ශ්‍රී ලංකාවේ සුඛෝපභෝගී නාගරික බස් සේවාවල ඉතිහාසයක්

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

(අවසන් යාවත්කාලීන කිරීම: 2026 අගෝස්තු 18)

බස් රථ යනු රටක ආර්ථිකයට මෙන්ම ජනතාවගේ එදිනෙදා කටයුතු සඳහා ද වැදගත් වන ප්‍රවාහන මාධ්‍යයකි. ශ්‍රී ලංකාවේ බස් මගී ප්‍රවාහනය ආරම්භයේ පටන් 1958 දක්වා මූලික වශයෙන් පෞද්ගලික අංශය යටතේ විය.  1958 වර්ෂයේ දී සිට 1979 පමණ දක්වා බස් සේවා රාජ්‍ය අංශය යටතේ පමණක් ක්‍රියාත්මක විය. ඉන්පසු මේ දක්වා රාජ්‍ය හා පෞද්ගලික අංශය යටතේ මෙරට මගී බස් සේවා ක්‍රියාත්මක වේ.

මෙම බස් සේවා ආරම්භ වූ කාලයේ සිට මේ දක්වා බස් රථවල ගුණාත්මක තත්ත්වය හෝ සුවපහසුව ද ක්‍රමයෙන් ඉහළ ගොස් ඇත. මෙය නාගරික සේවා, කෙටි දුර සේවා හා දුරගමන් සේවා ආදි සියලු ආකාරයේ සේවාවලට පොදු ය.

එතෙක් ක්‍රියාත්මක වූ සාමාන්‍ය සේවාවලින් වෙනස්ව, වායු සමීකරණය කළ අන්තර් නගර බස් සේවා 1990 දශකයේ දී පමණ ආරම්භ විය. ඒවා සාමාන්‍ය ගාස්තුව මෙන් දෙගුණයක් පමණ ගාස්තුවකින් යුක්ත විය. එසේම සාමාන්‍ය ගාස්තුව මෙන් එකහමාර ගුණයක් වන අර්ධ සුඛෝපභෝගී බස් සේවා ඉන් පසුව ආරම්භ විය. අධි සුඛෝපභෝගී සේවා ඇතැම්ක් මාර්ගවල මාර්ගවල ක්‍රියාත්මක ය. 2011 වර්ෂයේ දී දක්ෂිණ අධිවේගී මාර්ගය විවෘත කිරීමෙන් පසු 2012 ජනවාරි මාසයේ දී අධිවේගී මාර්ගවල බස් මගී සේවා සඳහා සුඛෝපභෝගී බස් සේවා ආරම්භ කරන ලදි.

සුඛෝපභෝගී නාගරික බස් සේවා

නාගරික ප්‍රදේශවල සුඛෝපභෝගී බස් සේවා පිහිටුවීම සඳහා ඒ ඒ රජයයන් විසින් 2009 වර්ෂයේ පමණ සිට සිව් වරක් පමණ උත්සාහ කර ඇත. මේ ප්‍රයත්න දරා ඇත්තේ මූලිකවම කොළඹ හා තදාසන්න ප්‍රදේශ ඉලක්ක කරගනිමිනි.

මේ බස් සේවා ක්‍රියාත්මක කිරීමේ මූලික අරමුණ වූයේ නාගරිකව දැකිය හැකි රථවාහන තදබදය අඩු කිරීම ය. එය සිදුකිරීමට අපේක්ෂා කළේ, දිනපතා නගරයට පැමිණිමට සිය පෞද්ගලික වාහන භාවිත කළ පිරිස් මෙම බස් රථ භාවිතයට පෙළඹවීම මගිනි. එය අප පහත විස්තර කර ඇති සියලු ප්‍රයත්න පිළිබඳව සඳහන් වන පුවත්වල සඳහන් වන කරුණකි. සුවපහසු බස් සේවාවක් සැපයීම මේ පෙළඹවීම සඳහා යොදාගන්නා ලද්දකි.

(1) City Liner Coach Service (2009)

2009 වර්ෂයේ මාර්තු මස 12 දින මෙම City Liner සුඛෝපභෝගී බස් සේවාව ආරම්භ කරන ලද්දේ එවකට ප්‍රවාහන අමාත්‍යවරයා වූ ඩලස් අලහප්පෙරුමගේ සහභාගිත්වයෙන් කටුබැද්ද (එවකට) ලංගම පුහුණු පාසල් භූමියේ පැවති උත්සවයකිනි. 

ප්‍රවාහන අමාත්‍යාංශය හා ජාතික ප්‍රවාහන කොමිසම මගින් ආරම්භ කරන ලද ව්‍යාපෘතියක් වන මේ සේවාව  සඳහා කොමිසමේ නිර්දේශ මත පෞද්ගලික සමාගමක් සඳහා (E.C.D. Global Pvt Ltd) සඳහා අවසර ලබා දී තිබිණි. 

මොරටුව (කටුබැද්ද) සිට කොළඹ දක්වා වූ මේ සේවාව මගින් පෙ.ව. 6.30 හා 8.30 අතර සෑම පැය භාගයකටම වරක් බස් රථයක් ධාවනය කිරීමට නියමිත විය. කොළඹ සිට ප.ව. 4.30 සිට 7.30 දක්වා බස් රථ පිටත් වීමට නියමිත විය. මෙය Park & Ride (පාක් ඇන්ඩ් රයිඩ්) හෙවත් මගීන්ගේපෞද්ගලික වාහන නියමිත ස්ථානයක නවතා තබා බස් සේවාව ලබැගැනීමේ පහසුකමෙන් යුක්ත වූ අතර කටුබැද්දේ වාහන 150ක් පමණ නවතා තැබීමට ආරක්ෂිත පහසුකම් සපයා තිබේ. මේ බස්රථ සේවා සැලසුම් කරන ලද්දේ අතරමගින් මගීන් ලබාගැනීමක් සිදු නොකිරීමටය. එසේම මේ ක්‍රමවේදය මත කඩවත, තලංගම හා වේරහැර යන ස්ථානවල සිට ද City Liner සේවාව ආරම්භ කිරීමට යන බව මුල් වාර්තාවල සඳහන් විය. 

2011 පෞද්ගලික ප්‍රවාහන සේවා අමාත්‍යාංශයේ කාර්යසාධන වාර්තාවේ (Ministry of Private Transport Services 2011 Performance Report, පි.14) මේ බස් සේවාව ආරම්භ කිරීමේ අරමුණු ප්‍රකාශ කරයි. ඒවා නම්, 

1. කොළඹ නගරයට පැමිණෙන පෞද්ගලික වාහන ප්‍රමාණය 20,000 සිට 15,000 දක්වා අඩු කිරීම

2. කොළඹ නගරයේ ඇති අධික වාහන තදබදය අඩු කිරීම

3. පෞද්ගලික වාහන භාවිත කරන පුද්ගලයින්ට වඩා ආකර්ෂණීය පොදු ප්‍රවාහන සේවාවක් සැපයීම

4. මගීන්ගේ මානසික ආතතිය අඩු කිරීම

5. මගීන්ගේ කාලය නාස්ති වීම අවම කිරීම

2009 මහ බැංකු වාර්තාවේ ද මෙම සේවය හඳුන්වා දීම සඳහන් වන්නේ කොළඹ නගරයට පෞද්ගලික වාහන ඇතුළු වීම අඩු කිරීමට ගත් ප්‍රයත්නයක් ලෙසය (Central Bank of Sri Lanka Annual Report - 2009, Ch 3, p. 64).

ආරම්භ කර මාස හයකට පමණ පසුව මේ ව්‍යාපෘතියේ තත්ත්වය පිළිබඳව පාර්ලිමේන්තුවේ දී විමසන ලද ප්‍රශ්නයකට මාර්ගස්ථ මගී ප්‍රවාහන අමාත්‍ය ලසන්ත අලගියවන්න දුන් පිළිතුර 2009 සැප්තැම්බර් මස 11 දින හැන්සාඩ් වාර්තාවේ ඇත. ඔහුට අනුව, මාර්තු මාසයේ සිට සැප්තැම්බර් මාසය දක්වා දිනපතා කාර් රථ 12ක් මොරටුවේ නවතා මේ බස් සේවය භාවිතයට ගත් බවත්, වැඩි ප්‍රචාරණයක් ලබාදුන් පසු ඊට පෙර දිනයේ (සැප් 10) කාර් රථ 40ක් පමණ මොරටුවේ නවතා එම බස් භාවිතයට ගෙන ඇත (හැන්සාඩ් වාර්තාව, 2009-09-11, 184 කාණ්ඩය, 12 කලාපය, තීරු 2521-22). 

මුල් කාලයේ දී මෙහි භාවිතයට දැක්වූ උනන්දුව අඩු නිසා ධාවනය වූයේ එක් බසයක් බව Review of Sri Lanka Transport Sector Final Report වාර්තාව (පි. 2-17) පෙන්වා දෙයි. මේ වාර්තාවේ මේ රථයක ඡායාරූපයක් ද පළ වී ඇත. මෙහි සඳහන් පරිදි ඉහත පැවසෙන ප්‍රචාරණ වැඩසටහනෙන් පසුව කාර්යබහුල වේලාවල භාවිතය 100% දක්වා ඉහළ ගොස් ඇති බව දැක්වේ. එසේම, එම වාර්තාවේ උපුටා දැක්වෙන පරිදි 2010 වර්ෂය මුල දී සිදු කළ සමීක්ෂණයකට අනුව මේ සේවය භාවිත කළ අයගෙන් 82%ක් කලින් පෞද්ගලික වාහන භාවිත කළ අය බව දැක්වේ. ඒ වන විට මේ සේවය වෙනත් මාර්ගවලට පුළුල් කිරීමට තීරණය කර තිබේ (Amal Kumarage, 2010, Review of Sri Lanka Transport Sector Final Report).

පෞද්ගලික ප්‍රවාහන සේවා අමාත්‍යාංශයේ 2011 කාර්යසාධන වාර්තාවේ දැක්වෙන  දැක්වෙන ආකාරයට 2011 වන විට අඟුලාන කොළඹ අතර අධි සුඛෝපභෝගී රථ 5ක් ධාවනය වී තිබේ. එහෙත්, කෙසේ වෙතත් මේ සේවාවේ වියදම ආවරණය කරන ලද්දේ සහනාධාර ලෙස බව සඳහන් කරන ඒ වාර්තාව, එය මුළු වියදමින් 50%ක් තරම් වූ බවත් මෙය සුළු පිරිසකට ගෙවන ලද බවත් කියයි. මේ නිසා මේ සේවය තවදුරටත් දීර්ඝ නොකිරීමට 2011 දී තීරණය කර ඇත (Ministry of Private Transport Services 2011 Performance Report, පි. 14-15).

2009 මාර්තු සිට ක්‍රියාත්මක වූ City Liner Coach Service සේවය 2012 අප්‍රේල් මාසයේ දී නවතා දමන ලද බව 2012 ඔක්තෝබර් මස ඉදිරිපත් කළ Interim Report from Committee on Public Enterprises (Parliamentry Series No 179) වාර්තාවේ සඳහන් වේ (පි. 34).

[පුවත්පත් වාර්තා (මාර්ගස්ථ සබැඳි සහිතය) - Daily News 12-03-2009 (First ever vehicle park opens: "City Liner" coach service launch today - මෙතැනින් පිවිසෙන්න);  Daily News 13-03-2009 (No response for National Transport Policy Still - Minister - මෙතැනින් පිවිසෙන්න (මෙහි මුද්‍රිත කලාපයේ බස් රථයක් තුළ ගත් ඡායාරූපයක් ඇත)); Daily News 16-03-2009 (Park and Ride City Liner coach service launched - මෙතැනින් පිවිසෙන්න (මෙහි බස් රථයක ඡායාරූපයක් ඇත).]

(2) Super Luxury Low Floor City Bus Service (2012)

ප්‍රවාහන අමාත්‍යාංශයේ මැදිහත් වීමෙන් අධි සුඛෝපභෝගී පත්ල පහත් නාගරිික බස් සේවාවක් 2012 වර්ෂයේ දී ආරම්භ කරන ලදි. මේ සඳහා වූ නියමු ව්‍යාපෘතියක් ආරම්භ කර සාර්ථකව ක්‍රියාත්මක කර තිබූ ඇති බව 2012 පෙබරවාරි මාස 2 වැනි දා ප්‍රවාහන අමාත්‍යාංශයේ ලේකම්වරයාගේ ප්‍රකාශයක් උපුටා දක්වන පුවතක පළ වී ඇතඒ මොරටුව - පිටකොටුව හා මීගමුව - පිටකොටුව මාර්ග ඔස්සේ ය. මගී ඉල්ලුම අනුව බස් රථ අටක් මේ මාර්ගයේ ධාවනය සඳහා සූදානම් කර තිබී ඇත. 

චීනයේ නිෂ්පාදිත මේ Micro Cars Ltd සමාගම මගින් ආනයනය කර ඇති අතර මේ සේවාව ඒ සමාගම මගින්ම ක්‍රියාත්මක කිරීමට නියමිත බව සඳහන් වේ. එහි සාර්ථකත්වය අනුව මාර්ග 6ක මේ සේවාව ආරම්භ කිරීමට කටයුතු සූදානම් කරමින් ඇති බව ද  සඳහන් වේ.  

2012 වර්ෂයේ ඔක්තෝබර් මාසයේ අප ගිය කෙටි ගමනකට ලබාගෙන ඇති පහත දැක්වෙන ටිකට්පත මේ වර්ගයේ බස් රථයකින් නිකුත් කරන ලද්දකි. 

[පුවත්පත් වාර්තා (මාර්ගස්ථ සබැඳි සහිතය) - Daily News 02-02-2012 (Wheels move for new super luxury low-floor city bus service - මෙතැනින් පිවිසෙන්න)]

(3) City Bus Service (2012)

2012 මාර්තු මාස 7 වන දින ආරම්භ කරන ලද මේ අධි සුඛෝපභෝගී බස් සේවාව, තෝරාගත් මාර්ගවල බස් රථ 100ක් සහිතව ශ්‍රීලංගම විසින් දියත් කරන ලද්දකි. ප්‍රවාහන අමාත්‍ය කුමාර වෙල්ගම‌ගේ සහභාගිත්වයෙන් යුතුව මොරටුවේ දී මේ සේවාව ආරම්භ කරන ලදි. 

මේ සඳහා තෝරාගෙන තිබූ මාර්ග වූයේ මොරටුව-කොළඹ, මීගමුව-කොළඹ, නිට්ටඹුව-කොළඹ, හංවැල්ල-කොළඹ, කඩුවෙල-කොළඹ, හෝමාගම-කොළඹ හා කැස්බෑව-කොළඹ යන මාර්ගය. මේ සේවාවේ ගමන් ගාස්තුව සාමාන්‍ය බස් ගාස්තුව මෙන් දෙගුණයක් විය.

මේ බස්රථ නඩත්තු කටයුතු සඳහා කටුබැද්දේ ඩිපෝවක් පිහිටුවීමට කටයුතු සූදානම් කර තිබිණි. 

[පුවත්පත් වාර්තා (මාර්ගස්ථ සබැඳි සහිතය) - Daily News 07-03-2012 (One hundred new super luxury buses for main routes - මෙතැනින් පිවිසෙන්න)]

(4) City Bus (2021)

2021 ජනවාරි මස 15 වැනි දින මෙම City Bus සේවය ආරම්භ කරන ලද්දේ කොට්ටාව, මාකුඹුර බහුවිධ ප්‍රවාහන මධ්‍යස්ථානයේ දී (Makumbura Multimodal Center) එවකට ජනාධිපති ගෝඨාභය රාජපක්ෂගේ ද සහභාගිත්වයෙන් පැවති උත්සවයක දී ය. ප්‍රවාහන අමාත්‍ය ගාමිණී ලොකුගේ ද ඊට සහභාගි විය. මේ අවස්ථාවේ දී ඇප් එකක් ද හඳුන්වා දී ඇත.

පෞද්ගලික වාහන රථ ගාලක නවතා තබා මේ බස්රථවල ගමන් කිරීමට සූදානම් කර තිබූ බැවින් මේ සේවය 'Park & Ride City Bus Service' නමින් ද හඳුන්වා දී ඇතත් එය City Bus ලෙස වඩා ප්‍රකට විය. 

මෙම සේවාවේ ද බස් ගාස්තුව සාමාන්‍ය බස් ගාස්තුව මෙන් දෙගුණයකි. පෙ.ව. 6 සිට 9 දක්වාත් ප.ව. 4 සිට 9 දක්වා සෑම මිනිත්තු 15කට වරක් බසයක් ධාවනය විය. එසේම, පෙ.ව. 9 සිට ප.ව. 4 දක්වා කාලය තුළ මිනිත්තු 30කට (තවත් වාර්තාවකට අනුව මිනිත්තු 25කට) වරක් බස් රථයක් ධාවනය වීමට නියමිත විය. දිනකට බස් ගමන් වාර 64කි. බස් ගමන් මාර්ග හතරක් සැලසුම් කර තිබිණි. සීමිත නැවතුම් ප්‍රමාණයක පමණක් නැවැත්වීම ද විශේෂත්වයකි.

එසේම මේ බස් රථවලට මොබිටෙල් සමාගම මගින් වයිෆයි පහසුකම් ලබාදීමට ද සැලසුම් කර තිබී ඇත. 

මේ සේවාව ද තවත් මාර්ගවලට පුළුල් කිරීමට යෝජනා වී තිබිණි. කෙසේ වෙතත් එය ද පසුව නවතා දමන ලදි.

[පුවත්පත්/ විද්‍යුත් මාධ්‍ය වාර්තා (මාර්ගස්ථ සබැඳි සහිතය) - Daily News 16-01-2021 (Park and Ride City Bus Service first stage launched - මාර්ගගතව නොමැත); Daily News 20-01-2021 (SLT-Mobitel Powers 'Park & Ride' city bus service - මාර්ගගතව නොමැත); Ada Derana, 15-01-2021 (Park & Ride city bus service launched to ease traffic congestion in Colombo - මෙතැනින් පිවිසෙන්න); Daily Mirror, 15-01-2021 (President launches ’’Park & Ride” bus service - මෙතැනින් පිවිසෙන්න]

අතිරේක සටහන - අධිවේගී මාර්ගවල සුඛෝපභෝගී බස් රථ සේවා

2011 නොවැම්බර් මාසයේ දී දක්ෂිණ අධිවේගී මාර්ගයේ කොට්ටාව සිට පින්නදූව දක්වා වූ කොටස විවෘත විය. ඊට සති කිහිපයකට පසුව මහරගම සිට ගාල්ල දක්වා අධිවේගී මාර්ගය ඔස්සේ බස් රථ ධාවනය ආරම්භ විය. මුලින්ම ධාවනයට යොදවන ලද්දේ ශ්‍රීලංගම යටතේ වන අතර, ඒ 2012 ජනවාරි මස 3 දා ය. 

මේ සේවාව ආරම්භයේ දී මහරගම සිට ගාල්ල දක්වා බස් ගාස්තුව රු. 400ක් වූ අතර, කොට්ටාවේ සිට රු. 380ක් විය. එමෙන්ම එම මාර්ගයේ බස් රථ අතරින් 40%ක් ශ්‍රීලංගම මගින් යෙදවීමට නියමිත බව ප්‍රවාහන අමාත්‍ය කුමාර වෙල්ගම මහතා මේ නිමිත්තෙන් මහරගම දී පැවති උත්සවයක දී පවසා ඇත. අධිවේගී මාර්ගයේ පෞද්ගලික බස් ධාවනය ද ඊට දින කිහිපයකට පසුව ආරම්භ කරන ලදි.

[පුවත්පත් වාර්තා (මාර්ගස්ථ සබැඳි සහිතය) - Daily News 04-01-2012 (Super luxury bus service begins operations on Expressway - මෙතැනින් පිවිසෙන්න & Photo on the cover page - මෙතැනින් පිවිසෙන්න); Daily News 03-01-2012 (Toning Southern Expressway - Luxury bus service starts today - මෙතැනින් පිවිසෙන්න]

සටහන - මේ පළකිරීමේ ඇතුළත් වන, පුවත්පත්වල පළ වී ඇති සියලුම පුවත්පත් වාර්තා, පුවත්පත් කියැවීමෙන් ලබාගෙන ඇත. ඒ වාර්තාවල ස්කෑන් පිටපත් ලේඛකයා සතුව තිබේ. මාර්ගගතව ඇති අවස්ථාවල දී අදාළ වෙබ් සබැඳි, අදාළ වෙබ් අඩවිවලට පිවිස අදාළ දිනවල පුවත් සෙවීමෙන් ලබාගන්නා ලදි. ඊට හේතුව වන්නේ ඒවා වැඩි ප්‍රමාණයක් සෙවුම් යන්ත්‍රවලිින් හමු නොවීම ය. වෙබ් පුවත්වලට අවසන් වරට ප්‍රවේශ වන ලද්දේ 2026-08-18 දින දී ය.

2026-08-18

කඩිගමුව මාර්ග උමඟ රැකගත නොහැකි ද?

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

විදුසර, 2026-04-01, පි. 07

(මෙම ලිපියට සම්බන්ධ කරුණු ඇතුළත්, රඹුක්කන-මාවනැල්ල මාර්ගය පිළිබඳ ලිපියක් බ්ලොග් අඩවියේ පළවීමට නියමිතය).

පසුගිය දිනවල දුම්රිය සම්බන්ධ සමාජමාධ්‍ය පිටුවල සාකච්ඡා වූ කරුණක් වූයේ ප්‍රධාන දුම්රිය මාර්ගය හරහා කඩිගමුවේ ඇති මහාමාර්ග උමඟ පුළුල් කිරීමට කටයුතු කරන බවයි. උඩරට දුම්රිය මාර්ගය ඉදිකරන ලද සමයේම ඉදි කරන ලද්දේ යැයි සිතිය හැකි කඩිගමුව උමඟ පිහිටා ඇත්තේ රඹුක්කන සිට මාවනැල්ල දක්වා දිවෙන B 385 මහා මාර්ගයේ ය. මෙය බස්මාර්ගයේ පිහිටා ඇති උමඟක් (Tunnel) වන අතර, එය දුම්රිය මාර්ගයට බෝක්කුවක් (Culvert) වේ.

මේ උමඟ පුළුල් කිරීම අවශ්‍යව ඇත්තේ කරුණු කීපයක් නිසා ය. එකක් නම් මහාමාර්ගය ද්විත්ව මංතීරු සහිතව පුළුල් කිරීමට තීරණය කර ඇති නිසා ය. දැනට පවත්නා උමඟ කළු ගල් කුට්ටිවලින් කළ උමඟකි. එය ප්‍රමාණයෙන් පටු ය. බස්රථයක් ගමන් කළ හැක්කේ යාන්තමිනි (1 වන ඡායාරූපය බලන්න). උස මෙන්ම පළල ද ප්‍රමාණවත් නොමැති බව පෙනේ. එසේම ඒ ස්ථානයේ උමඟ දෙපසින් මාර්ගයේ ඇති අංශක අනූවේ වංගු දෙක නිසා මෙය තවත් අසීරු වේ. දෙවන හේතුව වන්නේ දුම්රිය මාර්ගය ද ද්විත්ව මාර්ගයක් කිරීමට නියමිත වීම හා මේ උමඟ දුර්වල වීම ය.

 
දිට්වා කුණාටුවෙන් සිදු වූ හානිය නිසා මේ වන විට ප්‍රධාන මාර්ගයේ දුම්රිය ධාවනය නොවේ. ඒ අනුව මහාමාර්ගයේ පිහිටි උමඟ විශාල කිරීම සඳහා මෙය සුදුසුම කාලය බව පැහැදිලි ය. එහෙත් මේ උමඟ පැරණි එකකි. දුම්රිය මාර්ගය ඉදිකරන සමයේ දීම මෙය ඉදිකරන ලද බව සිතිය හැකිය. රඹුක්කන-මාවනැල්ල මාර්ගය ඉදිකරනු ලබන්නේ 1867-69 කාලයේ දී ය. කෑගල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ උප ඒජන්ත තැනගේ පාලනවාර්තා අනුව, ඉන් වැඩිම ප්‍රතිලාභයක් හිමි වූවන් අතර දොලොස්බාගේ ප්‍රදේශයේ වැවිලිකරුවන් වෙයි.

මෙම උමඟ වරින්වර ප්‍රතිස්සංකරණ සිදු කර ඇති අතර, මුල් උමඟ වසර 150කට වඩා පැරණි ය. එසේ නම්, මෙහි ඓතිහාසික හා පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකම හේතුවෙන් මේ උමඟ රැකගැනීමේ වැදගත්කමක් තිබේ.

හොඳම විසඳුම

පවත්නා උමඟ රැකගනිමින් ආසන්නයෙන් වෙනත් ස්ථානයක උමඟක් ඉදි කළ හැකි ද යන්න විමසා බැලිය යුතු ය. මේ උමඟ පිහිටි ස්ථානයට ඉහළින් හෝ පහළින් පුළුල් හා අලුත් උමඟක් තැනිය හැකි ය. කොළඹ-මහනුවර A1 මහාමාර්ගයේ කඩුගන්නාව උමඟ ආරක්ෂා කරගනිමින් පසුකලක නව මාර්ගයක් ඉදිකිරීම මේ සඳහා නිදසුනකි.

මේ සඳහා පළමු විකල්පය වන්නේ වර්තමාන කඩිගමුව උමඟ පිහිටන ස්ථානයට මදක් පහළින් (දුම්රිය මාර්ගයේ රඹුක්කන දෙසට) මහාමාර්ග උමඟක් තැනීම ය. එහි දී මාර්ගයේ දැනට ඇති අවදානම් සහිත වංගු දෙක වෙනුවට අඩු කෝණයක් සහිතව ද්විත්ව මංතීරු මාර්ගයක් ඉදි කළ හැකි ය. මෙය විකල්පයක් ලෙස සලකා බලා ඇති බව අපට අදහස් දැක්වූ මාර්ග සංවර්ධන අධිකාරියේ නිලධාරීයෙකු සඳහන් කළේ ය. දැනට ඇති උමඟේ උස අඩු නිසා ඒ ස්ථානයේ දී මාර්ගය පහත් කිරීමට සිදු වේ. ඒ, ප්‍රධාන දුම්රිය මාර්ගයේ ආනතිය ඉහළම ප්‍රදේශය මෙය වන නිසා දුම්රිය මාර්ගය උස වැඩි කිරීම ප්‍රායෝගික නොවීහ හේතුවෙනි.

දෙවන විකල්පය වන්නේ දුම්රිය මාර්ගයේ උමඟ දැන් පවත්නා ස්ථානයට ඉහළින් (මදක් කඩිගමුව දුම්රියපොළ දෙසට වන්නට) දුම්රිය මාර්ගය හරහා නව උමඟක් තැනීම ය. එහි දී ද මහාමාර්ගයේ දැනට ඇති වංගුවේ කෝණය අඩු වේ. මෙම විකල්ප දෙක සිතියමේ දැක්වේ (සිතියම මෙහි පළ නොවේ).

මෙම විකල්ප සඳහා ඇති ප්‍රධාන බාධකය වන්නේ වියදම ය. එහෙත් ඓතිහාසික හා පුරාවිද්‍යාත්මක වටිනාකමක් ඇති මේ උමඟ රැකගැනීම ද වැදගත් ය. මෙහි දී අපට සිහිවන වඩාත් ආසන්නතම නිදසුන වන්නේ මධ්‍යම අධිවේගී මාර්ගය තනන අවස්ථාවේ දී හමු වූ රඹුක්කන, මිනියම්පිටිය ප්‍රදේශයේ පිහිටා ඇති ස්තූප දෙකයි. ඒ ස්තූප දෙක පිහිටා තිබූ ස්ථානය අනුව අධිවේගී මාර්ගය පැවති ආකාරයටම ඉදිකිරීමෙන් ඒ ස්තූප විනාශ වන්නට ඉඩ තිබිණි. ඒ නිසා ස්තූප දෙක ආරක්ෂා කරගනිමින් අධිවේගීමාර්ගය තනා ඇති අතර, ඒ සඳහා අධිවේගී මාර්ගයේ පාලමක් ස්ථාපිත කර තිබේ (2 වන ඡායාරූපය බලන්න).

 
මේ උමඟ රැකගැනීමට ඇති තවත් ගැටලුවක් වන්නේ උමඟ දුර්වල වීම ය. දුම්රිය දෙපාර්තමේන්තුවේ නිලධාරීන් පවසන්නේ එබැවින් නව උමඟක් තැනිය යුතු බව ය. එසේම, අපට දැනගැනීමට ඇති ආකාරයට පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවෙන් මේ උමඟ ඉවත් කිරීම සඳහා අවසරය ලැබී තිබේ. ඒ වෙනත් විකල්පයක් නොමැති තත්ත්වය නිසා ය.

ඒ අනුව මේ උමඟ බේරා ගැනීමට නොහැකි බවක් පෙනේ. මේ උමඟ මේ ආකාරයෙන්ම මෙතැනම හෝ ආසන්න වෙනත් ස්ථානයක සංරක්ෂණය කළ හැකි ද? නැතිනම් ඉදිරියේ තනනු ලබන උමඟ තුළ හෝ පසෙක මෙය නැවත ඉදි කළ හැකි ද? කුමන ආකාරයකින් සිදු කළ ද, මෙය ස්මාරකයක් ලෙස සංචාරක ආර්ෂණයට ලක් වනු ඇත.

උරුමය පිළිබඳ ආකල්ප

මෙම සිදුවීම මෙන්ම තවත් මෙවැනි සිදුවීම්වලින් පෙනෙන වැදගත් කරුණක් ද මෙහි දී සදහන් කළ යුතු ය. එනම්, අපේ රටේ උරුමය සම්බන්ධව ඇතැම් රජයේ නිලධාරීන් දක්වන ආකල්පයි. ඓතිහාසික හා පුරාවිද්‍යාත්මකව වැදගත් වන ගොඩනැගිලි, පාලම්, උමං වැනි පැරණි ඉදිකිරීම් රාජ්‍ය ආයතනවලට අයත්ව හෝ රාජ්‍ය ආයතන පරිශ්‍ර තුළ තිබේ. ඒ ඇතැම් ගොඩනැගිලි ඇත්තේ අත්හැර දමා බැවින් නිසි නඩත්තුවක් නොමැති ව තවදුරටත් දුර්වල වෙමින් තිබේ. ඒවා පුරාවස්තු ආඥාපනත යටතේ නීත්‍යානුකූලව ආරක්ෂිත ස්මාරක ලෙස ප්‍රකාශයට පත් කළ හැකි ඒවා ය. එහෙත් ඒවා අයත් ආයතනවල සමහර බලධාරීන් ඒවායේ පුරාවිද්‍යාත්මක අගය හඳුනාගන්නේ නැතිවා මෙන්ම අගය කරන්නේ ද නැත. ඔවුන්ට ඒවා ඇතැම් විට කරදරයකි. ඒවා කඩා දමා නව ඉදිකිරීම් තැනීම ඇතැම් අයගේ අරමුණ වේ.

එහෙත් ඇතැම්විට ඒ ගොඩනැගිල්ල ඒ ආයතනයේ පළමු ගොඩනැගිල්ල විය හැකි ය. නැතහොත් වෙනත් ඓතිහාසික වැදගත් කමක් ඇති ගොඩනැගිල්ලක් විය හැකි ය. ඓතිහාසික පුද්ගලයෙකු අතින් විවෘත කරන ලද ඉදිකිරීමක් විය හැකි ය. එසේ වටිනාකම නොදන්නා නිසා අහිමි වූ ගොඩනැගිලි හා වෙනත් ඉදිකිරීම් මෙරට ඇත. පෙර සඳහන් කළ පරිදි ම ඒවා නඩත්තු කළ නොහැකි වීම ද ඊට හේතුවකි.

මේවායේ වටිනාකම දැනෙන්නේ පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ නිලධාරීන්ටත්, පුරාවිද්‍යාවට හිතැති අයටත් පමණක් විය හැකි ය. එබැවින් කාර්මික පුරාවිද්‍යාව (Industrial Archaeology) වැනි සංකල්ප ගැන රජයේ නිලධාරීන් ද දැනුම්වත් වීම වැදගත් බව පෙනේ. ඇත්තෙන්ම, රජයේ නිලධාරීන්ට ලබා දෙන පුහුණුවීම් අතරට මෙරට ඓතිහාසික හා පුරාවිද්‍යාත්මක උරුමය, ඒවා රැකගැනීම හා ඒ සම්බන්ධ නීතිය පිළිබඳ කොටසක් ඇතුළත් කළ හැකි නම් සුදුසු ය.

පුවත්පතේ පළ වූ ලිපිය රූපයක් ලෙස - 

රාමායණයේ රාවණ සෙවීම!

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම සහ මුදිත කරුණාමුනි

දිවයින ඉරිදා සංග්‍රහය, 2025-08-31

(අවසන් යාවත්කාලීන කිරීම - 2025-10-08)

රාවණ ගැන අපේ රටේ යළිත් කතාබහක් ඇති වූයේ මීට දෙසතියකට පමණ පෙර දී ය. ඒ එක්තරා රජයේ ආයතනයක් මගින් රාවණ රජුගේ ගුවන් යානා ඇති ස්ථානවලින් ඒවා ගොඩ ගැනීම සඳහා පර්යේෂණ කරන්නට යන බව සඳහන් පුවතක් ඇතැම් පුවත්පතක පළ වූ අවස්ථාවේ දී ය. මේ පුවත පිළිබඳව ඇති වූ සංවාදය හමුවේ එය අසත්‍යයක් බව සඳහන් පෞද්ගලික ෆේස්බුක් පණිවුඩයක් නිකුත් කර තිබිණි.

කෙසේ වෙතත් මීට වර්ෂ කීපයකට පෙර ඒ පිළිබඳව පර්යේෂණ සිදුකරන බව සඳහන් කරමින් අදාළ ආයතනය මගින් දැන්වීමක් පළ වූ බව අපට මතක ය. ඒ මෑත කාලයේ රාවණ පිළිබඳ ඇති වූ සමාජ කථිකාවේ උපරිමයක් සේ සැලකිය හැකි සිදුවීමයි.

රාවණ හා රාමායණය සම්බන්ධව මෑත දශක එකහමාරකට මදක් වැඩි කාලයේ ඇති වී තිබෙන උනන්දුව හා රජයේ ආයතන විසින් ගත් පියවර ඒ පිළිබඳව තතු දත්තවුන්ට රහසක් නම් නොවේ. වාල්මිකී විසින් රචිත ප්‍රබන්ධයක් වන රාමායණයේ සඳහන් පරිදි ලංකාපුරයේ විසූ රාවණ නම් රජු අද අප වාසය කරන ශ්‍රී ලංකාවේ විසූ ඓතිහාසික රජෙකු යැයි පවසන්නට මෙන්ම ඒ සඳහා සාධක දක්වන්නට ගත් ප්‍රයත්න රැසක් දැකිය හැකි විය.

එනිසා රාමායණය, සෘජුව ශ්‍රී ලංකා ඉතිහාසයට අතිරේක ගැළපීම් කරමින් නිගමනයන් ගන්නා ව්‍යාපාරයන්ට මානව විද්‍යාත්මක විමසීමෙන් පිළිතුරු සැපයීම අපගේ වගකීම වේ. මේ ලිපිය එම විමසීම උදෙසා තර්ක,  සාධක, භාෂා, ඉතිහාස හා පුරාවිද්‍යා සාධක එකතු කරමින්, ජනප්‍රිය ප්‍රවාදය හා විද්‍යාත්මක සත්‍යය අතර සීමා ඉතා පැහැදිලිව වෙන් කර දැක්වීමට ගන්නා උත්සාහයකි.

 

රාමායණය ප්‍රබන්ධයකි

රාමායණය යනු ජනප්‍රියතාවක් ගොඩනඟාගෙන තිබූ කාව්‍ය ප්‍රබන්ධයකි. එය සම්ප්‍රදායගත පුරාණ, ජනකතා සහ ආගමික නියෝජන එකතු වෙමින් විවාදයට පණ පුරන විශාල කථාවකි. ඒ කෘතිය සඳහා ඉන්දියාවේ පැවති විවිධ 'ජන කතා' පාදක කොට ගෙන තිබේ. අග්නි පුරාණ, කුර්ම පුරාණ, විෂ්ණූ පුරාණ, භාගවත පුරාණ, පද්ම පුරාණ වැනි කෘතිවල රාමායණ කතාව ඇතුළත් වෙයි. දසරථ ජාතකය ම හෝ, එම ජාතක කතාවට මුල් වූ ජන කතාව හෝ දෙකෙන් එකක් හෝ රාමායණයට වස්තු වී ඇති බව  පෙන්වා දී ති‌බේ.

විවිධ උගතුන්ගේ අවධාරණය අනුව රාමායණයේ විවිධ ‘ස්වරූප’ සම්පාදනය වන්නේ වරින් වර කොටස් එකතු කරමින් ය. වාල්මිකි විසින් හෝ වාල්මිකි නමින් වූ කොටසක් ඇතැයි බොහෝ දෙනා පිළිගත්තත්, මුළු කථාවම දිගු කාලයක් තිස්සේ මුවින් මුවට ගිය ජනප්‍රවාද ගහනයකින් හා පූජනීය සංකල්පවල ප්‍රචාරයෙන් සෑදුනු බව පෙනේ. දැනට පිළිගැනෙන සාධක අනුව කාව්‍ය සංස්කෘතය හෙවත් ලෞකික සංස්කෘතය ක්‍රි.පූ. තෙවන සියවසින් ඈතට නොයන අතර, සංස්කෘතය විධිමත් රීති මාලාවක් අනුව විග්‍රහ කළ පාණිනී විසූ කාලය ක්‍රි.ව. සිවු වන සියවස පමණ වෙයි. එසේ නම් රාමායණය ක්‍රිස්තු වර්ෂ ආරම්භක සියවස් දෙක, තුන ඇතුළත රචනා වූවක් විනා, දීර්ඝ ඉතිහාසයකට හිමිකම් කියන කෘතියක් නොවන බව සැලකිය යුතු වෙයි. 

රාමායණයේ එන ‘ලංකාපුරය’ පිළිබඳ සංකල්පය ද නාමික සමානතාවක් හේතුවෙන් වර්තමාන ශ්‍රී ලංකාවට සෘජුව සම්බන්ධ කිරීම කර තිබුණ ද, රාමායණයේ සඳහන් ලංකා පිහිටා ඇත්තේ ත්‍රිකූට නමින් පුරාණෝක්තික පර්වතයක මස්තකයේ බව ද, එය විශ්වකර්ම විසින් නවරත්නයෙන් ගොඩනඟන ලද අති අලංකාර නගරයක් ලෙස ද වර්ණනය වීම මේ කථා පුවතේ කල්පිත භාවය පැහැදිලි කරයි. එමෙන්ම රාමායණයෙහි දැක්වෙන සෙසු ස්ථාන නාම සියල්ල ම පාහේ ගැළපෙනුයේ භාරතීය භූ දර්ශනයට විනා අපේ දිවයිනේ පරිසරයට නම් නො වේ. එවැනි පුරාණ අලංකාර ලෝකය කාව්‍ය නිමාව සඳහා යෙදූ ‘පසුබිමක්’ බව පෙන්වයි. භූගෝලීය හා පුරාවිද්‍යාත්මක අර්ථයෙන් සත්‍ය වස්තූන්ට සෘජු සමානතාවයක් ගොඩනඟා ගැනීමට ඉඩ නොදෙන ලංකාපුරය හුදෙක් කවි කල්පිතයක් පමණක් විනා ශ්‍රී ලංකාව නො වන බව පැහැදිලි ය.

 

ශ්‍රී ලංකාවේ දී රාමායණය

රාමායණය ශ්‍රී ලංකාවේ සාහිත්‍යයේ දැක්වෙන ආකාරය පිළිබඳව හිටපු පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස්වරයෙකු වූ චාල්ස් ගොඩකුඹුර මහතා විසින් ලියන ලදුව, The Ramayana Tradition in Asia නම් ලිපි සංග්‍රහයේ පළ වී ඇති ලිපිය වැදගත් ය. එහි දී මෙරට සාහිත්‍යයේ හා ජන කතා ආදියේ රාමායණය පෙන්වා දී ඇති ආකාරය විස්තර කර ඇත.

අනුරාධපුර යුගයේ සිට රාමායණය උගතුන් වියතුන් අතර සම්භාව්‍ය ග්‍රන්ථයක් ලෙස සම්මානයට ලක් වූ බව පැහැදිලි වන්නේ ඒ පිළිබඳව ඇතැම් කෘතිවල සඳහන් වන නිසාය. මෙරට රජකම් කළ කුමාරදාස රජු විසින් කළ ජානකීහරණ කාව්‍යයේ වස්තුබීජය වූයේ ද රාමායණ කතාවයි. කෙසේ වෙතත් ඒ සියල්ලේ රාමායණය සාහිත්‍ය කෘතියක් වූ බව පෙනේ. මේ කතා කෝට්ටේ කාලය වන විට සාමාන්‍ය ජනතාව අතර ද තිබූ බව පෙනේ. ගිරා සංදේශයේ සඳහන් වන අම්බලමේ දී ඇති වන කතා අතර, රාම සීතා කතා තිබීම මීට නිදසුනකි.

රාමායණය ඒ අයුරින් මෙරට සාමාන්‍ය ජනතාව අතර පැලපදියම් වන්නට ඇත්තේ ඒ කාලයේ දී දකුණු ඉන්දියානු රාජ්‍ය සමඟ ඇති වූ ඇසුර හා සංක්‍රමණිකයන් සමඟ විය හැකි බව පෙනේ. ඉහත අම්බලමේ කතා පිළිබඳ සඳහන් කරන ගොඩකුඹුර මහතා මේ අම්බලම් යනු විදේශීයයන් ද නවාතැන් ගත් තැන් බව සඳහන් කරයි.

දකුණු ඉන්දියාවේ වෙනත් කෘති සිංහල බසට නැගීම පිළිබඳ නිදසුන් කෝට්ටේ හා මහනුවර සමයේ දී සැලකිය යුතු කරම් දැකිය හැකි නමුත් රාමායණය කෘතියක් ලෙස සිංහල බසින් මුලින්ම පළ වී ඇත්තේ ක්‍රි.ව. 1841 දී පමණ බව පී.බී. සන්නස්ගල මහතාගේ සිංහල සාහිත්‍ය වංශය කෘතියේ සඳහන් වේ. ඒ ‘සිංහල රාමායණය’ හෙවත් ‘රාවණ සංහාරය’ නමිනි. එසේම 1880 දී පමණ මේ ඇසුරින් ජෝන් ද සිල්වා විසින් සකස් කරන ලද රාමායන නාටකය මෙරට ජනතාව තුළ රාමායණ කතාව පිළිබඳ යළි පිබිදීමක් ඇති කරන්නට ඇති බව සිතිය හැකිය. මේ බව පෙනෙන්නේ උක්ත, 1841 දී පළ වූ සිංහල රාමායණය කෘතියේ අයිතිය මිලට ගත් සී දොස් බස්තියන් එයට ශූද්ධියක් එක් කොට පළ කළ නිසා ය.

සාමාන්‍ය ජනතාව ඇතැම් ඉතිහාස කරුණු පිළිබඳ විශ්වාස කරන්නේ ඇතැම් ජනප්‍රිය නවකතාවල පැවසෙන කරුණු අනුව වීම අද දවසේ අප නිතර දකින තත්ත්වයකි. ඒ අනුව ඉහත කී ආකාරයේ කෘති හා නාට්‍ය මගින් මෙරට ජනතාවට ඇති වූ බලපෑම සුළු කොට තැකිය නොහැකිය.

21 වන සියවස පුරා රාමායණය පිළිබඳව ලියූ ලිපි, කෘති ආදියේ දී මෙරට රාමායණයට සම්බන්ධ කිරීම සඳහා ගත් ප්‍රයත්න දැකිය හැකි විය. ඒවා සමහරක් ස්ථාන නාම පදනම් කරගත් බව පෙනේ. මේ පිළිබඳව ද ගොඩකුඹුර මහතා සිය ලිපියේ පැහැදිලි කිරීමක් සිදු කර තිබේ. නිදසුනත් ලෙස ගතහොත් ‘සීතා’ හා සම්බන්ධ කර ඇති ස්ථාන නාම ආදියේ දී ශීතල හඳුන්වන ‘සීත’ යන්න පසුව සීතා යනුවෙන් ගෙන ඇති බව ඔහු දක්වා ඇත. එසේම රාවණ යන නාමය ඇතුළත් ඇතැම් ස්ථානවලට ඒ නම ලැබී ඇත්තේ ඒ නමින් හඳුන්වනු ලබන ජලජ බෙල්ලෙකුගෙන් බව ඔහු පෙන්වා දී තිබේ.

 

‘රාමායන මංපෙත’

මෑත කාලයේ දී රාමායනය හෝ රාවණ පිළීබඳව තිබූ උනන්දුව වෙනත් මගක් ගත්තේ 2000 දශකයේ අග භාගයේ දී පමණ රාමායනය පදනම් කරගත් සංචරණයක් ආරම්භ කිරීම හා සමඟ ය. ‘රාමායන මංපෙත’ හෙවත් Ramayana Trail නම් වූ මේ උත්සාහයේ අරමුණ වූයේ ඉන්දියානු සංචාරකයන් ආකර්ෂණය කරගැනීමයි. ඒ සම්බන්ධව ඉන්දියානු හා ශ්‍රී ලංකා බලධාරීන් විසින් කළ සාකච්ඡා පිළිබඳව තොරතුරු ඉන්දියානු පුවත්පත් ආදියේ හා වෙබ් අඩවිවල අදත් දැකිය හැකි ය.

ඒ සඳහා එවකට රජයේ ආයතන ද උනන්දුවක් දැක්වූ බව රහසක් නොවේ. සංචාරක කර්මාන්තයට අදාළ ඇතැම් රාජ්‍ය ආයතනවල වෙබ් අඩවිවල ඒ සඳහා පිටු පවා වෙන්ව තිබිණි. කෙසේ වෙතත් පසුකාලයක දී ඒවා වෙබ් අඩවිවලින් ඉවත් කරන්නට කටයුතු කර තිබිණි.

රාමායණයට සම්බන්ධ ස්ථාන පාදක කරගත් සංචරණ කටයුතු එසේ සිදුවෙමින් තිබිය දී රාවණ පිළිබඳ සෙවීමේ උනන්දුවක් මෙරට තුළ යළිත් ඇති විය. ඒ රාවණ යනු මෙරට විසූ රජෙකි යන්න උත්කර්ෂයට නගමිනි. එය ඉහත කී රාමායණ සංචරණයේ බලපෑමෙන් සිදුවූවක් විය හැකි බවක් අපට සිතෙන්නේ එවැනි සුවිශේෂි උනන්දුවක් ඊට පෙර ඒ තරම් පැතිර නොතිබූ නිසාය. ඒ සමඟ රාවණ සම්බන්ධ පොතපත, සාකච්ඡා කණ්ඩායම් ආදිය ද ක්‍රමයෙන් දැකිය හැකි විය. ඒ සමඟ මේ මතයට පක්ෂ විපක්ෂ කණ්ඩායම් අතර වූ වාද විවාද ද ජනමාධ්‍ය ඔස්සේ දැක ගත හැකි විය.

මේ තත්ත්වය හමුවේ ශ්‍රී ලංකා රාජකීය ආසියාතික සමිතිය 2010 වර්ෂයේ දී සම්මන්ත්‍රණයක් සංවිධානය කළේය. ඒ සම්මන්ත්‍රණයේ දී රාමායනය යනු ප්‍රබන්ධයක් යන්න මෙන්ම රාමායනය හා සම්බන්ධ කර ඉදිරිපත් කරන ලද විවිධ සාධක පදනමක් නොමැති බවත් පෙන්වා දෙන ලද්දේ ඒ පිළිබඳ ප්‍රවීණයන් වූ විද්වතුන් විසිනි.

මේ ආකාරයෙන් ශ්‍රී ලංකාව තුළින් පුරාවිද්‍යාත්මක දත්ත, ලේඛන, අභිලේඛන හා භාෂා සාධක සෙවීමේදී ද, රාවණා නම් ඓතිහාසික අයෙකු හෝ ‘රාවණ රාජධානිය’ක් පිළිබඳ විශ්වාසදායක සලකුණු සොයාගත නොහැකි වී ඇති බව පෙන්වා දෙන ලදි. ක්‍රි.පූ. තුන්වන සියවසේ සිට සියවස් කිහිපයක කාලය ආවරණය කරන බ්‍රාහ්මී ලිපි ගණනාවක් අතර ‘රාවණ’ යන පුද්ගල නාමය හෝ අද කියන වෘත්තාන්ත සම්බන්ධ සටහන් හමුවී නොමැති වීම, අද මට්ටමින් ප්‍රචලිත වන ව්‍යාජ-පුරාවිද්‍යාත්මක ප්‍රයත්නයන්වලට (උදා: සීගිරිය/ඉසුරුමුණි ආශ්‍රිත වැරදි සම්බන්ධකම්) විවේචනාත්මක අර්ථකථන අවශ්‍ය කරයි. 

එසේම රාවණට හෝ රාමායණයට සම්බන්ධ යැයි හුවා දැක්වෙන යුදගනාව, උස්සන්ගොඩ වැනි ස්ථානවල දැකිය හැක්කේ ස්වාභාවික භූදර්ශන බව පෙන්වා දී තිබේ. ඒවා ඇති වීමට බලපා ඇති හේතු නූතන විද්‍යාව මගින් පැහැදිලි කර තිබේ.

‍මේ සියලු කරුණු කාරනා සලකා බලන විට, අවසාන වශයෙන් කිව යුත්තේ රාමායණය කියවිය යුත්තේ වචනාර්ථයෙන් පමණක් නොව සංකේතාර්ථ, ආගමික සංකල්ප හා සාහිත්‍යය යථාර්ථයන් එකලස් කළ කාව්‍යයක් ලෙස ය. එහි චරිත වන රාම, සීතා, රාවණ ආදිය භාරතීය භූසමාජීය දර්ශනයක් තුළ ගොඩනඟා ඇති කල්පිත නාට්‍යාකාර පරපුරකි. මේ සැකෙවින් ගෙනහැර පෑ කරුණුවලින් සනාථ වන්නේ රාමායණය ප්‍රබන්ධයක් බවත් එහි දැක්වෙන ලංකාපුරය මේ දිවයිනට සම කළ හැක්කේ නාමික වසයෙන් පමණක් බවත් ය. මෙහි හමු වන චරිත සත්‍ය වසයෙන් ජීවත් වූ චරිත නොව කවියකුගේ මනසෙහි පහළ වුණු මනස් පුතුන් පමණක් බවත් ය.

පැනගිය පුරුෂයෙක් ගැන පෙරනම් ප්‍රකාශයක්

මෙය පවුල් ඉතිහාස අධ්‍යයන අතර මට හමුවූ අපූරු සටහනකි.

මෙය කොළඹ ජාතික ලේඛනාගාරයේ ඇති විවාහ හා උපත් ලියාපදිංචි කරන ලද පුස්කොළ ලේඛනයක තිබී හමු වු එක් සටහනකි. 19වන සියවසේ මුල් දශක පහක පමණ කාලයක ට අයත් බස්නාහිර හා දකුණු පළාත්වල විවාහ හා උපත් සැලකිය යුතු තරම් මේ පුස්කොළ ලේඛන වල ඇතුළත්ය. මේවා ඒ ඒ ප්‍රදේශවල තිබූ පල්ලිවල පවත්වාගෙන ගිය උපත් හා විවාහ රෙජිස්ටර්ය. 

‍මේ උපුටා දක්වන සටහන පෙරනම් ලියාපදිංචියක් අවලංගු කිරීමකි. 

ඒ අනුව මෙහි වම් පස සටහනේ එන නම් සඳහන් පුරුෂයා (ළුවිස්) හා ස්ත්‍රිය (කත්‍රීනා) අතර* පෙර නම් දීම 1837 ජනවාරි මාසයේ 7 වෙනි දින සිදු වී ඇත. සාමාන්‍ය ලියාපදිංචියක නම් ඊට දකුණු පසින් ඇති සටහනේ දැක්වෙන කසාද බඳින්ඩ යෙදුනේ යනුුුුවෙන් කසාදය සිදු වූ දවස හා කවුරුන් විසින් කරන ලද්දේ ද යන්න පිළිබඳව වුවත් මේ සටහනේ ඇත්තේ වෙනස් සටහනකි. 

"මේ පෙරනමට අයිති ස්ත්‍රී පුර්‍ෂයෝ සන්වාස

නූනු නිසත් පුර්‍ෂයා සැඟවී ගිය නිසත් අවලඟු

කරන්ඩ ‌යෙදුනාය.

වර්‍ෂ 1839 පෙබ්‍රවාරි මස 27 දිනදීය"

 

මෙහි සඳහන් නම J M S Glenie බව පෙනේ. 1837 වර්ෂයේ Almanac ප්‍රකාශනය (පි. 145) අනුව ඔහු එංගලන්ත සභාවේ කොළඹ ප්‍රධානී තනතුර වන Archdeacon තනතුර දරා ඇත. මේ විවාහය අවලංගු කිරීම සිදු කර ඇත්තේ ඔහුගේ අත්සනෙනි. 

මෙහි ඇති විශේෂත්වය වන්නේ මෙහි දී කසාදයට පෙර සැඟව ගොස් ඇත්තේ පුරුෂයා වීමයි. අපට වැඩි වශයෙන් අසන්නට ලැබෙන්නේ ස්ත්‍රිය සැඟව යාම හෙවත් කට වහරේ එන ආකාරයට නම් 'පැන යෑම' පිළිබඳවය. එහෙත් මේ සටහනේ දැක්වෙන්නේ පුරුෂයා පැන යෑමකි. මෙතෙක් මා කියැවූ, මේ කාලයට අයත් පහළොස් දහසකට අධික විවාහ ලියාපදිංචි කිරීම්වලින් මෙවැනි සිදුවීමක් නිසා සිදු වූ පෙරනම් දීමක් අවලංගු කිරීමක් හමු වූයේ මුල් වතාවටය.

'පෙර නම්' යනු කවරේද?

පෙර නම යනු විවාහය සඳහා දෙදෙනෙකුගේ නම් ප්‍රසිද්ධ කිරීමයි. විවාහ ගිවිස ගැනීම හෙවත් නම් දීම යනුවෙන් අද හැඳින්වෙන ක්‍රියාවට සමාන කටයුත්තකි. මෙය banns of marriage යනුුුුවෙන් ඉංග්‍රීසි බසින් හැඳින්වේ.

බටහිර සිරිත් ප්‍රකාරව විවාහයට පෙර විවාහ ලේකම් කෙනෙකු වෙත නීතිමය ලෙස ලියාපදිංචි කිරීම හෙවත් නම් ප්‍රසිද්ධ කිරීම බව පෙනේ. කලින් නම් දීම යන අරුතෙන් "පෙර නම්" දීම යන වචනය සිංහල වචනයක් සේ පෙනුනත් එය එසේ නොවන බව පෙනේ. මෙය පෘතුගීසි භාෂාවේ එන pregao නම් වචනයෙන් "පෙර ගම්" ලෙස සිංහලට බිඳී ඇති බව පැහැදිලිය. මුලින් තිබූ පෙරගම් යන්න තවදුරටත් විකාශනය වීමෙන් පෙර නම් යන්න ඇති වූ බවක් පෙනේ. (කෙසේ වෙතත් ක්ලෆ් (1887, Sinhala English Dictionary. B Clough) සඳහන් කරන්නේ පෙර නම වෙනුවට පෙරගම හා පෙරකම යනුවෙන් සඳහන් කරන්නේ වැරඳීමකින් බවයි. එහෙත් ඒය සාවද්‍ය පැහැදිලි කිරීමක් බව පෙනෙන්නේ විවාහ ලේකම් කිරීම ආරම්භ කරන ලද්දේ පෘතුගීසි සමයේ වීමත්, පෙර කී පෘතුගීසි වචනය පහසුවෙන් පෙරගම් යනුවෙන් සිංහලට පැමිණීමට ඇති හැකියාවක් ඇති නිසාය).

"අද පෙරගං - හෙට කිරිබත්" යනුවෙන් රබන් පදයක් ඇති අතර, ඉන් කියැවෙන්නේ අද සිදුවන පෙරගම් දීම හා පසුව කසාද බැඳීම වෙනුවෙන් පැවැත්වෙන මංගල උත්සවය පිළිබඳව බව පෙනේ.

පෙරගම ප්‍රකාශය හෙවත් පෙරනම් පත්‍රය යනු ඒ ලේඛනයයි.

*අදාළ පුද්ගලයින්ගේ නම් ඔවුන්ගේ පියවරුන්‌ගේ නම්, ගම් කුලය යන විස්තර මේ පුස්කොළ රෙජිස්ටරයේ ඇතුළත් වුවත් මෙහි ඒවා ආවරණය කර ඇත.

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

2024-09-08

සූදුවට ඇති ආසාව - The passion for gambling

ඉතිහාස සටහන් - 2

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම 

සූදුවට ඇති ආසාවේ තරම කියැවෙන අපුරු කතාවක් මෙරට පාර්ලිමේන්තු විවාද අතර කියැවී තිබේ. ඒ, 1956 මාර්තු මාසයේ පමණ සූදු ආඥාපනතට සංශෝධනයක් (Gaming Bill) ගෙන ආ අවස්ථාවේ දී පැවති විවාදයේ දීය.

මෙය සවිස්තරව පවසන්නේ කෝට්ටේ මන්ත්‍රී ඩී.බී.ආර්. ගුණවර්ධනය (රොබට් ගුණවර්ධන). එය හැන්සාඩ් වාර්තාවෙන් උපුටා දන්වන්නේ නම් මෙසේය.

"... කොටුවේ පසුගිය කාලයේ ඇති වුණු සිද්ධියක්. උසස් ධනපති පංතියේ දෙදෙනෙක් - රේස් අශ්වයන් පවා තබාගෙන සිටින දෙදෙනෙක් - ගහක වහලා සිටි කපුටන් දෙන්නෙකු දෙස බලා ඉස්සර වෙලා ඉගිලෙන කපුටාට රුපියල් 10000ක ඔට්ටුවක් ඇල්ලුවා"

විවාදයට පෙර ඔහු මේ කතාව රුවන්වැල්ල මන්ත්‍රී ආචාර්ය ඇන්. ඇම්. පෙරේරාට ද පවසා ඇති බව පෙනෙන්නේ රොබට්ගේ කතාවට පෙර ඇන්. ඇම්. සිදුකරන කතාවේ දී ඒ ගැන සැකෙවින් පවසන නිසාය. ඔහු ඉන්පසුව පවසන මේ ප්‍රකාශය අගනා එකකි.

“අහඹු දේ හෙවත් වාසනාව වෙනුවෙන් තම ජීවිතය පරදුවට තබා ගැනීම සඳහා මිනිසුන් දක්වන අධික උනන්දුව හා ශූරත්වයට සීමාවක් නොමැත. නීති මගින් හෝ කිසිදු ව්‍යවස්ථාදායක/ නෛතික අරමුණකින් ඔබට එය වැළැක්විය නොහැක.” (There is no limit to the anxiety of and ingenuity of man to stake his life on chance and you cannot prevent that by law or any legislative intention.)

මූලාශ්‍රය - හැන්සාඩ් (පාර්ලිමේන්තු විවාද), 1956 මාර්තා 21 (තීරු 2263 හා 2254)

ඉංග්‍රීසි කොටසේ පරිවර්තනය මගෙනි.

අවුකන පිළිමය පිළිබඳ නූතන යුගයේ අනාවරණ

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

(අවසන් යාවත්කාලීන කිරීම: 2023-11-29, ප.ව. 13.00)

මිනින්දෝරුවෙකු, පර්යේෂකයෙකු හා ලේඛකයෙකු වූ ආර්. එල්. බ්‍රෝහියර් අවුකන ප්‍රතිමාව පිළිබඳව ලියූ සටහනක් මේ දිනවල සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ හුවමාරු වේ. ඒ ඔහු විසින් ලියූ, 1965 වර්ෂයේ දී මුලින්ම පළ වූ, Seeing Ceylon නම් කෘතියේ දැක්වෙන සටහනකි. එය ඔහු මුලින්ම අවුකන ප්‍රතිමාව දුටු අවස්ථාවේ දී ඇති වූ හැඟීම් දක්වන අපුරු සටහනකි.

කෙසේ වෙතත්, ඒ සටහනේ පරිවර්තනය ඇතැම් අය විසින් සමාජ මාධ්‍ය ඔස්සේ උපුටා දක්වා ඇත්තේ අවුකන "සොයාගත්" හා "මෑත කාලයේ හෙළිදරව් කළ" තැනැත්තා ලෙසය. එවැන්නක් බ්‍රෝහියර් විසින් සඳහන් කර නොමැති අතර සත්‍යය ද එය නොවේ. බ්‍රිතාන්‍ය ජාතිකයන් වූ ඇන්ඩෘ නිකොල්, එමර්සන් ටෙනන්ට්, එස්. එම්. බරෝස් හා එච්. සී. පී. බෙල් මේ පිළිමය පිළිබඳව සඳහන් කර තිබේ. ඒ පිළිවෙලින් 1852, 1859, 1894 හා 1895 වර්ෂවල පළ වූ ලේඛනවලය. මේ පිළිබඳව සවිස්තර සටහනක් මතු දැක්වේ. මෙම මුල් ලිපිය සඳහා අදහස් දැක්වූ සුරත් වික්‍රමාරච්චි ලබා දුන් තොරතුරු ගවේෂණය කිරීමේ දී පෙනෙන්නේ 1848 වර්ෂයේ දී සිදු වු එමර්සන් ටෙනන්ට්ගේ නිල චාරිකාවකට එක් වූ, ඇන්ඩෘ නිකොල් අවුකන පිළිමය පිළිබඳව අප දැනට දන්නා මුල්ම විස්තරය සිදු කළ පුද්ගලයා බවයි. නිකොල්ගේ ඒ ලිපිය පළ වන්නේ 1852 වර්ෂයේ දීය. 

ඇන්ඩෘ නිකොල් අවුකන පිළිමය ගැන ලියූ දේ (1852)

කොළඹ ඇකඩමියේ චිත්‍ර ගුරුවරයා වූ ඇන්ඩෘ නිකොල් ටෙනන්ට්ගේ චාරිකාව පිළිබඳව විස්තරයක් 1852 වර්ෂයේ දී Dublin University Magazine නම් සඟරාවේ 40වන වෙළුමට A sketching tour of five weeks in the forests of Ceylon, its ruined temples, colossal statues, tanks, pagodas etc. යන නමින් කොටස් දෙකක් ලෙස රචනා කර තිබේ. එහි දෙවන කොටසේ, 691-92 පිටුවල දැක්වෙන විස්තරය මෙසේය.

“From hence we proceeded along a narrow road to the Awukane Wihare, distant two and a half miles. This temple is situated on the summit of a large rock, on which there is a long inscription. Descending a flight of stone steps, we entered a small enclosed space, where a huge colossal statue of Buddhu presented itself, measuring upwards of fifty feet in height, carved out of the face of an immense perpendicular block of granite. The gigantic figure is most admirably executed, and seems not only to bid defiance to time, but even to the more destructive hand of man. The drapery hangs in graceful folds, and is as perfect, as if fresh from the hands of the sculptor. It is joined at the back of the rock, for the purpose of support, and stands on a handsome pedestal, elevated about seven feet above the ground. On the right is placed a sculptured stone, representing a cobra capella, with the hood extended; demon and serpent worship being the most ancient of all the heathen superstitions of the east. Broad green leaves, and tiny creeping plants hung over the face of the everlasting rock, and flowering shrubs grew out of its crevices, while the peaceful river was seen below, gliding through the vast forest by which we were surrounded, with not a human habitation for miles, save the pansals of these poor priests. This statue was discovered by a party of gentlemen, a few years ago, who were out elephant hunting, and may truly be said to rival the kindred wonders of Upper Egypt, or Central America, for antiquity, of colossal dimensions, and admirable proportion.”

ඇන්ඩෘ නිකොල් විසින් මේ චාරිකාව අතර අඳින ලද අවුකන පිළිමයේ දළ චිත්‍රයක්, ඔහුගේ චිත්‍ර ප්‍රදර්ශනයක් නිමිත්තෙන් 1998 වර්ෂයේ දී කොළඹ කෞතුකාගාරය විසින් පළ කළ කුඩා පොතක දැක්වෙන බව පෙන්වා දුන්නේ සුරත් වික්‍රමාරච්චි හා Serene Court විසිනි.

 

එමර්සන් ටෙනන්ට් දුටු අවුකන පිළිමය

අවුකන ප්‍රතිමාව පිළිබඳව ඇති දැනට අප දන්නා දෙවන පැරණිම සඳහන එමර්සන් ටෙනන්ට්ගේය. ඒ මුලින්ම 1859 වර්ෂයේ දි පළ වූ Ceylon an account of the Island නම් කෘතියේය. එහෙත් ටෙනන්ට්ගේ විස්තරය අනුව ද මේ පිළිමය දුටු පළමු යුරෝපීය ජාතිකයා ඔහු නොවේ. ඔහු මේ ප්‍රතිමාව දුටු චාරිකාවේ දී ඔහු හා ගමන් කළ ‌වෙනත් පුද්ගලයෙකු ඊට වසර කීපයකට පෙර මේ ප්‍රතිමාව දැක තිබු බවත්, මේ ස්ථානයට ටෙනන්ට් හා පිරිස රැගෙන ගියේ ඒ තැනැත්තා බවත් ටෙනන්ට් සඳහන් කර ඇත. ටෙනන්ට් මේ චාරිකාව ආරම්භ කරන්නේ 1848 වර්ෂයේ දී ජුලි මාසයේ දීය. ඒ මහනුවර සිට මාතලේ, දඹුල්ල, සීගිරිය, පොළොන්නරුව, හබරණ, කලාවැව හරහා අනුරාධපුර දක්වා ගොස් බස්නාහිර පළාත දක්වා ආපසු යන දීර්ඝ චාරිකාවකි. 

ටෙනන්ට්ගේ Ceylon කෘතියේ දෙවන වෙළුමේ දැක්වෙන විස්තරය මෙසේය.

"A few years prior to my tour through this part of Ceylon, a gentleman who accompanied me on the present journey chanced to follow the track of a herd of wild elephants near the tank of Kalaweva, when he suddenly found himself in front of a gigantic statue in the forest, whose existence had been previously unknown to Europeans. He led us to the spot, and our surprise was extreme on beholding a figure of Buddha, nearly fifty feet in height, carved from the face of a granite cliff, and so detached that only two slender ties had been left unhewn at the back to support the colossus by maintaining its attachment with living stone.

The scene was most remarkable. As usual, advantage had been taken of a group of enormous rocks, to form temples and panselas in the fissures between, and prodigious labour had been expended in hewing steps, hollowing niches, and excavating baths. There had formerly been a pandal to shelter the statue and holes still remain in the rock which had served for the insertion of the columns that supported it. The place was deserted and silent. Close by dwelt one solitary priest, with no attendant save a neophyte, his pupil; he told us that the statue had been made by order of Prakrama Bahu, and that the temple in its prosperity was called Nagampaha Estane, but since it fell into ruins, it has been known as the Aukana Wihara." (උපුටාගැනීම - Ceylon an account of the Island, 2වන සංස්කරණය, 1859, 604-5 පිටු)

රූපය 1 - ටෙනන්ට්ගේ කෘතියේ සඳහන් වන චිත්‍රය (පිටුව 604)

නිකොල්‌ගේ හා ටෙනන්ට්ගේ විස්තර අනුව පෙනෙන්නේ ඒ චාරිකාව සිදු වූ 1848 වර්ෂයට කීප වසරකට පෙර මේ පිළිමය මුලින්ම විදේශිකයන් විසින් දැක ඇති බවයි. නිකොල් පවසන පරිදි ඒ අලි දඩයමේ ගිය පිරිසකටය. ටෙනන්ට්ගේ විස්තර අනුව ඒ කණ්ඩායමෙන් අයෙක් ටෙනන්ට් ගිය ගමනට එක් වී ඇත. ඇන්ඩෘ නිකොල් ඔහු හැර මේ ගමනට එක් වූ පුද්ගලයන් හය දෙනෙකු පිළිබඳව සඳහන් කරයි (සිව්දෙනෙක් මුල සිට හා තවත් දෙදෙනක් පසුව එක් වී ඇත). ඒ පුද්ගලයා කවුරුන්ද යන්න නිසැක ලෙස දැන ගැනීමට හෝ ඒ තැනැත්තා වෙනත් තැනක ඒ පිළිබඳව වාර්තා කර තිබේද යන්න දැනට දැනගැනීමට නැත.

බරෝස් දුටු අවුකන (1894ට පෙර)

ඉන් අනතුරුව තවත් ලේඛකයන් මේ පිළිබඳව සඳහන් කර ඇති අතර ඒ අතරින් සිවිල් නිලධාරියෙකු වූ එස්. එම්. බරෝස් 1894 වර්ෂයේ දී මුලින්ම ප්‍රකාශයට පත් ඔහුගේ Buried Cities of Ceylon කෘතියේ සඳහන් කර තිබේ. කලාවැව අසල ඇති වැදගත් ස්ථාන ගැන සඳහන් කරමින් ඔහු අවුකන පිළිමය හා ඒ ආසන්නයේ ඇති අනෙකුත් නෂ්ටාවශේෂ පිළිබඳව මෙසේ පවසයි:

"The second place of interest is the Aukana Vihare. This is situated 2 1/2 miles to the N.-W. of the spill-wall. The path leads through thick jungle, and across the bed of the Kala Oya - the stream which carried off the water from the breach in the bund of Kalavewa - to a collection of square abrupt rocks which stand out boldly on the top of a low hill. From one of these rocks an enormous upright figure of Buddha has been carved. It measures 33 ft. 3 in. from its pedestal, and is beautifully executed and preserved. Every detail of the robe and limbs is fresh and accurate, and the expression of the face and pose of the figure combine an idea of majesty and repose. The statue is slightly joined to the rock behind it by a narrow strip at the back. It faces due east, and when the intervening jungle was padi-land irrigated from Kala vewa, it must have been plainly visible from the bund, at which it gazes. Near the right foot (which is 6 feet long) lies a square slab with a cobra carved on it in high relief. There are several small dagobas and enclosures facing the statue." (උපුටාගැනීම - The Buried Cities of Ceylon, 4වන සංස්කරණය, 1905, 97 පිටුව)

බෙල් දුටු අවුකන පිළිමය (1895)

පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුවේ පළමු කොමසාරිස් වරයා වු එච්. සී. පී. බෙල් මේ ස්ථානයට ගොස් ඒ පිළිබඳව ඔහු ලියූ සටහන සමඟ පිළිමයේ ඡායාරූපයක් හා චිත්‍ර හා සැලසුම් 1895 වර්ෂයේ ඔහුගේ පාලන වාර්තාවේ සඳහන් වේ (මේ වාර්තාවලට අදාළ ඡායාරූප ඵලක හා සැලසුම් වෙනම මුද්‍රණය කර තිබේ).

බෙල්, අවුකන ප්‍රතිමාව පිළිබඳව සඳහන් කරද්දී සැස්සේරුව හා සංසන්දනය කරමින් අවුකන ප්‍රතිමාවේ ඇති විශිෂ්ටත්වය හා තත්ත්වය පෙන්වා දෙයි. එසේම ඒහි ප්‍රමාණය පිළිබඳව ද විස්තර කරයි. එසේම ප්‍රතිමාඝරයේ ඉතිරිව ඇති කොටස් පිළිබඳව ද සඳහන් කරයි. පහත දැක්වෙන්නේ පිළිමය හා විහාරය පිළිබඳ ඔහුගේ උදෘතයයි (මෙම කොටස තුළ බෙල් උපුටා දක්වා ඇති බරෝස්ගේ කෘතියේ එන ඉහත සඳහන් සටහන මෙහි දක්වා නැත).

"Colossal Buddha

This image is of much the same height as its mighty fellow at Seseruwa, but in every respect has the advantage, and impresses the gazer far more strongly. The Seseruwa Buddha is necessarily dwarfed by the cliff towering above, and being carved in semi-sunk relief is less striking from a distance; further it has weathered badly in places, and unconsciously wears a distrait look. In contrast the Awkana statue, cut in almost full round form a boulder of about the same height, stands badly forward, huge, assertive, awe-inspiring. The features, members and robe are better chiselled [sic], and the expression is not wanting in placid dignity. Exclusive of the nimbus (sirespota, 3 ft. 8 in) and pedestal (3 ft. 10 in. in height and 15 ft. 2 in. in diameter) the figure rises 38 ft. 10 in. The Buddha stands in the attitude of blessing (asiva mudra).

Only the lower part of the building in which the figure was once enshrined remains. This shows a moulded basement with panelling and a plain panelled wall above, all in stone." (උපුටාගැනීම - Annual report of the Archaeological Commissioner 1895, 1904 සැසි වාර්තාවකි, 6-7 පිටු)

මේ හැර මේ ස්ථානයෙන් හමුවන නාග හිස් ඇති ගලක් හා සිරිපතුල් සටහන සහිත වෘත්තාකාර ගල් පුවරුවක් ගැන බෙල් සඳහන් කර ඇත. එසේම සෙල්ලිපි සහිත ලෙන් හා ගිරි ලිපියක් සම්බන්ධව ද ඔහු සඳහන් කරයි.

රූපය 2 - අවුකන පිළිමයේ ඡායාරූපය (Annual Report of the Archaeological Commissioner 1895)

රූපය 3- අවුකන පිළිමය ඉදිරියෙන්, පැත්තෙන් හා උඩින් පෙනෙන ආකාරය දැක්වෙන සැලසුමක් (Annual Report of the Archaeological Commissioner 1895)

රූපය 4 - අවුකන පිළිමය සහ පිළිමගේ ඉතිරිව ඇති කොටස් දැක්වෙන සැලසුම (Annual Report of the Archaeological Commissioner 1895)

ඉහත බෙල් දක්වා ඇති ඡායාරූපය අවුකන පිළිමයේ පළමු ඡායාරූපය විය හැකි බව අප මුලින් අදහස් කළ ද, හසිත චාමිකර ගුණසිංහ මහතාගේ ෆේස්බුක් සටහනේ අදහසක ඔහු විසින් දක්වා තිබූ ඡායාරූපයක (පෝස්ටුව මෙතැනින් බලන්න) පිළිමයේ සිරස්පත නැති බැවින් එය පැරණිම ඡායාරූපය විය හැකි බව දිනිත් ඉන්දික හෑගොඩ මහතා පෙන්වා දුන්නේය. ඒ අනුව එය බෙල්ට පෙර කාලයක දී (1895ට පෙර) ගත් ඡායාරූපයක් බව පැහැදිලිය. එම ඡායරූපය පිළිබඳ විස්තර සොයාගත නොහැකි වූවත් කපිතාන් ජේ. පී. හොග් ගේ එකතුවේ තිබී සිරස්පත නොමැති මේ ඡායාරූපය අපට හමු විය (හමුදා නිලධාරියෙකු වන හොග්ගේ ඡායාරූප එකතුව 1870 ගණන්වලට අයත් බව Bibliography of Ceylon දෙවන වෙළුමේ දී එච්. ඒ. අයි ගුණතිලක දක්වා ඇත)

රූපය 8 - සිරස්පත නොමැති අවුකන පිළිමයේ ඡායාරූපයක් (හොග් ඡායාරූප එකතුව)

අවුකන විහාරය හා ජනාවාස

අතීතයේ ජනාවාසව පැවති අවුකන විහාරය අවට ප්‍රදේශය යළිත් ජනාවාස වූ ආකාරය පිළිබඳව කිසියම් අදහසක් ගැනීමට ඉහත ලේඛන හා වෙනත් මූලාශ්‍රවලින් හැකිය. 

ඉහත සඳහන් කළ ටෙනන්ට්ගේ විස්තරයේ දැක්වෙන පරිදි ඒ වන විට අවුකන විහාරයේ විසූ භික්ෂුවක් හා සාමනේර නමක් ගැන සඳහන් කරයි. ඒ අනුව අවුකන විහාරය 1840 දශකය වන විට ද භික්ෂුන් වාසය කළ විහාරස්ථානයක් තිබූ බව ඒ අනුව පැහැදිලිය. 

කෙසේ වෙතත් ප්‍රදේශයේ ජනගහනය පිළිබඳ ප්‍රමාණික ලේඛනයක් වන්නේ සංගණන වාර්තාය. 1891 ජන සංගණන වාර්තාවේ නෑගම්පහ කෝරලේ, ගලේගොඩ හා කඳු තුලාන යටතේ අවුකන නමින් වෙනම ගමක් ගැන සඳහන් නොවේ (73 පිටුව). එය වෙනම ගමක් තුළට ඇතුළත් වුවා විය හැකිය. එහෙත් "අවුකන විහාරේ" නමින් වූ ගම පිළිබඳව 1911 හා 1921 සංගණන විස්තර ඇතුළත් 1921 වර්ෂයේ සංගණන වාර්තාවේ (430-431 පිටු) සඳහන් වේ (පෙර වර්ෂවලට සාපේක්ෂව මේ වර්ෂවල සංගණන වාර්තා වඩාත් සවිස්තර ඒවාය).

මේ සංගණන දත්ත අනුව, 1911 දී එක් ගොඩනැගිල්ලක් පමණක් තිබූ අවුකන විහාරේ නමින් හඳුන්වන ලද ගමේ 1921 වර්ෂය වන විට ගොඩනැගිලි තුනක් තිබී ඇත. කෙසේ වෙතත් මේ වර්ෂ දෙකේ දීම ඒ ගමේ ජනගහනය ලෙස සඳහන් කරන්නේ එක් පුද්ගලයෙකු පමණකි. ඒ පිරිමි අයෙකි. උඩරට සිංහලයෙකි. එසේම 1921 වර්ෂයේ දී ඔහු ස්වභාෂා සාක්ෂරතාව තිබූ අයෙකි. (අනෙක් ගම්වල පැවති ජනගහනය හා ස්වභාෂා සාක්ෂරතාව ඇති පිරිස්වල ප්‍රතිශතය කෙතරම් ද යන්න පහත උපුටාදක්වා ඇති වගුවලින් දැකගත හැකිය) ඒ කරුණු පිළිබඳව සලකා බැලීමේ දී සිතිය හැක්කේ ඒ විහාරයේ ස්ථිරව වැඩ වාසය කළ භික්ෂුන් වහන්සේ නම විය හැකි බවයි. මේ අනුව ගම කිසියම් කලක අත්හැර දැමුව ද, විහාරය අත් නොහැර පැවති එකක් බව සිතීමට අවස්ථාව තිබේ. මෙය සංඝයා වහන්සේලා උන්වහන්සේලාගේ ඓතිහාසික කාර්යය අඛණ්ඩව ඉටු කළ තවත් අවස්ථාවකි. (මේ පිළිබඳ තවත් සාධකයක් ලෙස අප හිතවත් හසිත චාමිකර ගුණසිංහගේ ෆේස්බුක් සටහනක දැක්වේ. ඒ අනුව, විහාරය සතු ලේඛනයක වර්ෂ 1757දී කීර්ති ශ්‍රී රාජසිංහ රජතුමාගේ අනුමැතියෙන් විහාරාධිවාසී කුඹුක්වැවේ අනෝමදස්සි හිමියන් ඇතුළු විහාරවාසී භික්ෂූන්ට පොහොය සීමාවක් කරවීම සඳහා ගම්බිම් ප්‍රදානයක් පිළිබඳ තොරතුරු සඳහන්ව ඇත. ඒ සටහන සඳහා මෙතැනින් පිවිසෙන්න)

රූපය 5 - 1891 සංගණන වාර්තාවේ දැක්වෙන ජනගහන දත්ත (Census of Ceylon 1891, වෙළුම III, පි. 73)

රූපය 6 - 1921 සංගණන වාර්තාවේ දත්ත (ගොඩනැගිලි, පුද්ගල ස්ත්‍රී පුරුෂ භාවය, සාක්ෂරතාව) (Census of Ceylon 1921, වෙළුම II, පි. 431)

රූපය 7 - 1921 සංගණන වාර්තාවේ දත්ත (ඉංග්‍රීසි සාක්ෂරතාව, ආගම හා ජනවර්ගය අනුව) (Census of Ceylon 1921, වෙළුම II, පි. 431)

ඒ ප්‍රදේශයේ ගමේ නාමය, විහාරයේ නමින් "අවුකන විහාරේ" නමින් සඳහන් වීම ද වැදගත්ය. ‌ඒ විහාරය පැවති බවට සාධකයක් ද වේ. මෙහි ඇති අපූරු කරුණ වන්නේ නෑගම්පහ කෝරලය තුළ 1921 දී එවැනි විහාරේ නමින් හඳුන්වන ලද තවත් ගම් දෙකක්ම තිබීමයි. අද ඒ ගම් කෙසේ හඳුන්වන්නේ ද යන්න විමසා බැලිය යුතු කරුණකි.

• සිංහගිරි විහාරේ (ගලේගොඩ කඳු තුලානට අයත්) - 1921 දී ජනගහනය 5 (පිරිමි පමණි) - (සිංහගිරි විහාරේ, අද නාමළුව කන්දේගම  සිංහගිරි රජමහ විහාරය යනුවෙන් අද හඳුන්වනු ලබන අවුකන සිට කිලෝමීටර් 10ක් දුරින් පිහිටා ඇති විහාරය බව හසිත චාමිකර ගුණසිංහ පෙන්වා දී ඇත.)
• ගල්ලෙන විහාරේ (කලාගම් තුලාන) - 1921 දී ජනගහනය 2කි (පිරිමි පමණි)

මේ අනුව මේවා ද සංගනන වාර්තාවේ දී ගම් ලෙස හඳුන්වනු ලැබූව ද, ඒ වන විට විහාරය පමණක් ජනාවාසව තිබූ ගමක් හෝ ගංගොඩක් විය හැකි බව පෙනේ. ජනගහනය මේ තරම් අඩු වීීම හා පිරිමින් පමණක් වීම ඊට සාධකයකි (අඩු ජනගහනයක් හා පිරිමි පමණක් හෝ වැඩි වශයෙන් වාසය කළ වෙනත් ගම්මාන තිබුනේ නම් ඒවා බොහෝ විට අත්හැර දැමූ ගම්මාන හෝ ඇතැම් විට අලුත් ගම්මාන වූ බව සංගණන වාර්තා අනුව පෙනේ.)

ස්තුතිය - මුල් ලිපිය පළ කිරීමෙන් පසුව සිට වටිනා අදහස් දැක් වූ සුරත් වික්‍රමාරච්චි, හසිත චාමිකර ගුණසිංහ, දිනිත් ඉන්දික හෑගොඩ, සංජීවනී විද්‍යාරත්න හා Serene Court යන හිතවතුන් හා හිතවතියට මගේ  ස්තුතිය පළකරමි. ඔවුන්ගේ අදහස් ගෙන මුල් සටහන යාවත්කාලීන කරන ලදි.

ඇතුන් හා කුමරියක නිසා ඇති වූ ඓතිහාසික සංග්‍රාමය

The Historical Invasion Caused by Tuskers and a Princess

Historical Notes - ඉතිහාස සටහන් - 2

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

ශ්‍රී ලංකාවට තායිලන්තයෙන් ත්‍යාගයක් ලෙස ලැබුණු ඇතෙකු ගිලන් වීමෙන් පසු ආපසු එරටට ගෙන යෑම සමඟ ඇති වූ තත්ත්වය අලි-මිනිස් සම්බන්ධතාවය පිළිබඳව මෙන්ම ඒ හා සම්බන්ධ අන්තර් ජාතික සම්බන්ධතා ගැන ද සාකච්ඡාවක් ඇති කළේය.

අතීතයේ පටන්ම අලි ඇතුන් අපේ රට තුළ වැදගත් වූයේ හා අලි මිනිස් සම්බන්ධතාවය ප්‍රබල වූයේ [1] අලින්ගෙන් ලබාගත් විවිධ ප්‍රයෝජන නිසාය. ඒ අතර,  යුද, ප්‍රවාහන හා වෙනත් බර වැඩ සඳහා යොදාගැනීම දැකිය හැකි අතර, ආගමික හා සංස්කෘතික ප්‍රයෝජන ද කැපී පෙනේ [2]. මේ නිසා අලි ඇතුන් වෙළෙඳ භාණ්ඩයක් ලෙස ද වැදගත් විය..  

ශ්‍රී ලංකාවේ අලින් අතර ඇතුන් හමු වන්නේ අඩු ප්‍රතිශතයකිනි. අතීතයේ සිට විදේශවලින් ඇතුන් ත්‍යාග ලෙස හා මිල දී ගැනීම සිදු කර ඇත්තේ මේ නිසා විය හැකිය. මේ සඳහා සාධක මහාවංසයෙහි ඇති අතර, ඇතුන් ලබා දීම  නැවැත්වීම හා මිල දී ගැනීමට බාධා කිරීම නිසා මෙරට හමුදා විසින් ආසන්න රාජ්‍යයක් ආක්‍රමණය කළ අවස්ථාවක් ද ඉතිහාසයේ සඳහන් වේ. මහාවංසයේ 76 වන පරිච්ඡේදයේ මේ පිළිබඳ විස්තර ඇත[3,4]. එහි 10 සිට 35 දක්වා ගාථාවල රාමඤ්ඤ රජු විසින් සිදු කළ මෙම ආක්‍රමණයට හේතු වූ කටයුතු ද, 36 සිට 75 දක්වා ගාථාවල රාමඤ්ඤ දේශය ආක්‍රමණය කිරීම පිළිබඳව ද සඳහන් වේ. මෙම ලිපිය සඳහා මූලික වශයෙන් යොදාගෙන ඇත්තේ මහාවංස විස්තරයයි.

මේ සිදුවීම සිදුවන්නේ පළමු පරාක්‍රමබාහු රජ සමයේය. මහාවංසය දක්වන ආකාරයට ඒ රජුගේ රාජප්‍රාප්තියෙන් 11/12 රාජවර්ෂයේ දී මෙය සිදු වූ බවයි. මේ අනුව මේ ආක්‍රමණය පොදුවර්ෂ 1164 හෝ 1165 දී සිදු වී ඇති බව සී. ඩබ්ලිව්. නිකලස් සඳහන් කරයි[5]. එහෙත්, සිරිමල් රණවැල්ල පවසන්නේ එය 1168 හෝ 1169 වර්ෂයේ සිදු වී ඇති බවයි. ඒ සඳහා සාධකය ලෙස ඔහු යොදාගන්නේ මේ ආක්‍රමණය ගැන සිදු වූයේ පරාක්‍රමබාහු රජු පොලොන්නරුවේ රජ පැමිණ දොලොස්වන වර්ෂයේ දී ලෙස දෙවනගල ගිරිලිපියේ සඳහන් වන නිසාය[6]. කෙසේ වෙතත්, දෙවනගල ලිපිය පිළිබඳ සිය ලිපියේ දී පරණවිතාන ද මේ ආක්‍රමණය 1164 හෝ 1165 දී සිදුව ඇති බව සඳහන් කරන්නේ පරක්‍රමබාහු රජ පැමිණි වර්ෂය 1153 ලෙස ගණන් ගැනීමෙනි[7]. 

ආක්‍රමණයට හේතුව

ලංකාව හා රාමඤ්ඤ හෙවත් අරමණ රට (පහළ බුරුමයේ පේගු රට) අතර ඇති සමාන ආගමික සමනාතාවය නිසා භේද නොමැතිව සුහද සම්බන්ධතා පැවැත්වූ අතර, රටවල් දෙකේම රජවරුන් අතර විශ්වාසයක් විය. මේ නිසා එකිනෙකා අතර වටිනා පඬුරු තෑගි භෝග හුවමාරු කරමින් බොහෝ කාලයක් තිස්සේ අඛණ්ඩව සමගිව සම්බන්ධතා පවත්වාගෙන පැමිණ තිබේ.  

එහෙත් එවකට සිටි රාමඤ්ඤ රජු වූ අලවුංසිතු රජුගේ කාලයේ මේ සිරිත වෙනස් වූ ආකාරය මහාවංස සිංහල පරිවර්තනයේ මෙසේ සඳහන් වේ. "මේ ලක්දිවින් ගිය කණෙහි කොඳුරන්නා වූ කිසි දූත කෙනෙකුන්ගේ බස් අසමින් තමන් වෙත ගිය ලංකේශ්වරයාගේ දුතයන්ට පුරාණ සිරිත් වූ දෙනු ලබන්නා වූ වැටුප් පිරිහෙලී." ඒ අනුව ලංකාවෙන් රාමඤ්ඤ දේශයට තෑගිභෝග රැගෙන යන නැවකට එක් ඇතෙකු බැගින් තෑගි දෙන පුරාණ සිරිතක් රාමඤ්ඤ රජු විසින් පවත්වා ඇති අතර ඒ ඇත් පඬුර දීම ඒ රජු විසින් නවත්වා ඇත. 

එසේම විදේශවලට යැවීම සදහා ඇතුන් විකිණීම සිදුකරන වෙළෙන්දෝ ඒ රටේ සිටියහ. එහෙත් මේ රජු ""ඇත්තු නොවිකිණියමය"යි සම්මතයකුදු කරවී" යනුවෙන් ඇතුන් විකිණීම රජුගේ ඒකාධිකාරයක් කර තිබේ. එසේම  එහෙත් ඇතෙකු විකිණූ මිල මෙන් දෙතුන් ගුණයක් මිලට විකිණිය යුතු යැයි මිල ඉහළ නංවා ඇත. මේ බව මහාවංසයේ දැක්වෙන්නේ "යම් ඇත්කෙනෙක් වනාහී රිදී තිකල් සියයට හෝ වැලි දහයට හෝ පූර්වයෙහි එහි විකුණනු ලබන්නෝ "සහස්‍රද්වයට හෝ සහසත්‍රවයට හෝ වික්ක යුත්තාහයි"" මිල නියම කර තිබේ (ගයිගර් මේ කාසි නොදන්නා කාසියක් බව පවසයි. නික්කල් ලෙස සඳහන් කරයි).

එසේම මෙරටින් ස්වර්ණමය හසුන් රැගෙන ඒ රටට ගිය දූත පිරිසක් "කාම්බෝජ රට" යන්නේ යැයි ව්‍යාජ චෝදනාවන් නගා අනිසි අයුරින් සලකා ඇති අතර, ඔවුන්ගේ ධනය, මිල දී ගත් ඇතුන් හා නැව් ආදිය පැහැර ගෙන ඇත්තේ රාමඤ්ඤ දේශයෙන් මෙරටට එවූ දූතයෙකුට ලංකාවේ රජු විසින් කරන ලද උසස් සංග්‍රහ පිළිබඳව දැන දැනමය. මෙරටින් ගිය දූත පිරිස මුලින් සිරගෙවල දමා ඇති බව ද සඳහන් වේ. එසේම මෙරටින් ගිය දූත පිරිසක් කැඳවා යළිත් මෙරටින් දූතයන් එරටට නොඑවිය යුතු බවත්, එවුවහොත් ඔවුන් මරා දැමීමට වුව ද හැකි බවත් පවසා එසේ වුවහොත් ඒ රට අත වරදක් නැති බවක් සඳහන් ගිවිසුමකට අත්සන් තබන්නට පවසා තිබේ. තවත් වරක් මෙරට වැසියන් සිදුරු සහිත නැවකින් මුහුදට යවා තිබේ. යළිත් වරක් ඇතුන් මිල දී ගැනීමට මෙරට රජු විසින් යවන ලද දූතයින්ගේ පඬුරු හා භාණ්ඩ පිළිගෙන ඇතුන් දහහතරක් හා රිදියෙන් මුදලක් දීමට පොරොන්දු වී ඇතුන් හා මුදල් නොදී දූත පිරිස ආපසු එවා තිබේ. අවසානයේ දී මෙරටින් කාම්බෝජය බලා යවන ලද රජ කුමරියක ද පැහැරගෙන තිබේ.

ආක්‍රමණය

මේ තත්ත්වය නිසා පරාක්‍රමබාහු රජු රාමඤ්ඤ රජු අල්වාගැනීම හෝ මැරීම වහා කළ යුතු බව පවසා සටන් සඳහා සූදානම් විය. ඒ සඳහා මාස පහක කාලයක් ගත කර නැව් තනා තිබේ. නැව් මෙන්ම රැගෙන ගිය ආයුධ සන්නාහ ආදිය ද මහාවංසයේ  විත්ර කර ඇත්තේ මෙසේය. 

"නොයෙන් සියගණනින් නැව් විශේෂයෝ වහා සම්පාදනය කටයුත්තාහ"යි නියෝග කෙළේයි. එකල්හි මොනවට පටන්ගන්නා ලද නැව් කර්මාන්තයෙන් ආකූල වූ (ලක්දිව) හාත්පස මුහුදුබට දේශයෝ එක් කර්මාන්ත ශාලාවක් බඳුවූහ. පසුව පස් මසෙකින් ඒ සියලු නැව්කම් නිමවා දළුවක් නම් කො‌ට යුහුව රැස් කරවී." 

ආක්‍රමණය සඳහා රගෙන ගිය දෑ මෙසේ සඳහන් වේ.

1. අවුරුද්දකට ප්‍රමාණයත් තරම් සහල් සහ වෙනත් ද්‍රව්‍ය මාර්ගෝපකරණ
2. සන්නාහ ආදි නොයෙක් යුද්ධෝපකරණ
3. තියුණු අගිස් ඇති හී ආදිය වළකනු පිණිස අයෝමය සන්නාහ 
4. ගෝණ සමින් කළ සන්නාහ
5. ගෝන අංවල බහාලන ලද විවිධ වර්ගවල බෙහෙත් වර්ග (විෂ යෙදූ ඊතලවලින් ආරක්ෂා වීමට හා විෂ සහිත ජලයෙන් සුවපත් කිරීමට ද)
6. ඊහිස් ඉවත් කිරීම සඳහා යොදාගත යුතු යකඩින් කළ උපකරණ

ඉහත අංක 3 හා 4 එක්ව ගෙන ගෙයිගර් පවසා ඇත්තේ ගෝකණ්නක නම් තියුණු හිස් ඇති ඊතළ ලෙසය. ඒවා ඇතුන්ගෙන් ආරක්ෂා වීම සඳහා බව සඳහන් වේ.

මේ සමඟ තියුණු බුද්ධි ඇති වෙඳුන් ද, සප්පායකර ස්ත්‍රීන් ද රාමඤ්ඤ දේශය වෙත යැවූ බව සඳහන්ව තිබේ.

කෙසේ වෙතත් මේ මුහුදු ගමන පහසු එකක් වී නැත. ඒ ඇතැම් නැව් මුහුදේ දීම විනාශ වී ඇති අතර, තවත් නැව් වෙනත් රටකට සෙන්දු වී ඇත. 

එහෙත් කිර්ති නගරගිරි සෙනෙවි ප්‍රධාන කොටගත් නැව් පහක සෙබළුන් රාමඤ්ඤ දේශයේ කුසුමිතොටට ගොඩ බැස ඇති අතර, ඒ රට හමුදා වනසා, ගම් ගිනිලමින් රාජ්‍යයෙන් අඩක් විනාශ කර තිබේ. එරට පිහිටි පප්ඵාළ නම් තොටට ගොඩබට ආදිත්‍ය ද්‍රවිඪාධිකාරී නම් සෙනෙවියාගේ සේනාව ද එරටට මහත් විනාශයක් සිදු කර තිබේ. මහාවංසයට අනුව, එරට රජු උක්කම පුරයේ දී මරණයට පත් කර තිබේ. ඒ රට ජයගෙන ලංකාධීශ්වරයාගේ ආඥායෙන් එහි අණබෙර කර තිබේ. රාමඤ්ඤ රට වැසියෝ එක්ව සාකච්ඡා කර, "මෙතැන් පටන් අවුරුදු පතා අප අතින් කැමති තෙක් සුංකම් පිණිස ඇත්තු ගෙන යා යුත්තාහ." යනා දී වශයෙන් හසුන්පත් ‌ගත් දූතයන් ලංකාවේ භික්ෂූන් වෙත එවා ඇත. සංඝයා වහන්සේලාගේ බසින් මෘදු බවට පත් පරාක්‍රමබාහු රජු හා සමථයකට පැමිණීමට එරට වැසියන්ට හැකියාව ලැබී තිබේ.  එතැන් සිට අවුරුදු පතා බොහෝ ඇතුන් මෙරටට එවා ඇති බව ද මහාවංසයේ සඳහන්ය.

කෙසේ වෙතත්, මේ රජු මරණයට පත් වූ බවක් එරට මූලාශ්‍රයවල සඳහන් නොවන අතර, ඔහුගේ මරණය සිදුව ඇත්තේ පසුව වඩා වෙනස් අයුරකිනි. ඊට පෙර ඒ අලවුංසිතු රජුම මහා පරාක්‍රමබාහු රජු සමඟ සමථයකට පැමිණි බව එරට මූලාශ්‍රයවල සඳහන් බව පැවසේ. බුරුම රජු මෙරට දූතයන්ට හා වෙළෙඳුන්ට පෙර ලබා දී තිබූ වරප්‍රසාද ලබා දීමට  එකඟ වී තිබේ. [5]

ආක්‍රමණය තහවුරු කරන සෙල්ලිපිය

මේ ආක්‍රමණය පිළිබඳව තහවුරු කරන ප්‍රබල සමකාලීන පුරාවිද්‍යාත්මක මූලාශ්‍රයක් තිබේ. ඒ කෑගල්ල දිස්ත්‍රික්කයේ මාවනැල්ලට නොදුරුව පිහිටා ඇති දෙවනගල විහාර භූමියෙන් හමුවන ගිරි ලිපියකි. එම සෙල්ලිපිය මගින් අරමණ දේශයේ භුවනදත්ත රජුට එරෙහිව කළ ආක්‍රමණය පිළිබඳව හා කිත්නුවරගල් සෙනවියා ගැන සඳහන් කරමින් ඔහුට ලබාදුන් පමුනු දීමනාවක් ගැන සඳහන් කරයි. [6, 7] එහි රාමඤ්ඤ ‌රට ආක්‍රමණය පිළිබඳ සඳහන් වන්නේ මෙවැන්නකි.

"... ලංකාජීපයෙහි එකචචත්‍ර කොට පුල[ස්තිපුරව]රෙහි රජ ශ්‍රී වළන්ද සමාහි දොළොස්වනු පොසොනැ පුර දස වකැ අරමණ[ධිප]ති භුවනාදිත්ත නම් කෙනෙකුන් රජ කරන කලැ ලක්දිවු සන්තාන නො කරම්හ යී කී හෙයින් නැවු දහස්ගණනකට පිරිස් නඟා යවා අරමණය පාරනේ වදාළ කලැ කිත් නුවරගලුන් කුසුමිය යැයි යව නුවරක් පැහැරැ පස්මසක් ර .. .. .. .. [ගත්] කලැ අරමණයන් සන්තාන කරම්හ යි දූතයන් එවූ හෙයින්..." [7] 

මේ ලිපියේ මුල දී සඳහන් කර ඇති ආකරයට ම මේ ආක්‍රමණය සිදු වූ දිනය පිළිබඳව සහ රාමඤ්ඤ‌ දේශයේ රජුගේ නම "භුවනාදිත්ත" ලෙස අනාවරණය කර ඇත්තේ මේ සෙල්ලිපිය මගිනි. මෙය විරුද නාමයක් විය හැකි බව පරණවිතාන දක්වා තිබේ [7].

දෙවනගල හමුවන ගිරි ලිපි අතරින් මේ ගිරි ලිපිය අපට වැදගත් වන්නේ අපේ රටේ ඓතිහාසික වංසකතාවේ සඳහන් පුවතක් තහවුරු කිරීමට උපකාර වන නිසා පමණක් නොවේ. ඒ සිදුවීම සම්බන්ධව අරමණ හෙවත් රාමඤ්ඤ රටේ මූලාශ්‍ර බොහෝ දුරට නිහඬ වන නිසාය.

  

පාදක සටහන්

[1] Wisumperuma, Dhanesh, 2004, Human-elephant relationships in Sri Lanka: An historical and archaeological perspective, in Endangered elephants, past present and future, Proceedings of the Symposium on Human Elephant Relationships and Conflicts, J. Jayawardene (ed.), pp. 6-12

[2] Wisumperuma, Dhanesh, 2012, Religious Use of Elephants in Ancient Sri Lanka, Gajah, Vol.37,pp.16-21 (සබැඳි 1 හෝ සබැඳි 2 තුළින් )

[3] සුමංගල හිමි, හික්කඩුවේ හා බටුවන්තුඩාවේ ඩී. ඒ. ද සිල්වා (පරි.), 1912, මහාවංසය දෙවන භාගය, සිංහල පරිවර්තනය, (නැවත මුද්‍රණය 1996)

[4] Geiger, W. (Tr) 1953, Culavamsa, Part II. (1930 මුද්‍රණය සඳහා සබැඳිය)

[5] නිකලස්, සී.ඩබ්ලිව්, 1972, I පරාක්‍රමබාහු රජුගේ රාජ්‍ය කාලය, ලංකා විශ්ව විද්‍යාලයේ ලංකා ඉතිහාසය I කාණ්ඩය,  II භාගය, 438-461පිටු (බුරුම රට ආක්‍රමණය කිරීම, පි. 449-451)

[6] Ranawella, G.S., 2007, Inscriptions of Ceylon, Vol. VI, pp. 42-45

[7] Paranavitana, S. 1933, Devanagala Rock Inscription, of Parakramabahu I, in Ehigraphia Zeylanica, Vol III,  pp.312-325 (සම්පූර්ණ වෙළුම සඳහා සබැඳිය)

Paper: Evidence for the Existence of ‘Ceylon Intelligence’, a periodical in Sri Lanka that predates the Ceylon Government Gazette

[My Research Papers published]

Wisumperuma, Dhanesh, 2020, Evidence for the Existence of ‘Ceylon Intelligence’, a periodical in Sri Lanka that predates the Ceylon Government Gazette, Journal of the Royal Asiatic Society of Sri Lanka, Vol 65: Issue II, pp. 61-72.

Abstract

The modern printing in Sri Lanka commenced in the 18th century during the Dutch occupation of Maritime Provinces. The ‘Ceylon Government Gazette’ (first issued in 1802), published by the British authorities who ruled the maritime provinces of Sri Lanka, is considered as the first English periodical and Newspaper published in the Island. The Colombo Journal (1832) and Observer and Commercial Advertiser (1834) are the next two English newspapers published in the Island.

This article presents archival documents that provide evidence for the existence of an English language newspaper or a periodical before the publication of the Ceylon Government Gazette. These documents include communications between state officials and the editor of the newspaper at a time when political and military issues were important due to the war between the British and French.

This evidence suggests that a periodical publication titled ‘Ceylon Intelligence’ was published in Sri Lanka at least by November 1800. It was edited by Frederick Baron Mylius (1762-1807), who held several positions under the British Administration. Although a printed copy of this publication is unavailable, prevailing evidence suggests that the ‘Ceylon Intelligence’ was the first English periodical printed in Sri Lanka. Further to that, the letters cited show the possible first instance where press censorship was practised in Sri Lanka.

Keywords: Periodicals, Newspapers, Press history, British administration, Ceylon Intelligence

Download full paper

• Academia.edu:
• Research Gate:
• JSTOR: 

Revisiting the Past- පුස්තකාලයක් රකින උරුමයෙන් බිඳක්

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

(අවසන් යාවත්කාලීන කිරීම: 05.01.2023)

ජාතික කෞතුකාගාර දෙපාර්තමේන්තුවේ 146 වන සංවත්සරය හා සමගාමීව ජාතික කෞතුකාගාර පුස්තකාලය මගින් සුරකින උරුමයෙන් බිඳක් විදහාලන 'Revisiting the Past' නම් ප්‍රදර්ශනය 2023 ජනවාරි මස තුන්වන දින ආරම්භ විය. 

එහි දී සාමාන්‍ය පාඨකයා නොදකින දුර්ලභ හා වැදගත් ග්‍රන්ථ, පුස්කොළපොත්, අත්පිටපත්, මුද්දර, චිත්‍ර හා සිතියම් ආදිය මෙහි ප්‍රදර්ශනය කෙරේ. පුස්තකාලයක් රකින උරුමය කෙතරම් ද යන්න ගැන අදහසක් ලබාගැනීමට ඔබට මෙහි දී අවස්ථාව ලැබෙනු ඇත. 

මේ ප්‍රදර්ශනය 2023 ජනවාරි මස 20 දක්වා නැරඹීමට පුළුවන. එය පැවැත්වෙන්නේ කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාරයේ ප්‍රධාන දොරටුව අසල ඇති ශ්‍රව්‍ය දෘශ්‍ය මැදිරියේය. 

මා එහි දී දුටු ඔබට ද දැකගත හැකි දෑ සමහරක් පිළිබඳ සටහනකි මේ.

• පැරණිම පුස්කොළ පොත - චුල්ලවග්ග පාලිය මෙරටින් හමුවන අප දන්නා පැරණිතම පුස්කොළ පොත වේ. මෙම පිටපත දඹදෙණි යුගයේ දී පමණ ලියවුණ බව සැලකේ.

චුල්ලවග්ගය

• ශ්‍රී ලංකාවේ මුද්‍රිත පළමු සිංහල ග්‍රන්ථය - සිංහල භාෂාවෙන් මුද්‍රණ ශිල්පය ආරම්භ වීමෙන් පසුව සිංහලෙන් මුද්‍රණය වී ඇති පළමු පොත වන මෙය ලන්දේසි පෙරදිග ඉන්දියා වෙළෙඳ සමාගම මගින් 1737 වර්ෂයේ දී මුද්‍රණය කරන ලද යාඥා පොතකි.

ශ්‍රී ලංකාවේ මුද්‍රිත පළමු සිංහල ග්‍රන්ථය - 1737

• හෙන්රි සෝල්ට්ගේ චිත්‍රයක් - මෙහි ගාල්ලට නුදුරු ප්‍රදේශයක දර්ශනයක් දැක්වේ. 1809 වර්ෂයේ දී හෙන්රි සෝල්ට් (1780-1827) විසින් අඳින ලද මෙය ඇතුළත් වන්නේ 'Twenty Four Views in St. Helena, the Cape, India, Ceylon, the Red Sea, Abyssinia and Egypt' නම් කෘතියේය. මෙහි දැක්වෙන්නේ ඕලන්දයින් විසින් තනන ලද ඇල අවසන් වූ ස්ථානයේ බව ඒ පිළිබඳ විස්තරයක දැක්වේ (ඒ චිත්‍රය සම්බන්ධ බ්‍රිතාන්‍ය පුස්තකාල පිටුවට මෙතැනින් පිවිසෙන්න) 

ගාල්ලට නුදුරු ප්‍රදේශයක දර්ශනයක් දැක්වෙන චිත්‍රයක්

• ඇන්ඩෘ නිකොල්ගේ චිත්‍ර දෙකක් - ඇන්ඩෘ නිකොල් (1804-1886) කොළඹ ඇකඩමියේ (වර්තමාන රාජකීය විද්‍යාලය) ‌චිතු ගුරුවරයෙකු ලෙස සේවය කිරීම සදහා 1846 දී මෙරටට පැමිණියේය. වසර කීපයක් මෙරට සිටි ඔහු අඳින ලද චිත්‍ර එකතුවක් කොළඹ ජාතික කෞතුකාගාර‌ය සතුව ප්‍රදර්ශනය කර තිබේ. මෙම ප්‍රදර්ශනයේ ඇත්තේ ඔහු විසින් අඳින ලද අනුරාධපුරයේ ථූපාරාමය හා පොළොන්නරුවේ ලංකාතිලකය යන චිත්‍ර දෙකයි.

අනුරාධපුර ථූපාරාමය

පොළොන්නරුවේ ලංකාතිලකය

• එච්. සී. පී. බෙල්ගේ සෙල්ලිපි සටහන් පොතක් - 1890 වර්ෂයේ දී මෙරට පළමු පුරාවිද්‍යා කොමසාරිස්වරයා ලෙස පත් වූ සිවිල් නිලධාරී එච්. සී. පී. බෙල් (1851-1937) විසින් සෙල්ලිපි පිටපත් සටහන් කිරීම සඳහා යොදාගත් පොතකි.

• එච්. සී. පී. බෙල්ගේ සටහන් පොතක්

• ශ්‍රී ලංකාවේ මැතිවරණ කොට්ඨාස මායිම් සිතියමේ පළමු සංශෝධනය (1933-34) - මෙම සිතියමේ සඳහන් වන ආකාරයට එය ලංකාවේ මැතිවරණ කොට්ඨාස මායිම් සිතියමේ පළමු සංශෝධනය පෙන්නුම් කරන්නකි. 1933-1934 වර්ෂ එහි සඳහන් වේ. 

මැතිවරණ කොට්ඨාස මායිම් සිතියමේ පළමු සංශෝධනය (1933-34)

• 1951 දී සම්මත වූ නිදහස් ශ්‍රී ලංකාවේ ජාතික ධජය - මෙරට ජාතික ධජය තීරණය කිරීම සඳහා පත් කරන ලද ජාතික ධජ කමිටුව මගින් සකස් කරන ලද ජාතික ධජයයි මේ. 1948.03.06 දින පත් කරන ලද සත් දෙනෙකුගෙන් යුක්ත ඒ කමිටුවේ සභාපති වූයේ එස්. ඩබ්ලිව්. ආර්. ඩී බණ්ඩාරනායක මහතාය. එහි ලේකම් තනතුර දරා ඇත්තේ සෙනරත් පරණවිතාන මහතාය. මේ වාර්තාව 1951 දී නියෝජිත මන්ත්‍රී මණ්ඩලයේ සභාගත කර තිබේ. එය පාර්ලිමේන්තු මාලාවේ (Parliamentary Series) පළමු පාර්ලිමේන්තුවේ හතරවැනි සැසියේ අංක 5 දරණ වාර්තාව ලෙස මුද්‍රණය වී ඇත. මේ ධජයට යටින් උක්ත නියෝජිතයන් සත් දෙනාගෙන්ත හය දෙනෙක් අත්සන් තබා ඇත. මෙය මුලින්ම ඔසවන ලද්දේ 1952 වර්ෂයේ නිදහස් උත්සවයේ දී බව සඳහන්ය.

1951 දී සම්මත වූ ජාතික ධජය

එහි දී ඔබට දැකගත හැක වෙනත් වැදගත් පොත් හා වෙනත් දෑ අතර පහත සඳහන් ඒවා ද වේ.

• විවිධ භාෂාවලින් ලියැවුණු පුස්කොළ පොත් ගණනාවක්
• පිලිප්පුස් බෝල්දියස්ගේ කෘතියේ පිටපතක්
• කපිතාන් චාල්ස් ඩී.සී. ඕබ්‍රයන්ගේ සිතුවම් කීපයක් (1864 මුද්‍රිත කෘතියක)
• රොබට් නොක්ස්ගේ කෘතියේ 1911 සංස්කරණයේ (රයන් සංස්කරණය) පිටපතක්
• සරසවි සඳරැස පුවත්පතේ 1881 කලාප ඇතුළත් වෙළුමක්.
• මුද්දර පොත් 
• 1949 දී නිකුත් වූ නිදහස් සමරු මුද්දර
• ජාතික කෞතුකාගාරයේ 100 වන හා 125 වන වර්ෂ සමරු මුද්දර
• මෙරට පළ වී ඇති කුඩාම කෘතියේ පිටපතක්
• ජාතික කෞතුකාගාර පුස්තකාලයේ ප්‍රතිග්‍රහණ ලේඛනයක්
• ජාතික කෞතුකාගාර සුචි කැබිනට්ටුවක් 

මේ ප්‍රදර්ශනයට ඇතුළු වන ස්ථානයේ ම දක්වා ඇති මේ ප්‍රදර්ශනය පිළිබඳ පුවරුවේ ජාතික කෞතුකාගාර පුස්තකාලයේ ආරම්භය සම්බන්ධව සඳහන් වේ (පහතින් සඳහන්ය). 

එහි සඳහන් කරුණක් එක් කරුණක් මගේ අවධානයට ලක් විය. එනම්, ජාතික කෞතුකාගාරය ස්ථාපිත කිරීමේ ලා රාජකීය ආසියාතික සමිතියේ ලංකා ශාඛාවේ දායකත්වයයි. එසේම එහි පුස්තකාලයේ ආරම්භයේ දී තිබූ පොත් 1440න් 815ක් ලබා දී ඇත්තේ ඒ සමිතියෙනි (1877 වර්ෂය සඳහා වන කෞතුකාගාර පාලනවාර්තාවේ ඒ පිළිබඳ සටහන පහත දැක්වේ). අද, ශ්‍රී ලංකා රාජකීය ආසියාතික සමිතිය නමින් ක්‍රියාත්මක මෙරට පැරණිතම පුස්තකාලයක් පවත්වාගෙන යන මේ සමිතියට මම ද කාලයක සිට සක්‍රිය ලෙස සම්බන්ධ වී සිටීම මට සතුටකි.

ජාතික කෞතුකාගාරයේ අධ්‍යක්ෂ ඒ. හේලි සම්පාදනය කළ 1877 වර්ෂයේ වාර්තාවෙන් උපුටාගත් කොටසක්
- මෙහි කෞතුකාගාර පුස්තකාලය ගැන ද, එහි ආරම්භක එකතුව ලැබුණු ආකරය ගැන ද සඳහන් වේ.

ප්‍රදර්ශනයේ විස්තර ඇතුළත් පෝස්ටරය