ධනේෂ් විසුම්පෙරුම
(අවසන් යාවත්කාලීන කිරීම: 2026 මැයි 30)
මෙම ලිපිය පසුගිය වසරවල දන්සැල් පිළිබඳව සිදුකරන ලද ෆේස්බුක් සටහන් ද යොදාගනිමින් සකස් කරන විස්තරාත්මක වාර්තාවකි. දන්සැල් පිළිබඳ 2023 මුල්ම ෆේස්බුක් පෝස්ටුව මෙතැනින් ද, 2024 දී පළ කළ දෙවන පෝස්ටුව මෙතැනින් ද බලාගත හැකි ය.
දන්සැල් දීම
දන් දීම යනු මෙරට පවත්නා බෞද්ධාගමික සංස්කෘතියේ ඉතා වැදගත් අංගයකි. දානය යනු දස කුසල් මෙන්ම දස පාරමිතාවලට ද අයත් වන බැවින් දන්සැල් දීමෙන් බොහෝ පින් අත්වන කාර්යයක් බව අමුතුවෙන් කිව යුතු නොවේ.දන්සැල් වර්ගීකරණය
දන්සැල් වර්ගීකරණය කිරීමේ දී ක්රම කිහිපයක් යොදාගත හැකිය. ප්රධාන ක්රම දෙකක් වැදගත් බව පෙනේ.
- දායකයා අනුව - දන්සැල් දෙන්නේ කවුරුන් විසින් ද යන්න හා එහි දී භාවිත වන ක්රමය අනුව මෙය වර්ග කළ හැකිය.
- ලබා දෙන භාණ්ඩ හා සේවාව අනුව - මෙය සාම්ප්රදායික දන්සැල් සහ නව්ය/ නූතන/ දන්සැල් ලෙස යළිත් වර්ග කළ හැකි ය.
(1) දායකයා අනුව
දන්සැල දෙන්නේ කවුරුන් විසින් ද යන්න අනුව වර්ග කිහිපයක් හඳුනාගත හැකි ය. එසේම, ඇතැම් විට එහි දී අවශ්ය බරපැන ලබාගැනීම සඳහා භාවිත වන ක්රම ද වෙනස් වේ.
i). සම්මාදම් දන්සල්:- මේවා තරුණ පිරිස් හා ගම් මට්ටමේ සමිති ආදිය මගින් ගෙන් ගෙට යමින් මුදල් හා ආහාර ද්රව්ය එකතු කර දෙනු ලබන දන්සැල් ය. මේවා බොහෝ විට සිදුකරනු ලබන්නේ පෝය දවසේ ය. පසුගිය කාලයේ දී මෙසේ සම්මාදම් කිරීමට පැමිණීම මෙන්ම, එවැනි දන්සැල් ද අඩු වී තිබේ.
ii). සමිති/ කණ්ඩායම් දන්සල්:- මේවා සාමාන්යයෙන් ඒ ප්රදේශයේ වෙළඳ සමිති, ත්රිරෝද රථ සමිති ආදිය මගින් (සමහරවිට දන්සල සඳහාම ඇතිකරගත් සමිතියක් විය හැකිය) මෙන්ම දන්සැල සඳහා සංවිධානය වන කණ්ඩායම් විසින් ද පවත්වනු ලැබේ. එහි දී ඔවුන් අතර සම්මාදමෙන් හා අවට ප්රදේශයේ ව්යාපාරිකයන් හා ප්රභූන්ගේ දායකත්වයෙන් බරපැන දරාගැනේ. මේවා ද බොහෝ විට සිදුකරනු ලබන්නේ පෝය දවසේ හා වෙසක් පෝය නම් පසු දා ද වේ.
iii). ආයතනික දන්සල්:- විවිධ ආයතන මගින් ලබා දෙන මේ දැන්සැල් පොහෝ දින මෙන්ම, පෝය දිනට ආසන්න ඔවුන්ට පහසු වැඩකරන දවසක දී වුව පැවැත්වෙනු දැකිය හැකි ය. ඒ බොහෝ විට අදාළ ස්ථානය අභියස දී ය. මේ දන්සැල් පෞද්ගලික ආයතන මෙන්ම රජයේ ආයතනවල ද සිදුකරන බව පෙනේ. මනාව සංවිධානගතව ලබා දෙන බත් වැනි දන්සැන් මෙන්ම, කෙටි කෑම ලබා දෙන දන්සැල් ද සුලබ ය. වඩාත් දැකිය හැක්කේ අයිස්ක්රීම් හා පාන වර්ග ලබා දෙන දන්සැල් ය.
iv). තනි පුද්ගල දන්සල්:- මේවා ව්යාපාරිකයෙකු වැනි තනි පුද්ගලයෙකු විසින් තම ධනය යොදා සිදුකරන දන්සැල් ය. එසේ දෙන ඇතැම් දන්සල් පිසූ ආහාර දන්සල් විය හැකි අතර, තවත් අවස්ථාවල වියළි ආහාර ද්රව්ය ලබාදීම දැක තිබේ. ඇතැම් අවස්ථාවල ඇඳුම්, ඉන්ධන ආදිය ද ලබා දී තිබේ. එවැනි අවස්ථා පහත සඳහන් වේ.
(2) දන්සැලේ දී ලබා දෙන භාණ්ඩ හා සේවාව අනුව
2.1 සාම්ප්රදායික දන්සැල්
මෙවැනි දන්සැල්වල දී ලබා දෙන භාණ්ඩය හා සේවාව කලක් තිස්සේ ලබා දී ඇති භාණ්ඩයක් බැවින් සාම්ප්රදායික ලෙස මෙහි දී හඳුන්වන ලදි. මෙවැනි දන්සැල්වල දී ලබා දෙනු ලබන්නේ ඒ දිනයේ දී අත්යාවශ්ය ද්රව්යයක් හෝ සේවාවකි.
i). ආහාර පාන දන්සැල්:- වැඩි වශයෙන්ම දැකිය හැකි හා අත්යාවශ්යම දන්සැල් වර්ගය වන ආහාරපාන දන්සැල් විවිධ ය.
- පිසූ ආහාර දන්සල් (සාමාන්ය):- බොහෝ විට සමිති හා කණ්ඩායම් ලෙස එකතු වී දෙනු ලැබේ. ඒ කණ්ඩායමේ අය ඔවුන් විසින්ම කෑම පිසිනු ලබන අවස්ථා මෙන්ම, දැන් දැන් කෝකිවරුන්ගේ සේවය ලබාගැනීම ද දැකිය හැකි ය. ගම්වල ද සාමූහිකව පිස දෙන දන්සැල් දැක තිබේ. මේවායේ දී බොහෝ විට සංග්රහ කරනු ලබන්නේ සාමාන්ය බත් වේලක් වන අතර දිවා කාලයේ වඩාත් සුලබ ය. ඇතැම් විට කහබත්, දුන්තෙල් බත් වැනි උත්සවාශ්රිත බත් ද දැකිය හැකි ය. එසේම, පෙරවරුවේ කිරිබත් ද දැකිය හැකි ය. ඇතැම් විට වෙනත් ආහාරයක් ද විය හැකිය. පාන් සමඟ සීනි සම්බල්, මංඤොක්කා, කඩල ආදිය එවැනි ජනප්රිය ආහාර වර්ග වේ. මේවා පෙරවරුවේ හෝ සවස හා රාත්රි කාලයේ පැවැත්වීම ද සුලබ ය. මේ දන්සැල් බොහෝ විට සරසන ලද සාමාන්ය මඩුවක් විය හැකිය. පෝලිම් දැකිය හැකිය. එසේම 2022 වර්ෂයේ සිට එක් ව්යාපාරික ආතයනයකින් සංවිධානය කර තිබු රාමෙන් (කොරියානු ආහාරයක්) දන්සැලක තුත්වැන්න පිළිබඳව හිතවතෙකු දැනුවත් කර තිබිණි (මෙතැනින් බලන්න, ප්රදේශය සඳහන් නොවේ. එසේම, 2026 වර්ෂයේ ඇතුල්කෝට්ටේ ප්රදේශයේ බෞද්ධාගමික මධ්යස්ථානයක් මුල්කරගෙන පැවැත්වෙන, දවසේ එක් එක් කාලසීමාවක දී එකක් බැගින් ලෙස පෙ.ව. 11.30 සිට රාත්රී 9 දක්වා ආහාර වර්ග 7ක් ලබා දෙන දන්සැලක් පිළිබඳව ද දුටුමි.
- පිසූ ආහාර දන්සල් (නවීන):- ප්රයිඩ් රයිස් වැනි නවීන හා නාගරික පන්නයේ ආහාර මේ දන්සල්වල සංග්රහ කරනු ලැබේ. මේවා බොහෝ විට සංවිධානය කරන්නේ ව්යාපාරික ආයතනවලින් වුව ද, දැන් දැන් කණ්ඩායම් හා සංවිධාන මගින් සංවිධානය කරන ඒවා ද ඉහළ යමින් තිබේ. ආහාර ගැනීමට සකස් කර ඇති ස්ථානය මෙන්ම ආසන හා ඇතැම්විට මේස ද නවීන ලෙස සකස් කරනු ලැබේ. මේවායේ ආහාර කේටරින් සේවාවලින් ඇණවුම් කරන ලද ඒවාය. මේවාට බොහෝ පිරිස් ඇඳී එන බැවින් පෝලිමක් දැකිය හැකි අතර, ඒ ආහාර ඉක්මනින් අවසන් විය හැකි ය.
- පාන දන්සල්:- මේවායේ සිසිල් බීම, සව් කැඳ, කෝපි, බෙලිමල් ආදිය වඩා ප්රචලිතය. සමිති/ කණ්ඩායම් මෙන්ම දන්සැල සඳහාම එකතු වන කණ්ඩායම් (ගම්වල තරුණ කැලක්, හන්දිවල තුන්රෝද රථ හිමියන් ආදි) හා සම්මාදම් දන්සල් අතර මේවා ඉතා සුලබ ය. පෝය දා සවසට හා වෙසක් පෝයට පසු දා ද සුලභ ය.
- අතුරුපස දන්සල්:- මේවා අතර වඩාත් ප්රචලිත වන්නේ අයිස්ක්රීම් දන්සැල් ය. මේවා ද ආයතනික දන්සැල් අතර මෙන්ම සමිති/කණ්ඩායම් දන්සල් අතර සුලබ ය. කොළඹ වැනි නගරවල මේවා වැඩි වශයෙන් පැවැත්වෙන්නේ පෝයට පෙර දින දී ය. ඒ, එදින වැඩ කරන දිනයක් වන නිසා වන නිසා ය.
- වියළි ආහාර දන්සල්:- මේවා බොහෝ විට සංවිධානය කරනු ලබන්නේ තනි පුද්ගලයන් හා ව්යායාපාරිකයන් විසිනි. සහල්, පොල්, කල්තබාගත හැකි ආහාර ද්රව්ය ඇතුළත් ආහාර පාර්සලයක් සාමාන්යයෙන් ලබා දේ. ඒවා ලැබිය යුතු පිරිස් වෙනුවෙන් සංවිධානය කරන නමුත් යමක් කමක් ඇති පිරිස් ද මේ දන්සල්වල පෝලිමේ සිටිනු දැකිය හැකි ය.
ii). මල් දන්සැල්:- මල් දන්සැල් ඇතැම් විහාර ආශ්රිතව සංවිධානය කරනු ලැබේ. මෙම දන්සැල් සඳහා සැලකිය යුතු අතීතයක් ඇති අතර, අදින් වසර සියයකට පමණ ඉහත දී ඇතැම් නගර හා විහාරවල ක්රියාත්මක වූ පුෂ්පදාන සමිතිවල එක් අරමුණක් වුයේ ඒ විහාරය වන්දනා කිරීම සඳහා පැමිණෙන බැතිමතුන්ට මල් ලබා දීම ය. වෙනත් පූජා භාණ්ඩ ද ලබා දුන් අවස්ථා තිබේ. අද වන විට ඇතැම් මල් ව්යාපාරිකයන් ද මල් දන්සැල් ලබා දෙන බවක් පෙනේ.
iii). ප්රවාහන සේවා දන්සැල්:- විහාරස්ථාන වන්දනාවට යෑම මෙන්ම නගරයේ වෙසක් සිරි නැරඹීමට යෑම සඳහා ප්රවාහන සේවා සැපයීම ද කලක පටන් සිදු කරනු ලැබේ. මෙය බොහෝ විට අදාළ ප්රවාහන සේවා හිමියන් විසින් සිදුකරනු ලැබේ. මෙය බස්රථයක් හෝ වෙනත් මගීන්ට යා හැකි රථයක් වුව ද විය හැකි ය.
iv). මුදල් දන්සැල්:- අතීතයේ මෙන්ම මෑත කාලයේ දී ද ඉඳහිට දැකිය හැකි දන්සැල් වර්ගයකි.
2.2 නව්ය/ නුතන දන්සැල්
මෙහි දී ලබා දෙන භාණ්ඩය හා සේවාව නූතන ජීවන රටාවට ගැළපෙන ඒවා වන අතර. මෑත කාලයේ සිට දන්සැල්වල ලබා දෙන දේ වේ. ඒවා බොහෝ විට ඒ අවස්ථාවට අත්යාවශ්ය ද්රව්යයක් නොවිය හැකි ය. මේ ඇතැම් දන්සැල් ශ්රමය හෝ අදාළ පුද්ගලයා හෝ පුද්ගලයින්ගේ දැනුම බෙදා දෙන ඒවාය. ඇතැම් දන්සැල් තාක්ෂණික ක්රම සමඟ බද්ධ වී තිබේ. අප නිරීක්ෂණට කළ පහත දන්සැල් අකාරාදි පිළිවෙලට සකස් කර ඇත.
i). ඉන්ධන දන්සැල්:- භූමිතෙල්, පෙට්රල් හා ඩීසල් දන්සැල් දැන් සැලකිය යුතු තරම් සුලබව දැකිය හැකි වේ. මේවා වැඩි වශයෙන් සංවිධානය කර තිබෙනු දැක ඇත්තේ ඉන්ධන පිරවුම්හල් මගිනි. කෙසේ වෙතත්, ලබාදෙන තෙල් ප්රමාණයට සීමාවක් විය.ii). කෑෂ්බැක් දන්සැල්:- ඇතැම් බැංකුවලින් ක්රියාත්මක වී තිබේ. ඒ අනුව අධිවේගී හෙවත් එක්ස්ප්රස් වේ ගාස්තුව අදාළ බැංකුවේ මොබයිල් ඇප් එකෙන් ගෙවන්නේ නම්, ඒ ගෙවු මුදලින් කොටසක් ආපසු ලැබෙන කෑෂ්බැක් දන්සැලක් 2024 දී නිරීක්ෂණය කළෙමි. එය දින කිහිපයක කාලයක් සඳහා දක්වා වලංතු වී තිබිණි. මෙසේ අධිවේගී මාර්ග ගාස්තුවලින් කොටසක් ආපසු ගෙවීම සිංහල අලුත් අවුරුද්ද, අලුත් අවුරුද්ද වැනි උත්සව කාලවල දී ද ක්රියාත්මක කිරීම දැක තිබේ.
iii). ටැටූ දන්සැල්:- නිකවැරටියේ දී 2023 දී පැවති ටැටූ දන්සැලක් පිළිබඳ සටහනක් එක් හිතවතියක් කමෙන්ට් කර තිබිණි. මෙසේ ශරීරයේ ටැටූ ගැසීම වර්තමාන තරුණ පරපුර අතර දැකිය හැකි ය.
iv). ටෙම්පර්ඩ් ග්ලාස් දන්සැල්:- මෙවැන්නක් මා පළමුවරට දුටුවේ 2026 වර්ෂයේ දී ය. එය සංවිධානය කර තිබුණේ වෙසක් දින සවස් කාලයේ පැලවත්ත ප්රදේශයේය.
v). ඩිජිටල් වෙසක් දන්සැල:- ඩේටා, කෝල් හා එස්එම්එස් ලබාදෙන දන්සැලකි. මෙරට ජංගම දුරකථන සේවා ලබාදෙන එක් ආයතනයක් මෙවැනි දන්සැලක් සංවිධානය කර ඇත්තේ 12 වැනි වරට බව ඔවුන්ගේ පාරිභෝගිකයෙකු වී ගත වන පළමු වර්ෂය වන 2026 දී දැනගතිමි. එය දින හතක් පමණ කාලයක් තිස්සේ සක්රිය (activate) කර ගත හැකි ය. අදාළ දත්ත, ඇමතුම් කාලය හා කෙටිපණිවුඩ දින හතක් සඳහා වලංගු වේ.
vi). බතික් දැනුම දන්සැල:- මාර්ගගතව පැවැත්වුණ බතික් දැනුම දන්සැල 2024 මැයි 24 දා පැවැත්වීමට නියමිතව තිබිණි. මෙය අදාළ කලාව පිළිබඳ දැනුම ලබා දීම සඳහා සංවිධානය කරන ලද්දකි.
vii). බැනර් දන්සැල්:- බැනර් සකස් කර අලෙවි කරන ආයතනයක් විසින් සංවිධානය කළ මෙවැන්නක් 2024 පොසොන් සමයේ කිරිබත් කුඹුරේ පැවති බව හිතවතෙකු අප එවා තිබිණි. එහි දී ගමේ දන්සැල් සඳහා අඩි 3 x 2 ප්රමාණයේ බැනරයක් නොමිලේ සකස් කර දෙන ලදි (බලන්න මෙතැනින්).
viii). වයරින් කර දීම:- හෝමාගම විදුලිබල මණ්ඩල සේවක පිරිස විසින් දිළිඳු නිවාස නොමිලේ වයරින් කර දීම වසර ගණනාවකට පෙර දී වසර කීපයක්ම සිදුකර ඇති බව අප හිතවත්ත පියසිරි මාතරගේ මහතා සටහන් කර තිබිණි (මෙතැනින්).
ix). සැලෝන් දන්සැල් - මෙය සැලෝන් මගින් ලබා දෙන සේවාව ලබා දෙන දන්සැලකි. මේවා විවිධ සැලෝන් මගින් දැන් කලක පටන් සිදුකරනු ලැබෙයි. මෙය කාන්තා හා පිරිමි සැලෝන් වර්ග දෙකෙහි ම දැකගත හැකි ය.
