Friday, April 22, 2022

කළුවරේ ජරමරේ (අපේ වර්ෂන් එක)



ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

22.04.2022

මේ මම කියන්නේ 1980 ගණන්වල මුල කාලෙ සිදු වූ දෙයක් ගැන. ඒ කාලේ අපි හිටියෙ නුගේගොඩ, නාවල පාරේ අතුරු පාරක පොඩි ඇනෙක්සියක කුලියටයි (ඒ පාරේ මතක මෙතනින් බලන්න). උස බිත්ති තියන පරණ තාලේ ගෙයක්. එහේ අපි පදිංචියට ආවේ 1980 උනත් විදුලිය ගත්තේ 82 විතර. ඒක අපේ අම්ම මැදිහත්වෙලා ඊට අදාළ මුදල් ගෙව්ව නිසයි. ඒ මුදල මාස්පතා අපි ගෙවන ගෙවල් කුලියෙන් කොටසක් හැටියට අඩු කරගත් නිසා සහනයක් උනා (ලයිට් තියනව කියල කුලිය වැඩි කළා වගේ මතක). මේ මං හතරේ පංතියේ හිටපු කාලේ. අක්කා හිටියේ අටේ. (දැන් ඒ පංතිවල ඉන්න අයට වඩා අපි වයසින් එක අවුරුද්දක් වැඩිමල්. මොකද අපේ පංති පටන්ගත්තේ පහළ බාලාංශයෙන්. ඉන්පස්සේ 1 ශ්‍රේණියට)


හරි... දැන් කතාවට.

ලංකාවේ මීට කලිනුත් මේ වගේ ලයිට් කපන වගේම බිඳ වැටෙන කාලවකවානු තිබ්බා. (ඒත් ඒ මේ දැන්වගේ 99.9%ක් නිවාසවලට විදුලිය තිබ්බ කාලයක් නෙවෙයි. මහවැලි ජලවිදුලි බලාගාරත් හැදෙමින් තිබ්බේ. ඒ වගේම 1982 කියන්නේ නියග තිබ්බ කාලයක්)

ඉතින් එහෙම ලයිට් ගිය සමහර රාත්‍රී කාලවල අපට ගෙදර කරන්න වැඩක් නෑ. ඉස්කෝලෙ වැඩ කරන්නත් බෑනෙ. කොට කොටා ඔබ ඔබා ඉන්න ස්මාට් පෝන් තියා ඇනලොග් ඒවත් නෑනෙ. ගෙදර තිබ්බෙ ටෝච් බැටරියෙන් දුවන ගුවන් විදුලි යන්ත්‍රය විතරයිනේ.

ඉතින් එහෙම ලයිට් ගියාම අක්කයි මායි දෙන්නා පටන් ගන්නවා විවිධ ප්‍රසංගයක්. අපි නිදාගත්න ඇඳන් දෙකේ ඉදල තමයි අපි ඒ ප්‍රසංගය කරන්නේ. අපි වැඩිපුරම කරන්නේ සින්දු කියන එක. ටිකක් හයියෙන්. ගීතයෙන් ගීතය කරනවා. එක්කෙනෙක් කියන ගීතයක අන්තිම අකුරෙන් අනෙක් කෙනා සින්දුවක් පටන් ගන්න ඕන. (ගුවන්විදුලයේ ඉරිදාට විකාශනය වූ අම්බිගා ගීතයෙන් ගීතය තිබ්බේ ඒ කාලෙ වෙන්න ඕන).

ඒක පටන්ගනිද්දි මම අනවුන්ස් කරන්නේ "කලුවරේ ජරමරේ" කියලයි. ඒක මරු. සමහර වෙලාවට විදුලිය එනතුරු අපි සෑහෙන ‌‌වෙලාවක් මේ සින්දු කියන වැඩේ කරනවා. අපි පස්සේ දැනගත් පරිදි අල්ලපු ගෙදර කට්ටියත් අපේ ඒ සජීවී වැඩසටහන රසවිඳලා තියනවා. (අනේ මංදා මං සින්දු කියද්දි කොහොම අහන් හිටියද කියලා නම්!)

පසු සටහන - "කළුවරේ ජරමරේ" නමින් වේදිකා නාට්‍යයක් ද වූ බව මම දැනගත්තේ ඒ කාලෙදි හරි, ටික කලකට පසුව එය රූපවාහිනියෙන් විකාශනය වූ පසුවයි. එය විදෙස් නාට්‍යයේ පරිවර්තනයක් බව එදා සිතුනත් ඒ මුල් නාට්‍යය 1960 දශකයේ පීටර් ෂෆර් රචනා කළ Black Comedy නම් නාට්‍ය බව දැනගත්තේ පසුකලකදීය (1). එසේම සිංහල නාට්‍යය ෆීලික්ස් ප්‍රේමවර්ධනගේ අධ්‍යක්ෂණයක් බවත් දැනගත්තේ මෙය ලියන්නට කළ කියැවීමේ දීය (2). විදුලිය නොමැති කාමරයක සිදුවන සිද්ධීන් සමුහයක් ඉදිරිපත් කළ ඒ නාට්‍යයේ විදුලි එළිය නැති අවස්ථා පෙන්වන්නේ විදුලිය තිබියදීය. විදුලිය තිබෙන අවස්ථා පෙන්වන්නේ කළුවරේය! මගේ මතකයේ හැටියට එය හාස්‍යෝත්පාදක නාට්‍යයකි.

(1) Wikipedia, Black Comedy (play), Page last edited on 19 April 2022, https://en.wikipedia.org/wiki/Black_Comedy_(play)

(2) Jayasena, Henry, I bid adieu to Rupavahini, Daily News, 05.09.2007, http://archives.dailynews.lk/2007/09/05/art07.asp

Monday, January 31, 2022

වී වගාවට අභියෝගයක් වූ ලවණතාව

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


විදුසර, 26.01.2022, පි. 12-13 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2022/01/26/feature7.html

ශ්‍රී ලංකාවේ වී වගාව සඳහා බලපාන පාරිසරික ගැටලු අතර නියඟය, ගංවතුර, ලවණතාව සහ යකඩ විෂ වීම වැනි කරුණු ප්‍රධානය. මේ අතරින් ලවණතාව යනු කලින් කලට වෙනස්වන හා බරපතළ විය හැකි, එහෙත් ප්‍රමාණවත් අවධානයක් යොමු වී නැති ගැටලුවකි. මෙම සම්බන්ධයෙන්, එහි බලපෑමට දැඩිව ලක්ව ඇති දිවයිනේ ප්‍රදේශ කිහිපයක සිදු කළ ගවේෂණයක දී අනාවරණය වූ තොරතුරු මෙම ලිපිය සඳහා මූලික පදනම වෙයි. ලවණතාවයේ බලපෑමට ලක්ව ඇති කුඹුරු බහුල වෙරළට ආසන්නව පිහිටා ඇති හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ බූන්දල ඌරණිය හා අම්බලන්තොට මානජ්ජාව යන ප්‍රදේශ මේ අතරින් දෙකකි. එසේම පුත්තලම දිස්‍ත්‍රික්කයේ රට අභ්‍යන්තරයට වන්නට පිහිටා ඇති ආණමඩුව හා කොට්ටුකච්චිය ප්‍රදේශවල ගම්මාන කිහිපයක ද ක්ෂේත්‍ර නිරීක්ෂණ සිදුකරන ලදි. එසේම මේ සම්බන්ධව කටයුතු කරන රාජ්‍ය ආයතනවල විද්‍යාඥයින් හමු වී සිදුකරන ලද සම්මුඛ සාකච්ඡා සහ මේ පිළිබඳව පළ වී ඇති පර්යේෂණ පත්‍රිකා සහ වාර්තා සමාලෝචනයෙන් මේ ලිපිය ලියැවී ඇත.


ලවණතාව යනු කුමක්ද?


ලවණතාව සඳහා හේතු වන්නේ ජලයේ දියැවී ඇති ලවණ පසේ තැන්පත් වීමයි. ලවණතාව සඳහා බලපාන්නේ සෝඩියම්, මැග්නීසියම්, කැල්සියම්, පොටෑසියම්, ෆ්ලෝරයිඩ්, ක්ලෝරයිඩ්, සල්ෆේට්, කාබනේට්, බයිකාබනේට්, නයිට්‍රේට් වැනි අයන වර්ගය. මේවායින් සෑදෙන ලවණ ජලයේ දියැවී, ජලය වාෂ්පීකරණය වීමෙන් පසු ලවණ පසේ තැන්පත් වීමෙන් ලවණතාව ඇති වේ. මේ නිසා වාෂ්පීකරණය වැඩි තත්ත්වයක දී ලවණතාව අධික විය හැකිය.

ලවණතාවයේ බලපෑම දැකිය හැකි ප්‍රදේශය අනුව වර්ග දෙකක් හඳුනාගත හැකිය. ඉන් පළමුවැන්න වෙරළාශ්‍රිත ලවණතාවයි (Coastal salinity). උදම් සහ වියළි කාලගුණය ද, මුහුදු ජලය වෙරළ තීරයේ භූමිය තුළට පැමිණීම ද ඊට මූලික වශයෙන් හේතු වේ. වැලි කැණීම වැනි කටයුතු නිසා මේ තත්ත්වය තවදුරටත් බරපතළ විය හැකිය. වෙරළාශ්‍රිත ලවණතාව ඇති වන්නේ ෆ්ලෝරයිඩ්, සල්ෆේට්, සෝඩියම්, මැග්නීසියම් වැනි අයනවලින් සෑදෙන සංයෝග නිසාය. මුහුද ආශ්‍රිතව ඇති බැවින් වෙරළබඩ ලවණතාව සාමාන්‍යයෙන් දැකිය හැකිය. මේ තත්ත්වය මන්නාරම, පුත්තලම, යාපනය, ත්‍රිකුණාමලය, අම්පාර, හම්බන්තොට, ගාල්ල, කළුතර හා මාතර යන දිස්ත්‍රික්කවල වඩා සුලබ වේ.

දෙවැනි වර්ගය වන්නේ රට අභ්‍යන්තර ලවණතාවයි (Inland salinity). මේ ලවණතාව සඳහා හේතුවන්නේ කැල්සියම්, මැග්නීසියම්, සෝඩියම් වැනි අයන සමඟ සෑදෙන කාබනේට හා බයිකාබනේට ලවණ ය. රට අභ්‍යන්තර ලවණතාව පවත්නා දිස්ත්‍රික්ක අතර, අනුරාධපුර, පොළොන්නරුව, පුත්තලම, හම්බන්තොට, අම්පාර යන දිස්ත්‍රික්ක ප්‍රමුඛ වේ. ඇතැම් ප්‍රදේශවල රට අභ්‍යන්තර ලවණතාව ක්‍රමයෙන් වර්ධනය වන බව 2007 වර්ෂයේ පමණ සිට හඳුනාගෙන ඇත. ඇතැම් මහවැලි කලාපවල ද ලවණතාවෙ වර්ධනය වන ආකාරය මෑත කාලයේ හඳුනාගෙන තිබේ. ජලය වාෂ්ප වීමත් සමඟ වාරි ජලය සැපයෙන ප්‍රදේශවල ලවණතා‍ෙ ඉහළ යන ආකාරයක් දැකිය හැකිය.
 
ශ්‍රී ලංකාවේ ලවණතාවයේ බලපෑමට ලක්ව ඇති ප්‍රදේශ


ශ්‍රී ලංකාවේ වී වගා කරන කුඹුරු ඉඩම් අතරින් හෙක්ටයාර 100,000ක පම ලවණතාව දැකිය හැකිය. සාමාන්‍යයෙන් මහ කන්නයේ දී මෙරට කුඹුරු හෙක්ටයාර ලක්ෂ 800,000ක් පමණ වගා කරනු ලබන අතර, යල කන්නයේදී වගා කරනු ලබන්නේ හෙක්ටයාර 450,000ක් පමණ ප්‍රමාණයකි. මේ අනුව වගා කරනු ලබන කුඹුරු ඉඩම්වලින් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් ලවණතාවයේ බලපෑමට ලක් විය හැකි බව පැහැදිලිය. එහෙත්, එය ජල සුලබතාවය අනුව විචල්‍ය වේ. වැඩි වර්ෂාවක් සහිත මහ කන්නයේ දී කුඹුරුවල ලවණතාව වගාව සඳහා බලපාන්නේ අඩු වශයෙනි. එහෙත් සාමාන්‍යයෙන් වඩා වියළි කාලගුණයක් සහිත යල කන්නයේ දී ලවණතාවයෙන් වැඩි බලපෑමක් සිදු වේ. නියඟයේ බලපෑම සමඟ ද ලවණතාවයේ බලපෑම ද ඉහළ යයි. එමෙන්ම අධික වාෂ්පීකරණයක් සහිත ප්‍රදේශවල ලවණතාව අධිකය.

එසේම වර්තමාන දේශගුණ වෙනස් වීම හා සමඟ ලවණතාව ඉහළ යෑමේ අවදානමක් පවතී. ඉහළ යන පරිසර උෂ්ණත්වය, අධික වාෂ්පීකරණය, නියඟය තීව්‍ර වීම, ජලය හිඟ වීම හා මුහුදුමට්ටම ඉහළ යෑම වැනි කරුණු මේ සඳහා දායක වේ.


ශාකවලට බලපාන ආකාරය


ඉහළ ලවණතාව නිසා ගොයම් ශාක මිය යෑමට වඩා සිදුවන්නේ ඒවායේ නිෂ්පාදකතාවය හෙවත් වගාබිමේ වී අස්වැන්න අඩු වීමය. එනම් හෙක්ටයාරයකට නිපදවනු ලබන වී ප්‍රමාණය අඩු වීමය.

ලවණතාව මනිනු ලබන්නේ ජලයේ විද්‍යුත් සන්නායකතාවයෙනි. එනම් මීටරයකට ඩෙසිසීමන් අගයෙනි. ඒ ඒ ඩෙසිසීමන් අගය අනුව ලවණතාවයට ඔරොත්තු දීම පහත වගුවේ දැක්වේ. ඒ අනුව ඩෙසිසීමන් 2-8 අතර පරාසයක ලවණතාවය වී පමණක් නොව, වෙනත් භෝගවලට ද බලපායි.



ලවණතාවයේ බලපෑමට පත් කුඹුරක් - අම්බලන්තොට

ලවණතාවයේ බලපෑමට පත් කුඹුරක් - කොට්ටුකච්චිය


ලවණතාව ශාකයේ ජල අවශ්‍යතාවයට, ලවණ විෂ වීමට හා පැළ විඩාපත් වීම වැනි කරුණු ඔස්සේ විවිධ අංශවලින් බලපායි. බීජ ප්‍රරෝහණ අවස්ථාවේ මෙන්ම ශාක වර්ධන අවස්ථාවේදී ද ලවණතාවයේ බලපෑම අධිකය. මල් පිපෙන හා මේරු අවධියේ දී ලවණතාවයේ බලපෑම වඩා අඩුය. වර්ධක අවස්ථාවේ ඇති වන මෙම බලපෑම පාලනය කළ හැකි නම් ශාකයට ඇතිවන අහිතකර බලපෑම අඩු කර ගත හැකිය.

ලවණතාවයේ බලපෑම අඩු කිරීම සඳහා භෝග ප්‍රභේද හා කෘෂි පිළිවෙත් දියුණු කර ඇත්තේ මේ අනුවය.


සුදුසු වී ප්‍රභේද වගාකිරීම


ලවණතාව සඳහා ඔරොත්තු දෙන වී ප්‍රභේද හඳුන්වා දීම මේ තත්ත්වයට ඉදිරිපත්ව ඇති එක් විසඳුමකි. මේ සඳහා සාම්ප්‍රදායික වී වර්ග මෙන්ම, දියුණු කරන ලද වී වර්ග ද වගා කරනු ලැබේ.

අපගේ ක්ෂේත්‍ර නිරීක්ෂණයට ලක් වූ අම්බලන්තොට, බූන්දල, කොට්ටුකච්චිය වැනි ලවණතාවයෙන් පීඩා විඳින ප්‍රදේශවල වී ගොවීන්ට අනුව අතීතයේ දී වගා කරන ලද සාම්ප්‍රදායික හෙවත් පාරම්පරික වී ප්‍රභේද අතර ලවණතාවට ඔරොත්තු දෙන වී ප්‍රභේද විය. ඒ අතර පොක්කාලි, පච්චපෙරුමාල්, මඩතවාළු වැනි වී වර්ග මූලිකය. පසුකාලීනව මේ වී ප්‍රභේද භාවිතයෙන් ඈත් වී ඇත. ලවණ සහිත කුඹුරු ඉඩම්වල වෙනත් වී ප්‍රභේද වගා කළ නොහැකි බැවින් ඊට ඔරොත්තු දෙන වී වර්ග වගා කිරීමේ අවශ්‍යතාව ඇති විය. එහි දී පාරම්පරික වී ප්‍රභේද නැවත හඳුන්වා දීම සඳහා විවිධ සංවිධාන සහ කණ්ඩායම් මැදිහත් වී තිබේ. නිදසුනක් ලෙස 2004 වර්ෂයේ සුනාමියෙන් පසු හම්බන්තොට දිස්ත්‍රික්කයේ එවැනි එක් ව්‍යාපෘතියක් දියත් කරන ලදි. ‘ප්‍රැක්ටිකල් ඇක්ෂන්’ සංවිධානය මුලින්ම වී වර්ග දහයක් යොදාගනිමින් අම්බලන්තොට ප්‍රදේශයේ සිදුකරන ලද පරීක්ෂණයක් මත මත පදනම්ව දිස්ත්‍රික්කයේ ප්‍රදේශ ගණනාවක මේ වගාකිරීම් ව්‍යාප්ත කර තිබේ. ඒ සඳහා සම්බන්ධ වූ අතුල වීරරත්න මහතා පෙන්වා දුන් ආකාරයට කාබනික වගා ක්‍රමයට පාරම්පරික වී ප්‍රභේද වගාව සිදු කර ඇත. එහි දී නවීන යෝග්‍ය තාක්ෂණික ක්‍රම භාවිතය ද සිදු කර ඇත. පසුකාලයක මෙම කාර්යය ප්‍රචලිත කිරීම සඳහා දකුණු පළාත් සංවර්ධන අධිකාරිය මැදිහත් වී සහාය ලබා දී තිබේ.

ඒ අවස්ථාවේ බූන්දල ප්‍රදේශයේ ආරම්භ කළ අදටත් සාර්ථකව ගොවීන් අතර ක්‍රියාත්මක වන ප්‍රයත්නයක් පිළිබඳව අපට කරුණු දැක්වුයේ ගොවි ක්‍රියාකාරිකයෙකු වන චන්ද්‍රසෝම වීරරත්න මහතා ය. ඒ අනුව වෙරළාශ්‍රිත ලවණතාව නිසා වෙනත් කිසිදු වී ප්‍රභේදයක් වගා කිරීම අපහසු වීමෙන් මුළුමනින්ම පාහේ අත්හැර දමා තිබූ ඌරණිය කුඹුරු යායේ අක්කර පනහක පමණ ප්‍රමාණයක අද දක්වාම පාරම්පරිකවී ප්‍රභේද වගා කරනු ලැබේ. ඒ ගොවීන්ගේ අත්දැකීම අනුව ලවණතාව ඇති කුඹුරුවල වගා කරන පාරම්පරික වී ප්‍රභේද අතරින් පොක්කාලි වඩාත් සුදුසුය. ඒ හැර පච්චපොරුමාල්, මඩතවාළු, දහනල හා රත්දැල් ආදිය වගා කරනු ලැබේ. මේ අතර කොට්ටුකච්චිය ප්‍රදේශයේ දී අප සමග සාකච්ඡා කළ කළ ගොවීන්ගේ අත්දැකීම් අනුව පච්චපෙරුමාල්, මුරුංගාකායම්, දික් වී, හැංගිමුත්තන් වැනි වී ප්‍රභේද අතීතයේ ලුණු සහිත කුඹුරුවල වගා කර තිබේ.


ඌරණීය වෙල්යාය, බූන්දල

මානජ්ජාව වෙල්යායා, අම්බලන්තොට


ලවණතාවට ඔරොත්තු දෙන දියුණු කරන ලද වී වර්ග පිළිබඳව හා ඒවා භාවිත වන ආකාරය මේ සමඟ ඇති සාකච්ඡාවක පළ වේ.



ලවණතාව අවම කළ හැකි කෘෂි පිළිවෙත්


ලවණතාව සහිත කුඹුරුවල ලවණතාව අවම කර වී වගා කිරීම සඳහා අනුගමනය කළ යුතු කෘෂිකාර්මික පිළිවෙත් අතර කෘෂිකර්ම බලධාරීන් විසින් ප්‍රවර්ධනය කරනු ලබන හා ගොවීන් විසින් අනුගමනය කරනු ලබන පිළිවෙත් සමහරක් මෙසේය.

  • ගැඹුරට සී සෑමෙන් වැළකීම - ජලය හිඟ යල කන්නයේ දී හා නියං කාලවලදී ලවණතාව දැඩිව බලපෑ හැකි නිසා අඩුවෙන් සී සෑම සුදුසුය. එවිට පසේ යටින් ඇති ලවණ මිශ්‍ර වීම අඩු වේ. කොට්ටුකච්චිය ඇතුන්ගොඩ ප්‍රදේශයේ ගොවීන් සමඟ සිදු කළ සාකච්ඡාවලදී පෙනී ගියේ ලවණ සහිත කුඹුරුවල කලක් තිස්සේ වගා කරන ගොවීන් මෙම කරුණ හොඳින් ග්‍රහණය කර ඇති බවයි. ඔවුහු ඇතැම් විට උදලු මඟින් සිදු කරන බිම් සැකසුමක් පමණක්ම සිදුකරති. එසේම ලවණතාව සුලබ වඩත්ත වැනි වැනි ගම්මානවල අවම බිම් සැකසුමක් සහිතව කැකුලමට වගා කරන ආකාරය දැකිය හැකිය.

  • වැපිරීමට පෙර පස කිහිපවාරයක් සෝදා යැවීම - ලවණ සහිත කුඹුරක බිම් සැකසීමේ දී කිහිපවරක් වතුර බැඳ තබා පස සෝදා යැවීම සුදුසුය. ගොවීන් එය ප්‍රායෝගිකව ක්‍රියාත්මක කරන බව අපේ නිරීක්ෂණවල දී දැක ගත හැකි විය. කෙසේ වෙතත් එසේ නැවත නැවත සෝදා යැවීමට තරම් ප්‍රමාණවත් ජල සැපයුමක් ඇතැම් ප්‍රදේශවල නොමැති වීම ගැටලුවකි. ලවණතාව දැකිය හැකි කුඹුරු අතරින් රැසකට ජලය සැපයෙන්නේ සුළු වාරිමාර්ගවලින් හෝ මුළුමනින්ම වර්ෂා ජලයෙනි. එවැනි අවස්ථාවල යල කන්නයේ ජල සැපයුම සීමිත බැවින් සෝදා යැවීමෙන් ලවණ ඉවත් කිරීම ද අසීරු විය හැකිය. මෙය පුත්තලම දිස්ත්‍රික්කයේ ඇතැම් ප්‍රදේශවල අප නිරීක්ෂණය කළ එක් ගැටලුවකි.

  • කාබනික ද්‍රව්‍ය පසට එක් කිරීම - කාබනික පොහොර සහ කාබනික ද්‍රව්‍ය යොදා ගැනීමෙන් පස දියුණු කිරීම හරහා ද ලවණතාව අඩු කරගත හැකිය. ඒ සඳහා විවිධ ද්‍රව්‍ය භාවිත කළ හැකිය. කර දහයියා යොදා ගැනීම, කුකුල් පොහොර, කොම්පෝස්ට් පොහොර, ගොම පොහොර වැනි ද්‍රව්‍ය යොදා ගැනීම මෙහි දී සිදුකෙරේ. එමගින් පසේ ලවණතාව පාලනය වන අතර, වී වගාවට අවශ්‍ය පෝෂණය ද ලබා ගත හැකිය.

  • පැරෂුට් ක්‍රමයට වී වගා කිරීම - විශේෂ තැටියක වපුරා පැළ වූ වී, කුට්ටි පිටින් ගෙන කුඹුරේ විසිරවීම මෙහි දී සිදුවේ. එහිදී සිටුවනු ලබන්නේ දින 12ක් පමණ වයසැති වී පැළ බැවින් ඒ්වා කුඹුරේ දී ලවණතාවයේ බලපෑමට ලක්වන්නේ වර්ධක සමයේ වඩා අඩු කාලයකි. එබැවින් පැරෂුට් ක්‍රමය ලවණතාවය ඇති කුමුරුවල වී වැපිරීම සඳහා සුදුසු සාර්ථක ක්‍රමයක් ලෙස පිළිගැනේ.

  • අගල් 2-3 ක ප්‍රමාණයකට වතුර රඳවා තැබීම - පසේ අඟල් දෙක තුනක් පමණ ජලය රඳවා තැබීම මගින් ලවණතාවය අඩු කළ හැකිය.


ලවණතාවට මුහුණ දීමේ ගැටලු


මේ ගවේෂණයේ දී ලවණතාවට මුහුණ දීමේ දී ඇති වන ගැටලු පිළිබඳව ද අවධානය යොමුකරන ලදි. ඉන් එකක් වන්නේ, ලවණතාවයේ බරපතළ බව ගොවියා ප්‍රමාණවත් තරමින් අවබෝධ කර නොමැති වීමයි. එයට එක් හේතුවක් වන්නේ, ලවණතාවයේ බලපෑම ඉහළ යන්නේ ඇතැම් කන්නවලදී පමණක් වීමයි. ඉන්පසුව එන කන්නයක දී ලවණතාවයේ බලපෑම අඩු විය හැකිය. ඒ සමඟ ඒ සඳහා ගන්නා පියවර පිළිබඳ ඇති අවධානය අඩු වීම සිදුවේ. ඒ නිසා එම තත්ත්වය තුළ ලවණතාවට ඔරොත්තු දෙන වී ප්‍රභේද වගා කිරීම අවධානයකට ලක් නොවන බවක් පෙනේ.

එමෙන්ම ඇතැම් අවස්ථාවලදී ලවණතාවට ඔරොත්තු දෙන වී ප්‍රභේදවල බිත්තර වී ලබා ගැනීමේ අපහසුතාවටද ගොවීන් මුහුණ දී ඇති බව අප සමඟ සාකච්ඡාවට එක් වූ ඇතැම් ගොවීන්ගේ අත්දැකීමයි. එවිට ඔවුන්ට සිදුවන්නේ තිබෙන වී ප්‍රභේදයක් වගා කිරීමටය. මේ නිසා සුදුසු ප්‍රභේදවල හොඳ තත්ත්වයේ බිත්තර වී ප්‍රමාණවත් තරමින් ලබාගැනීමට අවස්ථාව සැලසීම වැදගත්ය. මෙය අප සමඟ අදහස් දැක්වූ ගොවීන් බොහෝ දෙනා පෙන්වා දුන් කරුණක් වන අතර එය පාරම්පරික ප්‍රභේද මෙන්ම දියුණු කළ ප්‍රභේදවලට ද පොදු බව පෙනේ. මේ සඳහා රාජ්‍ය අංශයට මැදිහත් විය හැකි අතරම, ගොවීන් අතර බිත්තර වී නිෂ්පාදනය ද අඛණ්ඩව ප්‍රවර්ධනය කළ යුතුය.

ඉහත සඳහන් කර ඇති ආකාරයට ලවණතාවයේ බලපෑම අඩු කර ගත හැකි එක් ක්‍රමයක් වන භූමිය සෝදා හැරීම හා ජලය බරඳ තැබීම වැනි කටයුතුවල යෙදීම සඳහා ජල සම්පාදනය ද වැදගත්ය. මේ අවශ්‍යතාව ඇති ප්‍රදේශවලට ජල සැපයුම ලබාදී දීමට පියවර ගත හැකිය. වැව් වැනි වාරි ජල පද්ධති මනාව නඩත්තු කිරීම හා ජලය කාර්යක්ෂම ආකාරයෙන් බෙදාහැරීම වැදගත්ය. මෙය වඩා වියළි තත්ත්ව යටතේ සිදුකරන යල කන්න ගොවිතැනේ දී වඩාත් වැදගත්ය. මේ තත්ත්වය කොට්ටුකච්චිය ප්‍රදේශයේ දී අපගේ නිරීක්ෂණයට ලක් විය.

ලවණතාවයේ බලපෑම අවම කිරීමේ දී පැරෂුට් තාක්ෂණය යොදාගෙන වී වැපිරීම සුදුසු බව ඉහත සඳහන් කළෙමු. ගොවීන්ට පැරෂුට් තාක්ෂණය හඳුන්වා දී ඇති නමුත්, භාවිතය පිළිබඳ ප්‍රායෝගික ගැටලු ගොවීන්ට පවතින බව පෙනේ. එනම්, එම තාක්ෂණයට හුරු වීම පිළිබඳව ඇති ගැටලුවයි. කොට්ටුකච්චිය හා ආණමඩුව ප්‍රදේශයේ ගොවීහු මේ පිළිබඳව සඳහන් කළහ. එපමණක් නොව පැරෂුට් තාක්ෂණය සඳහා යොදාගන්නා තැටි සඳහා වැයකළ යුතු පිරිවැය ද ගොවීන්ට ගැටලුවක් විය හැකි ය. මෙම තාක්ෂණය ඵලදායී වන ප්‍රදේශවල රාජ්‍ය මැදිහත්වීමක් මගින් මේ තත්ත්වයට විසඳුමක් දිය හැකි නම් එමඟින් ලවණතාව පවත්නා කන්නවල ලවණතාව ජය ගැනීමට ගොවීන් පෙළඹවීමට අවස්ථාවක් පවතී.

කෘෂිකර්ම දෙපාර්තමේන්තුව ගොවීන්ට ලබා දෙන පුහුණුව බොහෝවිට කන්න රැස්වීම් හරහා සිදු කරන්නකි. එය ප්‍රායෝගික පුහුණුවක් වේ. සාමාන්‍යයෙන් දැනුම්වත් කිරීමේ ද්‍රව්‍ය ලබා දීම සිදු වන්නේ අඩු වශයෙනි. මේ ආකාරයට දැනුම් සම්ප්‍රේෂණය වීමේ යම් යම් ගැටලු ඇති බව අපට පෙනී ගිය කරුණකි. එසේම ඇතැම් විට රැස්වීම් සඳහා සම්බන්ධ වන්නේ ගොවියාට වඩා එම පවුලේ කාන්තාව වීම ද ප්‍රායෝගිකව ගැටලුවක් බව කෘෂිකර්ම නිලධාරීහු අප හා පැවසුවහ. එයට එක් හේතුවක් වන්නේ දැනුම්වත් කිරීම් ලබා ගත යුතු පිරිමි පාර්ශ්වය විශේෂයෙන් කුඹුරු වැඩ කටයුතු කරන පිරිමි, එයට සම්බන්ධ නොවීමයි.

එසේම වඩා හොඳ ප්‍රභේදවල බිත්තර වී සොයා ගැනීමට නොහැකි වීම, ප්‍රමාණවත් තරම් කාබනික ද්‍රව්‍ය එක් කිරීම පිළිබඳ දැනුමක් නොමැති වීම සහ ඒ සඳහා යොමු නොවීම ද පැහැදිලිව දැකිය හැකි විය.

ලවණතාව සහිත කුඹුරු ඉඩම් බොහෝවිට වැඩි ප්‍රමාණයක් පාහේ මහා වාරි මාර්ගවලින් ජලය සම්පාදනය නොකරන ඒවා වීමත් එමෙන්ම ඒවා බොහෝ දුරට එම කුඹුරු ඉඩම් හිමියන්ගේ යැපුම් අවශ්‍යතා සඳහා වගා කරන ඉඩම් වීමත් වැදගත් කරුණු වේ. එවැනි කුඹුරු ඉඩම් අසාර්ථක වීම නිසා ඇති වන මූලික ගැටලුවක් වන්නේ, ඔවුන්ගේ ආහාර සුරක්ෂිතතාවට බලපෑමක් ඇති වීමයි. වී හැරුණුවිට වෙනත් භෝග වගා කිරීම සඳහා ද ලවණතාව බලපාන බැවින් එය විසඳුමක් වන්නේ නැත. එමෙන්ම දිගින් දිගටම වගාව අසාර්ථක වුවහොත් මේ ගොවීහු විකල්ප රැකියා අවස්ථා හොයා සිය ගම්මානයෙන් බැහැර වීම දැකිය හැකිය. එය සමාජීය හා පවුලේ ගැටලු ඇති වීමට ද හේතු වේ. ඇතැම් ප්‍රදේශවල මේ ජනතාව පදිංචි වී අත්තේ වෙනත් ස්ථානවලින් අවතැන් වූවන් ලෙස වීම මේ තත්ත්වය තවත් තීව්‍ර කරයි. එබැවින් ඔවුන්ගේ මෙන්ම රටේ ආහාර සුරක්ෂිතතාව සඳහා ලවණතාවට විසඳුම් සැපයීමට මෙන්ම අඛණ්ඩව අවධානය යොමු කිරීමට ද රජයට වගකීමක් ඇත.



විශේෂ ස්තුතිය - බතලගොඩ වී පර්යේෂණායතනයේ අධ්‍යක්ෂ ආචාර්ය ජයන්ත සේනානායක, විශ්‍රාමික ජ්‍යේෂ්ඨ පර්යේෂණ නිලධාරී පී. වී. හේමචන්ද්‍ර, පාරම්පරික වී හා කාබනික ගොවිතැන පිළිබඳ ක්‍රියාකාරීන් වන හේමන්ත අබේවර්ධන හා ධම්මිකා ප්‍රියදර්ශනී (කොට්ටුකච්චිය) යන මහත්ම මහත්මීන්ට.

මෙම ලිපියේ වාර්තාකරණය Internews’ Earth Journalism Network ජාලයේ අනුග්‍රහයෙනි.

ඡායාරූප - දිලුප් චන්ද්‍රනිමල්

Wednesday, January 26, 2022

පසුතැවුම (?)

කළත් මම බොහෝ දේ
එහැම ‌කටයුතු මට නොවේ...
නොයෙක් දේ කළෙම් මම
සමාජයට ද අනුනට ද
කාලය ශ්‍රමය වැයකර!

මගෙම වැඩ රැසක් ඇත
මගහැරී - නොකෙරී!
කෙටි සටහන්ව නතරව
ලැප් එකේ ගොනුවක...
සටහන් ‌පොතක පිටු අතර...
ඉදිරියට නොගොසින්!

නැවතී හැරී බැලුවෙමි
කාලය ගතව ඇත...
ඉතිරි කාලය කෙතෙක් වෙද
නොදනිමි මම...
විමසමි මම මගෙන් ම
ගමන වෙනස් කළ යුතු
කාලය එළැඹ ඇත්තෙද?


ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


26.01.2022

Saturday, January 22, 2022

හැමවෙලේම පෝන් එකේ...?

 හැමවෙලේම පෝන් එකේ...?

මාව දකින අයටත් එහෙම හිතෙනවා ඇති. ඔව්. මම සෑහෙන පෝන් එකේ ඉන්නවා. පුද්ගලයින් වගේම ගෘප් එක්කත් පණිවුඩ හුවමාරු කරනවා. හැබැයි ඒ වගේම පෝන් එකෙන් වැඩත් කරනවා.
අද උදේ 8.30 හා 9.30 අතර බස් එකේදි මම හිටියෙ පෝන් එකේමයි. මම නිව්ස් කීපයක් බැලුවා. FB පෝස්ට් දෙකක් දැම්මා. යාලුවෙක්ගේ පර්යේෂණ වාර්තාවක් කියවන්න ගත්තා - අදහස් දෙන්න. ආ තව චැට් කළත් ටිකක්... Insta ගිහින් හාස්යයත් වින්දා. (ගියේ ගමනාන්තය වන හෝමාගමට යන බස් එකක නිසා බයකුත් නෑනේ)
මට එහෙම ලියන්න හිතුනේ පස්සේ අහපු කතාවක් නිසා. මෙන්න මේව...
> අද පරම්පරාව ඉන්නේ පෝන් එකේමලු.
> කාලය කනවලු.
> ජීවිතේ රස විඳින්නේ නෑලු.
ඒත් පෝන් එකේ ඉන්න පමණින්ම ඒ අය ගේම්වල හෝ චැට්වල කාලය කනවා නොවන්න පුළුවන්. ඒ වගේම පෝන් එකෙන් යමක් කියවනවා හෝ වැඩ කරනවා වෙන්නත් පුළුවන්. අර විදියට කාලය නාස්ති කරන අයත් ඇති... ඒ අයට ඒකෙන් කරන්න පුළුවන් දේ කියා දෙන්න.
මේක ලියන්නේ ඒ උදේ ගිය පොත් එළිදැක්වීමේ ඉදල ආපහු එන ගමන්. දැන් පන්නිපිටියේ. මගේ අතේ තියෙන්නේ නම් අනිත් පෝන් එක. පොටෝ එක ගන්නේ ස්මාට් එකෙන් නේ.

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

22.01.2022

Wednesday, January 19, 2022

බලශක්ති විවිධාංගීකරණය

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


විදුසර, 19.01.2022, පි. 11 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2022/01/19/feature3.html

පසුගිය දිනයක විදුලිබල මණ්ඩලයේ ඉහළ නිලධාරියෙකු ජනමාධ්‍යයක් සමඟ සංවාදයකට එක්වෙමින් විදුලි උඳුන් භාවිතයෙන් ආහාර සකස් කරන පාරිභෝගිකයන්ගෙන් ඉල්ලා තිබුණේ රාත්‍රී ආහාරවේල සවස 6ට පෙර පිළියෙළ කරන ලෙසයි. සවස හයෙන් පසුව සිදුවන විදුලි කප්පාදුව එමගින් අවම කරගත හැකි බව දක්වා තිබිණි.

කෙසේ වෙතත් මේ පණිවුඩය අපේ සමාජයේ සැලකිය යුතු පිරිසක් හරිහැටි ග්‍රහණය කරගත් බවක් දැකිය නොහැකිය. ඇතැම් පිරිස් ඒ අදහස සමහරු විවේචනයට ලක් කර තිබිණි. රැකියාවල නියැලෙන පිරිස් වෙසෙන නිවාසවල එසේ කරන්නේ කෙසේද යන්න සමහරුන්ට ගැටලුවක් වී තිබිණි. එහෙත් එසේ නොවන අයට පවා මේ ඉල්ලීම පිළිබඳව ගැටලු තිබූ බව පැහැදිලි විය.

මේ පිළිබඳ වැදගත්ම කරුණ වන්නේ එවැනි ඉල්ලීමක් විදුලිබල මණ්ඩලයේ නිලධාරින් විසින් සිදුකරන ලද්දේ කුමක් නිසාද යන්න නිසාය. ඔවුන් එසේ කියන්නේ අපේ රටේ විදුලි ඉල්ලීම දවස තුළ වෙනස් වන ආකාරය සලකා බලාය. අපේක්ෂා කළ හැකි ආකාරයටම රටේ විදුලි ඉල්ලුම වැඩිම වන්නේ සවස 6 හා 10 අතර කාලයේ දී ය. ඒ අවස්ථාවේ රට පුරාම නිවාසවල විදුලි ආලෝකය, රූපවාහිනී භාවිතය ආදිය ඉහළ යයි. එබැවින් ඒ කාලයේ දී අධික විදුලියක් වැය වන හා වෙනත් අවස්ථාවල දී සිදු කළ හැකි කටයුතුවලින් ඈත් වී සිටීමට පාරිභෝගිකයාට ද හැකිය. ඉවුම් පිහුම් හා රෙදි මැදීම වැනි කටයුතු, එසේ වැලකී සිටිය හැකි අධික විදුලියක් වැයවන කටයුතු අතර වේ. පාරිභෝගිකයන් ඒ පිළිබඳ සැලකිල්ලක් දක්වන්නේ නම්, ජනනය කළ යුතු විදුලිබලය අඩු වන බව පැහැදිලිය. එමගින් ඒ් කාලසීමාවේදී රටේ විදුලි ඉල්ලුම හා සැපයුම තුලනය කළ හැකිවේ.

මේ දිනවල ගැටලුව උග්‍ර වී ඇත්තේ ඇතැම් බලාගාර ඉන්ධන නැතිව ක්‍රියාකරවිය නොහැකිව ඇති නිසාය. මේ හේතුව නිසා රටේ සමහර පැතිවල වැඩිම විදුලිය ඉල්ලුම ඇති කාලය තුළ කෙටි කාලසීමාවල විදුලිය කප්පාදු කිරීමට පියවර ගෙන තිබිණි. ඒ ලබාදිය හැකි විදුලි සැපයුම මගින් රටේ ඉල්ලුම තුලනය කිරීමට අපහසු වන අවස්ථාවල දී ය. මෙරට විදුලි සැපයුමෙන් සැලකිය යුතු දායකත්වයක් සපයන නොරොච්චෝලේ ගල්අඟුරු බලාගාරය අක්‍රිය වූ අවස්ථාවල දී ද මෙවැනි තත්ත්ව අපි දුටුවෙමු.

ඉහත දැක්වූ විදුලිය අධික ලෙස භාවිත වන ක්‍රියාකාරකම් වන්නේ ඉවුම් පිහුම් කටයුතු, ජලය උණුකිරීම, රෙදි මැදීම ආදි කටයුතුය. විදුලිබලය සම්බන්ධ කටයුතු කරන බලධාරීන් ‌තිරසර ආකාරයෙන් විදුලිය පරිභෝජනය කිරීම පිළිබඳව ජනතාව දැනුම්වත් කරන්නේ කලක පටන්ය. එහෙත් පෙර කී ඇතැම් අදහස් පිළිබඳව විමසිලිමත්ව බැලූ විට අපට පෙනී යන්නේ සබුද්ධිකව හා තිරසර ආකාරයෙන් බලශක්තිය භාවිතය ගැන ප්‍රාමාණික අවබෝධයක් බොහෝ දෙනාට නොමැති බවයි. ‘මයි කාර් - මයි පැට්රෝල්’ යනුවෙන් ප්‍රකට න්‍යාය හැම තැනකටම නොගැලපේ. අප හැමගේම ක්‍රියාකාරකම්වල දී සමස්තයක් ලෙස රට හා සම්පත් පිළිබඳ වගකීමක් තිබේ. ඉහත කී ඉල්ලීම මගින් විදුලිබල බලධාරීන් පෙන්වා දුන්නේ ඒ් කරුණය.

මේ සියලු කරුණු අනුව අපේ සම්පත් තිරසර ලෙස භාවිතය මෙන්ම තිරසරභාවය ගැන අවබෝධය සන්නිවේදනය කිරීම ද තවමත් අභියෝගයක් බව අපට සිතේ.


ඉන්ධන පිළිබඳ අර්බුදය


විදුලි බලයෙන් ඉවීම ගැන යළිත් අවධාන වූයේ බලශක්තිය පිළිබඳ තවත් ගැටලුවක් නිසාය. ඒ ද්‍රව පෙට්‍රෝලියම් වායු හෙවත් ගෑස් භාවිතය සම්බන්ධව ඇතිවූ අවිනිශ්චිත තත්ත්වයයි. ගෑස් සංයුතිය පිළිබඳව ඇති වු ගැටලුවක් නිසා වාර්තා වූ අනතුරුදායක සිදුවීමි මේ සඳහා හේතු විය. එසේම ඒ හා ඇතිවූ ගෑස් හිඟය හේතුවෙන්, ආහාර සැකසීම සඳහා විකල්ප ඉන්ධනවලට යොමුවීම ගෑස් පාරිභෝගිකයන් යොමු විය. මේවා අතර විදුලිය උඳුන්, භූමිතෙල් උඳුන් හා දියුණු කළ දර උඳුන් ආදිය වේ.

මෙරට නිවාසවලින් 78.5%ක් පමණ ඉවුම් පිහුම් සඳහා දර යොදාගන්නා බව සුනිත්‍ය බලශක්ති අධිකාරියේ වෙබ් අඩවිය පෙන්වා දෙයි. එහෙත් ඒ වැඩි වශයෙන් අර්ධ නාගරික හා ග්‍රාමීය නිවාසවල විය යුතුය. නාගරික සමාජයේ වැඩි වශයෙන් භාවිත වන්නේ ගෑස් හා විදුලියයි. ගෑස් නොමැති තත්ත්වයක් තුළ නාගරික ජනතාව වැඩි වශයෙන් යොමු වී ඇත්තේ විදුලිය හා භූමිතෙල් භාවිතයට බව පෙනේ. භූමිතෙල් ලිප්වල මිල ද දෙතුන් ගුණයකින් ඉහළගොස් ඇත. එසේම දියුණු කළ වඩා කාර්යක්ෂම වූ දර ලිප්වල මිල ද ඉහළ ගොස් ඇත. එමෙන්ම නාගරික හා අර්ධනාගරික ප්‍රදේශවල නගරයේ දී දැන් දර මිටියක් රු. 80කට අධිකය. මෙසේ ලිප් හා දර සඳහා ඇති ඉල්ලුම තරමට සැපයුම ප්‍රමාණවත් නොවීම නිසා මිල ඉහළ ගොස් ඇති බවක් පෙනේ.

එක් බලශක්ති ප්‍රභවයක් මත පමණක් යැපෙන විට මේ තත්ත්වය ඇති වේ. එය විදුලි ජනනය මෙන්ම ගෘහස්ත බලශක්ති පරිභෝජනයේ ද එක හා සමානය.


බලශක්ති විවිධාංගීකරණය


එක් බලශක්ති ප්‍රභවයක් හෝ සැපයුම්කරුවෙකු මත යැපීම වෙනුවට විවිධ බලශක්ති ප්‍රභව, සැපයුම්කරුවන් හා සම්ප්‍රේෂණ මාර්ග භාවිත කිරීම බලශක්ති විවිධාංගීකරණය වේ. මෙය කිසියම් රටක බලශක්ති සැපයුම ස්ථාවරව පවත්වාගැනීමට හෙවත් බලශක්ති සුරක්ෂිතතාවයට උපකාරී වන්නකි. එක් බලශක්ති ප්‍රභවයක් මත රැඳී සිටීමෙන් යම් ආකාරයකින් ඒ බලශක්ති ප්‍රභවය හිඟ වීම, සැපයුම බිඳවැටීම හෝ මිල ඉහළ යෑම වැනි තත්ත්වයක් ඇති වුවහොත් රටක බලශක්ති සැපයුම බැඳ වැටීමට හැකිය. මේ තත්ත්වය වළක්වාගැනීමට නම් විවිධ බලශක්ති ප්‍රභව වෙත යොමුවීම වැදගත්ය.

සංකල්පයක් ලෙස මෙය රටක් ලෙස මෙන්ම ගෘහස්ථව වැදගත් බව පැහැදිලිය. ඒ බව පැහැදිලි වූයේ පසුගිය කාලයේ දී ඇති වූ ගෑස් හිගය නිසා ජනතාව ගෑස් පෝලිම්වල බලා සිටින දකින විටය. ගෑස් මගින් පමණක් නිවසේ බලශක්ති අවශ්‍යතා සපයා ගැනීමට පුරුදු වී සිටි ජනතාවට වෙනත් විකල්ප බලශක්ති ප්‍රභවයක් නැති බවක් පෙනිණි. එහෙත් මෙහි දී ජනතාවගෙන් පිරිසක් විකල්ප ඉන්ධන වෙත යොමු වී ඇති බව ඉහත දැක්විය. ඒ අතර, ඉන්ධන දර හා භූමිතෙල් වැදගත්ය.

මෙවැනි පරිවර්තනයක් මෑත කාලයේ දී කර්මාන්ත ක්ෂේත්‍රයේ සිදු වූ ආකාරය නිරීක්ෂණය කළ හැකිය. ඒ බොයිලේරු භාවිත කරන කර්මාන්තවලය. මේ බොයිලේරුවල ඉන්ධන ලෙස භාවිත වන්නේ මූලික වශයෙන් ඩීසල් හා පොසිල ඉන්ධනය. එහෙත් ඒ වෙනුවට දැව ඉන්ධන යොදාගැනීම සඳහා වූ ප්‍රවණතාවයක් මෑත කාලයේ දී හඳුනාගැත හැකිය. එයට බලපා ඇති එක්හේතුවක් වන්නේ දර සාපේක්ෂව ලාබදායක ඉන්ධනයක් වීමය. එමෙන්ම පොසිල ඉන්ධන වෙනුවට දර වැනි ජෛව ස්කන්ධ බලශක්ති ප්‍රභව භාවිතය නිසා සාපේක්ෂව පිරිසිදු බලශක්තිය වෙත යොමු වීමකි. එසේම ඒය පුනර්ජනනය කළ හැකි බලශක්තියක් ද වේ. එමගින් අදාළ කර්මාන්තයට ද හරිත ලකුණක් ලැබෙන අතර විමෝචන අඩුවීමක් ද සිදු වේ. මේ නිසා කර්මාන්ත අංශයේ මෙවැනි පිරිසිදු හරිත බලශක්තිය ප්‍රවර්ධනය කිරීමට පිවිතුරු නිෂ්පාදන ජාතික මධ්‍ය්ථානය වැනි ආයතන කටයුතු කර තිබේ. අනෙක් අතට දිවාකාලයේ දී විදුලිය භාවිත කරන ආයතන ගණනාවක් සූර්ය බලයෙන් විදුලිය ලබාගැනීමට යොමු වී තිබීම ද දැකිය හැකිය.

පෙර සඳහන් කළ ආකාරයට නාගරික ප්‍රදේශවල දර ඉන්ධන වෙනුවට ගෑස් භාවිතය ඉහළ ගොස් ඇත. දර හා භූමිතෙල් භාවිතවට සාපේක්ෂව ගෑස් භාවිතයේ ඇති පහසුව මෙන්ම, විදුලිබලයට වඩා සාපේක්ෂව ලාබදායක වීම ඊට හේතුවයි. මේ නිසා ගෙවත්තේ ඉවතලන දැව හා පොල්කටු ආදිය ඉවත දැමීම සිදුවිය. නිවෙස්වල ඉදිකර තිබූ තිබූ පෝරණු ඉවත් කරන ලදි.

කෙසේ වෙතත් ගෑස් භාවිතයේ ඇති තවත් වාසියක් වන්නේ සෞඛ්‍යමය වශයෙන් යම් බලපෑමක් තිබීමයි. දර හා භූමිතෙල්වලට වඩා ගෑස් භාවිතය ගෘහස්ථ වායු දූෂණය අඩු කිරීම සම්බන්ධව වැදගත්ය. වෙනත් ආකාරයකට පවසන්නේ නම් ප්‍රමාණවත් වාතාශ්‍රයක් නොමැති ස්ථානවල දර හා භූමිතෙල් වැනි ඉන්ධන භාවිත කිරීම සෞඛ්‍යයට බලපෑමක් කළ හැකිය. මේ පිරිසිදු බලශක්තිය භාවිතය බොහෝ රටවල් උනන්දු වී ඇති අතර, දර භාවිතයෙන් ඈත් විය නොහැකි අවස්ථාවලදී කාර්යක්ෂම වැඩි දියුණු කළ උඳුන් ආදිය හඳුනවා දීම ද මෙහි දී සිදුකර ඇත.


තිරසර බලශක්තිය


තිරසර බලශක්ති භාවිතයක් රටකට බෙහෙවින් වැදගත්ය. පාරිසරික වශයෙන් තිරසර වීම මේ අතරින් පළමුවැන්නය. එහි දී හරිතාගාර වායු විමෝචන අඩු වීම, විෂ සහිත අපද්‍රව්‍ය ජනනය අවම වීම වැනි කරුණු වැදගත්ය. දෙවැනි වැදගත් කරුණ යන්නේ සමාජ තිරසරභාවයයි. ඊට අයත් වන්නේ ජනතාවගේ දරිද්‍රතාවය අවම කිරීම, ජීවන තත්ත්වය දියුණු කිරීම මෙන්ම බලශක්ති සුරක්ෂිතතාවය වැනි කරුණුය. මෙහි දී බලශක්ති ප්‍රභවවල මිල දරිද්‍රතාවයට බලපාන අතර, ජීවත තත්ත්වය දියුණු කිරීමේ දී බලශක්තියේ ගුණාත්මක බව හා සොඛ්‍යයට ඇති විය හැකි බලපෑම වැදගත්ය. බලශක්ති සුරක්ෂිතතාවය ද ඒ ආකාරයෙන්ම වැදගත්ය. තුන්වන කරුණ වන ආර්ථික තිරසරභාවය ජාතික මට්ටමේ දී මෙන්ම ගෘහස්ථ මට්ටමේ දී ද වැදගත් වේ. රටක බලශක්ති සැපයුම ඒ රටේ ආර්ථිකයට දරාගත හැකි මට්ටමක එකක් විය යුතුය. අපේ රටේ විදුලි සැපයුමෙන් වැඩි ප්‍රමාණයක් දිගුකාලයක් තිස්සේ සපයන ලද්දේ ජලවිදුලි බලයෙනි. එය ලාබදායක විය. ඒ කාලයේ දී ඇතැම් දේශපාලනඥයන් ප්‍රකාශ කර තිබුනේ ඉන්දියාවටත් විදුලිය දිය හැකි බවයි. එහෙත් රටේ විදුලි ඉල්ලුම ඉහළ යෑමත් සමඟ දැන් රටේ විදුලි අර්බුදයක් කලින් කල ඇති වේ. අද වන විට අපේ රටේ දැන් විදුලි සැපයුමෙන් සැලකිය යුතු ප්‍රමාණයක් සැපයෙන්නේ ගල්අඟුරුවලිනි. එය වැදගත් වන්නේ ගල්අඟුරු තවමත් ලාබදායක ඉන්ධනයක් වන නිසාය. එහෙත් එය පාරිසරික වශයෙන් බලපෑම් කරන්නම් වන බැවින් වර්තමාන ලෝකය ගල්අඟුරුවලින් ඈත්වීමට සුදානම් වෙමින් තිබේ.

Saturday, December 4, 2021

බිංගේක පැය බාගයක්

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම

2021.12.02


නින්දෙන් අවදි වූ මට ඈතින් පෙනුනේ මෙවැනි ආලෝකයකි
(වෙනත් තැනක ගත් සේයාරුව - දිනිත් ඉන්දික හෑගොඩ)


ඒ සුවපහසු ආසනයේ නිදා සිටි මා ඇහැරුනේ නැලවෙන රිද්මය ‌නැති වූ නිසා විය යුතුය. හරියට ඇස් ඇර අවට බැලූවිට හාත්පස කළුවර පැතිර ඇති බව දුටිමි.  එළියකට තිබුුණේ දුම්රියේ විදුලි එළියයි. මට වැඩේ තේරුණී. බිංගෙයක් තුළ දුම්රිය නතර වී ඇත. වේලාව බැලීමි. සවස 3.35යි. හිස ඔසවා බැලු විට මා සිටි මැදිරියට එහා අවසන් මැදිරියේ නිරීක්ෂණ වීදුරුව හරහා තරමක් ඈතින් පිහිටි බිංගේ දොරටුව පෙනිණි. 

මා මේ සිටිනුයේ මහනුවර සිට ආපසු එන අතරතුරය. මාස අටකට පසුව මහනුවර ගියේ වැදගත් කටයුත්තකටය. පාන්දර පුරුදු බස් එකේ පැමිණිය ද, මට ආපසු එන්නට හිතුනේ දුම්රියේය. ඒ සැලකිය යුතු කලකින් දුම්රියක දුර ගමණක් නොගිය නිසා නොවේ. මේ දවස්වල බස් ඒ තරම් වේගයෙන් නොයන නිසාය. උදේ මා නුවර ගියේ ශ්‍රීලංගම බසයක වූ නිසා, ආසන ගණනටවත් සෙනග නැතත් එය ‌වෙනදා වේලාවටම ගමනාන්තයට ළඟා විය. එහෙත් මං එන පාරේ හවසට ලංගම බස් අඩුය.

මගේ කටයුතු නිමකරගෙන කඩිනමින් යමක් කා බී, නගරය හරහා පයින් පැමිණ දුම්රියපොළට ළංවූයේ 2.45 පමණය. ඒ වන විටත් අන්තර්නගර සීඝ්‍රගාමී (ඉන්ටර්සිටි) දුම්රිය තුන්වන වේදිකාවේ නවතා තිබිණි. දෙවන පංතියේ ටිකට්ටුවක් මිල දී ගෙන දුම්රියට නගිනවිට දුම්රිය ගමන් අරඹන්නට ඔන්න මෙන්න තිබිණි. 

මා නැගුණු මැදිරියේ ඒ තරම් මගීන් නොසිටි අතර, ජනේලයක් අසල අසුනක් ද ලැබිණී. කෙමෙන් ඉදිරියට ගිය දුම්රිය පේරාදෙණියේ ඉස්ටේසම පසුකරනවා මතකය. ඉන්පසු මිනිත්තු පහළොවක් පමණ මට නින්ද ගොස් ඇත. දැන් මේ අවදි වූයේ ඉන් පසුවය. 

දුම්රිය නතර වී තිබුණේ බලන කිට්ටුව බිංගෙයක් තුළ බව අනුමාන කළෙමි. දුම්රිය නතර වීමට ‌හේතුව දැන ගන්නට විදියක් නැත. දැන් දැන් යළි ගමන් අරඹනු ඇතැයි කියා මදක් වේලා බලා සිටියෙමි. එසේ නැත. මොකක් හෝ අබග්ගයකි. මද රස්නයක් ඇති බැවින් නින්ද යන්නේ ද නැත.

කෝකටත් විසඳුම වන ජංගම දුරකථනය අතට ගත්තේ ෆේස්බුක්වත් යන්නටය. අප්පා... කිසිම සිග්නල් එකක් නැත. අනෙක් පරණ පන්නයේ දුරකථනයේ ද සිග්නල් නැත. කොළඹ මා යන එන සමහර කොන්ක්‍රීට් ගොඩනැගිලි තුළ සිග්නල් නැතිවන එකේ බිංගෙයක් තුළ දුරකථන සංඥා තිබිය නොහැකිය. 

අද උදේ සිට දුරකථනය භාවිත කළ නිසා බැටරිත් බැස ඇත. ඒ නිසා වෙනදා මේ වාගේ අවස්ථාවක ස්මාට්  පෝන් එකෙන් කරන සටහන් තැබීම් හා ගැලරිය හිස් කිරීම ආදි මොකුත් කරන්න බැරිය. අනෙක් දුරකථනයෙන් කළ හැක්කේ ස්නේක් සෙන්සියා හෙවත් නයාට බලාගැනීම පමණකි. ඒක මහා කම්මැලි වැඩකි. 

ජනේලයෙන් පිටත බලන්නට කිසිවක් ද නැත. ඇසට පෙනෙන්නේ ඒකාකාරී කළු පාට ගල් බිත්තියයි. දුම්රිය ඇතුළේ ඇති ආලෝකයෙන් පිටත ගල් බිත්තියේ රළු ගල් මෙන්ම තැනින් තැන ඇති බැමි ද දැකිය හැකිය. වෙනදා කෝච්ච්යේ යන විට හැමදාම දකින, ඒ නිසා සමහරුන්ට අගයක් හෝ අමුත්තක් නැති පරිසර භූදර්ශනයේ ඇති විචිත්‍රත්වය මට සිහිපත් වූයේ ඒ වෙලාවේය. ‌

කල්පනා ලොවට පිවිසියෙමි.

මුලින්ම මතක් වූයේ ඉස්සර බිංගෙයක් තුළින් දුම්රියේ යන විට ඇසුණු හූ හඩ හා ඝෝෂාවයි. හරිහැටි විදුලිබුබුළු නෙැමති මැදිරිවල සිටි පිරිස් - විශේෂයෙන් ළමෝ - බිංගෙවල් තුළ දී ඝෝෂා කරන්නට පුරුදුව සිටියෝය. ඒ දැකිය හැකි වූයේ දුරගමන් දුම්රියවලය. විදුලි එළිය නොමැති මැදිරිවල කුඩා ළමුන් බියපත් වු බවත් දැක ඇත්තෙමි.

ඒ සමඟ මට මතක් උනේ දැන් ලයිටුත් ගියා නම් කියාය... එහා පැත්තේ ආසනයේ කවුරු හෝ සිටියේ නැත්තේ ‌වාසනාවටක අවාසනාවටද යන්න එක්වරම හිතාගත නොහැකි විය. මට මුලින්ම මතක් වූයේ 1950 දශකයේ දවසක අම්පාර පැත්තේ ගංවතුර නිසා දී අතරමංව සිටිය දී තවත් පිරිසක් සමඟ බෝට්ටුවකින් යමින් සිටිය දී ප්‍රකට ලේඛක ගුලි ලද අත්දැකීමය. බොට්ටුවේ එළිය නැතිවූ අවස්ථාවක දී ළඟ සිටි දමිළ තරුණියක් විසින් ගුලිට කේක් කැබැල්ලක් කැව්වේ (කටේ ඇතිල්ලූවේ?) කළුවරට පින් සිද්දවන්නටය. ඉස්කෝලේ අච්චු පොතක තිබූ පාඩමක මේ කතාව වූ බවක් මතකය.

ඒත් ලයිට් ගියත් මා අසල ආසනය හිස්ය. පැත්ත පළාතක ඒ වගේ අයෙක් නැත. ඒ වගේම ලයිට් යන්නේත් නැත. මට මතක් උනේ කැම්පස් යන කාලයේ දී බස්රථයක ලයිට් තිබිය දී මා ලද එක්තරා අත්දැකීමකි... එහෙත්, ඒ කතාව මෙහි කීමට නොහැකිය. 

පුංචි කාලයේ දී මම දුම්රියේ යෑමට බෙහෙවින් ප්‍රියකළෙමි. ඒ, එතරම් දුම්රියේ නොගිය නිසාය. කොළඹ පදිංචියට පැමිණි පසු මාතර යද්දී හමුවන ස්ටේෂන්වල නම් ලියාගත් හැටි ද මට මතක් විය. වරක් නොව දෙතුන් වරක් එසේ කරන්නට ඇත. කොළඹ-ගාල්ල හැර මා වැඩිවශයෙන් ගොස් ඇත්තේ ද නුවර මාර්ගයේ හෙවත් ප්‍රධාන මාර්ගයේය. මේ කැමැත්ත දුම්රිය කෙරේ ද එහි ඉතිහාසය කෙරේ ද කැමැත්තක් ඇතිකර තිබේ.

දුම්රිය දිගේ අතීතයට ගිය සිත, දුම්රිය දිගේ මෑතට ආවේය. දශක දෙකකට ඔබ්බේ එක්තරා දවසක (දිනය මතකය), අපරභාගයේ මාතර සිට නුවර යන දුම්රිය මැදිරියක කළ එක්තරා අපූරු කතාබහක් මට මතක් විය. පෙර දින දෙකේ දී යන්තම් දැන හඳුනාගෙන සිටි අපව, ඇස් දිහා බලාගෙන කළ ඒ කතාබහෙන් සමීප කළේය. කොළඹින් මම බැසයන තෙක් කළ කතාව මට තවමත් මතකය. ඉන්පසුව ගෙවුණු වසර දෙකක් තුළ යළි හමුවුවද, එකිනෙකාට නොකී ඒ ප්‍රේමය ගැන දිගට ලියන්නට මට හිතක් නැත. ඒත් ලියැවුණු නොපළ කවියක් මගේ සටහන් අතර වේ.

මා සිතිවිල්ලේ ගැලී සිටියදී දුම්රිය සෙමින් ඉදිරියට යන්නට පටන්ගත්තේය. වේලාව බැලූ විට පැය බාගයකට වඩා ගෙවී ගොස්ය. කඩා වැටී තිබූ ගසක් ඉවත් කිරීමෙන් පසුව ගමන යළිත් ආරම්භ වී ඇත. දුම්රිය බිංගෙයින් එළියට පැමිණීමත් සමඟ මම ද වර්තමානයට ආවෙමි.


ඡායාරූපය - දිනිත් ඉන්දික හෑගොඩ

(වෙනත් තැනක ගන්නා ලද්දකි)

Sunday, November 28, 2021

ජාතික උරුමය ගවේෂණයට අතදෙන ශ්‍රී ලංකා රාජකීය ආසියාතික සමිතිය

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


දේශය, 28.11.2021, පි.19



“ආරේයැස් ලයිබ්‍රරියේ
දූලි වැකුණු මේසය ළඟ
අද මම ලිපියක් කියවමි
ඔබේ පොතක් පෙරලාගෙන.
සෙමෙන් සෙමෙන් ඔබ එයි
පියගැට නැග.
නටබුන් මැද
නටබුන් වූ ප්‍රතිමාවක් සේ
මේසය එහා කොනේ
මා අසලම හිඳගෙන නිශ්ශබ්දව
ඔබත් පොතක් කියවන්නට පටන් ගනී.”

(මහගම සේකර, බෝඩිම, 1970)


කීර්තිමත් පුරාවිද්‍යාඥයෙකු වන මහාචාර්ය සෙනරත් පරණවිතානයන් පිළිබඳව මහගම සේකර විසින් රචනා කරන ලද ‘පරණවිතාන’ නම් වූ ඉහත කවි පංතියේ සඳහන් ‘ආරේයැස් ලයිබ්‍රරිය’ කුමක්දැයි ඔබ දන්නවාද? ඒ අද ශ්‍රී ලංකා රාජකීය ආසියාතික සමිතිය (RASSL) නමින් හඳුන්වන, 1845 වර්ෂයේ දී එවක මෙරට පාලනය කළ බ්‍රිතාන්‍ය උගතුන් හා නිලධාරීන් පිරිසක් විසින් ආරම්භ කරන ලද පැරණිතම ශාස්‍ත්‍රීය සමිතියයි.

වසර 176ක් වැනි දිගුකාලයක් දෙස්-විදෙස් විද්වතුන් විසින් අපේ රටේ උරුමය පිළිබඳව ජාතිය දැනුම්වත් කිරීමට, ඒ පිළිබඳ පර්යේෂණ හා සාකච්ඡා කිරීමට විද්වතුන්ට මූලස්ථානය වූයේ රාජකීය ආසියාතික සමිතියයි. දැනුම ගවේෂණය කරන විද්වතුන්ට හා විද්‍යාර්ථීන්ට දැනුම සපයන සැඟවුණු දැනුම සපයන මෙරට පැරණිතම පුස්තකාලයක් සමිතිය සතුය. එසේම අපේ උරුමයේ විවිධ පැතිකඩ ඔස්සේ දේශන, සාකච්ඡා හා සම්මන්ත්‍රණ පැවැත්විම සමිතියේ තවත් කාර්යයකි. සමිතිය ආරම්භයේ සිටම පළ කරන සමිතියේ ශාස්‍ත්‍රීය සඟරාව රටේ අනාගත පරම්පරාවට මෙන්ම ලෝකයටම මේ දැනුම සම්ප්‍රේෂණය කරයි. එසේම සුවිශේෂ මාතෘකා යටතේ අපේ උරුමය පිළිබඳ ශාස්ත්‍රීය ග්‍රන්ථ හා ග්‍රන්ථ මාලා ද කලින් කලට එළි දක්වා ති‌බේ.

ඉතිහාසය හා පුරාවිද්‍යාව පිළිබඳ පර්යේෂණ


සමිතියේ අරමුණු අතර, ශ්‍රී ලංකාවේ නූතන හා අතීත ජනතාවගේ ඉතිහාසය, ආගම, භාෂාව, සාහිත්‍යය, කලාව, විද්‍යාව හා සමාජ තත්ත්වය පිළිබඳව අධ්‍යයන ප්‍රවර්ධනය කිරීම මූලික වේ. අද වන විට සමාජීය සහ මානව විද්‍යාවන් පිළිබඳ අවධානය වඩාත් ඉහළ ගොස් තිබේ. ඉතිහාසය හා පුරාවිද්‍යාව මේ අතර විශේෂිතය.

රාජකීය ආසියාතික සමිතිය ආරම්භයේ සිට අද දක්වාම උක්ත විෂය සම්බන්ධ බොහෝ ලිපි සමිතියෙන් පළ කරනු ලබන ශාස්‍ත්‍රීය සඟරාවේ පළ වේ. 1845 දී ලාංකීය උගතෙකු වූ සයිමන් කාසිචෙට්ටි විසින් සමිතියේ සඟරාවේ මුල්ම කලාපයට රචනා කරන ලද ‘පැරණි කාසි කිහිපයක්’ නම් ලිපිය මේ විෂයයක් ගැන සාකච්ඡා වූ පළමු ලිපිය වන අතර එතැන් සිට අද දක්වා මේ විෂයයන් හා සම්බන්ධව බොහෝ ලිපි සඟරාවේ පළ වී ඇත.

මෙරට පුරාවිද්‍යාව පිළිබඳ රාජ්‍ය මට්ටමේ ආයතනික මැදිහත් වීම්වලට පෙර 1880 දශකයේ දී සමිතිය මැදිහත් වී පුරාවිද්‍යා ස්ථාන සම්බන්ධව කටයුතු කර තිබේ. 1884 වර්ෂයේ දී එවකට සිටි ආණ්ඩුකාරවරයාගේ යෝජනාවක් අනුව අරමුදලක් පිහිටුවන ලදි. උතුරුමැද පළාතේ ඓතිහාසික නටබුන්වල පුරාවිද්‍යාත්මක අවශේෂ පරීක්ෂා කිරීම සඳහා සක්‍රියව මැදිහත් වීම එහි අරමුණ විය. අරමුදල සඳහා රුපියල් 875ක මුදලක් සාමාජිකයන්ගේ දායකත්වයෙන් එකතු වූ අතර, ඒ මුදල්වලින් මිරිසවැටියේ වාහල්කඩක කැනීම් කටයුතු සිදු කර ඇත්තේ පළාතේ ආණ්ඩුවේ ඒජන්තවරයාගේ මැදිහත්වීමෙනි. සමිතියේ සාමාජිකයන් වූ මන්නාරම උප ඒජන්තවරයාට මාන්තායිහි ද, වවුනියා උප ඒජන්තවරයාට වවුනියාවේ ද කැනීම් කිරීම සඳහා සමිතියේ මූල්‍ය අනුග්‍රහය ලැබී ඇත. මේ කටයුතු සිදුවන්නේ පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව පිහිටුවීමට පෙර කාලයේ දීය.

රාජ්‍ය ආයතනික ව්‍යූහය ස්ථාපිත කිරීම


මේ කාලය තුළ මෙරට ජාතික මට්ටමේ ආයතන කීපයක් ආරම්භ කිරීමට සමිතිය නිර්දේශ කර හා මුල් වී ඇති අතර ඒ හරහා රටේ අනාගත දැක්ම සකස් කරන්නට සමිතිය දායක වී තිබේ. ජාතික කෞතුකාගාරය, පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව මේ අතර වේ. එසේම තවත් අධ්‍යාපනික හා විද්‍යාත්මක ආයතන රැසක් පිහිටුවීමට සමිතිය මුල් වී ඇත.

ආරම්භයේ සිටම සමිතිය සතුව විවිධ කොතුක වස්තු එකතුව සඳහා කෞතුකාගාරයක් පිහිටුවීම පිළිබඳව සමිතියේ නියෝජිතයන් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලද යෝජනාවේ ප්‍රතිඵලය වූයේ එවකට ලංකාවේ ආණ්ඩුකාර විලියම් ග්‍රෙගරි විසින් රජයේ ආයතනයක් ලෙස කොළඹ කෞතුකාගාරය පිහිටුවීමය. එය 1877 වර්ෂයේ දී විවෘත විය.

සමිතියේ පුරාවිද්‍යා කටයුතුවල අත්දැකීමත් සමඟ, පුරාවිද්‍යා නටබුන් ආරක්ෂා කිරීම සඳහා රජය මැදිහත්වීමේ අවශ්‍යතාවය පිළිබඳව සමිතිය 1889 දී පමණ රජයට දන්වා ඇත. එහි අවසන් ප්‍රතිඵලය වූයේ 1890 වර්ෂයේ අයවැයෙන් වැඩි මුදලක් පුරාවිද්‍යා කටයුතුවලට වෙන් කර වර්තමාන පුරාවිද්‍යා දෙපාර්තමේන්තුව ආරම්භ කිරීමය. එහි පළමුවැනි කොමසාරිස් තැන ලෙස පත්වූයේ රාජකීය ආසියාතික සමිතියේ ලේකම්වරයෙකු වූ එච්. සී. පී. බෙල්ය.

ශ්‍රී ලංකා රාජකීය ආසියාතික සමිතියේ කටයුතු සඳහා එකල සිටම රාජ්‍ය තන්ත්‍රයේ ඉහළම අනුග්‍රහය සමිතියට ලැබිණි. සමිතියේ අනුශාසකවරයා වූයේ රටේ ප්‍රධානියාය. ඒ අනුව ආණ්ඩුකාරවරු, අග්‍රාණ්ඩුකාරවරු හා අද වන විට ජනාධිපතිවරයා සමිතියේ අනුශාසකත්වය දරයි. සමිතිය 1992 වර්ෂයේ දී පාර්ලිමේන්තු පනතකින් සංස්ථා ගත කරන ලද අතර, සාමාජික ඡන්දයෙන් පත්වන උගත් විද්වත් පිරිසකගෙන් සමන්විත පාලක මණ්ඩලය එහි කටයුතු නියාමනය කරයි.

සමිතියේ කටයුතුවල සාර්ථකත්වය සඳහා එදා සිටම ලැබුණු රජයේ මූල්‍යමය අනුග්‍රහය වැදගත් විය. මේ රාජ්‍ය අනුග්‍රහය හා පිළිගැනීම තවදුරටත් නොඅඩුව ලැබීමෙන් අපේ ජාතික උරුමය අනාගත පරපුරට දායාද කරන්නට සමිතියට හැකි වනු ඇත.

(මේ ලිපිය සම්පාදනය කරන අවස්ථාවේ දී ලේඛකයා ශ්‍රී ලංකා රාජකීය ආසියාතික සමිතියේ පාලක මණ්ඩල සභිකයෙකුව සිටියේය.)

Wednesday, November 17, 2021

ග්ලාස්ගෝ අලුත් එකඟතාවයෙන්, දේශගුණ අර්බුදය ජයගත හැකිද?

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම


විදුසර, 17.11.2021, පි.11 (Vidusara)

http://www.vidusara.com/2021/11/17/feature3.html


සති දෙකක් පමණ කාලයක් බ්‍රිතාන්‍යයේ ග්ලාස්ගෝ නගරයේ දී පැවති දේශගුණ සමුළුව වැඩිපුර දිනයකුත් ගත වී පසුගිය සෙනසුරාදා අවසන් වුයේ කිසියම් එකඟතාවයකින් යුක්තවය. වර්තමාන දේශගුණ අර්බුදය පිළිබඳව සැලකූ විට මේ එකඟතාවයේ කිසියම් වැදගත්කමකක් පවතී. ඒ, ලෝකයේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යෑම සෙල්සියස් අංශක 1.5ක සීමාවේ පවත්වා ගැනීමට අවශ්‍ය ගමන්මග පැහැදිලි කර ගැනීම, ගල්අඟුරු භාවිතය සම්බන්ධ යම් සීමාවක් පැනවීම හා දේශගුණ මූල්‍ය ගැන ඇති වූ එකඟතා නිසාත්ය.

වාර්ෂික දේශගුණ සමුළුව බ්‍රිතාන්‍යයේ ග්ලාස්ගෝ නගරයේ දී පැවැත්වීමට නියමිතව තිබුණේ 2020 වර්ෂයේ දීය. එහෙත් ලෝකයටම බලපෑ Covid-19 වසංගත තත්ත්වය නිසා සමුළුව මේ වර්ෂය දක්වා කල් ගියේය. අවසානයේ දී ලෝකයේ රටවල නියෝජිතයන්ගේ හා රාජ්‍ය නායකයින්ගේ සහභාගිත්වයෙන් එය පවත්වන ලදි.

දේශගුණ වෙනස්වීම පාලනය සඳහා දේශගුණ වෙනස් වීම පිළිබඳ එක්සත් ජාතීන්ගේ රාමුගත සම්මුතිය (UNFCCC) ඇති වන්නේ 1992දී ය. ඉහත දේශගුණ සමුළුව ද ඒ ගිවිසුමේ පාර්ශ්වකරුවන්ගේ 26 වැනි රැස්වීම වේ. කෙසේ වෙතත් ඒ මගින් 1997 දී ඇති කරගන්නා ලද කියෝටෝ සන්ධානය වසර ගණනකට පසු බලාත්මක වූ නමුත් පසුව ය ඵලදායී නොවන බව පැහැදිලි විය. ඒ අතරම දිනෙන් දින දේශගුණ වෙනස් වීමේ බරපතළ බව පැහැදිලි වු නිසා වසර ගණනක් තිස්සේ දිග්ගැසුනු සාකච්ඡාවලින් පසුව 2015 වර්ෂයේ දී පැරිස් ගිවිසුම ඇති කරගැනීමට හැකිවිය.

පැරිස් ගිවිසුම මගින් දේශගුණ වෙනස් වීම පාලනය කිරීම සඳහා අලුත් ප්‍රවේශයක් අනුගමනය කළේය. ලෝකයේ උෂ්ණත්වය ‌ඉහළ යෑම සෙල්සියස් අංශක 2කට හෝ හැකි වුවහොත් අංශක 1.5කට සීමා කළ යුතු බව එහිදී ඇති කරගත් ඉලක්කයයි. ඒ සඳහා ගත් ප්‍රවේශය වුයේ හරිතාගාර වායු විමෝචන සීමා කිරීම සඳහා ඒ ඒ රටවල් ස්වේච්ඡාවෙන් කටයුතු කළ යුතු බවයි. ඒ අනුව ජාතික වශයෙන් නිර්ණය කළ යුතු දායකත්ව (NDC) නම් යෝජනා ඒ ඒ රටවල් විසින් ඉදිරිපත් කරන ලදි.

කෙසේ නමුත්, ඒ පිළිබඳ මෑතදී ඉදිරිපත් වූ විශ්ලේෂණ අනුව පැහැදිලි වූයේ ඒ දායකත්ව මගින් පැරිස් ගිවිසුමෙන් අපේක්ෂිත ඉලක්ක අත්පත් කරගත නොහැකි බවයි. ඒ අනුව මේ වර්ෂයේ දේශගුණ සමුළුවේ දී කිසියම් අලුත් වර්ධනයක් හා දැඩි පියවරක් ගැනීමට හැකි වනු ඇතැයි යන අපේක්ෂාව තිබිණි. මෑත කාලයේ දී ඇති වූ තත්ත්වවලට අනුව මේ වර්ෂයේ දී වැඩි අවධානයට ලක් වු අංශ කීපයක් වේ. උෂ්ණත්ව වර්ධනය ආරක්ෂිත සීමාවක තබාගැනීම සඳහා ඒ ඒ රටවල් සිය විමෝචන සීමා කිරීම සඳහා අලුත් හා වඩා ප්‍රබල ඉලක්ක ඇතිකරගැනීම, ගල්අඟුරු හා පොසිල ඉන්ධන භාවිතය අවසන් කිරීම හා දියුණුවන රටවල්වලට දේශගුණ වෙනස්වීම නිසා ඇති වන බලපෑම් සඳහා ප්‍රමාණවත් අධාර මුදලක් ලබාදීම තහවුරු කිරීමය. මේ තත්ත්වය යටතේ පැවති සමුළුවේ දී ඇති වූ එකඟතාවය තුළ ඇති ප්‍රධාන කරුණු මෙසේය.


ගල් අඟුරු භාවිතය සීමා කිරීම


සමුළුවේ දී ඇති වුයේ ගල්අඟුරු භාවිතය අඩු කිරීම (phase-down) සඳහා වූ එකඟතාවයකි. ගල්අඟුරු භාවිතය අවසන් කිරීම (phase-out) පිළිබඳව මේ සමුළුවේ දී තිරණය වනු ඇතැයි අපේක්ෂා කළ නමුත් ඇතැම් රටවල් ඊට එකඟ නොවීම මේ සඳහා හේතුවක් විය.

ලෝකයේ මුළු කාබන් ඩයොක්සයිඩ් විමෝචන ප්‍රමාණයෙන් 40%ක් නිකුත් වන්නේ ගල්අඟුරු දහනය කිරීමෙනි. පැරිස් ගිවිසුමේ සඳහන් සෙල්සියස් අංශක 1.5 සීමාවේ ලෝක උෂ්ණත්වය පවත්වා ගැනීමට නම් ගල්අඟුරු භාවිතය 2030 වර්ෂය වන විට 45%කින් අඩු කළ යුතු අතර 2050 වන විට ශුන්‍යයට ආසන්න විය යුතුය.

ගල්අඟුරු භාවිතය අවසන් කිරීම මෙන්ම පොසිල ඉන්ධන සඳහා දෙන සහනාධාර අඩු කිරීම පිළිබඳව එකඟ නොවූ රටවල් අතර චීනය, ඉන්දියාව හා දකුණු අප්‍රිකාව වේ. ඔවුන්ගේ අදහස වූයේ සැමට එක් ආකාරයකින් ඒ පිළිබඳව කටයුතු කිරීමට සිදුවීම සාධාරණ නොවන බවයි. ඒය දේශගුණ යුක්තිය සම්බන්ධ කරුණකි. මේ රටවල් සියල්ලම ස්වකීය බලශක්ති අවශ්‍යතාවය සඳහා ගල්අඟුරු මත යැපෙන රටවල්ය. එසේම දියුණු වන රටවලට ඇති ලාබදායී බලශක්ති ප්‍රභවයක් ලෙස ගල්අඟුරු සැලකේ. අනෙක් අතට ගල්අඟුරු පමණක් ඒ ආකාරයෙන් සඳහන් වීම ද තවත් අංශවල විවේචනයට ලක් වී තිබිණි.

කෙසේ වෙතත් ගල්අඟුරු භාවිතය 'අඩු කිරීම' යනු මුලින් පැවති එකඟතාවයේ තිබූ අදහස දියාරු කිරීමක් වන නමුත්, ගල්අඟුරු කිසියම් ආකාරයකින් සීමා කිරීම සඳහා ලෝකයේ රටවල් කිසියම් ගිවිසුමකින් එකඟ වීම වැදගත්ය. එක් වචනයක් වෙනස් කළ ද මෙය ගල්අඟුරු භාවිතයේ අවසානයේ ආරම්භය බවට ඇති සංඥාවකි. එසේම රටවල් 29ක් ගල්අඟුරු සදහා අන්තර්ජාතික වශයෙන් මුල්‍ය පහසුකම් නොසපයන බවට එකඟ වීම ද ග්ලාස්ගෝ සමුළුවේ දී සිදුවූ වැදගත් සිදුවීමකි.


විමෝචන අවම කිරීමේ ඉලක්ක


මේ ශතවර්ෂය අවසානය වන විට ලෝකයේ සාමාන්‍ය උෂ්ණත්වයේ ඉහළ යෑම සෙල්සියස් අංශක 1.5 සීමාවේ නවත්වාගැනීම මේ සමුළුවේ අවධානය යොමු වූ කරුණකි. වර්තමානයේ දී ලෝකයේ රටවල් දී ඇති ප්‍රතිඥා ඒ ආකාරයෙන්ම සම්පුර්ණ කළහොත් ලෝකයේ උෂ්ණත්වය සෙල්සියස් අංශක 2.4කින් පමණ ඉහළ යා හැකිය. එය පැරිස් ගිවිසුමේ දී වඩා ආරක්ෂිත යැයි ඒකඟ වූ අංශක 2 ඉලක්කය ද ඉක්මවායෑමකි. ලෝකයේ උෂ්ණත්වය අංශක 1.5 ඉක්මවීම ද බරපතළ අහිතකර ප්‍රතිවිපාක ඇති විය හැකි තත්ත්වයක් බව විද්‍යාත්මකව පෙන්වා දී ඇත. එසේම සෙල්සියස් අංශක 1.5 ඉලක්කය වඩාත් ආරක්ෂිත බව ද මේ සමුළුවේදී යළිත් පිළිගෙන ඇත.

ග්ලාස්ගෝ සමුළුවේ දී මේ ගැන එකඟ වූයේ ලෝකයේ උෂ්ණත්වය ඉහළ යෑම සෙල්සියස් අංශක 1.5ක මට්ටමට සීමා කිරීම සඳහා අවශ්‍ය කරන ප්‍රමාණයෙන් විමෝචන අඩු කිරීම සඳහා වු සැලසුම් ලබන වර්ෂයේ දී ඉදිරිපත් කිරීමටය. ඒ ඒ රටවල් සිය ජාතිකව නිර්ණය කරනලද දායකත්ව ඒවායේ සංශෝධිත දායකත්වයෙන් ක්‍රමයෙන් ඉහළ යන කැපවීමක් පෙන්නුම් කරයි. එහෙත් මේ ප්‍රතිඥා ඒ ආකාරයෙන්ම ඉටු වීම එහි සාර්ථකත්වයට අත්‍යාවශ්‍යය. පැරිස් ගිවිසුම අනුව ඒ ඒ රටවල දායකත්ව සංශෝධනය කිරීම අවශ්‍ය වන්නේ වසර පහකට වරක්ය. එබැවින් ඉදිරි වසර දෙකේදී ඒවා සංශෝධනය කිරීමට එකඟ වීම ද කිසියම් ජයග්‍රහණයකි.


දියුණුවන රටවලට ආධාර


දේශගුණ වෙනස් වීම නිසා ඇති වන බලපෑම් හා ඊට අනුහුරුවීමට අවශ්‍ය මූල්‍ය දායකත්වය සම්බන්ධ එකඟතාවයක් නැති වීම දේශගුණ සාකච්ඡාවල දී ඇති වු එක් බරපතළ ගැටලුවකි. 2009 වර්ෂයේ දී මුලින්ම එකඟ වූ ආකාරයට 2020 වර්ෂය වන විට දියුණු වන රටවලට දේශගුණ බලපෑම් සම්බන්ධව කටයුතු කිරීමට හා පිරිසිදු බලශක්තියට පරිවර්තනය වීම සඳහා වාර්ෂිකව ඩොලර් බිලියන 100ක් දියුණු රටවලින් ලබා දිය යුතු විය. එහෙත් ඒ ඉලක්කය සම්පූර්ණ කරගැනීමට නොහැකි වී ඇත. 2019 වන විටද එසේ ලබාදෙන ලද්දේ බිලියන 80ක් පමණි.

මේ සම්බන්ධව ග්ලාස්ගෝ සමුළුවේ දී ඇති වූ එකඟතාවයේ සඳහන් වන්නේ මේ මුල්‍යමය ආධාර ලබාදීම පිළිගන්නා බව හා එය නැවත අවධාරණය කිරීමයි. එසේම ඒ ඩොලර් බිලියන 100 ඉලක්කය හැකි ඉක්මනින් අත්පත් කරගත යුතු බවද එහි සඳහන් වේ. ඉදිරි වසර පහක කාලයේ දී දේශගුණ මූල්‍ය ලෙස ඩොලර් බිලියන 500ක් එක්වනු ඇති බව දක්වා ඇත.

දේශගුණ බලපෑමෙන් වඩාත් හානියට ලක්ව ඇති රටවල් පෙන්වා දී තිබුනේ අලාභ හා හානි සඳහා වන්දි වෙීමේ මූලධර්මය ලෙස මෙය ලබා දිය යුතු බවයි. ඒ, අනුහුරුවීමට නොහැකි දේශගුණ බලපෑම් සඳහා වන්දියක් ලෙසය. එසේම මෙහි දී අනුහුරුවීමට ලබාදෙන දේශගුණ මුල්‍ය ප්‍රමාණය දෙගුණයක් කිරීමට එකඟ වී ඇත. එහෙත්, ඇතැම් රටවල් ඉල්ලා සිටින විමෝචන සීමා කිරීම හා අනුහුරු වීමට සමාන දේශගුණ මුල්‍ය ප්‍රමාණයක් යොදවන ලෙසය.

මේ සියලු කරුණු සලකා බලන විට, ග්ලාස්ගෝ දේශගුණ සමුළුවේදී කිසියම් ආකාරයක ඉදිරි පියවරක් ගෙන ඇති බවක් පෙනේ. අනාගතයේ දී එය සාර්ථක කරගැනීම සියලු රටවල වගකීමක් වේ.

Sunday, November 7, 2021

වැස්ස දෙස බලාගෙන

හදිසියේ වට
නාකපන වැස්සට
කොටුවී හිදිමි
සල්පිලක අගුවක
සුපුරුදු හන්දියේ

වැසි වටොත්
පායනා බව
දත් හෙයින්
බලා ඉමි එතෙක්
වැස්ස දෙස...

@ දෙල්කඳ හන්දිය...

ධනේෂ් විසුම්පෙරුම
07.11.2021