Tuesday, August 16, 2022

අධ්‍යාපනයේ වටිනාකම - සතුටක් දැනුණු බස් කතාවක් (බස් කතා 14)

අධ්‍යාපනයේ වටිනාකම - සතුටක් දැනුණු බස් කතාවක් (බස් කතා 14)
--------------------------------------------------------------

අද උදේ බස් එකේ මට අහන් ඉන්න උනේ අමුතු කතාවක්... අනුන්ගේ කතා අහන එක නරක පුරුද්දක් උනාට ඒක බස්වලදී කරන්න වෙනවනේ (අනෙක ඒ ඕපාදූප සෙවීම මගේ එක විනෝදාංශයක් වගේනේ). අද 138 බස් එකේ මගෙ පිටුපස අසුනේ හිඳ සිටි පුද්ගලයා, අනෙක් පස අසුනක හිද සිටි කෙනෙක් හා කතාවක් පටන් ගත්තා. වයස අවුරුදු 25ට කිට්ටු තරුණයන් වූ ඔවුන් කිරුලපන හරියේ පටන් මම බැසගිය තැන දක්වා තරමක දුරක් කතා කරමින් ගියා. මේ ඉන් මට ඇසුණු වැදගත් දේ සමහරක් මේ.

මුලින්ම දකුණු පැත්තෙ උන් කෙනාට වම් පැත්තේ උන් කෙනාගෙ නම අමතක වෙලා තිබිලා මතක් කරගත්තා. ඔවුන් දෙදෙනාම කොළඹ ඉහළ බටහිර පන්නයේ පාසලක (බෞද්ධ නොවන ආගමික පසුබිමක් ඇති) සිසුන්. ඔවුන් පාසල් සමයේ මිතුරන් වූවත්, ඔවුන් අතර වූ කතාවෙන් මට හිතුනේ එකම පංතියකට වඩා එකම ශ්‍රේණියක සිටයවුන් බවයි. උසට සරිලන මහතක් ඇති දේහධාරීන් වූ ඔවුන් ක්‍රීඩා කණ්ඩායම්වල සිටි අය බවත් හිතුනා. මොකද, මූලික වශයෙන් රගර් ක්‍රීඩාව ගැන කතා කළ ඔවුන් මේ සැරේ චැම්පියන් වූ 'පතන' ගැන කීමෙන්.

ඒ දෙදෙනා ඔවුන්ගේ යාලුවෝ ගැන කතා කළා. ඔවුන් දැන් කරන කියන දේ, පරණ කතා ටිකක් ඇදුනා. මට වහාම පසුපසින් උන් කෙනා තමන් ගැන කී දේ වැදගත්. ඔහුගේ කතාවෙන් කියැවුනේ ඔහු ආ ගමන ගැනයි. ඔහු පාසලෙන් ඉවත් වූ පසු කලක් එක්තරා මුල් පෙළේ පෞද්ගලික බැංකුවක රැකියාවක් කරලා තියෙනවා. ඒ කාලෙ නං ඉස්කෝලෙ යාලුවො කට්ටිය නිතර හමු උන බව හා සෙට් වුන බව කීවා. "දන්නවනේ අපේ උන් කන බොන හැටි... සමහර දවස්වල බිල එක පැන්නා" කීව ඔහු, ඒ බිල් එකිනෙකා ෂෙයා කරගෙන ගෙව්ව බවත් කීවා. ඒව දැන් නැතත් "හොඳ එක්ස්පීරියන්ස් එකක්" කියලා කිව්වේ අනෙකායි.

මෙතන දී වැදගත්ම කාරණය ආවෙ ඉන් පස්සේ. අනෙක් මිත්‍රයාට සාපේක්ෂව ඉතා ප්‍රසන්න පෙනුමක් තිබූ ඔහු තමන් කළ බැංකුවේ රස්සාවෙන් ඉවත් වී තිබෙන්නේ කැම්පස් යන්නයි. දැන් ඔහු ඉගෙන ගන්නෙ කොළඹින් පිටත පිහිටා ඇති අනූව දශකයේ පමණ ආරම්භ කළ රාජ්‍ය විශ්වවිද්‍යාලයක කළමනාකරණ පීඨයකයි. ඔහු සිය විශ්වවිද්‍යාල ජීවිතය සහ ඒ ලැබෙන අධ්‍යාපනයේ 'කොලිටිය' ගැන කෙටියෙන් වුණත් වැදගත් දේ කීවා. ඔහු ඒ අධ්‍යාපනයෙන් පසු වෘත්තිය ජීවිතයක් ආරම්භ කරන්න බලාපොරොත්තු සහගතව ඉන්නා බව පැහැදිලියි.

කොළඹ පිහිටි, ඉංග්‍රීසි භාවිතය අධික, ඒ වගේ පාසලක ළමයෙක් ලංකාවේ විශ්වවිද්‍යාලයක නිදහස් අධ්‍යාපනය අගය කිරීම ඉතා වැදගත් කියලා මට හිතෙනවා. මොකද මම ඒ පාසලේ නම සඳහන් නොකළත්, ඒ පාසලේ ළමයෙක් කොළඹ සරසවියේ අනූව දශකයේ මගේ සයන්ස් බැච් එකේ නම් මට හමු වී නෑ. ඒ වගේම ක්‍රීඩාවල යෙදුණු ඒ පාසලේ ළමයෙක්ට උසස්පෙළ යන්තමින් හෝ කළ පමණින් පුද්ගලික අංශයේ හොඳ රැකියාවක් සොයාගැනීම ඉතා පහසුයි. අපේ කාලේ උනත්, පූර්ණ වශයෙන් රජයට අයත් අපේ පාසලෙත් ඉගෙන ගත් ක්‍රීඩා කළ හෝ නැති සිසුන් සමහරක් උසස් පෙළින් පස්සේ විශ්වවිද්‍යාලයට යනවට වඩා බොහෝ වෙලාවට උනන්දු වුණේ රැකියාවකට යන්නයි. ඔවුන් විශ්ව විද්‍යාලයට ගියා නම් වඩාත් යන්න කැමති උනේ ඉහළම පාඨමාලාවලටයි. ඒකට කීප වරක් උනත් ඒලෙවල් විභාගය කළා.

මේ අදහස් සටහන් කළේ ඒ තරුණයාගේ සිතිවිලි අගය කිරීම සඳහායි. අද ප්‍රවණතාව අනුව ඕලෙවල්වලින් පස්සේ ඒලෙවල් නොකරම (පාසල් ජීවිතයේ හොඳම කාලය අහිමි කරගෙන) පෞද්ගලික විශ්වවිද්‍යාලවලට පිවිස අඩු වයසින් උපාධියක් ගන්න පිරිස් අතර, මේ වගේ අය අගය කරන්න ඕනනේ. ඉතින් මම නැගිටලා ඉස්සරහින් බහින්නේ නැතිව පසුපස දොරෙන් බැස්සේ ඔවුන්ගේ මුහුණු බලාගන්නයි (උඩින් සඳහන් කළ ඔවුන්ගේ වයස හා පෙනුම මම දැක්කේ එවිටයි).

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම
2022.08.15

Wednesday, August 10, 2022

පළමු අවසන් සිනහව

සෙංකඩගලින් පිටත් වූ
සවස දුම්රියේ අසුනක
මා ළඟින් හිඳ ආ
ඔබෙ වත සිහිවේ මට යළිත්

දුම්රියට නැගි මොහොතේ
මවෙත රැඳි ඔය බැල්මෙන්
සසල නොවුන ද මසිත
හැඟුම් විරහිත වීමි මම
අතීත මතක සිහි වී...

නෙත් ගැටුනද යළි යළිත්
නිහඬව පැමිණීමු අපි
රඹුක්කන දී බැස ගියා ඔබ...
වරක් මා දෙස බලා

වෙන්ව යන අතර
හැරී බැලුවා මදෙස
හිනැහුනෙමු අපි...
මුල් වරට, සහ...
අවසන් වරට.


ධනේෂ් විසුම්පෙරුම
1992.09.12

සටහන - උසස් පෙළ (දෙවන වර) අවසන්ව සිටිය දී වසර තිහකට පෙර ලියූ මේ කවිය හමු වූයේ එක්තරා මතක සටහන් පොතකිනි. අද ඒ වත ද මතකයේ නැත. එහෙත් ඒ සිදුවීම මතකය. සංස්කරණයක් කළ ද මූලික අදහස එසේමය.

Tuesday, August 9, 2022

දශක හතකට පෙර සතියක පුවත් සිරස්තල සමුහහක්

පහත දැක්වෙන්නේ අදින් වසර හැත්තෑවකට පෙර සතියක පමණ කාලයක් ඇතුළත මෙරට දිනපතා පුවත්පතක පළ වූ පුවත් සිරස්තල අතරින් තෝරාගත් සිරස්තල කීපයකි. මේ 1951 වර්ෂයේ ඔක්තෝබර් මාසයේ දින කීපයක් බව ඇතැම් විට සිතාගැනීම අපහසුය. එදත් අදත් අතර වෙනස ‌කවරේද?

 

"චිත්‍රපට බලා නොමග යති"

ආදර්ශමත් ලෙස හැසිරිය යුතු අපේ තරුණයන් බොහො දෙනෙකු අසභ්‍ය චිත්‍රපය හා පොත්පත් බැලීමෙන් නොමග යන බව අසන්නට ලැබීම කණගාටුදායකය (පියතුමෙක්). මෙය සමාජ උත්සවයක දී පවසන ලද්දකි. 
- ලංකාදීප 1951.10.08


"ආණ්ඩුවේ මුදලින් සමහර පවුල් තරවේ"

"ආණ්ඩුවේ මුදලින් සමහර පවුල් තරකරනවාය යන චෝදනාව තමාද පිළිගන්නේ යැයි .... රාජ්‍ය ඇමති ඒ.ඊ. ගුණසිංහ කීය." 
- ලංකාදීප 1951.10.01


"ආසියාවේ කිසිම රටක් නොලැබූ තරම් දියුණුවක් පසුගිය කාලයේ ලංකාව ලබා තිබේ - අගමැති" 

අගමැති ඩී. එස්. සේනානායක විසින්, මහනුවර දී පැවැති එක්සත් ජාතික පක්ෂ සමුළුවක දී කී කතාවක පළ වී ඇති සිරස්තලයයි.
- ලංකාදීප 1951.10.01


"ආදායම් බදු ගෙවීමට කීප දෙනෙකුට කල් දෙයි"

මෙම පුවතේ සඳහන් වන්නේ නොගෙවු ආදායම් බදු ගෙවීම සඳහා නව දෙනෙකුට අධිකරණය විසින්  සති කීපයක කාලයක් ලබා දී ඇති අවස්ථාවකි. ඒ අය ගවෙිය යුතු බදු මුදල් රු. 74 සිට 3153.28 දක්වා පරාසයක විය. 
ඔවුන්ගේ නම් හා ගම් සඳහන්ව තිබීම විශේෂයකි. වැඩි දෙනා කොළඹට තදාසන්න ප්‍රදේශවල වැසියන්ය.
- ලංකාදීප 1951.10.02


"කැලෑ රැකගැනීමේ තැතක්"

"මෙරට කැලෑ ආරක්ෂා කිරීමට කැලෑ දෙපාර්තමේන්තුව බලවත් පරිශ්‍රමයක් දාරාගෙන යයි" යනුවෙන් ආරම්භ කරන පොදු සාමාන්‍ය පුවතකි.
- ලංකාදීප 1951.10.03


"පළාත් පාලන මණ්ඩලවල මුදල් වංචා පාලනයට යයි"

පළාත් පාලක ආයතනවල මුදල් වංචා ඇති බැවින් ඒවා වැළැක්වීම සඳහා "ආරක්ෂක උපක්‍රම ඇතුළත් පනතක් කැබිනට් මණ්ඩලය සලකා බලයි".
- ලංකාදීප 1951.10.04


"අගමැති පියා හා ඇමති පුතා 8 වෙනිදා පිටත්වෙති"

අගමැති ඩී. ඇස්. සේනානායක හා ඇමති ඩඩ්ලි සේනානායක ඔස්ට්‍රේලියාවට හා නවසීලන්තයට සුහද චාරිකාවක යෙදීමට ඒ මාසයේ 8 වන දින පිටත්ව යන බව සඳහන්ය. මේ දෙදෙනා ඥාතිත්වය හා සම්බන්ධව කාටූන්, සෙසු දේශපාලකයන් කී කතා ආදිය ද පුවත්පත්වල පළ විය.
- ලංකාදීප 1951.10.04


"හොර අරක්කු මිල වැඩි වෙයි"

එක් අයෙකුට ගෙන යා හැකි ප්‍රමාණය අරක්කු බෝතලයක සීමාවීමත් සමඟ හොර අරක්කු මිල වැඩි වී තිබේ. මේ පුවතේ සඳහන් පරිදි, ඇතැම් මත්පැන්හල් වසා දමා ඇති නිසා ඇතැම් පිරිස් බයිසිකල්වල නැගී දිනකට කීප වරක් දුර බැහැර පිහිටි මත්පැත්හල් වෙත ගමන් කර ඇත. පුවත පොල්ගහවෙලිනි.
- ලංකාදීප 1951.10.04

Tuesday, July 19, 2022

එක කෙල්ලයි - කතා තුනයි (දරුවො කියන කතා)

ගෙදර එන්න බස් හෝල්ට් එකේ ඉන්න වෙලානේ පොඩි කෙල්ලක් අම්මත් එක්ක ආවා එතැනට. ලස්සන මල් ගවුමක් ඇඳලා, කොණ්ඩයක් දාලා (අම්ම නෙමෙයි හොඳේ). වයස අවුරුදු හත අටක් ඇති. එයා පොඩි කතා පෙට්ටියක් බව ඈත තියාම මට පෙනුණා.

මට පිටිපස්සේ හිටපු නිසා නොපෙනුනත් කියන ඒවා ඇහෙනවා මට. මගේ කැම්පස් කාඩානුකූලව ඒවාට සවන් දීම මගේ ගතියනේ... ඉතින් ඉයර්පෝන් එකෙන් ලෙනාඩ් වුල්ෆ් ගැන සූම් කතාවක් අහන අතර, අර කෙල්ලගේ කතාත් මට ඇහෙනවා. මෙන්න මතක තිබ්බ තුනක්.


කතා අංක එක - හිච්චි කණු


"අම්මේ මොකද මේ ලයිට් කණුවල එක එක ඒව ලියලා තියෙන්නේ"

"ඒගොල්ලන්ගේ නම් වෙන්න ඇති" අම්මා කීවා. මට හිනා ගියත් හැරිලා බැලුවෙ නෑ.

"ඒව අදුනගන්න දාන එකක් වෙන්නැති" අම්මා ඒක නිවැරදි කළා.

දුවට තවත් ප්‍රශ්න.

"මේ කණු හිච්චියිනේ අම්මේ. අපේ ගෙවල්පැත්තේ ලයිට් කණු ලොකුයිනේ"

මේ කෙල්ල මේ දකින්නේ ලයිට් කණු නොවන බවත් ටෙලිපෝන් කණු බව අම්මා කීවේ නෑ. බාග වෙලාවට අම්මත් දන්නේ නැතිවැති. මට ඕප දූප ඕන උනාට එයාලට ලයිට් කණු ටැලිපෝන් කණු වැඩක් නෑනෙ. ලයිට් ගෙදරට එනවනම්, කෝල් එනවා නම් කණු මොකටද?


කතා අංක දෙක - සහෝදරයින්


"අද පංතියෙදි අම්මලා තාත්තලා කරන රස්සාවල් ගැනයි සහෝදර සහොදරියො ගැනයි ඇහුවා."

"මං ලිව්වා මට සහෝදරයෝ දෙන්නෙක් ඉන්නවා කියලා"

"ඒ ඔයාගෙම අය නෙවෙයිනේ දුවේ. ළඟ ගෙවල්වල හිටියට ඒ නෑයොනෝ" කියලා අම්මා කීවා.

"ඒගොල්ල ගැන නෙමෙයි මං ලිව්වෙ. ගෙදර ඉන්න දෙන්න ගැන" ඒ දුව කීවා.

"ඒ කවුද?" අම්මා අහපි.

"ඇයි බූලයි, පූසයි" ඒ දුව දුන් අපූරු උත්තරේ.

"ඒගොල්ලො සත්තුනේ. ඔයාගෙ සහෝදරයො නෙවෙයිනෙ." අම්මාගේ අදහස ඒ.

"ඒ ගොල්ලො මගේ සහෝදරයො තමයි. එච්චරයි"

ඒ දුව අවසන් තීන්දුව දුන්නා. ආයෙ කතා බෑ!


කතා අංක තුන - බස් ගාස්තුව


"මෙතන ඉදන් එකයි බාගයක් කියල නේද ටිකට් ගන්නේ"

"ඔව්. එකයි බාගයයි."

"එතකොට එකසිය විස්සයි ද?" දුව අහනවා.

"නෑ. හතළිහයි, විස්සයි" අම්මා පැහැදිලි කරනවා.

"මට අහුනෙ අරමනේ" දුව තවදුරටත් කියනවා.

මං හිතුවා ඒකත් තීන්දුව දීලා, එච්චරයි කියලා එකසිය විස්සක් බස් එක‌ට දෙයි කියලා. ඒහෙම උනේ නෑ. එයාලා හතලිහේ දුර ගිහින් හන්දියට කලින් හෝල්ට් එකෙන් බැස්සා.

මම හන්දියෙන් බැහැලා ආවා.

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

2022.07.19

Sunday, June 5, 2022

පරිසරය ජගත් මාතෘකාවක් වී වසර පනහයි

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

අද, එනම් ජුනි මස පස්වැනි දා ජගත් පරිසර දිනයයි.

ජගත් පරිසර දිනය යෙදී ඇති ජුනි මස 5 වැනි දිනය ඒ සඳහා යොදාගෙන ඇත්තේ ඇයි ද යන්න විමසා බැලූවිට මේ වර්ෂයේ ජුනි 5 දිනය වැදගත් බව පෙනේ. ඒ පරිසරය පිළිබඳව ජගත් මට්ටමින් පැවැති පළමු සමුළුව ආරම්භ කරන ලද්දේ වසර 50කට පෙර අද වැනි දිනයක නිසාය.

ඒ සමුළුව නම්, 1972 ජුනි මස 5 දින සිට 16 දින දක්වා ස්වීඩනයේ ස්ටොක්හෝම් නගරයේ දී පැවති 'මානව පරිසරය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ සමුළුවයි' (UN Conference on the Human Environment). මෙය ස්ටොක්හෝම් සමුළුව ලෙස ද හඳුන්වනු ලැබේ.

ඒ ස්ටොක්හෝම් සමුළුවේ දී පිළිගන්නා ලද මානව පරිසරය පිළිබඳ ස්ටොක්හෝම් ප්‍රකාශනය හා ක්‍රියාකාරී සැලසුම මේ සමුළුවේ දී සම්මත වූ වැදගත් ප්‍රකාශයකි. එසේම එක්සත් ජාතීන්ගේ පරිසර වැඩසටහන හා ජගත් පරිසර දිනය ස්ථාපිත කිරීම ද මෙහි දී යෝජනා කරන ලද්දකි. 1 රූපයේ දැක්වෙන්නේ ඒ සමුළුවේ දී ජගත් පරිසර දිනය පිළිබඳ ඉදිරිපත් වූ යෝජනාවයි. එය සඳහන් වන්නේ සමුළුවේ වාර්තාව වන Report of the United Nations Conference on the Human Environment නම් ලේඛනයේ 32 වන පිටුවේය. ඒ වාර්තාව මෙතැනින් බාගන්න)

ජගත් පරිසර දිනය ස්ථාපිත කිරීම පිළිබඳ මේ  යෝජනාව 1972 දෙසැම්බර් මස 15 දින පැවැති එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලයේ දී සම්මත විය. මහා මණ්ඩලයේ සම්මත වූ යෝජනාව සඳහා 2 රූපයේ දැක්වේ. (අදාළ ලේඛනය මෙතැනින් බාගන්න)

අදින් වසර පනහකට පෙර ස්ටොක්හෝම් නගරයේ දී පැවති 'මානව පරිසරය පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ සමුළුව' නුතන පරිසර ව්‍යාපාරයේ සන්ධිස්ථානයක් වන්නේ පරිසරය සම්බන්ධව ජගත් මට්ටමේ පළමු උත්සාහය එය වන නිසාය. 1960 දශකයේ සිට පරිසර ගැටලු සම්බන්ධව ලෝකයේ සංවර්ධිත යැයි සම්මත රටවල විද්‍යාඥයින්ගේ හා උනන්දුවක් දක්වන ජනතා ක්‍රියාකාරීන්ගේ අවධානයක් හා උනන්දුවක් පැවැතිණි. ඇමරිකාවට සීමා වූ 1970  අප්‍රේල් මාසයේ දී පැවති මිහිතල දිනය එවැනි සිදුවීමක් විය. එසේ තැනින් තැන ඇති වූ පරිසරය ආරක්ෂා කිරීම පිළිබඳ උනන්දුව ජගත් මට්ටමට පිවිසියේ 1972 වර්ෂයේ ජුනි 5 දා ආරම්භ වූ ස්ටොක්හෝම් සමුළුවෙනි. ඒ නිසා 1972 ජුනි 5 වැනි දා සිහිපත් කළ යුතු දිනයක් වේ. 

මේ ජගත් පරිසර දිනය ආරම්භයේ කතාවයි. එය මුල්වරට සමරන්නට පටන්ගන්නේ 1973 වර්ෂයේ දී බව සඳහන් අතර පළමුවරට තේමාවක් සහිතය සමරනු ලබන්නේ 1974 වර්ෂයේ පටන්ය. 


1 රූපය - ජගත් පරිසර දිනය පිළිබඳව ස්ටොක්හෝම් සමුළුවේ දී ඉදිරිපත් වූ යෝජනාව
1 රූපය - ජගත් පරිසර දිනය පිළිබඳව ස්ටොක්හෝම් සමුළුවේ දී ඉදිරිපත් වූ යෝජනාව

 

2 රූපය - 1972 එක්සත් ජාතීන්ගේ මහා මණ්ඩලයේ සම්මත වූ යෝජනා

Friday, April 22, 2022

කළුවරේ ජරමරේ (අපේ වර්ෂන් එක)



ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

22.04.2022

මේ මම කියන්නේ 1980 ගණන්වල මුල කාලෙ සිදු වූ දෙයක් ගැන. ඒ කාලේ අපි හිටියෙ නුගේගොඩ, නාවල පාරේ අතුරු පාරක පොඩි ඇනෙක්සියක කුලියටයි (ඒ පාරේ මතක මෙතනින් බලන්න). උස බිත්ති තියන පරණ තාලේ ගෙයක්. එහේ අපි පදිංචියට ආවේ 1980 උනත් විදුලිය ගත්තේ 82 විතර. ඒක අපේ අම්ම මැදිහත්වෙලා ඊට අදාළ මුදල් ගෙව්ව නිසයි. ඒ මුදල මාස්පතා අපි ගෙවන ගෙවල් කුලියෙන් කොටසක් හැටියට අඩු කරගත් නිසා සහනයක් උනා (ලයිට් තියනව කියල කුලිය වැඩි කළා වගේ මතක). මේ මං හතරේ පංතියේ හිටපු කාලේ. අක්කා හිටියේ අටේ. (දැන් ඒ පංතිවල ඉන්න අයට වඩා අපි වයසින් එක අවුරුද්දක් වැඩිමල්. මොකද අපේ පංති පටන්ගත්තේ පහළ බාලාංශයෙන්. ඉන්පස්සේ 1 ශ්‍රේණියට)


හරි... දැන් කතාවට.

ලංකාවේ මීට කලිනුත් මේ වගේ ලයිට් කපන වගේම බිඳ වැටෙන කාලවකවානු තිබ්බා. (ඒත් ඒ මේ දැන්වගේ 99.9%ක් නිවාසවලට විදුලිය තිබ්බ කාලයක් නෙවෙයි. මහවැලි ජලවිදුලි බලාගාරත් හැදෙමින් තිබ්බේ. ඒ වගේම 1982 කියන්නේ නියග තිබ්බ කාලයක්)

ඉතින් එහෙම ලයිට් ගිය සමහර රාත්‍රී කාලවල අපට ගෙදර කරන්න වැඩක් නෑ. ඉස්කෝලෙ වැඩ කරන්නත් බෑනෙ. කොට කොටා ඔබ ඔබා ඉන්න ස්මාට් පෝන් තියා ඇනලොග් ඒවත් නෑනෙ. ගෙදර තිබ්බෙ ටෝච් බැටරියෙන් දුවන ගුවන් විදුලි යන්ත්‍රය විතරයිනේ.

ඉතින් එහෙම ලයිට් ගියාම අක්කයි මායි දෙන්නා පටන් ගන්නවා විවිධ ප්‍රසංගයක්. අපි නිදාගත්න ඇඳන් දෙකේ ඉදල තමයි අපි ඒ ප්‍රසංගය කරන්නේ. අපි වැඩිපුරම කරන්නේ සින්දු කියන එක. ටිකක් හයියෙන්. ගීතයෙන් ගීතය කරනවා. එක්කෙනෙක් කියන ගීතයක අන්තිම අකුරෙන් අනෙක් කෙනා සින්දුවක් පටන් ගන්න ඕන. (ගුවන්විදුලයේ ඉරිදාට විකාශනය වූ අම්බිගා ගීතයෙන් ගීතය තිබ්බේ ඒ කාලෙ වෙන්න ඕන).

ඒක පටන්ගනිද්දි මම අනවුන්ස් කරන්නේ "කලුවරේ ජරමරේ" කියලයි. ඒක මරු. සමහර වෙලාවට විදුලිය එනතුරු අපි සෑහෙන ‌‌වෙලාවක් මේ සින්දු කියන වැඩේ කරනවා. අපි පස්සේ දැනගත් පරිදි අල්ලපු ගෙදර කට්ටියත් අපේ ඒ සජීවී වැඩසටහන රසවිඳලා තියනවා. (අනේ මංදා මං සින්දු කියද්දි කොහොම අහන් හිටියද කියලා නම්!)

පසු සටහන - "කළුවරේ ජරමරේ" නමින් වේදිකා නාට්‍යයක් ද වූ බව මම දැනගත්තේ ඒ කාලෙදි හරි, ටික කලකට පසුව එය රූපවාහිනියෙන් විකාශනය වූ පසුවයි. එය විදෙස් නාට්‍යයේ පරිවර්තනයක් බව එදා සිතුනත් ඒ මුල් නාට්‍යය 1960 දශකයේ පීටර් ෂෆර් රචනා කළ Black Comedy නම් නාට්‍ය බව දැනගත්තේ පසුකලකදීය (1). එසේම සිංහල නාට්‍යය ෆීලික්ස් ප්‍රේමවර්ධනගේ අධ්‍යක්ෂණයක් බවත් දැනගත්තේ මෙය ලියන්නට කළ කියැවීමේ දීය (2). විදුලිය නොමැති කාමරයක සිදුවන සිද්ධීන් සමුහයක් ඉදිරිපත් කළ ඒ නාට්‍යයේ විදුලි එළිය නැති අවස්ථා පෙන්වන්නේ විදුලිය තිබියදීය. විදුලිය තිබෙන අවස්ථා පෙන්වන්නේ කළුවරේය! මගේ මතකයේ හැටියට එය හාස්‍යෝත්පාදක නාට්‍යයකි.

(1) Wikipedia, Black Comedy (play), Page last edited on 19 April 2022, https://en.wikipedia.org/wiki/Black_Comedy_(play)

(2) Jayasena, Henry, I bid adieu to Rupavahini, Daily News, 05.09.2007, http://archives.dailynews.lk/2007/09/05/art07.asp

Monday, January 31, 2022

වී වගාවට අභියෝගයක් වූ ලවණතාව

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


විදුසර, 26.01.2022, පි. 12-13 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2022/01/26/feature7.html

ශ්‍රී ලංකාවේ වී වගාව සඳහා බලපාන පාරිසරික ගැටලු අතර නියඟය, ගංවතුර, ලවණතාව සහ යකඩ විෂ වීම වැනි කරුණු ප්‍රධානය. මේ අතරින් ලවණතාව යනු කලින් කලට වෙනස්වන හා බරපතළ විය හැකි, එහෙත් ප්‍රමාණවත් අවධානයක් යොමු වී නැති ගැටලුවකි. මෙම සම්බන්ධයෙන්, එහි බලපෑමට දැඩිව ලක්ව ඇති දිවයිනේ ප්‍රදේශ කිහිපයක සිදු කළ ගවේෂණයක දී අනාවරණය වූ තොරතුරු මෙම ලිපිය සඳහා මූලික පදනම වෙයි. ලවණතාවයේ බලපෑමට ලක්ව ඇති කුඹුරු බහුල වෙරළට ආසන්නව පිහිටා ඇති හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ බූන්දල ඌරණිය හා අම්බලන්තොට මානජ්ජාව යන ප්‍රදේශ මේ අතරින් දෙකකි. එසේම පුත්තලම දිස්‍ත්‍රික්කයේ රට අභ්‍යන්තරයට වන්නට පිහිටා ඇති ආණමඩුව හා කොට්ටුකච්චිය ප්‍රදේශවල ගම්මාන කිහිපයක ද ක්ෂේත්‍ර නිරීක්ෂණ සිදුකරන ලදි. එසේම මේ සම්බන්ධව කටයුතු කරන රාජ්‍ය ආයතනවල විද්‍යාඥයින් හමු වී සිදුකරන ලද සම්මුඛ සාකච්ඡා සහ මේ පිළිබඳව පළ වී ඇති පර්යේෂණ පත්‍රිකා සහ වාර්තා සමාලෝචනයෙන් මේ ලිපිය ලියැවී ඇත.


ලවණතාව යනු කුමක්ද?


ලවණතාව සඳහා හේතු වන්නේ ජලයේ දියැවී ඇති ලවණ පසේ තැන්පත් වීමයි. ලවණතාව සඳහා බලපාන්නේ සෝඩියම්, මැග්නීසියම්, කැල්සියම්, පොටෑසියම්, ෆ්ලෝරයිඩ්, ක්ලෝරයිඩ්, සල්ෆේට්, කාබනේට්, බයිකාබනේට්, නයිට්‍රේට් වැනි අයන වර්ගය. මේවායින් සෑදෙන ලවණ ජලයේ දියැවී, ජලය වාෂ්පීකරණය වීමෙන් පසු ලවණ පසේ තැන්පත් වීමෙන් ලවණතාව ඇති වේ. මේ නිසා වාෂ්පීකරණය වැඩි තත්ත්වයක දී ලවණතාව අධික විය හැකිය.

ලවණතාවයේ බලපෑම දැකිය හැකි ප්‍රදේශය අනුව වර්ග දෙකක් හඳුනාගත හැකිය. ඉන් පළමුවැන්න වෙරළාශ්‍රිත ලවණතාවයි (Coastal salinity). උදම් සහ වියළි කාලගුණය ද, මුහුදු ජලය වෙරළ තීරයේ භූමිය තුළට පැමිණීම ද ඊට මූලික වශයෙන් හේතු වේ. වැලි කැණීම වැනි කටයුතු නිසා මේ තත්ත්වය තවදුරටත් බරපතළ විය හැකිය. වෙරළාශ්‍රිත ලවණතාව ඇති වන්නේ ෆ්ලෝරයිඩ්, සල්ෆේට්, සෝඩියම්, මැග්නීසියම් වැනි අයනවලින් සෑදෙන සංයෝග නිසාය. මුහුද ආශ්‍රිතව ඇති බැවින් වෙරළබඩ ලවණතාව සාමාන්‍යයෙන් දැකිය හැකිය. මේ තත්ත්වය මන්නාරම, පුත්තලම, යාපනය, ත්‍රිකුණාමලය, අම්පාර, හම්බන්තොට, ගාල්ල, කළුතර හා මාතර යන දිස්ත්‍රික්කවල වඩා සුලබ වේ.

දෙවැනි වර්ගය වන්නේ රට අභ්‍යන්තර ලවණතාවයි (Inland salinity). මේ ලවණතාව සඳහා හේතුවන්නේ කැල්සියම්, මැග්නීසියම්, සෝඩියම් වැනි අයන සමඟ සෑදෙන කාබනේට හා බයිකාබනේට ලවණ ය. රට අභ්‍යන්තර ලවණතාව පවත්නා දිස්ත්‍රික්ක අතර, අනුරාධපුර, පොළොන්නරුව, පුත්තලම, හම්බන්තොට, අම්පාර යන දිස්ත්‍රික්ක ප්‍රමුඛ වේ. ඇතැම් ප්‍රදේශවල රට අභ්‍යන්තර ලවණතාව ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වන බව 2007 වර්ෂයේ පමණ සිට හඳුනාගෙන ඇත. ඇතැම් මහවැලි කලාපවල ද ලවණතාවෙ වර්ධනය වන ආකාරය මෑත කාලයේ හඳුනාගෙන තිබේ. ජලය වාෂ්ප වීමත් සමඟ වාරි ජලය සැපයෙන ප්‍රදේශවල ලවණතා‍ෙ ඉහළ යන ආකාරයක් දැකිය හැකිය.
 
ශ්‍රී ලංකාවේ ලවණතාවයේ බලපෑමට ලක්ව ඇති ප්‍රදේශ


ශ්‍රී ලංකාවේ වී වගා කරන කුඹුරු ඉඩම් අතරින් හෙක්ටයාර 100,000ක පම ලවණතාව දැකිය හැකිය. සාමාන්‍යයෙන් මහ කන්නයේ දී මෙරට කුඹුරු හෙක්ටයාර ලක්ෂ 800,000ක් පමණ වගා කරනු ලබන අතර, යල කන්නයේදී වගා කරනු ලබන්නේ හෙක්ටයාර 450,000ක් පමණ ප්‍රමාණයකි. මේ අනුව වගා කරනු ලබන කුඹුරු ඉඩම්වලින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් ලවණතාවයේ බලපෑමට ලක් විය හැකි බව පැහැදිලිය. එහෙත්, එය ජල සුලබතාවය අනුව විචල්‍ය වේ. වැඩි වර්ෂාවක් සහිත මහ කන්නයේ දී කුඹුරුවල ලවණතාව වගාව සඳහා බලපාන්නේ අඩු වශයෙනි. එහෙත් සාමාන්‍යයෙන් වඩා වියළි කාලගුණයක් සහිත යල කන්නයේ දී ලවණතාවයෙන් වැඩි බලපෑමක් සිදු වේ. නියඟයේ බලපෑම සමඟ ද ලවණතාවයේ බලපෑම ද ඉහළ යයි. එමෙන්ම අධික වාෂ්පීකරණයක් සහිත ප්‍රදේශවල ලවණතාව අධිකය.

එසේම වර්තමාන දේශගුණ වෙනස් වීම හා සමඟ ලවණතාව ඉහළ යෑමේ අවදානමක් පවතී. ඉහළ යන පරිසර උෂ්ණත්වය, අධික වාෂ්පීකරණය, නියඟය තීව්‍ර වීම, ජලය හිඟ වීම හා මුහුදුමට්ටම ඉහළ යෑම වැනි කරුණු මේ සඳහා දායක වේ.


ශාකවලට බලපාන ආකාරය


ඉහළ ලවණතාව නිසා ගොයම් ශාක මිය යෑමට වඩා සිදුවන්නේ ඒවායේ නිෂ්පාදකතාවය හෙවත් වගාබිමේ වී අස්වැන්න අඩු වීමය. එනම් හෙක්ටයාරයකට නිපදවනු ලබන වී ප්‍රමාණය අඩු වීමය.

ලවණතාව මනිනු ලබන්නේ ජලයේ විද්‍යුත් සන්නායකතාවයෙනි. එනම් මීටරයකට ඩෙසිසීමන් අගයෙනි. ඒ ඒ ඩෙසිසීමන් අගය අනුව ලවණතාවයට ඔරොත්තු දීම පහත වගුවේ දැක්වේ. ඒ අනුව ඩෙසිසීමන් 2-8 අතර පරාසයක ලවණතාවය වී පමණක් නොව, වෙනත් භෝගවලට ද බලපායි.



ලවණතාවයේ බලපෑමට පත් කුඹුරක් - අම්බලන්තොට

ලවණතාවයේ බලපෑමට පත් කුඹුරක් - කොට්ටුකච්චිය


ලවණතාව ශාකයේ ජල අවශ්‍යතාවයට, ලවණ විෂ වීමට හා පැළ විඩාපත් වීම වැනි කරුණු ඔස්සේ විවිධ අංශවලින් බලපායි. බීජ ප්‍රරෝහණ අවස්ථාවේ මෙන්ම ශාක වර්ධන අවස්ථාවේදී ද ලවණතාවයේ බලපෑම අධිකය. මල් පිපෙන හා මේරු අවධියේ දී ලවණතාවයේ බලපෑම වඩා අඩුය. වර්ධක අවස්ථාවේ ඇති වන මෙම බලපෑම පාලනය කළ හැකි නම් ශාකයට ඇතිවන අහිතකර බලපෑම අඩු කර ගත හැකිය.

ලවණතාවයේ බලපෑම අඩු කිරීම සඳහා භෝග ප්‍රභේද හා කෘෂි පිළිවෙත් දියුණු කර ඇත්තේ මේ අනුවය.


සුදුසු වී ප්‍රභේද වගාකිරීම


ලවණතාව සඳහා ඔරොත්තු දෙන වී ප්‍රභේද හඳුන්වා දීම මේ තත්ත්වයට ඉදිරිපත්ව ඇති එක් විසඳුමකි. මේ සඳහා සාම්ප්‍රදායික වී වර්ග මෙන්ම, දියුණු කරන ලද වී වර්ග ද වගා කරනු ලැබේ.

අපගේ ක්ෂේත්‍ර නිරීක්ෂණයට ලක් වූ අම්බලන්තොට, බූන්දල, කොට්ටුකච්චිය වැනි ලවණතාවයෙන් පීඩා විඳින ප්‍රදේශවල වී ගොවීන්ට අනුව අතීතයේ දී වගා කරන ලද සාම්ප්‍රදායික හෙවත් පාරම්පරික වී ප්‍රභේද අතර ලවණතාවට ඔරොත්තු දෙන වී ප්‍රභේද විය. ඒ අතර පොක්කාලි, පච්චපෙරුමාල්, මඩතවාළු වැනි වී වර්ග මූලිකය. පසුකාලීනව මේ වී ප්‍රභේද භාවිතයෙන් ඈත් වී ඇත. ලවණ සහිත කුඹුරු ඉඩම්වල වෙනත් වී ප්‍රභේද වගා කළ නොහැකි බැවින් ඊට ඔරොත්තු දෙන වී වර්ග වගා කිරීමේ අවශ්‍යතාව ඇති විය. එහි දී පාරම්පරික වී ප්‍රභේද නැවත හඳුන්වා දීම සඳහා විවිධ සංවිධාන සහ කණ්ඩායම් මැදිහත් වී තිබේ. නිදසුනක් ලෙස 2004 වර්ෂයේ සුනාමියෙන් පසු හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ එවැනි එක් ව්‍යාපෘතියක් දියත් කරන ලදි. ‘ප්‍රැක්ටිකල් ඇක්ෂන්’ සංවිධානය මුලින්ම වී වර්ග දහයක් යොදාගනිමින් අම්බලන්තොට ප්‍රදේශයේ සිදුකරන ලද පරීක්ෂණයක් මත මත පදනම්ව දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රදේශ ගණනාවක මේ වගාකිරීම් ව්‍යාප්ත කර තිබේ. ඒ සඳහා සම්බන්ධ වූ අතුල වීරරත්න මහතා පෙන්වා දුන් ආකාරයට කාබනික වගා ක්‍රමයට පාරම්පරික වී ප්‍රභේද වගාව සිදු කර ඇත. එහි දී නවීන යෝග්‍ය තාක්ෂණික ක්‍රම භාවිතය ද සිදු කර ඇත. පසුකාලයක මෙම කාර්යය ප්‍රචලිත කිරීම සඳහා දකුණු පළාත් සංවර්ධන අධිකාරිය මැදිහත් වී සහාය ලබා දී තිබේ.

ඒ අවස්ථාවේ බූන්දල ප්‍රදේශයේ ආරම්භ කළ අදටත් සාර්ථකව ගොවීන් අතර ක්‍රියාත්මක වන ප්‍රයත්නයක් පිළිබඳව අපට කරුණු දැක්වුයේ ගොවි ක්‍රියාකාරිකයෙකු වන චන්ද්‍රසෝම වීරරත්න මහතා ය. ඒ අනුව වෙරළාශ්‍රිත ලවණතාව නිසා වෙනත් කිසිදු වී ප්‍රභේදයක් වගා කිරීම අපහසු වීමෙන් මුළුමනින්ම පාහේ අත්හැර දමා තිබූ ඌරණිය කුඹුරු යායේ අක්කර පනහක පමණ ප්‍රමාණයක අද දක්වාම පාරම්පරිකවී ප්‍රභේද වගා කරනු ලැබේ. ඒ ගොවීන්ගේ අත්දැකීම අනුව ලවණතාව ඇති කුඹුරුවල වගා කරන පාරම්පරික වී ප්‍රභේද අතරින් පොක්කාලි වඩාත් සුදුසුය. ඒ හැර පච්චපොරුමාල්, මඩතවාළු, දහනල හා රත්දැල් ආදිය වගා කරනු ලැබේ. මේ අතර කොට්ටුකච්චිය ප්‍රදේශයේ දී අප සමග සාකච්ඡා කළ කළ ගොවීන්ගේ අත්දැකීම් අනුව පච්චපෙරුමාල්, මුරුංගාකායම්, දික් වී, හැංගිමුත්තන් වැනි වී ප්‍රභේද අතීතයේ ලුණු සහිත කුඹුරුවල වගා කර තිබේ.


ඌරණීය වෙල්යාය, බූන්දල

මානජ්ජාව වෙල්යායා, අම්බලන්තොට


ලවණතාවට ඔරොත්තු දෙන දියුණු කරන ලද වී වර්ග පිළිබඳව හා ඒවා භාවිත වන ආකාරය මේ සමඟ ඇති සාකච්ඡාවක පළ වේ.



ලවණතාව අවම කළ හැකි කෘෂි පිළිවෙත්


ලවණතාව සහිත කුඹුරුවල ලවණතාව අවම කර වී වගා කිරීම සඳහා අනුගමනය කළ යුතු කෘෂිකාර්මික පිළිවෙත් අතර කෘෂිකර්ම බලධාරීන් විසින් ප්‍රවර්ධනය කරනු ලබන හා ගොවීන් විසින් අනුගමනය කරනු ලබන පිළිවෙත් සමහරක් මෙසේය.

  • ගැඹුරට සී සෑමෙන් වැළකීම - ජලය හිඟ යල කන්නයේ දී හා නියං කාලවලදී ලවණතාව දැඩිව බලපෑ හැකි නිසා අඩුවෙන් සී සෑම සුදුසුය. එවිට පසේ යටින් ඇති ලවණ මිශ්‍ර වීම අඩු වේ. කොට්ටුකච්චිය ඇතුන්ගොඩ ප්‍රදේශයේ ගොවීන් සමඟ සිදු කළ සාකච්ඡාවලදී පෙනී ගියේ ලවණ සහිත කුඹුරුවල කලක් තිස්සේ වගා කරන ගොවීන් මෙම කරුණ හොඳින් ග්‍රහණය කර ඇති බවයි. ඔවුහු ඇතැම් විට උදලු මඟින් සිදු කරන බිම් සැකසුමක් පමණක්ම සිදුකරති. එසේම ලවණතාව සුලබ වඩත්ත වැනි වැනි ගම්මානවල අවම බිම් සැකසුමක් සහිතව කැකුලමට වගා කරන ආකාරය දැකිය හැකිය.

  • වැපිරීමට පෙර පස කිහිපවාරයක් සෝදා යැවීම - ලවණ සහිත කුඹුරක බිම් සැකසීමේ දී කිහිපවරක් වතුර බැඳ තබා පස සෝදා යැවීම සුදුසුය. ගොවීන් එය ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක කරන බව අපේ නිරීක්ෂණවල දී දැක ගත හැකි විය. කෙසේ වෙතත් එසේ නැවත නැවත සෝදා යැවීමට තරම් ප්‍රමාණවත් ජල සැපයුමක් ඇතැම් ප්‍රදේශවල නොමැති වීම ගැටලුවකි. ලවණතාව දැකිය හැකි කුඹුරු අතරින් රැසකට ජලය සැපයෙන්නේ සුළු වාරිමාර්ගවලින් හෝ මුළුමනින්ම වර්ෂා ජලයෙනි. එවැනි අවස්ථාවල යල කන්නයේ ජල සැපයුම සීමිත බැවින් සෝදා යැවීමෙන් ලවණ ඉවත් කිරීම ද අසීරු විය හැකිය. මෙය පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කයේ ඇතැම් ප්‍රදේශවල අප නිරීක්ෂණය කළ එක් ගැටලුවකි.

  • කාබනික ද්‍රව්‍ය පසට එක් කිරීම - කාබනික පොහොර සහ කාබනික ද්‍රව්‍ය යොදා ගැනීමෙන් පස දියුණු කිරීම හරහා ද ලවණතාව අඩු කරගත හැකිය. ඒ සඳහා විවිධ ද්‍රව්‍ය භාවිත කළ හැකිය. කර දහයියා යොදා ගැනීම, කුකුල් පොහොර, කොම්පෝස්ට් පොහොර, ගොම පොහොර වැනි ද්‍රව්‍ය යොදා ගැනීම මෙහි දී සිදුකෙරේ. එමගින් පසේ ලවණතාව පාලනය වන අතර, වී වගාවට අවශ්‍ය පෝෂණය ද ලබා ගත හැකිය.

  • පැරෂුට් ක්‍රමයට වී වගා කිරීම - විශේෂ තැටියක වපුරා පැළ වූ වී, කුට්ටි පිටින් ගෙන කුඹුරේ විසිරවීම මෙහි දී සිදුවේ. එහිදී සිටුවනු ලබන්නේ දින 12ක් පමණ වයසැති වී පැළ බැවින් ඒ්වා කුඹුරේ දී ලවණතාවයේ බලපෑමට ලක්වන්නේ වර්ධක සමයේ වඩා අඩු කාලයකි. එබැවින් පැරෂුට් ක්‍රමය ලවණතාවය ඇති කුමුරුවල වී වැපිරීම සඳහා සුදුසු සාර්ථක ක්‍රමයක් ලෙස පිළිගැනේ.

  • අගල් 2-3 ක ප්‍රමාණයකට වතුර රඳවා තැබීම - පසේ අඟල් දෙක තුනක් පමණ ජලය රඳවා තැබීම මගින් ලවණතාවය අඩු කළ හැකිය.


ලවණතාවට මුහුණ දීමේ ගැටලු


මේ ගවේෂණයේ දී ලවණතාවට මුහුණ දීමේ දී ඇති වන ගැටලු පිළිබඳව ද අවධානය යොමුකරන ලදි. ඉන් එකක් වන්නේ, ලවණතාවයේ බරපතළ බව ගොවියා ප්‍රමාණවත් තරමින් අවබෝධ කර නොමැති වීමයි. එයට එක් හේතුවක් වන්නේ, ලවණතාවයේ බලපෑම ඉහළ යන්නේ ඇතැම් කන්නවලදී පමණක් වීමයි. ඉන්පසුව එන කන්නයක දී ලවණතාවයේ බලපෑම අඩු විය හැකිය. ඒ සමඟ ඒ සඳහා ගන්නා පියවර පිළිබඳ ඇති අවධානය අඩු වීම සිදුවේ. ඒ නිසා එම තත්ත්වය තුළ ලවණතාවට ඔරොත්තු දෙන වී ප්‍රභේද වගා කිරීම අවධානයකට ලක් නොවන බවක් පෙනේ.

එමෙන්ම ඇතැම් අවස්ථාවලදී ලවණතාවට ඔරොත්තු දෙන වී ප්‍රභේදවල බිත්තර වී ලබා ගැනීමේ අපහසුතාවටද ගොවීන් මුහුණ දී ඇති බව අප සමඟ සාකච්ඡාවට එක් වූ ඇතැම් ගොවීන්ගේ අත්දැකීමයි. එවිට ඔවුන්ට සිදුවන්නේ තිබෙන වී ප්‍රභේදයක් වගා කිරීමටය. මේ නිසා සුදුසු ප්‍රභේදවල හොඳ තත්ත්වයේ බිත්තර වී ප්‍රමාණවත් තරමින් ලබාගැනීමට අවස්ථාව සැලසීම වැදගත්ය. මෙය අප සමඟ අදහස් දැක්වූ ගොවීන් බොහෝ දෙනා පෙන්වා දුන් කරුණක් වන අතර එය පාරම්පරික ප්‍රභේද මෙන්ම දියුණු කළ ප්‍රභේදවලට ද පොදු බව පෙනේ. මේ සඳහා රාජ්‍ය අංශයට මැදිහත් විය හැකි අතරම, ගොවීන් අතර බිත්තර වී නිෂ්පාදනය ද අඛණ්ඩව ප්‍රවර්ධනය කළ යුතුය.

ඉහත සඳහන් කර ඇති ආකාරයට ලවණතාවයේ බලපෑම අඩු කර ගත හැකි එක් ක්‍රමයක් වන භූමිය සෝදා හැරීම හා ජලය බරඳ තැබීම වැනි කටයුතුවල යෙදීම සඳහා ජල සම්පාදනය ද වැදගත්ය. මේ අවශ්‍යතාව ඇති ප්‍රදේශවලට ජල සැපයුම ලබාදී දීමට පියවර ගත හැකිය. වැව් වැනි වාරි ජල පද්ධති මනාව නඩත්තු කිරීම හා ජලය කාර්යක්ෂම ආකාරයෙන් බෙදාහැරීම වැදගත්ය. මෙය වඩා වියළි තත්ත්ව යටතේ සිදුකරන යල කන්න ගොවිතැනේ දී වඩාත් වැදගත්ය. මේ තත්ත්වය කොට්ටුකච්චිය ප්‍රදේශයේ දී අපගේ නිරීක්ෂණයට ලක් විය.

ලවණතාවයේ බලපෑම අවම කිරීමේ දී පැරෂුට් තාක්ෂණය යොදාගෙන වී වැපිරීම සුදුසු බව ඉහත සඳහන් කළෙමු. ගොවීන්ට පැරෂුට් තාක්ෂණය හඳුන්වා දී ඇති නමුත්, භාවිතය පිළිබඳ ප්‍රායෝගික ගැටලු ගොවීන්ට පවතින බව පෙනේ. එනම්, එම තාක්ෂණයට හුරු වීම පිළිබඳව ඇති ගැටලුවයි. කොට්ටුකච්චිය හා ආණමඩුව ප්‍රදේශයේ ගොවීහු මේ පිළිබඳව සඳහන් කළහ. එපමණක් නොව පැරෂුට් තාක්ෂණය සඳහා යොදාගන්නා තැටි සඳහා වැයකළ යුතු පිරිවැය ද ගොවීන්ට ගැටලුවක් විය හැකි ය. මෙම තාක්ෂණය ඵලදායී වන ප්‍රදේශවල රාජ්‍ය මැදිහත්වීමක් මගින් මේ තත්ත්වයට විසඳුමක් දිය හැකි නම් එමඟින් ලවණතාව පවත්නා කන්නවල ලවණතාව ජය ගැනීමට ගොවීන් පෙළඹවීමට අවස්ථාවක් පවතී.

කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුව ගොවීන්ට ලබා දෙන පුහුණුව බොහෝවිට කන්න රැස්වීම් හරහා සිදු කරන්නකි. එය ප්‍රායෝගික පුහුණුවක් වේ. සාමාන්‍යයෙන් දැනුම්වත් කිරීමේ ද්‍රව්‍ය ලබා දීම සිදු වන්නේ අඩු වශයෙනි. මේ ආකාරයට දැනුම් සම්ප්‍රේෂණය වීමේ යම් යම් ගැටලු ඇති බව අපට පෙනී ගිය කරුණකි. එසේම ඇතැම් විට රැස්වීම් සඳහා සම්බන්ධ වන්නේ ගොවියාට වඩා එම පවුලේ කාන්තාව වීම ද ප්‍රායෝගිකව ගැටලුවක් බව කෘෂිකර්ම නිලධාරීහු අප හා පැවසුවහ. එයට එක් හේතුවක් වන්නේ දැනුම්වත් කිරීම් ලබා ගත යුතු පිරිමි පාර්ශ්වය විශේෂයෙන් කුඹුරු වැඩ කටයුතු කරන පිරිමි, එයට සම්බන්ධ නොවීමයි.

එසේම වඩා හොඳ ප්‍රභේදවල බිත්තර වී සොයා ගැනීමට නොහැකි වීම, ප්‍රමාණවත් තරම් කාබනික ද්‍රව්‍ය එක් කිරීම පිළිබඳ දැනුමක් නොමැති වීම සහ ඒ සඳහා යොමු නොවීම ද පැහැදිලිව දැකිය හැකි විය.

ලවණතාව සහිත කුඹුරු ඉඩම් බොහෝවිට වැඩි ප්‍රමාණයක් පාහේ මහා වාරි මාර්ගවලින් ජලය සම්පාදනය නොකරන ඒවා වීමත් එමෙන්ම ඒවා බොහෝ දුරට එම කුඹුරු ඉඩම් හිමියන්ගේ යැපුම් අවශ්‍යතා සඳහා වගා කරන ඉඩම් වීමත් වැදගත් කරුණු වේ. එවැනි කුඹුරු ඉඩම් අසාර්ථක වීම නිසා ඇති වන මූලික ගැටලුවක් වන්නේ, ඔවුන්ගේ ආහාර සුරක්ෂිතතාවට බලපෑමක් ඇති වීමයි. වී හැරුණුවිට වෙනත් භෝග වගා කිරීම සඳහා ද ලවණතාව බලපාන බැවින් එය විසඳුමක් වන්නේ නැත. එමෙන්ම දිගින් දිගටම වගාව අසාර්ථක වුවහොත් මේ ගොවීහු විකල්ප රැකියා අවස්ථා හොයා සිය ගම්මානයෙන් බැහැර වීම දැකිය හැකිය. එය සමාජීය හා පවුලේ ගැටලු ඇති වීමට ද හේතු වේ. ඇතැම් ප්‍රදේශවල මේ ජනතාව පදිංචි වී අත්තේ වෙනත් ස්ථානවලින් අවතැන් වූවන් ලෙස වීම මේ තත්ත්වය තවත් තීව්‍ර කරයි. එබැවින් ඔවුන්ගේ මෙන්ම රටේ ආහාර සුරක්ෂිතතාව සඳහා ලවණතාවට විසඳුම් සැපයීමට මෙන්ම අඛණ්ඩව අවධානය යොමු කිරීමට ද රජයට වගකීමක් ඇත.



විශේෂ ස්තුතිය - බතලගොඩ වී පර්යේෂණායතනයේ අධ්‍යක්ෂ ආචාර්ය ජයන්ත සේනානායක, විශ්‍රාමික ජ්‍යේෂ්ඨ පර්යේෂණ නිලධාරී පී. වී. හේමචන්ද්‍ර, පාරම්පරික වී හා කාබනික ගොවිතැන පිළිබඳ ක්‍රියාකාරීන් වන හේමන්ත අබේවර්ධන හා ධම්මිකා ප්‍රියදර්ශනී (කොට්ටුකච්චිය) යන මහත්ම මහත්මීන්ට.

මෙම ලිපියේ වාර්තාකරණය Internews’ Earth Journalism Network ජාලයේ අනුග්‍රහයෙනි.

ඡායාරූප - දිලුප් චන්ද්‍රනිමල්

Wednesday, January 26, 2022

පසුතැවුම (?)

කළත් මම බොහෝ දේ
එහැම ‌කටයුතු මට නොවේ...
නොයෙක් දේ කළෙම් මම
සමාජයට ද අනුනට ද
කාලය ශ්‍රමය වැයකර!

මගෙම වැඩ රැසක් ඇත
මගහැරී - නොකෙරී!
කෙටි සටහන්ව නතරව
ලැප් එකේ ගොනුවක...
සටහන් ‌පොතක පිටු අතර...
ඉදිරියට නොගොසින්!

නැවතී හැරී බැලුවෙමි
කාලය ගතව ඇත...
ඉතිරි කාලය කෙතෙක් වෙද
නොදනිමි මම...
විමසමි මම මගෙන් ම
ගමන වෙනස් කළ යුතු
කාලය එළැඹ ඇත්තෙද?


ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


26.01.2022

Saturday, January 22, 2022

හැමවෙලේම පෝන් එකේ...?

 හැමවෙලේම පෝන් එකේ...?

මාව දකින අයටත් එහෙම හිතෙනවා ඇති. ඔව්. මම සෑහෙන පෝන් එකේ ඉන්නවා. පුද්ගලයින් වගේම ගෘප් එක්කත් පණිවුඩ හුවමාරු කරනවා. හැබැයි ඒ වගේම පෝන් එකෙන් වැඩත් කරනවා.
අද උදේ 8.30 හා 9.30 අතර බස් එකේදි මම හිටියෙ පෝන් එකේමයි. මම නිව්ස් කීපයක් බැලුවා. FB පෝස්ට් දෙකක් දැම්මා. යාලුවෙක්ගේ පර්යේෂණ වාර්තාවක් කියවන්න ගත්තා - අදහස් දෙන්න. ආ තව චැට් කළත් ටිකක්... Insta ගිහින් හාස්යයත් වින්දා. (ගියේ ගමනාන්තය වන හෝමාගමට යන බස් එකක නිසා බයකුත් නෑනේ)
මට එහෙම ලියන්න හිතුනේ පස්සේ අහපු කතාවක් නිසා. මෙන්න මේව...
> අද පරම්පරාව ඉන්නේ පෝන් එකේමලු.
> කාලය කනවලු.
> ජීවිතේ රස විඳින්නේ නෑලු.
ඒත් පෝන් එකේ ඉන්න පමණින්ම ඒ අය ගේම්වල හෝ චැට්වල කාලය කනවා නොවන්න පුළුවන්. ඒ වගේම පෝන් එකෙන් යමක් කියවනවා හෝ වැඩ කරනවා වෙන්නත් පුළුවන්. අර විදියට කාලය නාස්ති කරන අයත් ඇති... ඒ අයට ඒකෙන් කරන්න පුළුවන් දේ කියා දෙන්න.
මේක ලියන්නේ ඒ උදේ ගිය පොත් එළිදැක්වීමේ ඉදල ආපහු එන ගමන්. දැන් පන්නිපිටියේ. මගේ අතේ තියෙන්නේ නම් අනිත් පෝන් එක. පොටෝ එක ගන්නේ ස්මාට් එකෙන් නේ.

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

22.01.2022