017/02/15/feature2.html

ඇමෙරිකාවේ නව ජනාධිපති ලෙස ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් පත් වීමෙන් පසු ඉදිරියේ දී දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳව ඇති විය හැකි බලපෑම් ගැන දැඩි සාකච්ඡාවක්‌ මේ වන විට ඇති වී තිබේ. ඊට හේතු වී ඇත්තේ ජනාධිපතිවරණ සමයේ දී දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳව ට්‍රaප්‍රකාශ කළ දේ ය. ඉන් එකක්‌ වූයේ දේශගුණ වෙනස්‌ වීම චීනය විසින් ඇති කරන ලද මිථ්‍යාවක්‌ බවයි. එසේ ම තමන් බලයට පත් වූ පසුව දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳ පැරිස්‌ ගිවිසුමෙන් ඇමෙරිකාව ඉවත් වන බව ද පෙන්වා දී තිබිණි. ට්‍රම්ප් ප්‍රකට වූයේ දේශගුණ සංශයවාදියකු හෙවත් දේශගුණ වෙනස්‌ වීම සම්බන්ධ විද්‍යාත්මක දැනුම ප්‍රශ්න කරන්නකු ලෙස ය. ඔහු ගේ කණ්‌ඩායමේ සමීපතමයන් බොහෝ දෙනා ද එබඳු අය ලෙස ප්‍රකට වූවන් විය. එසේ ම ෙµdසිල ඉන්ධන කර්මාන්තයට සහයෝගය දෙන ප්‍රතිපත්තියක්‌ ඔහු අනුගමනය කළ අතර, ඔහු ගේ ප්‍රබල ආධාකරුවන් අතර ද එවැනි අය දැකිය හැකි විය.

ධනේෂ් විසුම්පෙරුමමේ නිසා බලයට පත් වූ පසුව ට්‍රම්ප් කුමන ආකාරයකින් කටයුතු කරනු ඇති ද යන්න ගැටලුවක්‌ වී තිබිණි. මේ වන විට ට්‍රම්ප් පාලනය විසින් ගනු ලැබ ඇති පියවර නිසා ඇති වී තිබෙන තත්ත්වය කෙසේ ද යන්න ඇමෙරිකාවට මෙන්ම සමස්‌ත ලෝකයට ද වැදගත් වේ.

රාජ්‍ය ආයතනවලට බලපෑම් කිරීම

ජනාධිපති ධූරයේ වැඩ භාරගත් පසුව ට්‍රම්ප් දේශගුණ වෙනස්‌ වීම සම්බන්ධ ව ගත් පියවර කිහිපයක්‌ වාර්තා විය. එරට පාරිසරික ආරක්‌ෂණ ඒජන්සිය (Environmental Protection Agency) සම්බන්ධව ඇති වී තිබෙන අර්බුදය මෙවැනි එක්‌ ගැටලුවකි.

එ්ජන්සියේ වෙබ් අඩවියේ දේශගුණ වෙනස්‌ වීම හා සම්බන්ධ වෙබ් පිටුවේ ඇති තොරතුරු ඉවත් කරන ලෙස ට්‍රම්ප් පාලනය නියම කර ඇති බව පළමුව මාධ්‍ය මගින් වාර්තා වූ කරුණ ය. එහෙත් මහජනතාව හා මාධ්‍ය ඔස්‌සේ ඇති වූ ප්‍රචාරයත් සම`ග ට්‍රම්ප් පාලනය මඳක්‌ පසුබා ඇති බව පෙනේ. පසුව වාර්තා වූයේ එහි ඇතුළත් තොරතුරු සමාලෝචනයකට ලක්‌ කරන බව ය. අප මේ සටහන තබන පෙබරවාරි මස 10 දින වන විට ද අදාළ වෙබ් පිටුව එ්ජන්සි වෙබ් අඩවියේ දැකිය හැකි ය (www.epa.gov/climatechange). කෙසේ වෙතත් ඉදිරියේ දී මේ වෙබ් අඩවියට කුමක්‌ සිදු වේ ද යන්න අපැහැදිලි ය.

එ්ජන්සිය මුහුණ පා ඇති අභියෝගය එය ඉක්‌මවා යයි. එහි මීළ`ග ප්‍රධානියා ලෙස නම් කර ඇති ස්‌කොට්‌ පෘයිට්‌ යනු පරිසර දූෂකයන් වෙනුවෙන් ඒජන්සියට එරෙහි ව වාර ගණනාවක්‌ ම අධිකරණ ක්‍රියාමාර්ග ගත් අයෙකි. එ් අනුව කුමන ආකාරයේ ප්‍රතිසංස්‌කරණ එහි ඇති වේ ද යන්න ගැටලුවකි. ට්‍රම්ප් ජනාධිපතිවරණ සමයේ පැවසූ දේ අනුව ගත් විට එ්ජන්සිය අහෝසි කිරීම, මධ්‍යම (පෙඩරල්) රජය විසින් ඊට ලබා දෙන ප්‍රතිපාදන කප්පාදු කිරීම හා එහි බලතල විමධ්‍යගත කර ප්‍රාන්තවලට පැවරීමට කටයුතු කිරීම සිදු විය හැකි බව පැවසේ. කෙසේ වෙතත් එම`ගින් කරන ලද සාධනීය කාර්යභාරයට යම් යම් බාධා ඇති විය හැකි බව නම් ඉතා පැහැදිලි ය.

එසේ ම පාරිසරික ආරක්‌ෂක එ්ජන්සිය විසින් ප්‍රකාශයට පත් කරන අධ්‍යයන ප්‍රසිද්ධ කිරීමට පෙර සමාලෝචනය කළ යුතු බවට ද නියම කර තිබේ. මෙවැනි ම නියෝගයක්‌ ඇමෙරිකාවේ කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුවට ද නියෝග කර ඇති බව ද පුවත්පත්වල පළ විය. මෙය අදාළ පර්යේෂණ විස්‌තර ආදිය මාධ්‍ය වෙත ලබා දීම පාලනය කිරීමට දරන ප්‍රයත්නයක්‌ බව පැහැදිලි ය. මෙසේ සමාලෝචනය කිරීමට යන්නේ ට්‍රම්ප් ගේ දේශපාලන හිතවාදීන් පිරිසක්‌ බව ද වාර්තා වේ. ඒ අනුව විද්‍යාත්මක දැනුම දේශපාලන අධිකාරියේ බලපෑමට ලක්‌ කිරීමක්‌ සිදු වෙමින් පවත්නා බව පෙනේ.

පාරිසරික එ්ජන්සියේ කටයුතු එරට නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්‌ඩලයේ කමිටුවක්‌ හමුවේ තදින් විෙච්චනයට ලක්‌ ව ඇත. එහි නියෝග දේශපාලනීකරණය වූ විද්‍යාවක්‌ බවට චෝදනා එල්ල වී ඇති අතර, ආයතනයේ තීරණ ගැනීමේ ක්‍රමවේදයේ ප්‍රතිසංස්‌කරණ ඇති කිරීමට යෝජනා කර ඇත. ඒ අනුව එ්ජන්සියේ කටයුතුවල යම් පාලනයක්‌ සිදු කිරීම නව රජයේ අපේක්‌ෂාව බව පැහැදිලි ය. එසේ ම ඒජන්සියේ උපදේශක මණ්‌ඩලය සමබර නොමැති බවට ද ඔවුන් චෝදනා එල්ල කර ඇත.

ඇතැම් ඇමෙරිකානු රාජ්‍ය ආයතන ට්‍රම්ප් ගේ ජයග්‍රහණයෙන් පසුව ස්‌වයං වාරණයක්‌ ක්‍රියාත්මක කළ බවක්‌ දැකිය හැකි ය. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත්, රෝග පාලනය හා වැළැක්‌වීම සඳහා වූ මධ්‍යස්‌ථානය (Central Disease Control and Prevention) නම් ආයතනය කලක්‌ තිස්‌සේ සංවිධානය කළ දේශගුණ වෙනස්‌ වීමේ සෞඛ්‍ය බලපෑම් නම් සමුළුවක්‌ හදිසියේ අවලංගු කළේ ට්‍රම්ප් ජනාධිපති ධූරයේ දිව්රුම් දීමට පෙරතුව ය. එය පැමිණෙන පරිපාලනයේ හැඩරුව දන්නා බැවින් කළ ස්‌වයං වාරණයක්‌ විය හැකි බවට අදහස්‌ පළ වී තිබේ.

ධවල මන්දිර වෙබ් අඩවිය

ධවල මන්දිර වෙබ් අඩවියේ මෙතෙක්‌ තිබූ දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳ පිටුව (www.whitehouse.gov/energy/climatechange) ඉවත් කරන ලද්දේ ට්‍රම්ප් පාලනයේ පළමු දින කිහිපය ඇතුළත ය. පෙබරවාරි 10 දින වන විට ද අදාළ පිටුවේ කිසිදු දත්තයක්‌ නොමැත. ඔබාමා පාලනය යටතේ එහි තිබූ තොරතුරු හිටපු ජනාධිපති බැරැක්‌ ඔබාමා හා සම්බන්ධ "ඔබාමා ලේඛනාගාරය" නම් වෙබ් අඩවියක්‌ වෙත (https://obamawhitehouse.archives.gov) යොමු කර ඇත. එහෙත් වෙනත් වැදගත් මූලාශ්‍ර ද ඉන් ඉවත් කර ඇති බව ඇතැම් වාර්තා සඳහන් කරයි. ඔබාමා පාලනය යටතේ ධවල මන්දිර වෙබ් අඩවියේ තිබූ තොරතුරු වෙනුවට ට්‍රම්ප් ගේ බලශක්‌ති ප්‍රතිපත්තිය පිළිබඳ තොරතුරු දැකිය හැකි ය.

දේශගුණ ගිවිසුම් හා ඇමෙරිකාව

දේශගුණ වෙනස්‌ වීම සම්බන්ධ ජගත් උත්සාහයට බලපෑම් කළ හැකි පියවර ද ට්‍රම්ප් විසින් ගනු ලබන බව ප්‍රකාශ වී ඇත. පැරිස්‌ ගිවිසුමෙන් ඉවත් වීමට ට්‍රම්ප් ගේ පාර්ශ්වය විසින් ලබා දෙන ලද පොරොන්දුව එවැන්නකි. එ් සඳහා යම් කලක්‌ ගත විය හැකි නමුත් එය සිදු වනු ඇති බව ට්‍රම්ප් ගේ සමීපතම ආධාරකරුවකු වන, ඔහු විසින් පරිසර ආරක්‌ෂක එ්ජන්සිය පරිවර්තනය කිරීම සඳහා පත් කරන ලද උපදේශකයකු ලෙස පැවසෙන මයිරන් එබෙල් පවසා තිබිණි. ඔහුට අනුව ට්‍රම්ප් දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳ එක්‌සත් ජාතීන් ගේ රාමුගත සම්මුතියෙන් ද ඉවත් වීමට අදහස්‌ කරන බව පැවසේ.

කෙසේ වෙතත් ට්‍රම්ප් විසින් රාජ්‍ය ලේකම් ධූරයට පත් කරන ලද රෙක්‌ස්‌ ටිලර්සන් පැරිස්‌ ගිවිසුම සම්බන්ධයෙන් වෙනස්‌ අදහසක්‌ පළ කර ඇති බව පෙනේ. ඔහුට අනුව ගිවිසුමෙන් ඉවත් වීම එ් පිළිබඳ කටයුතුවලට සම්බන්ධ වීමට ඇමෙරිකාව සතු අවස්‌ථාව අහිමි කරගැනීමකි. පැරිස්‌ ගිවිසුමෙන් ඉවත් වීම ඇමෙරිකාවට අන්තර්ජාතික වශයෙන් ඇති තත්ත්වය නො සලකා හැරීමක්‌ වන අතර ම, එය ඇමෙරිකාව සතු ව ඇති පිළිගැනීමට ද ගැටලුවක්‌ විය හැකි ය. මේ නිසා පැරිස්‌ ගිවිසුමෙන් ඉවත් වීම කඩිනමින් සිදු නො වීමට ද අවස්‌ථාවක්‌ තිබේ. ජනාධිපතිවරණයට පෙර දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳව ට්‍රම්ප් දැක්‌වූ අදහස්‌ ජනාධිපතිවරණයෙන් පසුව වඩාත් මෘදු බවට පත් ව ඇති බව ඇතැම් විශ්ලේෂකයන් සඳහන් කර ඇති බව මෙහි ලා සටහන් කළ යුතු වේ.

අනෙක්‌ අතට වර්තමාන දේශගුණ සටන සම්බන්ධව ඇමෙරිකාව ගන්නා පියවර හා එයට ලෝකයේ සෙසු රටවල් කුමන ආකාරයකින් ප්‍රතිචාර දක්‌වනු ඇති ද යන්න මත දේශගුණ වෙනස්‌ වීම සම්බන්ධ සටනේ අනාගතය තීරණය විය හැකි ය.

මේ අතර පසුගිය සතියේ වාර්තා වූ පරිදි ට්‍රම්ප් ගේ නායකත්වය යටතේ ඇමෙරිකාව කුමන පියවර ගත්ත ද, හරිතාගාර වායු විමෝචන අඩු කිරීම සඳහා වූ සටනට නායකත්වය ලබා දීමට යුරෝපය සූදානම් බව යුරෝපා කොමිසමේ බලශක්‌ති ප්‍රධානියා පවසා ඇත. මෙය වැදගත් ප්‍රකාශයක්‌ වන්නේ යුරෝපය මේ නායකත්වය මේ දක්‌වා ද ලබා දී ඇති බැවිනි.

එසේ ම අන්තර් ජාතික අරමුදල් සඳහා ඇමෙරිකාව ලබා දෙන ආදාර කපා හරින බවට ට්‍රම්ප් කළ ප්‍රකාශ ද වැදගත් ය. එසේ සිදු වුව හොත් ඉදිරියේ දී දියුණු වන රටවල් විවිධ කටයුතුවලට යොදාගැනීමට අපේක්‌ෂා කළ මුදල් අඩු විය හැකි ය. නිදසුනක්‌ ලෙස දේශගුණ වෙනස්‌ වීමට හැඩගැසීමට ලබා දීමට අපේක්‌ෂා කරන අරමුදල සඳහා ඇමෙරිකාව ලබා දීමට අදහස්‌ කර තිබූ ඩොලර් බිලියන 3ක මුදල කපා හරින බව පැවසේ. එම මුදල් ඇමෙරිකානුවන් වෙනුවෙන් යොදවන බව ඔහු ලබා දුන් පොරොන්දුවකි. ඉදිරි අරමුදල් සැපයීම පිළිබඳ ඇති විය හැකි ගැටලු එ් හා සම්බන්ධව කටයුතු කරන පිරිස්‌වල අවධානයට මේ වන විට ද ලක්‌ ව ඇති කරුණකි.

මේ වන විට කාබන් බද්දක්‌ ම`ගින් විමෝචන අඩු කිරීමේ ක්‍රමවේදයක්‌ ද යෝජනා වී තිබේ. එය ඉදිරිපත් ව ඇත්තේ රිපබ්ලිකන් පාක්‌ෂික සෙනෙට්‌ සභිකයන් පිරිසක්‌ වෙතිනි. එහි දී කාබන් බද්දක්‌ මඟින් විමෝචන අඩු කිරීම සඳහා සියලු ම අංශවල නිෂ්පාදකයන් පෙලඹවීම සිදු කිරීමට අපේක්‌ෂිත ය. එමඟින් එකතු වන මුදල ජනතාව වෙත ලබා දීමේ ක්‍රමවේදයක්‌ සැලසුම් කර තිබීම දේශපාලනමය අරුතකින් කර ඇති බව පෙනේ. මෙය ප්‍රායෝගිකව සිදු කළ හැකි නම් සාර්ථක විය හැකි බව ඇතැම් පාර්ශ්ව සිතුව ද, කාබන් විමෝචන අඩු කිරීම පිළිබඳ ක්‍රමවේදයකට නව පරිපාලනය එක`ග වේ ද යන්න පළමුව විසඳාගත යුතු ගැටලුවකි. එසේ ම ලෝකය වෙනස්‌ ම`ගක්‌ ගන්නා අතර, යළිත් මෙවැන්නක්‌ වෙත යොමු වීම තත්ත්වය තරමක්‌ සංකීර්ණ කරන්නකි.

දේශගුණ අහිතකර ක්‍රියාමාර්ග

මේ අතර හිටපු ජනාධිපති බැරැක්‌ ඔබාමා විසින් ක්‍රියාත්මක කරන ලද පිරිසිදු බලශක්‌ති සැලසුම (Clean Pදwer Plan) නම් සැලසුම ද ට්‍රම්ප් ගේ විවේචනයට ලක්‌ වූවකි. දේශීය වශයෙන් හරිතාගාර වායු විමෝචන අඩු කිරීමට හා දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පාලනයට සුදුසු ම ක්‍රියාමාර්ගය සේ සැලකෙන මේ හා සම්බන්ධ නීති අහෝසි කරන බවට ට්‍රම්ප් මැතිවරණ පොරොන්දුවක්‌ දී තිබිණි. එ් යටතේ ප්‍රධාන ලෙස ම සිදු කිsරීමට නියමිත ව තිබුණේ විදුලි බලාගාර ආශ්‍රිත විමෝචන සීමා කිරීම ය. එමඟින් පිරිසිදු බලශක්‌තිය ප්‍රවර්ධනය කිරීමට සැලසුම් කර තිබිණි.

එහෙත් මේ වන විට ෙµdසිල ඉන්ධන පාලනය සඳහා ඔබාමා ගෙන තිබූ පියවර අහෝසි කිරීම සඳහා ට්‍රම්ප් පාලනය කටයුතු කරමින් තිබේ. ස්‌වදේශිකයන් ගේ ප්‍රදේශවලට සිදු විය හැකි හානිය හා පරිසරයට සිදු විය හැකි හානිය වැනි කරුණු මෙන්ම පොසිල ඉන්ධන ප්‍රවර්ධනය නො කිරීමේ ඔබාමා ගේ පිළිවෙත යටතේ ඔබාමා පාලනය විසින් ක්‍රියාත්මක නො කරනු ලැබීමට තීරණය කර තිබූ ආන්දෝලනාත්මක තෙල් නළ දෙකක්‌ පිළිබඳ සිදුවීම මීට නිදසුනකි. මේ සඳහා අනුමැතිය ලබා දීමට ට්‍රම්ප්ට අපේක්‌ෂාව ඇති බව පෙනේ. ඊට අදාළ පියවර මේ වන විටත් නව පාලනය මඟින් ගෙන තිබේ.

විද්‍යාව හමුවේ ඇති අභියෝගය

ඉහත දැක්‌වූ පරිදි දේශගුණ වෙනස්‌ වීම සම්බන්ධව කටයුතු කරන ආයතන පිළිබඳව ගෙන ඇති පියවර ද, සංක්‍රමණිකයන් සම්බන්ධව ට්‍රම්ප් අනුගමනය කරන ප්‍රතිපත්ති ද නිසා විද්‍යාවට ඇති විය හැකි බලපෑම් ගැන ඇමෙරිකාවේ මෙන්ම ලෝකය පුරා විද්‍යාඥයන් ගේ නොමඳ අවධානය යොමු වී ඇත.

ඉහත කී ආකාරයෙන් ඇමෙරිකානු රාජ්‍ය අයතනවල වෙබ් අඩවිවලට පැනවීමට ගිය වාරණයේ අරමුණ දේශගුණ වෙනස්‌ වීම සම්බන්ධ තොරතුරු මහජනතාව වෙත සන්නිවේදනය කිරීම වැළැක්‌වීම විය හැකි ය. මෙය විද්‍යා සන්නිවේදනය හා අධ්‍යාපනයට ද බලපාන්නකි. විද්‍යාත්මක පර්යේෂණවලින් ලැබෙන දැනුමට ප්‍රවේශ වීමට සීමා පැනවීම විද්‍යාඥයන්ට මෙන්ම පුරවැසියන්ට ද ඇති අයිතියක්‌ නො සලකා හැරීමක්‌ සේ දක්‌වා තිබේ. එසේ ම මේ ආයතනවලින් සිදු කරන ලද පර්යේෂණවලින් හෙළි ව ඇති කරුණු හෙවත් සාධක මත පදනම් වූ දැනුම නො සලකා හැරීමට ගන්නා උත්සාහයක්‌ විද්‍යාවේ අභිවෘද්ධියට හේතු නො වන බව පැහැදිලි ය.

එසේ ම එම ආයතනවලට සැපයෙන අරමුදල් පාලනය කිරීම ම`ගින් පර්යේෂණ පැවැත්වීම පාලනය කළ හැකි බව පැහැදිලි කරුණකි. තවත්a වාර්තාවක සඳහන් වූ ආකාරයට නැවත සිදු කළ නොහැකි ආකාරයේ පර්යේෂණ ම`ගින් තීරණ ගැනීම පවා විවේචනයට ලක්‌ ව තිබේ. එහෙත් මේ පිළිබඳව කරුණු දක්‌වන එ් ආයතනවලට හා විශ්ව විද්‍යාලවලට සම්බන්ධ විද්‍යාඥයන්ට අනුව ඇතැම් පර්යේෂණ එසේ නැවත සිදු කිරීම පහසු නො වේ. විශේෂයෙන් වසර 10ක්‌ හෝ ඊට වැඩි කාලයක්‌ සිදු කළ අධ්‍යයන නැවත සිදු කිරීම විශාල කාලයක්‌ හා ධනයන් වැන වන කාර්යයකි. එසේ ම මහජනතාව යොදාගත් අධ්‍යයනයක්‌ යළිත් එ් ආකාරයෙන් ම සිදු කිරීම ද කළ නොහැක්‌කකි.

අනෙක්‌ අතට ට්‍රම්ප් හඳුන්වා දී ඇති සංක්‍රමණික පාලන නියෝග ම`ගින් ද ඇමෙරිකාවේ සෞඛ්‍ය ක්‌ෂේත්‍රයට හා විද්‍යාවට හානි සිදු විය හැකි බව දක්‌වා තිබේ. එයට හේතුව ඇමෙරිකාවේ සිටින වෛද්‍යවරුන් හා විද්‍යාඥයන් අතරින් සැලකිය යුතු පිරිසක්‌ වෙනත් රටවලින් සංක්‍රමණය වූවන් වීම ය. පසුගිය සතිය වන විට ට්‍රම්ප් ගේ සංක්‍රමණික නීති අධිකරණ නියෝග ම`ගින් අත්හිටුවා තිබිණි.

මෙවැනි ම උත්සාහයක්‌ දේශගුණ වෙනස්‌ වීම නො සලකා හළ තවත් රිපබ්ලිකන් පාක්‌ෂික ජනාධිපතිවරයකු වූ ජෝර්ඡ් බුෂ් පාලනය යටතේ ද ක්‍රියාත්මක වී ඇත. ඔහු ගේ අට වසරක පාලන කාලය ඇතුළත ඇමෙරිකාවේ නාසා හා පාරිසරික ආරක්‌ෂණ ඒජන්සිය වැනි රාජ්‍ය ආයතනවල සේවය කළ විද්‍යාඥයන් 1,600ක්‌ පමණ පිරිසකට විවිධ ආකාරයේ අවවාද කිරීම් ලැබී ඇති බව සමීක්‌ෂණයකින් හෙළි වී තිබිණි. එ් ප්‍රධාන වශයෙන් ම දේශගුණ වෙනස්‌ වීම සම්බන්ධ ව තොරතුරු සන්නිවේදනය කිරීමේ දී ය.

මේ තත්ත්වය විද්‍යාව වැනි දැනුමක්‌ පිළිබඳව වුව ද දේශපාලන බලපෑම් ඇති විය හැකි ආකාරය සම්බන්ධව කදිම නිදසුනකි. රාජ්‍ය ප්‍රතිපත්ති විද්‍යාවේ අනාගතයට බලපෑමක්‌ ඇති කළ වෙනත් මෙවැනි අවස්‌ථා ඉතිහාසයේ තිබී ඇත. ඇතැම් විට විද්‍යාත්මක දැනුමට අතීතයේ ඇති වූ බලපෑම් මීට වඩා විශාල ය. එහෙත් අද ඇති වී තිබෙන අභියෝගය වෙනස්‌ හා බරපතළ වූවක්‌ සේ සැලකිය හැකි ය.

විද්‍යාඥයන් හා එ් පිළිබඳ උනන්දුවක්‌ දක්‌වන පිරිස්‌ ට්‍රම්ප් පාලනයට එරෙහි ව විරෝධතා දැක්‌වීමට පටන්ගෙන ඇත්තේ මේ නිසා ය. විද්‍යාඥයන් කැරලි ගැසිය යුතු කාලය පැමිණ ඇතැයි ලෝක ප්‍රකට දේශගුණ විද්‍යාඥයකු වන මහාචාර්ය මයිකල් මාන් පවසා ඇත. ඔහු පවසන ආකාරයට ඇමෙරිකාව යළිත් ගමන් කරමින් සිටින්නේ දේශගුණ වෙනස්‌ වීම නො පිළිගන්නා කාලයක්‌ වෙත ද යන්න ගැටලුවකි. පර්යේෂණවල නියෑළෙමින් හා උගන්වමින් සිටින විද්‍යාඥයන් වීදි බැස උද්ඝෝෂණය කිරීමට පටන්ගෙන ඇත.

අනෙක්‌ අතට ඇමෙරිකානු ජනතාව ද ට්‍රම්ප් ගේ පියවර ගැන කැමැත්තක්‌ දක්‌වන්නේ ද යන්න සැක සහිත ය. යේල් විශ්වවිද්‍යාලය ම`ගින් සිදු කරන ලද සමීක්‌ෂණයකට අනුව ට්‍රම්ප් ගේ ඡන්දදායකයන් අතරින් බහුතරයක්‌ දේශගුණ වෙනස්‌ වීම සිදු වෙමින් තිබෙන බව විශ්වාස කරතිs. ට්‍රම්ප්ට ඡන්දය දුන් පිරිස අතරින් 49%ක්‌ පමණ එසේ සිතන බව පෙනෙන්නට තිබේ. එය සිදු නො වන බව විශ්වාස කරන්නේ 30%ක්‌ තරම් අඩු පිරිසකි. එසේ ම එම සමීක්‌ෂණයේ දී හෙළි වූ පරිදි ඡන්දදායකයන් අතරින් 47%ක්‌ පමණ පිරිසක්‌ සිතන්නේ පැරිස්‌ ගිවිසුම වැනි ජාත්‍යන්තර ගිවිසුම් සම`ග කටයුතු කළ යුතු බව ය. එසේ ම වඩා මෑතක දී ක්‌විනිපියෑක්‌ විශ්වවිද්‍යාලය ම`ගින් සිදු කරන ලද තවත් සමීක්‌ෂණයකට අනුව ඇමෙරිකානුවන් අතරින් 61%ක්‌ තරම් පිරිසක්‌ දේශගුණ වෙනස්‌ වීම වැළැක්‌වීම සඳහා ක්‍රියාත්මක වන නීතිරීති ඉවත් කිරීමට විරුද්ධ ය. එවැන්නකට පක්‌ෂ වන්නේ එරට ජනතාව ගෙන් 29%ක්‌ තරම් පිරිසක්‌ පමණකි.

ලෝක ප්‍රකට ඉරණම් දින ඔරලෝසුවේ (Doomsday Clock) වේලාව තත්ත්පර 30කින් ඉදිරියට ගෙන යැමට පසුගිය ජනවාරි මස පරමාණුක විද්‍යාඥයන් ගේ බුලටිනය ගත් තීරණයට ද ට්‍රම්ප් ගේ කටයුතු හේතු වී ඇත. මෙතෙක්‌ රාත්‍රී 11(57(00 ලෙස තිබූ එහි වේලාව රාත්‍රී 11(57(30 ලෙස මධ්‍යම රාත්‍රිය හෙවත් විනාශයට වඩාත් ආසන්න ලෙස සකස්‌ කරන ලදි. එ් සඳහා හේතු වූ කරුණු අතර ලෝකයේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යැම තවදුරටත් සිදු වීම හා දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳව තවදුරටත් කටයුතු කළ යුතු වීම ද එක්‌ සාධකයකි. ඇමෙරිකානු ජනාධිපති ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප් න්‍යෂ්ටික ආයුධ පිළිබඳව කළ ප්‍රකාශ, දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳ විද්‍යාත්මක දැනුම ගැන අවිශ්වාසය පළ කිරීම හා ඇමෙරිකානු ජනාධිපතිවරණය හා සම්බන්ධ සිදුවීම් නිසා මතු ව ඇති ජගත් මට්‌ටමේ අස්‌ථාවර බව ද එ් සඳහා හේතු වී ඇති බව එ් පිළිබඳව නිකුත් කර ඇති නිවේදනයේ දැක්‌වේ.

"විද්‍යාව සඳහා පා න`ගමු" මහා පාගමන

අද දවසේ විද්‍යාව පොදුවේ මුහුණ පා ඇති මේ අභියෝග සැලකිල්ලට ගෙන විද්‍යාව වෙනුවෙන් වූ පාගමනක්‌ "විද්‍යාව සඳහා පා නගමු" (March for science) යන තේමාව ඔස්‌සේ සංවිධානය කිරීමට කටයුතු කර තිබේ. එහි අරමුණ වන්නේ විද්‍යාත්මක ප්‍රජාවේ විරෝධය පළ කිරීම හා විද්‍යාත්මක දැනුමේ ඇති වැදගත්කම ස්‌ථාපනය කිරීම ය.

එ් සඳහා තෝරාගෙන ඇත්තේ අප්‍රේල් 22 දිනට යෙදෙන මිහිතල දිනයයි. මේ අනුව එදින සාධක සහිත ප්‍රතිපත්ති සඳහා සහයෝගය දීම ප්‍රවර්ධනය කරමින් විරෝධතා රැළියක්‌ ඇමෙරිකාවේ අගනුවර වන වොෂින්ටන් ඩීසීහි දී පැවැත්වෙනු ඇත. එ් හා සමගාමීව එරට වෙනත් නගරවල ද එවැනි රැළි ද පැවැත්වීමට තීරණය කර තිබේ. මේ සඳහා ඇමෙරිකාව පුරා වෙසෙන විද්‍යාඥයන් ගේ සහභාගිත්වය අපේක්‌ෂා කරන අතර, විද්‍යාවට ආදරය කරන හා උනන්දුවක්‌ දක්‌වන සාමාන්‍ය ජනතාව ගේ ද සහයෝගය මීට ලබාගැනීමට සංවිධායකයන් අදහස්‌ කරන බව පෙනේ. මේ සඳහා සමාජ ජාල හා අනතර්ජාලය පදනම් කරගත් ප්‍රචාරක ව්‍යාපාරයක්‌ දියත් කර තිබේ. මේ හා සමගාමීව ලෝකයේ සෙසු රටවල ද රැළි පැවැත්වීමට සංවිධායකයන් අපේක්‌ෂා කරන බව පැහැදිලි ය. (www.marchforscience.com වෙබ් අඩවිය බලන්න.)

විශේෂයෙන් එරට මධ්‍යම රජයේ පිළිවෙත් මේ සඳහා හේතු වී ඇත. ඇමෙරිකානු කොන්ග්‍රසය මෙන්ම ජනාධිපතිවරයා ගේ ප්‍රතිපත්ති ද විද්‍යාවට එතරම් හිතවත් නො වන තත්ත්වයක්‌ තුළ මෙවැන්නක්‌ ඇති වේ. මෙහි දී විද්‍යාවේ පුළුල් පරාසයක්‌ උද්ඝෝෂකයන් ගේ අවධානයට යොමු ව තිබේ. වැඩි අවධානයක්‌ යොමු ව ඇත්තේ දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳව වුව ද, විද්‍යාව හමුවේ ඇති අභියෝගය ද මෙහි දී අවධානයට ලක්‌ ව ඇති කරුණකි. විශේෂයෙන් දැනුම සන්නිවේදනයට හා ප්‍රතිපාදන කපා හැරීම වැනි පියවර හමුවේ සිදුවිය හැකි අනර්ථකර ප්‍රතිඵල ඔවුන් ගේ අවධානයට ලක්‌ ව ඇත.

මේ පා ගමනට තෝරාගෙන ඇති දිනය ද වැදගත් ය. මිහිතල දිනය ඇමෙරිකාවේ එක්‌ වෙනසක ආරම්භය විය. එ් 1970 වර්ෂයේ දී එවකට ඇමෙරිකාවේ පැවැති පාරිසරික අර්බුදය හේතුවෙන් ජනතාව වීදි බැසීම නිසා ය. ඇමෙරිකාවේ පරිසර දූෂණය වළක්‌වා සංරක්‌ෂණයට හේතු වූ නීතිරීති හා ආයතන පද්ධතියක්‌ ඇති කිරීමට එදා ඇමෙරිකාව පුරා සිදු වූ විරෝධතා රැල්ල ප්‍රයෝජනවත් විය. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත්, ඇමෙරිකාවේ පරිසර ආරක්‌ෂාවට හේතු වූ නීති පද්ධති ගණනාවක්‌ හා මෙන්ම පාරිසරික ආරක්‌ෂණ එ්ජන්සිය ඇති වූයේ එම වසරේ අග භාගයේ දී ය. එය ලෝකයේ සෙසු රටවල ද ඇස්‌ අරවන්නක්‌ වූ බව අන්තර්ජාතික වශයෙන් ඉන් පසුව ඇති වූ වෙනස්‌කම් අනුව ද පෙනේ. එය නූතන පරිසර ව්‍යාපාරයේ වැදගත් සන්ධිස්‌ථානයක්‌ සේ සැලකේ.
එවැනි "වෙනසක්‌" ඇති කිරීමට මෙවරත් ඇමෙරිකානුවන්ට හැකි වේ ද?

http://www.vidusara.com/2017/02/15/feature2.html

ට්‍රම්ප් ගේ ආගමනය හා දේශගුණ සටනේ අනාගතය

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 16.11.2016, පි. 5

(Vidusara, 16.11.2016, Trump and the future of the effort to combat climate change)

http://www.vidusara.com/2016/11/16/feature2.html

පසුගිය දා පැවැති ඇමෙරිකානු ජනාධිපතිවරණයෙන් ජයගත්තේ රිපබ්ලිකන් පාක්‌ෂික අපේක්‌ෂක ඩොනල්ඩ් ඡේ. ට්‍රම්ප් ය. එය බොහෝ දෙනා අපේක්‌ෂා නො කළ ප්‍රතිඵලයකි. ඇමෙරිකානු හා වෙනත් ජාත්‍යන්තර මාධ්‍ය මගින් මෙන්ම ජනමත විමසුම් මගින් ද පෙන්වා දී තිබුණේ ප්‍රතිවාදී ඩිමොක්‍රටික්‌ පක්‌ෂයේ අපේක්‌ෂිකාව වූ හිලරි ක්‌ලින්ටන් ජයග්‍රහණය කරනු ඇති බව ය. එහෙත් ඒ සියල්ල අසත්‍ය කරමින් ට්‍රම්ප් ජයග්‍රහණය කර තිබේ. මේ අනුව ඔහු ලබන ජනවාරියේ දී එරට 45 වැනි ජනාධිපතිවරයා ලෙස වැඩ භාරගැනීමට නියමිත ය.

ට්‍රම්ප් ගේ ජයග්‍රහණය සම්බන්ධව විවිධ විචාර දේශීය විදේශීය ජනමාධ්‍යවල පසුගිය දින කිහිපය පුරා දැකිය හැකි විය. ඇමෙරිකාවේ සුදු ජාතිකයන් අතරින් බහුතරයක්‌ ඡන්දය ප්‍රකාශ කර ඇත්තේ ට්‍රම්ප්ට වන අතර, එරට වෙසෙන සුළු ජාතිකයන් වැඩි දෙනා ඡන්දය ප්‍රකාශ කර තිබුණේ හිලරි ක්‌ලින්ටන්ට ය. එසේ ම ට්‍රම්ප් ගේ ජයග්‍රහණය ඇමෙරිකානු ජාතිකවාදයේ ජයග්‍රහණයක්‌ ලෙස සැලකේ. එය ලෝකයේ මේ වන විට වර්ධනය වෙමින් පවත්වා ජාතිකවාදී ප්‍රවාහයේ වැදගත් සන්ධිස්‌ථානයක්‌ වීමට ද හැකි ය.

කෙසේ හෝ වේවා ට්‍රම්ප් මේ වන විට ලෝකයේ බලවත් ම රාජ්‍යයක මිළග ජනාධිපතිවරයා බවට පත් වී ඇත. ඒ අනුව අනාගත ලෝකයේ පරිසරය හා සම්බන්ධ කරුණුවල දී ලෝකයට කටයුතු කිරීමට සිදු වන්නේ ඔහු ගේ ප්‍රතිපත්ති සමග ය. ඇමෙරිකාව මෑත කාලයේ දී පරිසරය පිළිබඳව, විශේෂයෙන් දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳව යම් යම් සාධනීය පියවර ගෙන තිබේ. එහෙත් ඔබාමාට වඩා වෙනස්‌ ප්‍රතිපත්ති සහිත ට්‍රම්ප් ගේ පාලනය යටතේ පරිසරය පිළිබඳ ප්‍රතිපත්ති කෙබඳු වනු ඇති ද යන්න විමසා බැලීමට වටියි. මේ සටහන ඒ වෙනුවෙනි.

ට්‍රම්ප් ගේ දේශගුණ ප්‍රතිපත්තිය

ට්‍රම්ප් ගේ ප්‍රතිපත්ති තුළ දේශගුණ වෙනස්‌ වීමට හිමි වන තැන සලකා බැලුව හොත්, දේශගුණ වෙනස්‌ වීම හා සම්බන්ධ විද්‍යාව චීනය විසින් කරන ලද රැවටීමක්‌ (hoax) බව ඔහු 2012 වර්ෂයේ දී පමණ සිය ට්‌විටර් ගිණුමේ සටහන් කර ඇත. දේශගුණ වෙනස්‌ වීම ඉදිරියට ගෙන ඇත්තේ ඇමෙරිකාවේ නිෂ්පාදන ක්‍රියාවලිය සෙසු රටවල් හා තරගකාරී නො වන මට්‌ටමකට ගෙන ඒමට බව ද හෙතෙම පවසා ඇත. තමා බලයට පත් වූ පසු දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳ පැරිස්‌ සම්මුතියෙන් ඉවත් වීමට හෝ ඒ ගැන යළි සාකච්ඡා කිරීමට හෝ කටයුතු කරන බව ඔහු පැවසුවේ සිය මැතිවරණ ව්‍යාපාරය අතරතුර පසුගිය මැයි මාසයේ දී ය. එසේ ම ගල් අගුරු කර්මාන්තය, තෙල් හා ගෑස්‌ කර්මාන්තය ව්‍යාප්ත කිරීමට ට්‍රම්ප් පොරොන්දු වී තිබේ. මේ වන විට ලෝකය අපේක්‌ෂා කරන්නේ ෆොසිල ඉන්ධන භාවිතය සීමා කිරීමට ය. මීට සාපේක්‌ෂව ගත් විට ප්‍රතිවාදී අපේක්‌ෂකයා වූ හිලරි ක්‌ලින්ටන් දේශගුණ වෙනස්‌ වීම හා ඒ පිළිබඳ විද්‍යාත්මක දැනුම පිළිගත් අයෙක්‌ විය.

සමස්‌තයක්‌ ලෙස ගත හොත් ට්‍රම්ප් ගේ මැතිවරණ ව්‍යDපාරය තුළ ඇතැම් අවස්‌ථාවල පරිසරය හා සම්බන්ධ මෙන්ම පොදු විද්‍යාත්මක දැනුම අවතක්‌සේරු කළ අවස්‌ථා හෝ අනවබෝධය පෙන්වූ අවස්‌ථා රැසක්‌ ද දැකිය හැකි විය. එසේ ම ට්‍රම්ප් එරට පරිසර ආරක්‌ෂක ඒජන්සිය සඳහා තෝරාගෙන ඇත්තේ දේශගුණ වෙනස්‌ වීම ප්‍රතික්‌ෂේප කරන්නකු වන මයිරන් එබෙල් නැමැත්තා බව පසුගිය සැප්තැම්බර් මාසයේ දී ප්‍රකාශයට පත් විය.

කෙසේ වෙතත්, දැන් දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳ කිසියම් පමණක සංශයවාදියෙක්‌ ඇමරිකාවේ ජනාධිපති බවට පත් වී ඇත. ජනාධිපතිවරණ ප්‍රතිඵල නිකුත් වීමත් සමග මේ පිළිබඳව Scientific American සගරාවට අදහස්‌ දැක්‌වූ විද්‍යාඥයන් පිරිසක්‌ පෙන්වා දී තිබුණේ දේශගුණ වෙනස්‌ වීම, පරිසරය වෙනත් විද්‍යාව හා සම්බන්ධ විෂයයන්වලට පහරක්‌ වැදී ඇති බවයි. ට්‍රම්ප් පමණක්‌ නො ව ඔහු ගේ සමීපතමයන් අතරින් සැලකිය යුතු පිරිසක්‌ ද දේශගුණ වෙනස්‌ වීම ප්‍රතික්‌ෂේප කරන හෝ බරපතළ ලෙස විවේචනය කරන හෝ පිරිසක්‌ වීම විශේෂත්වයකි.

ට්‍රම්ප් ගේ මේ ප්‍රතිපත්ති ජනාධිපතිවරණ ප්‍රතිඵලයට ද බලපාන්නට ඇති බව අපට සිතේ. බ්‍රෙක්‌සිට්‌ හෙවත් යුරෝපා සංගමයෙන් ඉවත් වීම සඳහා බ්‍රිතාන්‍යයේ මෑත දී පැවැති ජනමත විචාරණයේ දී ද මීට තරමක්‌ සමාන සිදුවීමක්‌ සිදු විය. බ්‍රිතාන්‍යය යුරෝපා සංගමයෙන් වෙන් වුව හොත් දේශගුණ වෙනස්‌ වීම, පරිසරය වැනි (හා තවත්) අංශවලට ඇති විය හැකි නිෂේධනීය බලපෑම ගැන බොහෝ පුද්ගලයන් හා සංවිධාන විසින් පෙන්වා දෙන ලද නමුත්, අදාළ ජනමත විචාරණයේ දී ජනතාවට පරිසරය පිළිබඳ කරුණුවලට වඩා වෙනත් කරුණු වැදගත් විය. මේ නිසා බ්‍රිතාන්‍යය යුරෝපා සංගමයෙන් වෙන් විය යුතු යෑයි ජනමත විචාරණයේ දී තීරණය විය. (මේ වන විට අධිකරණ ක්‍රියාමාර්ග මගින් ඒ තීරණය ගැන මතභේදාත්මක තත්ත්වයක්‌ ඇති වී තිබේ.) බ්‍රිතාන්‍යයේ එසේ වී නම්, දේශගුණ වෙනස්‌ වීම සැක කරන පිරිස්‌ වඩා අධික වන ඇමෙරිකාවේ සිදුවිය හැකි දේ ගැන අප පුදුමයට පත් විය යුතු නැත.

ඇමෙරිකාව පැරිස්‌ ගිවිසුමෙන් ඉවත් වේ ද?

දැන් ට්‍රම්ප් ජනාධිපති වීමට නියමිත ය. ඒ පිළිබඳව කණගාටුවට හා බියට පත් විය යුතු කරුණු අතරින් එකක්‌ ලෙස දේශගුණ වෙනස්‌ වීම දක්‌වා ඇත. දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පසුපස ඇති විද්‍යාව රැවටීමක්‌ හෝ මිථ්‍යාවක්‌ ලෙස සිතන අයකු ජනාධිපති වීම ඊට හේතුවයි.

ඔහු ප්‍රකාශ කළ පරිදි පැරිස්‌ සම්මුතියෙන් ඉවත් වීම කළ හැකි වුව ද එය කඩිනමින් කළ හැකි දෙයක්‌ නො වේ. සම්මුතිය බලාත්මක තත්ත්වයට පත් වී වසර තුනකට පසුව පාර්ශ්වකරුවන්ට ඉන් ඉවත් වීමේ නිවේදනය ලබා දී තවත් වසරකින් ඉන් ඉවත් වීමට හැකි ය. ඒ අනුව ඊට අවම වශයෙන් වසර හතරක පමණ කාලයක්‌ ගත වේ. ඔවුන් අදාළ ගිවිසුමේ පාර්ශ්වකරුවකු වන නිසා ඊට අදාළ වගකීම්වලින් එතෙක්‌ බැඳී සිටිනු ඇත. මේ අනුව ගිවසුමෙන් ඉවත් වීම ක්‌ෂණිකව කිරීම අපහසු බව පැහැදිලි ය. (ඇමෙරිකාවේ වර්තමාන ජනාධිපති ඔබාමා ගිවිසුම අත්සන් කිරීමට මෙන්ම අපරානුමත කිරීමට කඩිනමින් කටයුතු කළේ මේ නිසා බව සිතිය හැකි ය.)

එහෙත් ඇමෙරිකාව දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිබඳ එක්‌සත් ජාතීන් ගේ රාමුගත සම්මුතියෙන් (UNFCCC) ඉවත් වන්නේ නම් එය වසරක කාලයකට පෙර දැනුම් දීම ප්‍රමාණවත් ය. ඒ සමග ම පැරිස්‌ සම්මුතියෙන් ද එරට ඉවත් වේ. අනෙක්‌ අතට පැරිස්‌ සම්මුතියෙන් ඉවත් නො වී, එරට හරිතාගාර වායු විමෝචන අඩු කිරීමෙන් වැළකී, පැනවූ නීති ක්‍රියාත්මක නො කර හෝ ආපසු හැරවීමට ද ඔහු පියවර ගත හැකි ය.

පැරිස්‌ ගිවිසුමෙන් ඉවත් වීමට අවශ්‍ය නම්, ට්‍රම්ප් මේ කුමන ක්‍රමයක්‌ තෝරාගනු ඇති දැයි දැන් ම පැවසිය නොහැකි ය. එහෙත් ට්‍රම්ප් ගන්නා පියවරට එරෙහි විය හැකි ව්‍යවස්‌ථාපිත ආයතනයක්‌ එරට නො තිබීම නිසා තත්ත්වය වඩාත් බරපතළ වේ. ඇමෙරිකාවේ සෙනෙට්‌ මණ්‌ඩලය, සාමාන්‍යයෙන් දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පිළිගැනීමට අදිමදි කරන රිපබ්ලිකන් පාක්‌ෂික බහුතරයකින් යුක්‌ත ය. ජනාධිපතිවරයා ගේ ඇතැම් කටයුතු නැවැත්වීමට හෝ පමා කිරීමට හෝ සෙනෙට්‌ මණ්‌ඩලයට හැකි වුව ද, දැන් එය ද එක ම පක්‌ෂයේ වීම නිසා ට්‍රම්ප් ගන්නා දේශගුණ හා පරිසර විරෝධී පියවරවලට ඔවුන් ගේ සහාය ලැබීමට ඉඩ තිබේ. මේ වන විට ඇමෙරිකානු කොංග්‍රස්‌ මණ්‌ඩලයේ බලය ඇත්තේ ද එම පක්‌ෂයට ය. වර්තමාන ජනාධිපති බැරැක්‌ ඔබාමා ගත් දේශගුණ වෙනස්‌ වීම, පරිසරය හා වෙනත් එවැනි විෂයයන් සම්බන්ධ ඵලදායී යහපත් පියවර නැවැත්වීමට හෝ ඊට බාධා කිරීමට හෝ රිපබ්ලිකන් පාක්‌ෂික බහුතරයකින් යුක්‌ත සෙනෙට්‌ සභාව කටයුතු කළ අවස්‌ථා ගණනාවක්‌ ම මෑත අතීතයේ වාර්තා විය.

ට්‍රම්ප් ගන්නා කවර නිෂේධනීය ක්‍රියාවක වුව ප්‍රතිඵලය වර්තමාන දේශගුණ සටනට බරපතළ විය හැකි ය. ඇමෙරිකාව මේ වන විට පොරොන්දු වී ඇති දේශගුණ ඉලක්‌කය අත්පත් කරගැනීම සඳහා දැනට සිදු කරන කටයුතු ප්‍රමාණවත් නො වන බව විද්‍යාඥයන් මේ වන විට ද පෙන්වා දී ඇත. එසේ තිබිය දී ඇමෙරිකානු රජය පැරිස්‌ සම්මුතිය නො සලකා හැරීම හෝ ඉන් ඉවත් වීම හෝ සිදුවීම සම්මුතියේ සාර්ථකත්වයට බලපෑ හැකි ය. එවැනි පියවරක්‌ දේශගුණ වෙනස්‌ වීම පාලනය කිරීමේ සටනට යම් බලපෑමක්‌ කළ හැකි ය. විශේෂයෙන් පැරිස්‌ සම්මුතිය යටතේ ගන්නා පියවර බොහෝ දුරට ස්‌වෙච්ඡා දායකත්වයක්‌ වන බැවින් ඇමෙරිකාවේ නිෂේධනීය තීරණයකින් කිසියම් බලපෑමක්‌ සිදු විය හැකි ය. අද ලෝකයේ දෙවැනි වැඩි ම හරිතාගාර වායු ප්‍රමාණය විමෝචනය කරන්නේ ඇමෙරිකාව ය.

මීට වසර කිහිපයකට පෙර, විශේෂයෙන් රිපබ්ලිකන් පාක්‌ෂික ජනාධිපති ජෝර්ඡ් බුෂ් ගේ පාලනය යටතේ, ඇමෙරිකාව දේශගුණ වෙනස්‌ වීම වැළැක්‌වීමට ගත් ජගත් උත්සාහයට බාධා කරමින් සිටියේ ය. 1997 දී සම්මත වූ කියෝටෝ සන්ධානය බලාත්මක වීම ප්‍රමාද වීමට හා බලාත්මක වුව ද එය අසාර්ථක වීමට ඇමෙරිකාවේ සහයෝගය නොමැති වීම ද හේතු විය. දේශගුණ සටනට එරට දායක වන්නේ ඔබාමා ගේ පාලන සමයේ ය. ඔබාමා යටතේ ඇමෙරිකානු දේශගුණ ප්‍රතිපත්තිවල සැලකිය යුතු වෙනසක්‌ ඇති වූ අතර ඔවුන් පැරිස්‌ සම්මුතියට අත්සන් තබා එය අපරානුමත කිරීමට ද පියවර ගෙන ඇත. එවැනි තත්ත්වයක දී මේ ගමන්මෙගන් ඇමෙරිකාව ඉවත් වුව හොත් එය ඛෙදජනක කරුණකි.

තත්ත්වයේ බරපතළකම

එවැනි තත්ත්වයක්‌ ඇති වුව හොත් ඇති වන ප්‍රතිඵලයේ තරම සම්බන්ධව ද මේ වන විට අවධානය යොමු ව තිබේ. එක්‌ ගණනය කිරීමකට අනුව, ඉදිරියේ දී ඇමෙරිකාව පැරිස්‌ සම්මුතිය අනුව කටයුතු නො කළ හොත්, ට්‍රම්ප් ගේ දෙවැනි පාලන සමය (ඔහු දෙවරක්‌ පත් වුව හොත්) අවසන් වන විට ඇමෙරිකාවේ හරිතාගාර විමෝචන අදට වඩා 16%ක්‌ පමණ ඉහළ යැමේ අවදානමක්‌ පවතී. ට්‍රම්ප් ගේ ජයග්‍රහණයත් සමග එරට ගල්අගුරු සමාගම්වල කොටස්‌ මිල ඉහළ ගිය බව ද මාධ්‍ය ඔස්‌සේ වාර්තා විය. එසේ ම හිලරි ක්‌ලින්ටන් ජනාධිපති වූයේ නම්, ඇය ගැනීමට සිටි පියවර මගින් එරට විමෝචන ප්‍රමාණය අඩු වීමට නියමිත වූ බව අප අමතක නො කළ යුතු කරුණකි.

මේ අතර දේශගුණ වෙනස්‌ වීම යථාර්ථයක්‌ බව ට්‍රම්ප්ට ඒත්තු ගැන්වීම සඳහා ලෝකයේ ප්‍රකට විද්‍යාඥයන් හා පරිසරවේදීන් පිරිසක්‌ නව ව්‍යාපාරයක්‌ ආරම්භ කර තිබේ. මේ සඳහා ආයතන කිහිපයක්‌ ම මැදිහත් වී ඇති බව පෙනේ. ඇමෙරිකාවේ සියෙරා සමිතිය, ඇමෙරිකානු විද්‍යාභිවර්ධන සංගමය මේ අතර වේ. ට්‍රම්ප් ගේ ප්‍රතිපත්තිවල කිසියම් වෙනසක්‌ ඇති කිරීමට අපේක්‌ෂා කරන ඔවුන් ගේ අදහස වන්නේ ලෝකය මේ විනාශයෙන් ගලවාගැනීමයි. එය එසේ සිදු වනු ඇති ද යන්න වැඩි දවසක්‌ යැමට පෙර අපට දැනගත හැකි වනු ඇත.

අවසන් වශයෙන් එක්‌ ලේඛකයකු පැවසූ කරුණක්‌ සඳහන් කළ හැකි ය. ඩොනල්ඩ් ට්‍රම්ප්ට අවශ්‍ය නම් ජනාධිපති වූ පසුව ඇමෙරිකානු නීති වෙනස්‌ කළ හැකි ය. එහෙත්, දේශගුණ වෙනස්‌ වීමට ඇමෙරිකානු නීති අදාළ නො වේ. ඊට අදාළ වන්නේ භෞතික විද්‍යාවේ නීති ය.

http://www.vidusara.com/2016/11/16/feature2.html

විදුලි අර්බුදය හා ඒ සඳහා වන විකල්ප

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 02.11.2016, පි. 2 

(Vidusara, 02.11.2016, Power crisis and alternatives for that)

http://www.vidusara.com/2016/11/02/news1.html

පසුගිය දා නොරොච්චෝලේ ගල් අගුරු බලාගාරය අක්‍රිය වීම නිසා රට පුරා විදුලිය අත්හිටුවීමට සිදු වන බවට අනතුරු හැගවීම් නිකුත් කරන ලදි. එම බලාගාරය බිඳ වැටීමත් සමග මෙරට ජාතික විදුලිබල පද්ධතියට සැපයුණු මෙගවොට්‌ 900ක ධාරිතාවක්‌ අහිමි වීම ඊට හේතු විය. කෙසේ වෙතත්, අදාළ විදුලි කප්පාදුව ඇති වන කාලය පසුව අඩු කරන ලද අතර, එය ක්‍රියාත්මක වූයේ දින කීපයක්‌ පමණි. එසේ ම ඇතැම් ප්‍රදේශවල විදුලි කප්පාදුවක්‌ සිදු කරන ලද්දේ ද නැත.

විදුලි සැපයුමට සම්බන්ධ එක්‌ බලාගාරයක්‌ හෝ කිහිපයක්‌ හෝ අක්‍රිය වීමත් සමග රටේ විදුලි ඉල්ලුමට අවශ්‍ය විදුලිය සැපයීමට වෙනත් විදුලි බලාගාර තිබීම අඛණ්‌ඩ විදුලි සැපයුමක්‌ සඳහා අවශ්‍ය බව මෙවැනි තත්ත්වයක්‌ උද්ගත වන සැම විටක ම පැහැදිලි වේ. එවැනි සැපයුමක්‌ නොමැති අවස්‌ථාවක දී විදුලි කප්පාදුවක්‌ සිදු විය හැකි ය.

පාරිභෝගික විදුලි ඉල්ලුම ඉහළ යැමත් සමග රටේ විදුලි සැපයුම ද ඊට සාපේක්‌ෂව ඉහළ යා යුතු වේ. එය ප්‍රමාණවත් විදුලි ධාරිතාවක්‌ සහිත නව බලාගාර හා නව විදුලි බල ප්‍රභව යොදාගනිමින් මනාව සැලසුම් කළ යුතු දෙයකි. මෙරට විදුලි බලධාරීන් විසින් කලක පටන් එවැනි සැලසුම් සකස්‌ කරන ලද නමුත්, ඒවායේ ඇතුළත් යෝජිත බලාගාර ඉදි කිරීම විවිධ හේතු මත ප්‍රමාද වීම නිසා රටේ විදුලිය ඉල්ලුමට සරිලන විදුලි සැපයුමක්‌ ලබා දිය නොහැකි තත්ත්ව කලින් කල ඇති වී තිබේ. ජල විදුලි බලය නිපදවීම සීමා සහිත වන වියළි කාලවල දී මේ තත්ත්වය වඩාත් උග්‍ර වේ.

1980 දශකයේ දී මහා පරිමාණ ජලවිදුලි බලාගාර ඉදි කරන ලද කාලයේ ලංකාවේ විදුලි ධාරිතාව වේගයෙන් ඉහළ ගියේ ය. අපට ඉන්දියාවට ද විදුලිය දිය හැකි යෑයි පැවසෙන ප්‍රකට කියමන පවසන ලද්දේ මේ කාලයේ දී බව කියෑවේ. ඒ ජල විදුලිය මගින් ඒ වන විට මෙරට පැවැති විදුලි ඉල්ලූම සැපයීමෙන් පසුව අතිරික්‌ත විදුලියක්‌ ජනනය කළ හැකි වෙතැයි යන විශ්වාසය නිසා ය. එහෙත් කාලයත් සමග මෙරට විදුලි ඉල්ලුම ඉහළ ගිය අතර, සැපයුම ඊට සාපේක්‌ෂව සැලසුම් කළ ආකාරයෙන් ඉහළ නො ගියේ ය. පෙර සඳහන් කළ පරිදි බලාගාර ඉදි කිරීම පමා විය. මේ තත්ත්වය හමුවේ විදුලි ඉල්ලුම සැපයීම සඳහා තාප විදුලිය පෞද්ගලික අංශයෙන් මිල දී ගැනීමට රජයට සිදු වූ අතර, එමගින් විදුලි ඒකකයක මිල ඉහළ ගියේ ය. එසේ ම, ඒ වියදම විදුලිබල මණ්‌ඩලයට දරාගැනීමට සිදු වූ බැවින්, මණ්‌ඩලය ණය වූ අතර පාඩු ද ලැබුවේ ය. මේ තත්ත්වය යම්තාක්‌ හෝ විසඳුණේ ගල්අගුරු බලාගාරය ඉදි කළ පසු ව ය. නොරොච්චෝලේ බලාගාරය ක්‍රියාත්මක වන විට මෙරට විදුලි සැපයුමෙන් ආසන්න වශයෙන් හරි අඩක්‌ පමණ සැපයෙන්නේ එම ගල්අගුරු බලාගාරයෙන් බව පෙනේ.

මේ අතර ශ්‍රී ලංකාවේ විදුලි ඉල්ලුම සපුරාලීම සඳහා විදුලිය ලබා දීමට සූදානම් ය යන ප්‍රකාශය පසුගිය දා ඉන්දියාවෙන් අසන්නට ලැබිණි.

ඉන්දියාවෙන් විදුලිය ලබාගැනීමේ යෝජනාව

ඉන්දියාවෙන් ශ්‍රී ලංකාවට විදුලිය සැපයීම පිළිබඳව ඉන්දියාවේ මධ්‍යම රජයේ බලශක්‌ති අමාත්‍යංශය විසින් සලකා බැලෙමින් ඇති බව එහි ජ්‍යෙෂ්ඨ නිලධාරියකු පැවසුවේ ඉකුත් ඔක්‌තෝබර් මස මුල දී ය. ඒ අනුව, ශ්‍රී ලංකාවට අවශ්‍ය ව ඇති මෙගවොට්‌ 500ක විදුලි සැපයුම ලබා දීම සඳහා ඉන්දියාවට හැකියාව තිබේ. ඒ සඳහා මුහුද යටින් දිවෙන කේබල් මාර්ගයක්‌ ස්‌ථාපිත කළ යුතු බව ද ඔහු සඳහන් කර තිබිණි. එම නිලධාරියාට අනුව, මීට පෙර මේ යෝජනාව පිළිබඳව සලකා බලන ලද නමුත් කේබල් යෙදීම පිළිබඳ තාක්‌ෂණය ශක්‍ය නො වූ නිසා එම යෝජනාව ක්‍රියාත්මක කර නොමැත. මේ වන විට ඒ සඳහා නව තාක්‌ෂණයක්‌ සොයාගෙන ඇති බැවින් එය ඉදි කළ හැකි එකක්‌ බව ද මේ හින්දු පුවත්පතේ වාර්තාවේ සඳහන් වේ.

එහෙත් මේ පිළිබඳව ශ්‍රී ලංකාව පැත්තෙන් කිසිදු නිල ප්‍රතිචාරයක්‌ වාර්තා නො වූ තරම් ය.

බොහෝ දෙනාට මේ කතාව අලුත් දෙයක්‌ වූ බව මේ සම්බන්ධව සමාජ ජාල ඔස්‌සේ ඇති වූ සංවාද අනුව පෙනේ. මෑත භාගයේ දී සාකච්ඡා නො වූ බැවින් බොහෝ දෙනාට මෙය අලුත් දෙයක්‌ වුව ද, ඉන්දියාව හා ශ්‍රී ලංකාව අතර විදුලිය හුවමාරු කිරීම පිළිබඳ යෝජනාවට සැලකිය යුතු අතීතයක්‌ තිබේ. මේ යෝජනාව මුලින් ම ඉදිරිපත් වන්නේ 1970 දශකයේ දී පමණ බව වාර්තා වෙතත් ඊට මූලාශ්‍රයක්‌ නොමැති බව ද 2002 USAID වාර්තාවේ සඳහන් වේ. (මේ පිළිබඳව 2002 වර්ෂයේ දී ජාත්‍යන්තර සංවර්ධනය පිළිබඳ එක්‌සත් ජනපද නියෝජිතායතනය (USAID) ආයතනය මගින් Viability of developing a transmission
system interconnection between India and Sri Lanka: Technical options and investment requirements නමින් පූර්ව-ශක්‍යතා වාර්තාවක්‌ සකස්‌ කර තිබේ). 2006 වර්ෂයේ දී ඉන්දියානු සමාගමක්‌ වන Power Grid Corporation India Limited මගින් එම අධ්‍යයනය සමාලෝචනය කර යාවත්කාලීන කර තිබේ.

මේ අතර දෙරට අතර විදුලිබල පද්ධති සම්බන්ධතාවක්‌ ඇති කරගැනීම පිළිබඳ ශක්‍යතා අධ්‍යයනයක්‌ සිදු කිරීම සඳහා 2010 වර්ෂයේ දී ශ්‍රී ලංකාව හා ඉන්දියාව අතර අවබෝධතා ගිවිසුමක්‌ ද අත්සන් කර ඇත. ඒ මෙගවොට්‌ 1000ක විදුලිබල පද්ධති සම්බන්ධතාවක්‌ ඇති කරගැනීම අරමුණු කරගත්තකි. එම අධ්‍යයනය සිදු කරන ලද්දේ ලංකා විදුලිබල මණ්‌ඩලය හා ඉන්දියාවේ Power Grid Corporation India Limited ආයතනය විසිනි. පසුගිය පෙබරවාරි මාසය වන විට මේ වාර්තාව සකස්‌ කර අවසන් බව මහජන උපයෝගිතා කොමිසමේ අධ්‍යක්‌ෂ ජනරාල්වරයා පුවත්පත්වලට පවසා තිබිණි.

ඒ අනුව ඉන්දියාවේ මදුරයි සිට ශ්‍රී ලංකාවේ අනුරාධපුරය දක්‌වා වූ සම්ප්‍රේෂණ මාර්ගයක්‌ ඉදි කිරීමට යෝජනා විය. එය ගොඩබිම් සම්ප්‍රේෂණ මාර්ගයකින් හා මුහුද යටින් දිවෙන කිලෝමීටර් 50ක්‌ දිග කේබල් මාර්ගකින් ද යුක්‌ත ය. එය මෙගවොට්‌ 500ක්‌ සඳහා සැලසුම් කර තිබුණ ද, මෙගවොට්‌ 1000ක්‌ දක්‌වා දියුණු කළ හැකි ලෙස සැලසුම් කර තිබේ. කිලෝ වොට්‌ 400ක විදුලියක්‌ සම්ප්‍රේෂණය කරන මේ සම්ප්‍රේෂණ මාර්ග අධි වෝල්ටීයතා සරල ධාරා (highvoltage, direct current - HVDC) ක්‍රමයට අයත් ය. මෙය දිගු දුරක්‌ විදුලිය සම්ප්‍රේෂණය සඳහා යොදාගන්නා ක්‍රමවේදයකි.

2015 වර්ෂයේ දී ලංකා විදුලිබල මණ්‌ඩලය මගින් ප්‍රකාශයට පත් කර ඇති දිගුකාලීන උත්පාදන ව්‍යාප්ති සැලසුම 2015-2034 (Long Term Generation Expansion Plan 2015-2034) නම් වාර්තාවේ ද සම්මත උත්පාදන විකල්ප (Conventional Generation Options) අතර ඉන්දියා-ශ්‍රී ලංකා විදුලිබල පද්ධති සම්බන්ධතාවක්‌ ඇති කරගැනීමේ විකල්පය පිළිබඳව සඳහන් කර ඇත.

රටවල් දෙක අතර මෙවැනි සම්බන්ධතාවක්‌ ඇති විට ශ්‍රී ලංකාවට අඩු මිලට විදුලිය ලබාගැනීමට මෙන්ම අතිරික්‌ත විදුලියක්‌ ඉන්දියාවට විදුලිය අපනයනය කිරීමට ද හැකි ය. මේ ගැන මහජන උපයෝගිතා කොමිසන් සභාවේ නිලධාරියකු මාධ්‍යවලට පවසා තිබුණේ එමගින් අපේ රට විශාල බලශක්‌ති වෙළෙඳපොළකට විවෘත කරන බව හා තරගකාරී මිලකට විදුලිය මිල දී ගැනීමට හැකි වන බවයි.

ජාත්‍යන්තර විදුලි වෙළෙඳාම හා ඉන්දියාව

මේ ආකාරයෙන් ජාත්‍යන්තර වශයෙන් විදුලිය වෙළෙඳාම් කිරීම ලෝකයේ රටවල් අතර දැකිය හැකි ය. එහි දී විදුලි අවශ්‍යතාව ඇති රටට වෙනත් රටකින් විදුලිය අලෙවි කිරීම සිදු වේ. යුරෝපා රටවල මෙන්ම ආසියානු රටවල ද මෙය දැකිය හැකි ය. ඉන්දියාව මේ වන විට නේපාලයට, බංග්ලාදේශයට හා මියන්මාරයට විදුලිය අපනයනය කරන අතර භූතානයෙන් විදුලිය ලබාගනියි. සාක්‌ රටවල් සියල්ල ම පාහේ එක්‌ව පිහිටුවනු ලබන සාක්‌ විදුලිබල පද්ධතියක්‌ සම්බන්ධව ද මේ පිළිබඳ විශේෂඥයන් ගේ අදහස්‌ ප්‍රකාශ වී ඇත. එහි අරමුණ මේ රටවල් අතර අවශ්‍යතාව අනුව විදුලිය වෙළෙඳාම් කිරීම ය. එය දූපත් රාජ්‍ය අතර පවා සිදු වන්නේ මුහුද යටින් දිවෙන කේබල් මාර්ගයෙනි.

කෙසේ නමුත් තම රටේ තවමත් විදුලිය නොමැති විශාල ජනතාවක්‌ සිටිය දී වෙනත් රටවලට විදුලිය අපනයනය කරන්නට යන ඉන්දියාව සමග විදුලිය ගනුදෙනු කිරීමේ දී සැලකිල්ලෙන් කටයුතු කිරීම අවශ්‍ය වේ. ඉන් පළමු කරුණ වන්නේ මිල දී ගන්නා විදුලිය ලාබදායක විය යුතු ය යන්න ය. එහෙත් ඒ හැර තවත් වැදගත් කරුණක්‌ තිබේ. ඒ ඉන්දියාව සමග ගනුදෙනු කිරීමේ දී එරට හුදෙක්‌ වාණිජමය පරමාර්ථයෙන් පමණක්‌ කටයුතු කරන්නේ ද යන්න විමසා බැලීම ය. ඉන්දියාවේ වෙළෙඳ කටයුතුවලට එරට විදේශ ප්‍රතිපත්තිය ගාවාගැනීම සම්බන්ධව චෝදනා එල්ල වී ඇති බව අප අමතක නො කළ යුතු ය. නේපාලයත් සමග ඉන්දියාව ගැටලු ඇති කරගත් 2015 වර්ෂයේ අගභාගයේ දී ඉන්දියාවෙන් නේපාලයට තෙල් හා වෙනත් භාණ්‌ඩ සැපයීම පමා වීමක්‌ සිදු වූ අවස්‌ථාව මීට නිදසුනකි. ඊට තම රජයේ සම්බන්ධයක්‌ නැතැයි ඉන්දියාව නිල වශයෙන් කියා සිටිය ද, බොහෝ විචාරකයන් ගේ මතය අනුව නේපාලයේ නව ව්‍යවස්‌ථාව සම්මත කිරීමේ දී ඉන්දියාව දැක්‌වූ අසතුට හා නේපාලයට ඉන්දියාවේ සිට භාණ්‌ඩ සැපයීමේ ඇති වූ අවහිරතාව ඇති වූ කාලවකවානුව අතර මනා ගැලපීමක්‌ තිබේ.

ඉන්දියාව සමග අපේ අත්දැකීම් ද එතරම් යහපත් ඒවා නො වේ. එය නිදහසින් පසු හැම දා ම පාහේ දැකිය හැකි විය. 1980 දශකයේ ශ්‍රී ලංකාවේ බටහිර ගැති විදේශ ප්‍රතිපත්තිය කෙරේ ඉන්දියාව දැක්‌වූ අකැමැත්ත මත මෙරට පැවැති ඊනියා ජනවාර්ගික ගැටලුව කෙරේ ඉන්දියාවේ මැදිහත් වීම තීරණය වූ ආකාරය බොහෝ දුරට සාකච්ඡා වී ඇත. එසේ ම ඉන්දීය ධීවරයන් නීතිවිරෝධී ලෙස ශ්‍රී ලංකාවට අයත් මුහුදු ප්‍රදේශයේ මසුන් මැරීම සම්බන්ධව ඉන්දියාව දරන්නේ අධිපතිවාදී ආකල්පයකි. ඉන්දියාවේ හිටපු ජනාධිපතිවරය වූ අබ්දූල් කලාම් ඒ සඳහා විසඳුමක්‌ ලෙස වරක්‌ යෝජනා කළේ ඉන්දීය ධීවරයන්ට සතියකට දින තුනක්‌ ශ්‍රී ලංකා මුහුදේ මසුන් මැරීමට අවසර දිය යුතු බවකි. ඉන්දියානු මානසිකත්වය තේරුම්ගැනීමට එය මනා නිදසුනකි. මේ වන විට ඉන්දියාව ශ්‍රී ලංකාව සමග ඇති කරගැනීමට උත්සාහ කරන ආර්ථික හා වෙළෙඳ ගිවිසුම (එට්‌කා) සම්බන්ධව ඔවුන් දරන ආකල්ප ද අපේ අවධානයට යොමු විය යුතු කරුණු වේ.

විශේෂයෙන් විදුලිබලය වැනි අත්‍යවශ්‍ය අංශයක්‌ සම්බන්ධව අප කෙතෙක්‌ දුරට මෙවැනි අසල්වැසි රාජ්‍යයක්‌ මත යෑපිය යුතු ද යන්න සිහිනුවණින් විමසා බැලිය යුතු කරුණකි. ඒ, තීරණාත්මක අවස්‌ථාවක රටේ විදුලිය බිඳවැටීමක්‌ සිදු වුව හොත් එය අංශ ගණනාවක ම කඩා වැටීම විය හැකි නිසා ය. මේ නිසා අපේ රටේ විදුලිබල ඉල්ලුම සපුරාලීමට මෙරට තුළ ම බලශක්‌තිය නිපදවීම සඳහා ප්‍රමුඛතාව දීම අවශ්‍ය ය. ඒ සඳහා වන සැලසුම් පිළිබඳව බලධාරීන් ගේ අවධානය යොමු විය යුත්තේ බලශක්‌ති සුරක්‌ෂිතභාවය හා ස්‌වෛරීභාවය ද රටකට වැදගත් වන බැවිනි.

http://www.vidusara.com/2016/11/02/news1.html

බ්‍රිතාන්‍යය යුරෝපා සංගමයෙන් වෙන් වීම පරිසරයට බලපාන ආකාරය

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 29.06.2016, පි. 5

(Vidusara, 29.06.2016, p. 5 - Potential impact of Brexit on the the environment)

http://www.vidusara.com/2016/06/29/feature2.html



පසුගිය සතියේ ලෝක දේශපාලනයේ සිදු වූ වැදගත් ම සිදු වීම වූයේ යුරෝපා සංගමයෙන් බ්‍රිතාන්‍යය ඉවත් විය යුතු ද යන්න විමසීම සඳහා පැවැති ජනමත විචාරණයේ දී එරට ජනතාව ගෙන් 51.9%ක්‌ පමණ පිරිසක්‌ එරට යුරෝපා සංගමයෙන් ඉවත් විය යුතු යෑයි ඡන්දය ප්‍රකාශ කිරීම ය. ඊට විරුද්ධ වී ඇත්තේ ඡන්දය ප්‍රකාශ කළවුන් ගෙන් 48.1%ක පමණ පිරිසකි. මේ ජනමත විචාරණයේ දී සමස්‌ත ඡන්දදායකයන් අතරින් 72.2%ක්‌ පමණ ඡන්දය ප්‍රකාශ කර ඇත. මේ අනුව ජනතාව ගේ තීරණය වන්නේ බ්‍රිතාන්‍යය යුරෝපා සංගමයෙන් ඉවත් විය යුතුය යන්න බව පැහැදිලිය. මෙය 'Brexit' යනුවෙන් හැඳින්වේ.

මේ පිළිබඳව සිදු කර ඇති විශ්ලේෂණ අනුව ජනතාව අතර කැපී පෙනෙන බෙදීම් දැකිය හැකි බව පැහැදිලි ය. නිදසුනක්‌ ලෙස තරුණ පිරිස්‌ අතරින් බහුතරය යුරෝපා සංගමය සමග සිටීමට කැමැත්ත දක්‌වන අතර, වැඩිහිටි පිරිස්‌ අතරින් බහුතරය කැමැත්ත පළ කර ඇත්තේ ඉන් ඉවත් වීමට ය. ස්‌කොට්‌ලන්ත හා උතුරු අයර්ලන්ත වැසියන් කැපී පෙනෙන බහුතරයකින් යුක්‌ත ව කැමැත්ත දක්‌වා ඇත්තේ යුරෝපා සංගමය හා එක්‌ ව සිටීමට වන අතර, එංගලන්ත හා වේල්ස වැසියන් වැඩි පිරිසක්‌ කැමැත්ත දක්‌වා ඇත්තේ වෙන් වීමට ය.

මෙය බ්‍රිතාන්‍ය වැසියන් විසින් ගන්නා ලද දේශපාලන තීරණයකි. ඊට විවිධ හේතු බලපාන්නට ඇති බව පැහැදිලි ය. යුරෝපා සංගමය හා එක්‌ ව සිටීම නිසා බ්‍රිතාන්‍ය වැසියන්ට වාසි මෙන්ම පාඩු ද ඇති වූ බව එරට ජනතාව ගේ කැමැත්ත බෙදී ගොස්‌ ඇති ආකාරය අනුව පෙනේ. විශේෂයෙන් මෑත දී සාකච්ඡාවට ලක්‌ වූ, එරට ජනතාවට බලපා ඇති ආර්ථික, සෞඛ්‍ය අංශවල ගැටලු මෙන්ම සංක්‍රමණික ජනතාව නිසා ඇති වී තිබෙන ගැටලු වැනි කරුණු මෙන්ම දේශපාලනික හේතු ද මීට හේතු වී ඇති බව පැහැදිලි ය. බ්‍රිතාන්‍යය තුළ මතු ව ඇති ජාතිකවාදී අදහස්‌ එරට තුළ වර්ධනය වීම මේ වෙනස ඇති වීමට දායක වූ එක්‌ හේතුවකි.

කෙසේ වෙතත් මේ ඉවත් වීමට ගත් තීරණය සම්පූර්ණයෙන් ක්‍රියාත්මක වීමට වසර ගණනාවක්‌ ගත විය හැකි ය. ඒ හා සම්බන්ධ ව අනුගමනය කළ යුතු මදක්‌ සංකීර්ණ වූ නිශ්චිත ක්‍රියාවලියක්‌ ද තිබේ. ඒ අනුව බ්‍රිතාන්‍යය යුරෝපා සංගමයෙන් පිටමං වීමට අඩු වශයෙන් වසර දෙකක්‌ පමණ කාලයක්‌ වත් ගත වනු ඇත. ඒ පිළිබඳව හදිසියක්‌ වෙන් වීමේ ව්‍යාපාරයේ යෙදුණු අයට ද නැත. එහෙත් යුරෝපා සංගමයේ විදේශ අමාත්‍යවරුන් බ්‍රිතාන්‍යයෙන් ඉල්ලා තිබුණේ කඩිනමින් ඉවත් වීමට කටයුතු කරන මෙනි.

යුරෝපා සංගමයට ඇති බලපෑම

බ්‍රිතාන්‍යය, සංගමයෙන් වෙන් වීමට ගත් තීරණය නිසා යුරෝපා සංගමය තුළ අවිනිශ්චිත තත්ත්වයක්‌ ඇති වී තිබෙන බවක්‌ පෙනේ. මේ හේතුව නිසා බ්‍රිතාන්‍යය යුරෝපා සංගමයෙන් වෙන් වීමට තීරණය වූ ජනමත විචාරණය ඇතැම් අය සමාන කර තිබුණේ 1989 දී බර්ලින් තාප්පයේ බිඳවැටීමට ය. හතළිස්‌ වසරකට අධික කාලයක්‌ පැවැති යුරෝපා සංගමයේ බිඳවැටීමක්‌ ගැන යම් අනතුරු හැගවීමක්‌ ගැන ද මින් කියෑවේ.

විශේෂයෙන් සංගමයේ වෙනත් සාමාජික රටවල් බ්‍රිතාන්‍යය ගත් පියවර හා සමාන පියවර ගැනීමට පෙලැඹුණ හොත් ඇති විය හැක්‌කේ අවිනිශ්චිත තත්ත්වයකි. යුරෝපා සංගමයේ ඇතැම් නීති රීති ආදිය නිසා නොසතුටින් සිටින රටවල් එවැනි තීරණවලට එළැඹීමේ ඉඩක්‌ නැත්තේ නො වේ. කෙසේ වෙතත් එවැනි අනතුරක්‌ නුදුරු අනාගතයේ ඇති වන බවක්‌ පෙනෙන්නට නැතත්, ආරක්‌ෂක පියවරක්‌ ගැනීමට පෙලැඹෙනු ඇත.

එහෙත් යුරෝපා සංගමය, එවැනි සමූහයක්‌ ලෙස එක්‌ ව සිටීම නිසා ඇති වූ අයහපත් දේ කෙතෙක්‌ තිබුණ ද යහපත් දේ ද තිබූ බව අප අමතක නො කළ යුතු ය. ඒ, විශේෂයෙන් පරිසරය සම්බන්ධව ය. දැන් ඇති ගැටලුව වන්නේ යුරෝපා සංගමයේ මේ දුර්වල වීම හමුවේ ලෝකය පරිසරය පිළිබඳ අත්පත් කරගත් ජයග්‍රහණ දුර්වල වීමේ අවස්‌ථාවක්‌ උදා වී තිබීම ය. මෙය බ්‍රිතාන්‍යයට පමණක්‌ නො ව සමස්‌තයක්‌ ලෙස ලෝකයට ම බලපෑමක්‌ සිදු කළ හැකි කරුණක්‌ වීම මෙහි ඇති බරපතළ තත්ත්වයයි.

පරිසරය සම්බන්ධ ව යුරෝපා සංගමය

සංගමය එහි පරිසරය හා සම්බන්ධ විවිධ අංශවලට පැනවූ විවිධ නීති රීති නිසා දැඩි අවධානයකට ලක්‌ විය. සංගමය හා තිබූ බැදීම නිසා ඒ නීති බොහොමයක්‌ ක්‍රියාත්මක කිරීමට එහි සාමාජික රටවලට සිදු විය. ඒ නිසා අදාළ රටවට යහපතක්‌ වූ අතර ඇතැම්වා ජගත් මට්‌ටමෙන් ඉතා වැදගත් පූර්වාදර්ශ ද වූ බව පහත නිදසුන්වලින් ද පැහැදිලි වේ. මෙහි දී වඩාත් ම වැදගත් වන්නේ දේශගුණ වෙනස්‌ වීම සම්බන්ධ ව ගත් පියවරයි.

දේශගුණ වෙනස්‌ වීම සම්බන්ධව යුරෝපා සංගමය කලක පටන් පුරෝගාමී මෙහෙවරක්‌ ඉටු කොට තිබේ. නිදසුනක්‌ ලෙස ගත හොත්, මේ ගැටලුව නො සලකා හැර තිබිය දී ඊට විසඳුමක්‌ සෙවීමට යම් හෝ පියවරක්‌ ගත්තේ යුරෝපා සංගමයයි. දේශගුණ වෙනස්‌ වීම හා සම්බන්ධ සැම වැදගත් ගිවිසුමක්‌ හා සන්ධානයක්‌ සඳහා ම යුරෝපා සංගමය කිසියම් හෝ වැදගත් කාර්යයක්‌ ඉටු කර ඇත. එහි දී බ්‍රිතාන්‍යය ද ශක්‌තිමත් හඩක්‌ නැගූ රටක්‌ විය. යුරෝපා සංගමය ගත් පියවර අතර පිරිසිදු බලශක්‌තිය පිළිබඳ ඉලක්‌ක මෙන්ම හරිතාගාර වායු විමෝචන සීමා කිරීම පිළිබඳ ඉලක්‌ක ද වැදගත් සේ සැලකිය හැකි ය. 2020 වන විට පුනර්ජනනය කළ හැකි බලශක්‌තියෙන් සංගමයේ රටවල බලශක්‌ති අවශ්‍යතාවෙන් 20%ක්‌ ලබාගැනීමට එකගතාවක්‌ ඇති කරගත්තේ 2008 වර්ෂයේ දී ය. 2030 වර්ෂය වන විට එම සංගමයේ රටවල හරිතාගාර වායු විමෝචන ප්‍රමාණය 40%ක්‌a පමණ දක්‌වා අඩු කිරීමට 2014 වර්ෂයේ දී පමණ යුරෝපා සංගමය තීරණයක්‌ ගත්තේ ය. මේ අනුව යුරෝපා සංගමයේ දුර්වල වීමක්‌ ඇති වුව හොත් එහි ප්‍රතිඵලය බරපතළ එකක්‌ විය හැකි ය.

වායු දූෂණය වැළැක්‌වීමට ගත් පියවර ද මෙවැනි වැදගත් පියවරකි. ඒ සඳහා නව නීති රීති 2013 වර්ෂයේ දී ගෙන ආ සංගමය ප්‍රධාන වායු දූෂක 6ක්‌ සඳහා එවකට පැවැති විමෝචන සීමා තවදුරටත් අඩු කළේ ය. මෙහි අපේක්‌ෂාව වූයේ 2030 වර්ෂය වන විට යුරෝපයේ වායු දූෂණය වර්තමාන මට්‌ටමෙන් 20%ක්‌ පමණ තෙක්‌ අඩු කිරීමය. මෙහි වාසිය බොහෝ රටවලට ලැබිණි. එසේ ම බ්‍රිතාන්‍යයේ ද නගර ගණනාවක වායු දූෂණය පාලනය කිරීම සඳහා යොදාගෙන ඇත්තේ යුරෝපා සංගමය විසින් 2010 වර්ෂයේදී පමණ පනවන ලද වායු දූෂණය පිළිබඳ නීති මත ගන්නා ලද අධිකරණ ක්‍රියාමාර්ග ය. මේ ආකාරයට ම අපද්‍රව්‍යවලින් පිරුණු වෙරළ තීර, පිරිසිදු වෙරළ තීර බවට පත් කිරීමට හේතු වූයේ ද යුරෝපා සංගමයේ නීති මත පදනම් ව ගන්නා ලද නීතිමය ක්‍රියාමාර්ග ය.

පරිසරය හා සම්බන්ධව යුරෝපා සංගමය ගත් තවත් පුරෝගාමී පියවරක්‌ වූයේ මෑත කාලයේ දී වාර්තා වූ මීමැස්‌සන් හා වෙනත් කෘමීන් ගේ වඳ වී යැමට හේතු වූ බවට සැක කරන ලද නියෝනිකොටිනොයිඩ කාණ්‌ඩයේ පළිබෝධනාශක කිහිපයක්‌ තහනම් කිරීම ය. මේ තීරණය ගන්නා ලද්දේද 2013 වර්ෂයේ දී ය. මේ කාණ්‌ඩයේ රසායනික ද්‍රව්‍ය ගැන ලෝකයේ අවධානය යොමු වූයේ මේ සමග ය. කෙසේ වෙතත් බ්‍රිතාන්‍යයේ කෘෂිකාර්මික සංවිධාන අතර මේ පිළිබඳව යම් විරෝධයක්‌ දැකිය හැකි වූ අතර ඒක පර්ශ්වික ව එම තහනම බ්‍රිතාන්‍යය තුළ ඉවත් කිරීමට ද යම් උත්හාසයක්‌ දැකිය හැකි විය.

පරිසරයට හිමි තැන තේරුම්ගැනීම

මේ කරුණු අනුව අවධානය යොමු කළ යුතු දෙයක්‌ වන්නේ ජාත්‍යන්තර දේශපාලනයේ දී මෙන්ම ඒ ඒ රටවල ජාතික තලයේ දේශපාලනයේ දී පරිසරයට හිමි තැන කුමක්‌ ද යන්න යථාර්ථවාදීව තේරුම්ගැනීම ය. ජාතික දේශපාලනික කරුණුවල දී පාරිසරික කරුණු සඳහා ලැබෙන ප්‍රමුඛතාව වෙනස්‌ වෙමින් හෝ අඩු වෙමින් හෝ පවත්නා බව බවට සාධකයක්‌ ලෙස බ්‍රිතාන්‍යයේ සිදු වූ උක්‌ත සිදුවීම ද සැලකිය හැකි ය. මේ ජනමත විමසුමට පෙර හා ආසන්න කාලයේ දී එරට මෙන්ම යුරෝපයේ විවිධ පරිසර සංවිධාන හා පරිසර ක්‍රියාකාරීන් වැඩි දෙනා අදහස්‌ පළ කර සිටියේ බ්‍රිතාන්‍යය යුරෝපා සංගමය හා සිටීමේ වැදගත්කම ගැන ය. එක්‌ ව සිටීමෙන් බ්‍රිතාන්‍යයේ හා යුරෝපයේ පරිසරය ආරක්‌ෂා කිරීමට ලැබෙන අවස්‌ථාව ගැන ය. එහෙත් ජනමත විමසුමේ ඡන්දය පළ කිරීමේ දී ජනතාව මේ කරුණ සැලකිල්ලට ගෙන ඇති බවක්‌ පෙනෙන්නට නැත.

පාරිසරික සාධකවලට දේශපාලනයේ දී ලැබෙන තැන වෙනස්‌ වෙමින් ඇති බව අප මින් ඉහත දී ද පෙන්වා දී ඇති කරුණකි. ඒ අපේ රටේ දේශපාලනය සම්බන්ධයෙනි. ඊනියා දියුණු යෑයි සම්මත රටවලින් සැදුම් ලද්දේ වුව ද මේ තත්ත්වය යුරෝපා සංගමයට ද පොදු ය. යුරෝපා සංගමය, සංගමයක්‌ ලෙස පරිසරය හා වෙනත් විෂය සම්බන්ධව ඉදිරියෙන් සිටිය ද, එහි සාමාජික රටවල් සියල්ල සමාන අදහස්‌ ඇති රටවල් නො වේ. ඒ රටවල ජාතික දේශපාලනයේ දී ආර්ථික හා සමාජයීය වැනි වෙනත් කරුණු පරිසරයට වඩා වැදගත් වේ. විශේෂයෙන් අර්බුද පවත්නා අවස්‌ථාවල ඒ සාධක වඩාත් තීරණාත්මක වේ. ලෝකයේ බොහෝ රටවල හරිත දේශපාලනය අසාර්ථක වී ඇත්තේ තනි මතවාදයක්‌ ලෙස පරිසරවාදයට හා හැකි දුර සීමාසහිත වන නිසා ය.

මේ අනුව දේශපාලන මතවාදයක්‌ ලෙස ඉදිරිපත් වීමේ දී, වඩා වෙනස්‌ ප්‍රවේශයක්‌ වෙත යොමු වීමට පරිසරවාදයට දැන් කාලය පැමිණ ඇති බව පෙනේ. එය දක්‌ෂිනාංශික ධනවාදී මතවාද සමග මෙන්ම වාමාංශික මතවාද සමග ද මනාව නො පෑහෙන බවක්‌ දැකිය හැකි ය. එසේ ම මේ පාරිසරික ගැටලු බොහෝ දුරට ජාත්‍යන්තර බලපෑමක්‌ ඇති ඒවා වුව ද, ලෝකයේ රටවල් සඳහා තීරණාත්මකව බලපාන්නේ ජාතික මට්‌ටමේ අභිලාෂ බව බ්‍රිතාන්‍යයේ සිදු වූ මේ සිදු වීම අනුව යළිත් පැහැදිලි වේ. ඇමෙරිකාවේ හා ඔස්‌ටේ්‍රලියාවේ අතීත දේශගුණ ක්‍රියාකාරකම් ද මේ සඳහා නිදසුන් වේ.

ඒ අනුව ජාතිකවාදය යළි යළිත් ශක්‌තිමත් වීම අනාගතයේ දී ද දැකිය හැකි වනු ඇත. එසේ නම්, ජාතිකවාදී දේශපාලන මතවාද හා සමගාමී ව යා හැකි මගකට පිවිසීම පරිසරවාදයට ද වැදගත් වේ. බොහෝ බටහිර නිදසුන්වලින් මේ සඳහා සාර්ථක මෙන්ම අසාර්ථක නිදසුන් ද දැකගත හැකි ය. එහෙත් බටහිර ආකෘතියට පිටින් ගිය කිසියම් ආකෘතියක්‌ හඳුනාගැනීමට නොහැකි ද?